"Гап эгасини топади" деган гапга бироз шубҳа билан қарай бошладим.

Гап эгасини эмас, эгасининг қаршисидагини топиб, унинг кўнглини вайрон қилган ҳолат кўпроқ кузатиларкан асли...

Масалан, шу ўзимизни фейсбукни олайлик. Мана бундай қилиш яхши эмас, мана бу иш бундай, буниси ундай, деган постлардан шу постдаги таърифларга мутлоқ алоқаси йўқ инсон таъсирланади. Ўзидан ўша иллатларни қидира бошлайди. Гап эгаси бўлганларнинг эса, парвойи фалак.

Мунофиқлар ҳақида ояту ҳадислар айтилганда, ҳидоятдаги саҳобалар розияллоҳу анҳум ҳаммадан кўпроқ хавотирга тушишгани ҳам, бунга бир мисол...

*

Айтайлик, бир инсон ҳаёт йўлларида қийин вазиятга тушди. Диний нуқтаи назардан ҳам, инсонийлик жиҳатидан ҳам, ён-атрофидагилар унга кўмакчи, ёрдамчи, мададкор бўлишлари шарт. Ҳатто баъзи пайтлар вожиб ҳам.

Бироқ, шундай бўлса-да, ўша муҳтож инсонда тамагирлик ҳосил бўлмасин, инсонлардан мадад кутиб, ноумид бўлиб, баттар тушкунликка тушмасин учун, унга қуйидаги мазмундаги гаплар айтилади: "Ҳеч кимдан ёрдам кутма"; "Эҳтиёжингни фақат Аллоҳдан сўра"; "Аллоҳ кутмаган жойингдан етказади"; "Ҳатто поябзалинг ипини ҳам Аллоҳдан сўрагин" ва ҳоказо.

Бу гаплар муҳтож кишига қарата айтилган бўлса ҳам, унга ёрдам кўрсатиши керак бўлган шахслар ўзига олади: "Нимага энди мен ёрдам беришим керак экан? Уялмай манга муҳтожлигини мазмун қилади-я. Ана, ҳадисларда ҳам айтилган, поябзалинг ипини ҳам Ҳақдан сўра, деб. Мен қийналганимда биров ёрдам қилганмиди?! Ўзини ўзи уддаласин-да..."

Ё бўлмаса, тескариси:

"Муҳтожларга ёрдам беринг"; "Яримта хурмо билан бўлса ҳам, ўзингизни дўзах оловидан сақланг"; "Бир муҳтож кишига ёрдам қилаётганда, унга юқоридан назар ташлаб, ёрдамингизни юзига солманг"; "Миннат қилманг" деган гапларни ўша муҳтож киши ёдлаб олади.

Ҳа деса, атрофдан ёрдам кутиб аланг-жаланг бўлади. Бандасидан кутгани учун ноумид ҳолга тушиб, қалби оғрийди, баттар тушкун ҳолга тушаверади...

*

"Аёл кишининг пулида ҳеч кимнинг ҳақи йўқ, ҳатто эри ҳам унга эга чиқолмайди" деган гап аёллардан кўра кўпроқ эркакларга таалуқли. Бу гап, токи эркак аёли топган пулга кўз тикиб, эркаклик шижоатига путур етмасин учун айтилгани эҳтимоли юқори (бу ҳақда алоҳида пост бўлади, иншааллоҳ).

Бу гапни аёл бўйнига маржон қилиб тақиб олиб, оиласида чинакам эҳтиёж бўлиб турса ҳам, ҳеч нима бўлмагандай юраверсин, деб айтилмаган. Ўзингиз ўйланг, ғирт бегона кишига яримта хурмо садақа қилиб, дўзах оловидан сақланиши мумкин бўлган мусулмон одам, оиласида эҳтиёж бўлиб турганда, ўз пулидан зарурат учун сарф этса, савоб берилмасмикан?

Аёл киши эрини рози қилиши ҳақидаги гаплар эса, аёлларга қаратилган. Токи аёл эрини кўнглини олишга, унга итоат қилишга енгил қарамасин учун.

Лекин асло эркак киши буни ёдлаб олиб, аёлини овқати бироз кечиксаям, битта кичкинагина хатога йўл қўйсаям, ҳадеб аёлига шу гапни рўкач қилиб, зулм қилавериши учун эмас. Зеро ўша эркак ҳали ўзининг ҳоли қандай кечишидан бехабар экан, Аллоҳ унинг гуноҳларидан ўтиши умидида ҳам, ўзига омонат ўлароқ берилган заифани кўплаб кичик хатоларига кўз юмиши тўғрироқ бўлмасми эди?

*

Ота-оналарга аталган гапларни фарзандлар, фарзандга қаратилганини ота-оналар, аёлникини эркак, эркакникини аёл, ходимга қаратилганини раҳбар, раҳбарга йўлланганини ходим маҳкам ушлаб олишига, шунга бири бошқасига тинимсиз таъна тошларини отиб яшашига қараб ўйлаб қоламан:

"Гап эгасини эмас, эгасининг қарама қаршисидаги инсонни сўзсиз топиб бораркан". Нафақат топади, балки унинг бутун онгу шуурини маҳв этиб, ўзига ўзини дунёдаги энг ёлғиз, энг бахтсиз этиб кўрсатаверади.

"Аслида эр мана бундай бўлиши керак, эрингни аҳволини қара", — дея шивирлайди аёлнинг қулоқларига.

"Эҳҳҳ, бу аёлинг билса эди, сенинг розилигинг нақадар муҳим эканини, ухламай хизматингни қиларди, билмайди-да", — деб васваса қилади эркак қалбини.

"Унга билдир, мажбуриятини эслат, ўз ҳақингни танитиб қўй, талаб қил, айт, бақириб-бақириб айт, эшитиб қўйсин", — деб оловга мой сепади шайтон алайҳиллаъна.

✍ Gavhar Nasrulloh

👉 @gavhar_nasrulloh 👈

Donishmand va faylasuf: kimdan qo'rqish kerak? | Telegram audio suhbat

1. Kirish
2. Husniddin: til va millatchilik — «biz va ular»
3. G'azoliy va Ibn Rushd: «Tahofut»
4. Islom: aql, ilm, xotira va til
5. Haqiqatni qayerdan bilamiz?
6. Zohid: falsafa — ko'prik yoki manzil?
7. Falsafaning tor va keng ma'nosi
8. Genon: azaliy donishmandlik va initsiatsiya
9. Maishiy donishmandlik: Jijek va maqollar
10. Faylasuf bolg'asi va Ibrohimning butlari
11. Donishmandlik — brend va yorliq
12. Faylasuf kim, donishmand kim?
13. Muhammad Yoqub: zamon va makon
14. Kantdan Gusserlgacha: bilish masalasi
15. Xaydegger: dahshat, hayrat, poeziya
16. Freyd va Yung: yopiq va ochiq tizim
17. Yakun

✨Oriyentatsiya – Shimol |Metafizik kalitlar
1. Absolyut. Mutlaq.

Keyingi kalit >>

Rus tilida

(Rus tilidan tarjima tahrir jarayonida)

✨Ориентация — Север | Метафизические ключи.

1. АБСОЛЮТ
следующий ключ >>

✨2. UYG'ONISH | Orientasiya — Shimol
Metafizik kalitlar

>> Avvalgi kalit

Keyingi kalit >>

(Rus tilidan tarjima tahrir jarayonida)

✨Ориентация — Север | Метафизические ключи.

2. ПРОБУЖДЕННОСТЬ

>> предыдущий ключ

следующий ключ >>

❗️E'lon
Kelayotgan shanba kuni suhbati Eduard Kreygning "Falsafa: o'ta qisqa tinishtiruv" kitobi bo'yicha bo'lib, youtube kanalda borgan suhbatlarning davomi bo'ladi.

Avvalgi qismlari bilan tanishish uchun Mutoala ilovasida huddi shu nomli kitobni toping va audio yoki matn formatida

1-bobdan boshlab 5-bob "Ba'zi mavzular"ning "Konsenkvemsializm" bo'limining oxirigacha yaxshilab tanishib chiqing.

Batafsil sharhi mana bu youtube PLAYLISTda

Китоб ўқимай қўйган жамият қандай ўзгаради? — Илм, тарбия ва зиёлилик ҳақида суҳбат

Китоб ўқишдан воз кечган жамиятнинг келажаги қандай бўлади? Инсонга яхши яшаш учун фақат касбий билимнинг ўзи етарлими? Гуманитар фанлар, бадиий адабиёт ва фалсафа жамият ҳаётида қандай ўрин тутади?

Илк суҳбатда иқтисодчи Жамшид Муслимов ва шифокор Одилхон Алимхонов ношир ва файласуф Хуршид Йўлдошев билан китобхонлик маданияти, илмга муносабат ва бола тарбияси ҳақида суҳбатлашди.

Суҳбат давомида болалар ва катталарнинг китоб ўқишга қизиқиши нега пасайгани, ота-онанинг фарзанд таълимидаги ўрни, касбий билим билан умумий билим ўртасидаги фарқ, аниқ ва гуманитар фанларнинг аҳамияти, жамиятдаги этик стандартлар ҳамда «яхши ҳаёт кечириш учун яхши ўқишнинг ўзи етарлими?» деган саволлар муҳокама қилинди.

PS: Подкастнинг мақсади — илм, китобхонлик ва тафаккур маданияти ҳақида очиқ суҳбатлар орқали жамиятда интеллектуал муҳитни кучайтириш.

📹ТЎЛИҚ СУҲБАТНИ ТОМОША ҚИЛИНГ

Kitob o‘qimay qo‘ygan jamiyat qanday o‘zgaradi? — Ilm, tarbiya va ziyolilik haqida suhbat

Kitob o‘qishdan voz kechgan jamiyatning kelajagi qanday bo‘ladi? Insonga yaxshi yashash uchun faqat kasbiy bilimning o‘zi yetarlimi? Gumanitar fanlar, badiiy adabiyot va falsafa jamiyat hayotida qanday o‘rin tutadi?

Ilk suhbatda iqtisodchi Jamshid Muslimov va shifokor Odilxon Alimxonov noshir va faylasuf Xurshid Yo‘ldoshev bilan kitobxonlik madaniyati, ilmga munosabat va bola tarbiyasi haqida suhbatlashdi.

Suhbat davomida bolalar va kattalarning kitob o‘qishga qiziqishi nega pasaygani, ota-onaning farzand taʼlimidagi o‘rni, kasbiy bilim bilan umumiy bilim o‘rtasidagi farq, aniq va gumanitar fanlarning ahamiyati, jamiyatdagi etik standartlar hamda «yaxshi hayot kechirish uchun yaxshi o‘qishning o‘zi yetarlimi?» degan savollar muhokama qilindi.

PS: Podkastning maqsadi — ilm, kitobxonlik va tafakkur madaniyati haqida ochiq suhbatlar orqali jamiyatda intellektual muhitni kuchaytirish.

📹TO‘LIQ SUHBATNI TOMOSHA QILING

“Asl intellekt” kitoblar turkumi – aqlingiz, fikringiz va mustaqilligingiz uchun
Bugun sun’iy intellekt hayotimizning barcha jabhalariga shiddat bilan kirib bormoqda. U matn yozadi, tahlil qiladi, rasm chizadi, hatto murakkab qarorlar qabul qilishda koʻmaklashadi. Ammo bu qulaylikning badali ham bor ko‘rinadi: agar barcha aqliy mehnatni texnologiyaga topshirib qoʻysak, insonning oʻz tabiiy, asl intellekti zaiflashib, dangasalashib borishi mumkin.
Asl aql, tafakkur quvvati insonning bosh qo‘rg‘onidir. Shu bois sizga “Asl intellekt” turkum kitoblarni taqdim qilmoqchimiz.

Nega aynan “Asl intellekt”?
Ushbu turkumda chop etilajak kitoblardan ko‘zlangan bosh maqsad – tanqidiy fikrlash, mantiqiy asoslash va xulosalash, mustaqil mulohaza yuritish koʻnikmalarini parvarishlash, charxlash hamda rivojlantirishdir.
Turkum doirasida talabalar va keng kitobxonlar ommasiga moʻljallangan, tushunarli va sara asarlar quyidagi yoʻnalishlarda nashr etiladi:

Amaliy mantiq
Tanqidiy fikrlash
Ijodiy va tizimli fikrlash

Turkum doirasida chop etilishi rejalangan ilk kitoblar qaysilar?
“Asl intellekt” turkumini o‘qish, o‘rganish, fikrlash madaniyatini shakllantirishda poydevor boʻla oladigan uchta muhim asar bilan boshlashga qaror qildik:

Sergey Povarnin. “Kitobni qanday oʻqish kerak?” Mutolaa faqat sahifalarni koʻzdan kechirish, nechta kitob o‘qish masalasi emas, balki chuqur mulohaza, tasavvur va tahlil jarayonidir. Ushbu kitob matnni toʻgʻri tahlil qilish, undagi bosh gʻoyalarni uqish va axborotni samarli oʻzlashtirishni o‘rgatadi.

Anthony Weston. “Argument: asoslash va bahs mahorati” (A Rulebook for Arguments). Ushbu kitob fikrni mantiqan asoslash, dalillarni saralash, chalgʻituvchi mantiqiy xatolardan saqlanish, konstruktiv bahs yuritish madaniyatini oʻrgatuvchi amaliy qoʻllanmadir.

Donella Meadows. “Tizimlar mantig’i: murakkab jarayon va muammolarni anglash” (Thinking in Systems) Muallif tizimlar va tizimli fikrlash mohiyatini sodda va hayotiy misollar bilan tushuntiradi, sabab va oqibatlar zanjirini, qayta aloqa halqalarini, yashirin bog‘liqliklarni va kichik o‘zgarishlar katta natijalarga olib boradigan vaziyatlarni ko‘ra olishni o‘rgatadi.

“Asl intellekt” shunchaki kitoblar turkumi emas. Bu o‘z fikriga ega, dalil bilan mulohaza yurita oladigan, teran o‘qiydigan va mustaqil qaror qabul qiladigan insonni tarbiyalashga xizmat qiladigan loyiha.

Bugungi sun’iy intellekt davrida asl ustunlik texnologiyadan foydalanishda emas, balki uni ongli boshqara oladigan kuchli tafakkurni shakllantirishdadir. Mazkur turkum ana shu yo‘lda sizning ishonchli hamrohingiz bo‘lishiga umid qilamiz.

Kitob, taʼlim, jamiyat: dardning ildizi qayerda? (davomi, boshi bu yerda)

Podkast davomida iqtisodchi Jamshid Muslimov qiziq bir fikr bildirdi: "Rusiyzabon vatandoshlarimiz farzandining bilimiga investitsiya qilishga oʻzbekzabon vatandoshlarimizga qaraganda koʻproq tayyordir balki?". Qiziq fikr. Men oldin masalaga bu rakursdan yondashib koʻrmagan ekanman.

Yuqoridagi fikr nima munosabat bilan aytildi? Xurshid Yoʻldoshev misol keltirgan holatga oʻzim ham guvoh boʻlganman: "Farengeyt Press" nomidan kitob yarmarkalarida qatnashib, "Boshlangʻich saboqlar" turkumini olib chiqqanimizda koʻrganmiz - bola kitobni olib, varaqlab, qiziqyapti, olmoqchi, lekin ota-ona olib bermayapti. Koʻziga qimmatdek koʻrinyapti. Vaholanki, olishga moliyaviy imkoni bor - aks holda farzandini xususiy maktabda oʻqitmagan boʻlardi.

Misol uchun, shunga oʻxshash adabiyotlarning rus tilidagi muqobillari kitob doʻkonlari va rastalarida kamida ikki-uch baravar qimmatroq turadi, lekin ota-onalar farzandiga olib beradi. Balki PISA tadqiqotlari Oʻzbekistondagi oʻzbek tilli maktablar oʻquvchilari taʼlimda rus tilli maktablar oʻquvchilaridan oʻrtacha hisobda 1,5 yil ortda qolayotganini koʻrsatgani sabablaridan biri ham shudir.

Oʻsha gap: biz ota-ona sifatida, jamiyat sifatida ilmga munosabatimizni oʻzgartirishimiz kerak.

✨3. KOINOT | Orientasiya — Shimol
Metafizik kalitlar
 
>> Avvalgi kalit

(Rus tilidan tarjima tahrir jarayonida)

✨Ориентация — Север | Метафизические ключи.

3. КОСМОС
>> предыдущий ключ

Ҳар қандай бизнес — бу тизим. Ҳар қандай тизим ўзини ҳимоя қилади.

Тизим ичидаги муаммолар онаси — самарасизлик — ўзи ҳам алоҳида тизим. У катта бизнес тизимида паразит каби яшайди.

Паразит эгасини ўлдирмайди. Аммо қарор қабул қилувчиларга доимо таъсир ўтказиб туради.

Мулкдор ёки раҳбарият оғриқни ҳис қилади. Мижоз ва ходимлар ҳам — ҳар бири ўзича. Қарор қабул қила оладиганлар ўзгаришни излайди.

Аммо ўзгариш катта меҳнат ва оғриқли ечим талаб қилганда — кимнидир ишдан олиш, одатий жараёнларни бузиш, эски ёндашувлардан воз кечиш — паразит ҳимояга ўтади.

Унинг энг қулай қуроли — «ўзгаришлар иллюзияси».

Мулкдор тренинглар, презентациялар, чиройли дашбордларга қизиқиб кетади. Булар натижасиз гормонал драйв беради: кўтаринки кайфият, жараён туйғуси, вақтинча ҳаловат.

Муаммолар яна авж олганда, у онгсиз равишда ечимни эмас — айнан ўша кайфиятни излайди. Топади. Кайф олади. Муаммолар кўринмай қолади ёки ёлғон умид билан тинчланади. Кейин яна. (Инфолўттибозлар ва эртакчиларнинг кармони шу йўл билан тўлади.)

Бир сўз билан: қарорларга эмас, ўзгариш ҳиссига қарамлик пайдо бўлади.

Охирги марта қачон ўзгариш сизга оғриқ келтирди?

Истеъдодга пул тикиб, даромад олиш: Максим Горкийнинг ноодатий бизнес модели қандай ишлаган?

Kun.uz'нинг "Nima dard?" подкастида ёзувчи Максим Горкийнинг ижодкорлар билан ишлаш модели ва ундан бизнес сифатида фойдаланиш ёндашуви ҳақида сўз борди.

"Горкийнинг асосий кучи фақат ёзувчилик маҳоратида эмаc, кучли энергияси, хоҳиши, амбицияси ва ижодкорлар билан ишлаш қобилиятида бўлган. Унинг ёзган матнларини котибалари ва ёрдамчилари таҳрирлаб, тузатиб борган. Ўзининг саводи эса жуда юқори бўлмаган", — деди Жамшид Муслимов.

Унинг айтишича, Горкий кейинчалик ўзига хос бизнес моделини шакллантирган. У шеър, ҳикоя ва турли асарлар ёзадиган ижодкорларни топиб, молиявий қўллаб-қувватлаган.

"

Ижодкорга аванс берилган ва ундан маълум муддатда асар ёзиб топшириш сўралган. Бунда асосий мақсад ёзувчини кундалик молиявий ташвишлардан халос қилиш бўлган. Ижодкорнинг қўлига пул тушгандан кейин кўнгли хотиржам бўлади. Боласини боқади, оиласига етказади. Хотиржамлик кириб, у ижодга берилиб, яхшироқ ёзади",

— дейди у.

Интервьюни тўлиқ шаклда Kun.uz’нинг YouTube’даги саҳифасида томоша қилишингиз мумкин.

Kun.uz расмий канали

Vaksinadan qo‘rquv, SIga ishonish va kechikkan davo — tibbiyotdagi xatarlar haqida shifokor bilan | Nima dard?

Vaksina haqiqatan ham autizmga sabab bo‘lishi mumkinmi? Nega ayrim ota-onalar farzandini emlatishdan qo‘rqadi? Emlatmaslikning oqibatlari qanday bo‘lishi mumkin? Sun’iy intellekt tashxisiga ishonish qanchalik to‘g‘ri?

«Nima dard?» loyihasining navbatdagi sonida infeksionist-gepatolog Ra’no Qosimova bilan shu va boshqa savollar atrofida suhbatlashildi.

Suhbat davomida emlashdan bosh tortish oqibatlari, qizamiq, qizilcha va tepkining asoratlari, dori vositalarini shifokor tavsiyasisiz qabul qilish, farmasevtika bozoridagi muammolar, tibbiyotda sun’iy intellektdan foydalanish, jigar kasalliklari va transplantatsiya, COVIDdan keyingi asoratlar hamda sog‘lom turmush tarzi haqida fikr yuritildi.

📹 TO‘LIQ SUHBATNI TOMOSHA QILING

Biz Teatrga emas, Teatr bizga kerak!

Qadrli tomoshabin!
Bilamiz, orangizda teatrimizni ilk paydo bo‘lgan kunidan boshlab bugungacha kuzatib kelayotgan, keyinchalik tanishgan va endigina tanishadigan yangi tomoshabinlarimiz bor.
O‘tgan 16 yil davomida biz bilan birga bo‘lganingiz uchun Sizga chin dildan minnatdorchilik bildiramiz.
Tez orada boshlanadigan yangi 17-teatr mavsumida ham bizning «harakat-u tuyg‘ularimiz, kulgu-yu ko‘z yoshlarimiz, faryod-u sukutlarimiz» ga guvoh bo‘lishingizni, biz bilan birga go‘zal, sirli, takrorlanmas va tobora qadrli bo‘lib borayotgan Teatr san’ati yo‘lida hamroh bo‘lishingizni tilaymiz!

                     *       *       *
Не мы нужны Театру — а Театр нужен нам!

Дорогой зритель!
Мы знаем, что среди вас есть те, кто следит за нашим театром с самого дня его появления, те, кто познакомился с нами позже, и те, кому ещё только предстоит открыть для себя наш театр.
От всего сердца благодарим Вас за то, что все эти 16 лет вы были вместе с нами.
В предстоящем новом, 17-м театральном сезоне, мы желаем вам вновь стать свидетелями наших «движений и чувств, смеха и слёз, криков и молчания», а также продолжить вместе с нами этот путь к прекрасному, таинственному, неповторимому и всё более ценному искусству — Театру.