Jamshid Muslimov
2.96K subscribers
241 photos
90 videos
17 files
1.02K links
Jamshid Muslimov fikrlari, tavsiyalari, prinsiplari

Murojaat uchun:

https://t.me/subnazargatbot

jamshidmuslimzargar@gmail.com

Kanal guruhi
https://t.me/+s-gWi1_tOO1hM

https://www.facebook.com/JamshidMuslimovZargar/

https://twitter.com/subjectnazar
Download Telegram
🔥4❤1⚡1👍1
1. Aflotun. Suqrotning himoya nituqi
Jamshid Muslim
⚖️1. Suqrot Apologiyasi | O'qish va sharhlash

📔 Tarjima matn | Muqobil tarjima matn

00:00 - Kirish, Apologiyani o'qish zaruriyati

01:15 - Platonning adabiy mahorati, Suqrotning ziddiyatli shaxsiyati

03:30 - Suqrotning "hayotiy proyekti" va sud jarayonini rejalashtirishi

04:30 - Sud jarayoni: miloddan avvalgi 399-yil, Suqrot 70 yosh

05:00 - Ayblovchilar: Melet (shoir), Anit (siyosatchi), Likon (ayblovni qo'llab quvvatlovchi)

06:51 - 501 a'zoli hay'at mahkamasi, 30 yoshdan kattalar

07:30 - Birinchi ayblov: xudolarni tan olmay, yangi xudolarni kiritish

08:35 - Ikkinchi ayblov: yoshlarni buzish, siyosiy motivlar

09:50 - Fuqarolar urushi va amnistiya qonuni

13:20 - Diniy ayblovni tanlash strategiyasi, siyosiy ayblovdan qochish

13:58 - Suqrotning g'ayrioddiy himoya strategiyasi, logograflardan voz kechish

15:00 - Himoya nutqining boshlanishi, "oddiy so'zlar bilan gapiraman"

18:50 - Qasam iboralari haqida

21:00 - Avvalgi ayblovlarga javob, mish-mishlarni rad etish

24:40 - Aristofan komediyasi, Suqrotni masxara qilish

32:00 - Sofistlar bilan farq, pul evaziga o'qitmayman

36:20 - Suqrotning sofistlar haqida dialogi

39:00 - Xayoliy dialog: “Orangizda kimdir so'rashi mumkin…”

40:00 - Kosaning tagida nim kosa :)

44:00 - Shuxratning boshlanishi. Suqrot donomi? Sudda g'alag’ovur boshlanishi

46:00 - Xerofonning savoli Delfadagi kohin Pifiya orakulning “xudodan javobi”: “Suqrotdan donoroq odam yo'q”

50:00 - Tadqiqot boshlanishi, davlat arbobi Perikl (ehtimol) bilan dialog

01:01:00 - Shoirlar va hunarmandlar bilan suhbatlar

01:06:00 - "Bilmasligini bilish" - Suqrotning donolik talqini

01:10:15 - Pifiya javobi nimani nazarda tutgandi?

01:11:50 - "Xudoning amri" missiyasi va buning oqibatlari; yoshlarni buzish aybloviga javob

01:16:04 - Suqrotga ergashgan aristokrat yoshlar “buzilishi”

01:19:00 - Suqrotning sudga munosabati

01:19:50 - Savol: bugungi kattalarning yoshlarga munosabatiga o'xhaydimi? Farqi.

01:21:50 - Yoshlar Suqrotga taqlid qilishi. Suqrotning zarbasi.

01:23:00 - Kitobni o'qish rejasi.

01:24:30 - Suqrotning asosiy savollari: adolat, yaxshilik, to'g'rilik nima?

01:29:00 - Suqrot falsafiy modeli va “o'rganilmagan hayot yashalishga arzimaydi” tamoyili. Nitshe e’torozi

01:34:00 - Yakun va davomi haqida reja.

Jamshid Muslim
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
👍10🔥9❤3⚡2🤩2💯1
2. Suqrot aplogiyasi | O'qish va sharhlash
Jamshid Muslimov
2. Suqrot Apologiyasi | O'qish va sharhlash | Jamshid Muslimov - davomi

00:00:00 - Kirish va dastur haqida
Platonning "Suqrot apologiyasi" kitobini davom ettirish. Matnlar Telegram kanalida va Mutolaa ilovasida mavjud.

00:01:00 - Tomoshabinlar savollariga javoblar
Falsafani qayerdan boshlash masalasi. "Falsafaga o'ta qisqa kirish" (Edvard Kreg) tavsiya qilinadi.

00:05:40 - To'rtta asosiy fazilat
Adolat, jasorat, mo'tadillik va donolik. Kalokratiya - har tomonlama yetuk inson tushunchasi.

00:09:26 - Matnni o'qishga qaytish
Yoshlarning Suqrotga taqlid qilishi. Shoirlar, hunarmandlar va notiqlar tomonidan e'tirozlar.

00:13:00 - Tuhmatlarning sabablari
Meletus, Anitus va Likon - uch asosiy ayblovchi. Har biri turli guruh nomidan chiqish qilmoqda.

00:15:55 - Yoshlarni buzish aybloviga
Suqrotning Miletni so'roqqa tutishga ruxsati. Sudda ayblovchini savol berish huquqi.

00:16:45 - "Kim yoshlarni yaxshiroq qiladi?"
Suqrotning asosiy savoli. Milet javob berolmay qoladi. Bilmasligini ko'rsatish strategiyasi.

00:21:30 - Hakamlar, majlis a'zolari va tinglovchilar
Hammasi yoshlarni yaxshilaydimi? "Faqat men buzg'uncha ekanman?" - Suqrotning ironiyasi.

00:25:00 - Otlar va hachir misoli
Nima uchun faqat mohir suvoriylar otlarni o'rgatadi? Mantiqiy dalil orqali ayblovni rad etish.

00:31:00 - Atayin yoki bilmay buzish masalasi
Agar bilmay qilgan bo'lsa, sud emas, shaxsan nasihat kerak edi degan himoya.

00:37:42 - Xudolar haqidagi ayblov
Afina xudolarini tan olmaslik va yangi xudolarni olib kelish. Rasmiy ayblovning asosiy qismi.

00:39:00 – Dahriylikda ayblov
Miletning ziddiyat tuzog'iga tushishi.

00:40:01 - Anaksagor va tabiiy falsafa
Quyosh tosh, oy yer degan fikrlar
Suqrotniki emas. Miletning Suqrotni bilmasligi isbotlanadi.

00:50:00 – Demonlar haqida
Ular qanday mavjudot. Dahriylikka qarshi argument? Hachirlar misoli.

01:04:30 - Ahil va jasorat (Troya urushi)
Patroklning o'limi va qasos. Do'st uchun o'lishga tayyor bo'lish qahramonligi.

01:09:18 - Inson hayotida xavf va vazifa
Komandirlar buyrug'i va xudo buyrug'i. Potidey, Amfipol va Deliy janglari misoli.

01:10:00 - Suqrotning asosiy missiyasi
Falsafa bilan shug'ullanish - xudoning vazifasi. "O'limdan qo'rqmayman" bayonoti.

01:10:51 - O'lim haqida falsafiy mulohazalar
O'lim yo'qlik yoki narigi dunyomi? Ikkala holatda ham qo'rquv asossiz. Instinktiv va hayoliy qo'rquv.

01:22:00 - Falsafadan hech qachon voz kechmaslik. Suqrotning missiyasi
"O'lsam o'lamanki, bu yo'limdan qaytmayman." Hukm qilinsa ham falsafa davom etadi.

01:27:50 - Ayblov mohiyati – Falsafa yuritish.
Falsafani nima yenga oladi?

01:32:20 – Mahkamada shovqin.
Suqrot kimning foydasiga gapiryapti?


01:35:22 - Afinaga xizmat misoli
Otga yopishgan sona o'xshatmasi. Dangasalashgan Afinani uyg'otish vazifasi.

01:38:00 - Yakuniy dalillar va kambag'allik
Agar g'arazli bo'lsa, boylik to'plagan bo'lardi. Kambag'allik - manfaatsizlikning isboti. Suqrotni o'ldirish Afinaga zarar.

01:41:20 - Nitshening talqini
Suqrot nima uchun bunday qilyapti? Ichki sabablar?

01:43:33 – Suqrot ichki ovozi
Demon Suqrotni nimadan qaytardi? Keyingi suhbat davomi.

Jamshid Muslim
🔥9👍8⚡1
Критон uz_11202025.docx
46 KB
📖 Эдуард Крейгнинг "Фалсафага ўта қисқа таништирув"* китобининг иккинчи боби Платоннинг "Критон" диалогига бағишланган. Бу — фалсафа тарихидаги энг таъсирли саҳналардан бири. Бу бобда асарнинг асосий мавзулари ва муаммолари шарҳланган, муҳим саволлар қўйилган.

Платон ёзган диалогнинг ўзбек тилида тўлиқ таржимаси ишчи версияси (таҳрирдан ўтмаган)

Якшанба куни диалогни ўқиймиз ва шарҳлаймиз. Иштирок этиш ҳақида кейинги постда.

—————
*"Фалсафага ўта қисқа таништирув" #1000Kitob лойиҳаси доирасидан нашр этилган. Қоғоз китобларни Ўзбекистоннинг кутубхоналаридан изланг. Онлайн ва аудиокитоб шакллари Мутоала иловасида жойланган
🔥8👍2❤1
Якшанба куни, 23 ноябр, Тошкент вақти билан соат 21:00да Платоннинг "Критон" диалогини биргаликда ўқиймиз ва муҳокама қиламиз.

Диалогни бир киши овоз чиқариб ўқийди, мен шарҳлар бераман. Иштирокчилар саволларини беришлари мумкин.

Видео кейинчалик YouTube каналимизда жойланади.

Қандай иштирок этиш мумкин?
Ботга шахсий хабар ёзинг, ўзингиз ҳақингизда қисқа хабар қолдиринг, махсус Телеграм каналига таклиф оласиз — у ерда Гугл Мит линки бўлади.

Ёки мана шу имейл орқали
jamshidmuslimzargar@gmail.com

"Критон" диалогини олдиндан ўқиб чиқишингиз мумкин:

Ўзбек тилида (ишчи версия)

Рус тилида

Инглиз тилида

Турк тилида — топилмади

Араб тилида — топилмади
👍11⚡1
Критон uz_11202025.docx
46 KB
📖 Eduard Kreygning "Falsafaga o‘ta qisqa tanishtiruv"* kitobining ikkinchi bobi Platonning "Kriton" dialogiga bag‘ishlangan. Bu — falsafa tarixidagi eng ta’sirli sahnalardan biri. Bu bobda asarning asosiy mavzulari va muammolari sharhlangan, muhim savollar qo‘yilgan.

Platon yozgan dialogning o‘zbek tilida to‘liq tarjimasi ishchi versiyasi (tahrirdan o‘tmagan)

Yakshanba kuni dialogni o‘qiymiz va sharhlaymiz. Ishtirok etish haqida keyingi postda.

—————
*"Falsafaga o‘ta qisqa tanishtiruv" #1000Kitob loyihasi doirasidan nashr etilgan. Qog‘oz kitoblarni O‘zbekistonning kutubxonalaridan izlang. Onlayn va audiokitob shakllari Mutoala ilovasida joylangan
👍4
Yakshanba kuni, 23 noyabr, Toshkent vaqti bilan soat 21:00da Platonning "Kriton" dialogini birgalikda o‘qiymiz va muhokama qilamiz.

Dialogni bir kishi ovoz chiqarib o‘qiydi, men sharhlar beraman. Ishtirokchilar savollarini berishlari mumkin.

Video keyinchalik YouTube kanalimizda joylanadi.

Qanday ishtirok etish mumkin?

Botga xabar yozing, o‘zingiz haqingizda qisqa xabar qoldiring, maxsus Telegram kanaliga taklif olasiz — u yerda Google Meet linki bo‘ladi.

Yoki mana shu imeyl orqali

jamshidmuslimzargar@gmail.com

"Kriton" dialogini oldindan o‘qib chiqishingiz mumkin:

O‘zbek tilida (ishchi versiya)

Rus tilida

Ingliz tilida

Turk tilida — topilmadi

Arab tilida — topilmadi
👍7🔥4❤1
3. Suqrot Apologiyasi | O'qish va sharhlash | Jamshid Muslimov …
Jamshid Muslimov
3. Suqrot Apologiyasi | O'qish va sharhlash | Jamshid Muslimov - oxiri

00:00:00 - Kirish
"Suqrot Apologiyasi" kitobini o'qish va sharhlash davomi.

00:00:13 - Ilohiy belgilar va ichki ovoz
Suqrotni bolalikdan beri boshqa yo'nalishga undaydigan ovoz.

00:00:58 - Siyosatdan chetlatish aybloviga javob
Ayblovchilar Suqrotni idiyotga chiqarmoqchi, lekin u vazifasini bajargan.

00:01:41 - Faylasuf va siyosatchi farqi
Filosof to'g'rilik, siyosatchi manfaatlar nuqtai nazaridan yondashadi.

00:02:23 - Sparta bilan urush masalasi
"Urish yamon, lekin sizlar yomonsizlar" - filosof javobi.

00:05:00 - Adolat va adolatsizlik
Adolatsizlik qilish va unga duch bo'lish o'rtasidagi farq.

00:06:35 - Adolatsizlikka duch bo'lish afzalroq
Adolatsizlik qilgan odam o'z qalbini iflos qiladi.

00:08:00 - Demon - ichki ovoz
Belgisiz his, qalb bilan sezish. "Yangi xudo kiritish" ayblovi.

00:09:00 - Halok bo'lish xavfi
Davlat ishlari bilan shug'ullansam halok bo'lardim.

00:10:00 - Haqiqatni aytish
Ochiq qarshilik adolat yo'lida o'limga olib keladi.

00:12:35 - 30 tiranlar davri
Suqrot Salaminlikni olib kelish buyrug'iga qarshi turdi.

00:16:39 - Demokratiya davri
Generallarga noto'g'ri sudga yagona qarshi ovoz.

00:21:53 - O'qituvchilik va sofistlardan farqi
Dastur va to'lov yo'q, faqat suhbat va savollar.

00:24:10 - Shogirdlar uchun javobgarlik
"Ularga 'shunaqa qil' deb o'rgatmaganman."

00:28:30 - Sudda drama qilmaslik
Xotin-bolasini olib kelmadi, va guvohlar chaqirishi.

00:33:20 - O'limdan qo'rqmaslik
Sudda o'zini munosib tutish.

00:37:43 - Himoya nutqi yakunlanishi
280/501 aybdor deb topdi.

00:40:40 - Jazo masalasi
Suqrot mukofot taklif qildi yoki 30 mina jarima.

00:54:10 - O'lim haqida fikrlar
360 kishi o'lim jazosi tarafida. O'lim - yo'qlik yoki ko'chish.

01:00:00 - Oxirgi so'zlar
"Qaysi biri yaxshi - faqat Xudo biladi."

01:04:30 - Falsafaning davom etishi
Platon va Ksenofon falsafiy maktablar ochadi.

01:18:20 - Tahlil
Dushmanlar maqsadi va Suqrotning missiyasi.

01:32:00 - Yakunlash
Kriton dialogida davom etish rejasi.

Jamshid Muslimov
👍9❤3👎1🔥1
Platonning "Kriton" dialogi - falsafa tarixidagi eng ta’sirli sahnalardan biri.

Uni birgalikda o‘qiymiz va sharhlaymiz...

Havolada 1-qismi.

Oxirigi qismida ishtirok uchun botga yoki emailga jamshidmuslimzargar@gmail.com yozing, o‘zingizni qisqa tanishtiring.

https://youtu.be/__ktAfRLySQ?si=YwcAmq8p1hOmBijS
🔥12👍7
Эртага «Критон» диалогининг (муаллиф Афлотун – Платон) охирги қисмини ўқиймиз. Ва ўйлайманки, бу охирги чиқиш бўлади. Қизиқувчилар оз, интерактивлик ноль даражада, гуруҳли ўқийлик дейдиганлар ўзлари келмайди, кирса фаол қатнашмайди, ҳеч бўлмаса изоҳ қолдирмайди ). Ютубда кўрилиш ва изоҳлар ноль даражада.

Албатта бунда ҳеч кимнинг айби йўқ. Эксперимент узоқ чўзилиб кетди. Бу ёғига нуқта қўйиш вақти келди.

Бу ёғига фақат бизнес ва соққа масаласи бўлади )) аммо айтиб қўяй, бу ҳамма учун эмас ) Ва бошқа каналда.

Фалсафий мавзулар фақат «эзотерик» ёпиқ форматга ўтилади ва ойда бир икки марта контент ясалади ва фақат ўзини шу мавзуга жиддий кўрсата олганлар учун. 1000китобда чиққан Фалсафа- ўта қисқа таништирув бўйича шарҳлаш фақат кичик, «ўта қисқа» таништирув шаклида бўлади, чунки буни ўзимнинг вазифам ўлароқ юклаган эдим.

Эртанги (Тошкент вақти 21:00 - Гугл мит, стрим эфирмас, ёзиб олиниб, кейин ютубга жойланади) ўқишга истаганлар ботга ёзишингиз мумкин. Бошланган ишни якунлаб қўйиш керак. Суқрот ўлишни истадими, ўлимга тайёрми, у ўлади. Нуқта.
👍17😢4❤3
1. Kriton dialogini sharhlash
Jamshid Muslimov
1. Kriton | O'qish va sharhlash | Jamshid Muslimov

00:00:00 - Kirish va loyiha haqida
Ming Kitob loyihasi doirasida Platonning Kriton dialogini o'qish va sharhlash jarayoni haqida umumiy ma'lumot

00:01:29 - Edward Craigning Kriton dialogi haqida sharhi (“Falsafa. O'ta qisqa tanishturv kitobidan”)
Kritonning Suqrotning do'sti ekanligi, apologiyadan keyingi davom sifatida dialogning joylashuvi va tarixiy kontekst

00:02:27 - Qamoqxonadagi vaziyat va qochish rejasi
Suqrot qamoqda o'tkazgan vaqt, do'stlarining tashrifi va Tessaliyaga qochish rejasining tuzilishi

00:03:13 - Kriton dialogining dolzarbligi
2400 yillik matnning bugungi kun uchun ham ahamiyatli bo'lishining sabablari va axloqiy savollarning abadiyliği

00:04:21 - Axloqiy falsafaning markaziy savoli
"Qanday ish tutish kerak?" savoli va inson hayotidagi axloqiy qarorlar masalasi

00:04:55 - Kriton dialogi tarjimasini o'qishni boshlash
Kriton Suqrot bilan suhbatni boshlaydi. Kriton tashrifining maqsadi. Suqrotning tushi

00:12:05 - Kritonning birinchi argumenti: ommaviy fikr
Ko'pchilik nima deyishi, obro' va nomus masalasi, jamiyat xukmining ahamiyati

00:13:10 - Kriton so'zlarning tahlili. Eshituvchilar bilan savol-jaob
Qanday variantlar bor? Hayotiy vaziytligi

00:20:32 - Kritonning urinishlari
30 kundan beri Suqrotni ko'ndira olmaganligi va oxirgi ko'zirlarni tashlash strategiyasi

00:32:52 - Suqrotning javobi: bilimdonlar fikri muhimroq
Ko'pchilik fikri emas, balki aql-idrok egalarining fikrini tingash zarurligi haqida

00:47:51 - Badan va ruh analogiyasi
Jismoniy salomatlik va axloqiy salomatlik o'rtasidagi parallellar, adolat va adolatsizlik ta'siri

00:56:00 - Yaxshi yashash = adolatli yashash
Hayotning davomiyligidan ko'ra uning sifati muhimroq ekanligi haqida Suqrotning asosiy tezisi

00:57:41 - Jamshid Muslimovning voqealar talqini

01:04:00 - Zarar etkazmaslik va qonunlarga bo'ysunish
Hech kimga zarar yetkazmaslik prinsipi va adolatli ish tutishning mezonlari

01:15:00 - Zararga eng noloyiq bo'lganlar
Suqrotning savolida Kritonning tuzog'i: kimga eng kam zarar yetkazish kerakligi masalasi

01:17:00 - Yakunlash va keyingi “seans” rejasi
Prozopopeya mavzusini keyingi sessiyaga qoldirish, ovoz berish va demokratik qaror
👍14👎2❤1⚡1🔥1
"Yevropa falsafiy an’anasi haqida eng ehtiyotkor umumiy ta’rif shunday: bu an’ana Aflotunning asarlariga berilgan izohlar turkumlaridir."


Alfred Nort Uaytxed (Alfred North Whitehead), ingliz faylasufi va matematigi, 1861-1947.

Havolada Kriton dialogini o'qish va sharhlash 2-qismi, oxiri.

https://youtu.be/FnHqygkmtGM?si=6Y2tkPf3QbfK2Vg_
👍21❤2⚡1
Китоб ўқиш – ўзини зўрлаш, дейди акам. Ўқиш – машаққат. Китоб ўқишни романтик машғулот қилиб кўрсатишади. Аммо мутоала азоби ҳақида гапирилмайди.

Китоб ёки мақолани тугатиш учун сатрлар ора диққатни судраб ўтиш керак. Хатбоши охирига келиб, диққатимиз унинг ярмида қадалиб қолганини топамиз.

Енгил ўқиладиган матннинг бошқа азоби бор. Зерикиш, беъманилик таъми, исроф ҳисси.

Болалигимда ўқишни яхши кўрармидим? Айтиш қийин. Фақат китобдаги воқеалар ёки ғоялар қизиқ бўлгани учун ва қандайдир бир катта ишни якунлаганлик ҳисси учун ўқиган бўлсам керак. Баъзан адабиётни ўқиб кино ичига тушиб қолгандек бўлардим. Аммо бу ҳолат дарров келмасди. Асарларнинг аввалидек оғир юк бўлмайди. Лекин бу "ўлим водийини" босиб ўтиш керак. Ўқиш аламини ширинлик билан босар эдим. Болалик китобларим ичида конфет қоғози ёки сахифаларда шоколад доғларини кўриш мумкин....

Ҳозир эса ҳолат ёмонлашди (ширинлик унчалик ёрдам бермайди). Ўқишга ажратган вақт тугамасдан тўхтаб қоламан. Бунга сабаб – уч тўрт бет ичида маъно шунчалик улкан туюладики, уни ҳазм қилмай туриб давомига ўта олмай қоламан. Баъзан эса бир хатбошига сиғдирса бўладиган ғоя тўртта бобгга ёйилган бўлади. Бу ҳам чарчатади. Шу сабаб тугатиш қисмати ҳеч қайси китобга кафолатланмайди.

Ўқиш машаққат ва азоблигини билсам ҳам, китобга тортаверади. Нега ундай, билмадим. Эҳтимол ўзгаришни истаганимдан? Нимадир янги нарсага, эга бўлиш, янги ҳолатни топиш иштиёқими? Шунақа бўлса керак.

Яна бир масала ўқишга ундаётгандек бўлади, бу кетаётган вақт масаласи.

Вақт ўтиб бориб, бизда таасурот ва хотира қолдиради. Китоб билан ўтган вақт эса завқ кечинмаси ва янги маъноларга тўла хотирани қолдиради. Аммо булар ўша азобга чидаш эвазига берилади. Шунинг учун ўқиш машаққатига тортаверса керак.
👍39❤11🔥10⚡4👎1
"Фалсафа: энг қисқа таништирув" китобининг иккинчи боби мавзуси - Платоннинг "Критон" диалоги тўлиқ матнини ўқиб шарҳлашни якунладик. Кейинги, учинчи боб Дэвид Ҳюмнинг "Мўжизалар ҳақида" эссесига бағишланган. Кўпчилик учун айниқса мана шу боби қийиндек кўринади.

Эдуард Крейг мавзуни яхши тушунтирган, фикримча. Аммо эпистемология, сенсуализм, эмпиризм, герменевтика, хиристиан (католиклар ва протестантлар) догматикаси бўйича энг умумий тасаввурларсиз Ҳюмни тўлиқ тушуниш қийин. Ва Крейг тўғри кўрсатган, мавзу мўжизалар ҳақида хабарга рационал муносабат бўлишдан ташқари умуман олганда ҳар қандай хабарлар ва ҳатто илмий хабарларга нисбатан скептик қараш масаласини қўзғатади.

Ҳюм - эмпирик, яъни "оламни фақат ҳиссий кечинма орқали "билиш" мумкин экан, буни ҳақиқатдан билиш деб ҳисоблаб бўладими?", деган муаммо билан ишлаган файласуфлар тоифасига киради. Шунинг учун "Фалсафа: қисқа таништирувда" бу боб "Нимани била оламиз?" саволига бағишланган.

Ундан ташқари, эссе ҳақида юзаки танишсак у гўёки христиан ва умуман барча динларга инкорчилик қилаётгандек кўринади. Аммо матнни ўзидан у черковларга янги пайдо бўлаётган хурофотларга қарши рационаллик ҳимоя қуролини тутқазаётганини кўриш мумкин. Гап шундаки, ғарб христиан оламида, айниқса католиклар оламида турли "мўжизалар" ҳақида хабарлар тарқаларди ва бу аслида черков учун мумаммолар туғдирар эди.

Рим черковининг махсус ҳодимлари - иеузитлар мўжиза хабари чиққан жойларга бориб, тергов ўтказиб, уларнинг мўжиза эмаслигини оммага исботлаб беришарди. Масалан - қайсидир черковда Мария ҳайкали "қонли кўз ёш тўкади", қайсидир роҳиба қўлларда хочга қоқилган мих излари пайдо бўлади ("Стигмата" деган яхши фантастик филм бор, тавсия қиламан), Жанна д'Аркка илоҳий илҳомлар келади ва ҳк ва шунга ўхшашлар... (ва бунақа хабарлар ҳозир ҳам чиқиб туради).

Ҳюм расман англикан мазҳабида (протестантлар бир тоифаси), унинг католиклар билан нима иши бор эди? Жавоб оддий: у маълум вақт католик Парижда яшаган ва у мана шу можаролар ва ҳатто тергов ҳақида шов шувларни кузатган.

Эссенинг боши жуда қисқа равишда "ҳозир бўлиш ҳодисаси" ҳақида католиклар ва протестантлар ўртасидаги зиддиятга қисқача тўхталади. Бу баҳс черковнинг сиррий ибодатларида истеъмол қилинадиган гўшт ва вино Исонинг гўшти ва қонига айланиши рамзийми (протестантлар) ёки аслийми (католиклар) деган тортишув билан боғлиқ.

Эдварг Крейг эссени бу билан бошлаши Ҳюм учун англикан черковига ўзини "уларникидек" қилиб кўрсатишига керак эди, эҳтимол, дейди (яна "сатрлар орасида ўқиш" масаласи!). Гап шундаки, англиканлар Ҳюмни атеистликда гумон қилишган (ва бунга асослар ҳам бор эди), бу гумон Ҳюм китобларининг кўпроқ нашр қилинишига тўсиқ эди.

Мўжизалар ҳақидаги хабарга рационал ёки скептик қараш масаласи, юқорида айтганимиздек, изеуитларга аввалидан маълум бўлган ва уларда бу амалий масала бўлган. Протестант роҳиблари учун ҳам Ҳюмнинг шубҳачилиги катта кашфиёт эмас. Чунки католицизм ва православ оламидаги кўплаб "ашёвий муқаддасот ҳодисаларини" ёлғонга чиқариш ёки шубҳа остига олиш протестантни протестант қилади.

Умуман хабарларга шубҳачилик қилиш масаласини биз ибн Холдун "Муқаддима"сидан ва Берунийнинг "Ҳиндистон" асарларида топамиз. Улар бу масалани аниқ ва лўнда таърифашган ва бундан улкан мавзу ясашмаган эди. Чунки бу масала тафаккур юритувчилар учун қадимдан маълум, у икки мутафаккир асарларининг бошида ўқувчиларига эслатма беришар эди, холос! Шундан катта фалсафа ясай олиш учун албатта Ҳюмдек талантга эга бўлиш керак )

Фикримча, мўжизалар масаласи - Ҳюм эссесининг юзаки қатлами. Унинг остидаги кейинги қатлами эса аниқ фанлар, рационал тафаккурни ва сиёсий идеологияларни жиддий савол остига олади. Ва ўзи ҳам уларнинг бир тоифасидан "жавоб зарбасини" олса (масалан Кант, Гегель ва ҳатто Лениндан), бошқалари учун унинг таълимоти услубий манба бўлиб ҳизмат қилади (аналитик фалсафий мактаби учун, у ҳозир инглиззабон университетларида "ҳукмронлик" мавқеига эга).

Хуллас, Ҳюмни тушуниш учун унинг матнларидаги қатламларни бирма бир арчиш керак (айтиб қўяй, барибир ноаниқликлар қолади). Осон эмас.
👍12🔥4❤2⚡2👎1
Аммо, шуни ҳам тан олиш керакки, Ҳюмнинг ўзи мураккаб фикрни етказиш учун кенгроқ шарҳлашга уринган ва қизиқ ҳаётий кейслар билан изоҳлаган.

Насиб қилса, кейинги видеолар Ҳюмнинг "Мўжизалар ҳақида" эссесини таҳлил қилишга бағишланади.
👍25🔥5⚡3
Forwarded from Daryo | Rasmiy kanal
O‘zbekiston tavalludi. Markaziy Osiyodagi milliy-hududiy chegaralanish ortidagi sirlar

Amerikalik tarixchi olim “O‘zbekiston tavalludi” kitobining muallifi Adib Xolid o‘z asarida 1917-yildan keyin Markaziy Osiyo o‘tkazilgan hududiy chegaralanish va buning natijasida yuzaga kelgan beshta respublika (O‘zbekiston, Qozog‘iston, Tojikiston, Turkmaniston va Qirg‘iziston)ni yaratish g‘oyasi bolsheviklar tomonidan o‘ylab topilgan, degan anʼanaviy qarashga qarshi chiqadi. U O‘zbekistonning asl meʼmori kim ekanini ham aytib o‘tadi. Quyidagi videoda shu haqida so‘z yuritiladi.

Batafsil — https://daryo.uz/yj9-hfZDR

👉 Obuna bo‘ling — @daryo
👍8❤4🔥1