## የታላቁ ዓሊም የኢማሙ ነሳኢ የሕይወት ታሪክ (ክፍል 1)
ኢማሙ ነሳኢ ከስድስቱ የሐዲስ መጽሐፍት (ኩቱቡ ሲታህ) የአንዱ ባለቤትና በሐዲስ ጥበብ ውስጥ ግንባር ቀደም ከሆኑት ሊቃውንት መካከል አንዱ ናቸው።
### 1. ማንነትና አስተዳደግ
* ሙሉ ስም፦ አቡ ዐብዲራህማን አሕመድ ኢብኑ ሹዓይብ ኢብኑ አሊ አን-ነሳኢ ይባላሉ።
* ውልደት፦ በ215 ዓ.ሂ "ነሳ" በተባለች የኹራሳን ግዛት ውስጥ ተወለዱ።
* ትውልድ ቦታ፦ "ነሳ" የተባለችው ከተማ ስሟን ያገኘችው ሙስሊሞች አካባቢውን ለመክፈት ሲመጡ ወንዶቹ ሸሽተው ሴቶች ብቻ በመገኘታቸው "የሴቶች ከተማ" (ነሳ) ተብላ በመጠራቷ ነው የሚል ዘገባ አለ።
### 2. የዕውቀት ጉዞ
* ኢማሙ ነሳኢ ዕውቀትን ፍለጋ ከወጣትነታቸው ጀምሮ ኹራሳን፣ ሒጃዝ (መካና መዲና)፣ ኢራቅ፣ ሶርያ፣ ግብፅ እና ሌሎችም የእስልምና የዕውቀት ማዕከላትን አዳርሰዋል።
* በመጨረሻም ግብፅ ውስጥ በመርጋት የሐዲስ ዕውቀታቸውን ለዓለም አዳርሰዋል።
### 3. ልዩ ባሕርያትና አምልኮ
* አምልኮ፦ በዱንያ የማይታለሉ፣ ሌሊቱን በሶላትና በቀን ደግሞ በጾም የሚያሳልፉ (የዳውድን ጾም የሚጾሙ) ታላቅ አቢድ ነበሩ።
* ውበትና ንጽሕና፦ ፊታቸው በጣም ያበራና የጠራ ነበር፤ በአለባበሳቸውም እጅግ በጣም ንጹሕና ጽዱ ነበሩ።
* ጽናት፦ በትምህርት ላይ እጅግ ታጋሽ ነበሩ። ለዚህም ማሳያ የሚሆነው መምህራቸው ሐሪስ ኢብኑ ሚስኪን እንዲማር ባልፈቀደላቸው ጊዜ፣ ደጃፍ ላይ ተደብቀው በመቀመጥ ድምፅ እየሰሙ ሐዲሶችን መዝግበዋል።
### 4. የሐዲስ ሊቃውንት ስለሳቸው ምን ይላሉ?
* ኢማሙ አዝ–ዘሀቢ፦ "ኢማሙ ነሳኢ ከኢማሙ ሙስሊም የበለጠ የሐዲስ ጥበቃ (ሒፍዝ) ችሎታ አላቸው" በማለት መስክረውላቸዋል።
* ጥብቅ መመሪያ፦ ሐዲሶችን በመቀበልና ሰዎችን በመመዘን (ጀርህ ወተዕዲል) ላይ ከሁሉም የበለጠ ጥብቅ ነበሩ። የእሳቸው መስፈርት ከኢማሙ ቡኻሪና ሙስሊም መስፈርት የበለጠ ጠንካራ እንደነበር ይነገራል።
### 5. ዝነኛ ሥራዎቻቸው
* አል-ሙጅተባ (ሱነን አል-ነሳኢ)፦ ከስድስቱ ታላላቅ የሐዲስ መጽሐፍት አንዱ ሲሆን፣ ከሁለቱ ሶሒሆች (ቡካሪና ሙስሊም) ቀጥሎ ሰሒሕ ፣ደካማ ሐዲሶች በትንሹ የሚገኙበት ጥራት ያለው ኪታብ ነው።
* ሌሎችም እንደ "አስ-ሱነን አል-ኩብራ"፣ "ተፍሲር" እና "ፈዳኢሉ ሰሐባ" ያሉ ከ40 የሚልቁ ጠቃሚ ኪታቦችን አበርክተዋል።
በቀጣይ ክፍል 2፦ ስለ ኢማሙ ነሳኢ የሕይወት ፈተናዎችና ስለ አሟሟታቸው የሚቀርበውን ይጠብቁ።

​የታላቁ ዓሊም የኢማሙ ነሳኢይ የሕይወት ታሪክ (ክፍል 2)
​በዚህ ክፍል የኢማሙ ነሳኢይ የሐዲስ ሥራዎች፣ ኪታባቸው ያላቸው ተቀባይነትና በሕይወታቸው መጨረሻ ያጋጠማቸውን ፈተና በዝርዝር እንመለከታለን።
​1. የኢማሙ ነሳኢይ የሐዲስ መመዘኛ ጥብቅነት
​ኢማሙ ነሳኢይ ሐዲሶችን በመቀበል ረገድ እጅግ በጣም ጥብቅ ነበሩ።
​ሊቃውንት እንደሚናገሩት የሳቸው መመዘኛ (መስፈርት) ከኢማሙ ቡኻሪና ከኢማሙ ሙስሊም የበለጠ ጠንካራ ነበር። በዚህም ምክንያት በሳቸው ኪታብ ውስጥ የሚገኙ ደካማ ሐዲሶች በጣም ጥቂት ናቸው።
​2. የ"ሱነን አን-ነሳኢ" (አል-ሙጅተባ) ልዩ መገለጫዎች
​የዕውቀት ስብስብ፦ መጽሐፋቸው የሐዲስ ዘገባን (ኢስናድ) እና (ፊቅህ) በአንድ ላይ አጣምሮ የያዘ ድንቅ ሥራ ነው።
​ርዕሶች፦ ለሐዲሶቹ የሰጧቸው ርዕሶች የሳቸውን ጥልቅ የፊቅህ ዕውቀት የሚያሳዩና እጅግ ረቂቅ ናቸው።
​3. የኪታቡ አስ–ሱነን አን–ነሳኢይ ማብራሪያዎች (ሹሩሐት)
​መጽሐፋቸውን ካብራሩ ታላላቅ ኡለሞች መካከል፦
​ኢማሙ አስ-ሱዩጢ፦ "ዘህሩ አር-ሩባ" የተባለ ማብራሪያ ጽፈዋል።
​ሸይኽ ሙሐመድ አሊ አደም አል-ኢትዮጲ(ኢትዮጲያዊው ሸይኽ)፦ "ዘኺረቱል ዑቅባ" የተባለ በ28 ቅጾች የተዘጋጀ እጅግ ሰፊና ዘመናዊ ማብራሪያ የጻፉ ኢትዮጵያዊ ዓሊም ናቸው። ይህ ሥራ የኢማሙ ነሳኢን መጽሐፍ በማብራራት ረገድ የመጨረሻውና የተሟላው ሥራ ተደርጎ ይወሰዳል።
​4. የኢማሙ ነሳኢ የሕይወት ፈተና (ሚሕና)
​እንደማንኛውም ታላቅ ዓሊም ኢማሙ ነሳኢም በሕይወታቸው መጨረሻ ከባድ ፈተና አጋጥሟቸዋል።
​ምክንያቱ፦ ደማስቆ በገቡ ጊዜ ሰዎች ስለ ዐሊይ ቢን አቢ ጣሊብ (ረዲየሏሁ ዐንሁ) ያላቸው አመለካከት በመዛባቱ፣ እውነታውን ለማስተማር "አል-ኸሷኢስ" የተባለ መጽሐፍ ጻፉ። በዚህም ምክንያት መሃይማንና ስሜታቸውን ተከታዮች ጥቃት ሰነዘሩባቸው።
​ስለ ሶሐቦች ያላቸው አቋም፦ "እስልምና ቤት ቢሆን ሶሐቦች በሩ ናቸው፤ በሩን ያንኳኳ (ሶሐቦችን የነካ) ቤቱን ለመጉዳት የፈለገ ነው" በማለት ለሁሉም ነቢዩ ሰለሏሁ አለይሂ ወሰለም ባልደረቦች ያላቸውን ክብር ገልጸዋል።
​5. የኢማሙ ህልፈት
​በደረሰባቸው ድብደባና እንግልት ምክንያት በ303 ዓ.ም ወደ መካ ሲጓዙ በመንገድ ላይ (በፍልስጤም አካባቢ) ሕይወታቸው አልፏል። በዚህም የሰማዕትነት (ሸሂድ) ደረጃን አግኝተዋል ተብሎ ይታሰባል።
​ማጠቃለያ፦ ኢማሙ ነሳኢ ቢሞቱም፣ ስማቸውና ዕውቀታቸው ዛሬም ድረስ በመስጂዶች፣ በዩኒቨርሲቲዎችና በዓለም ዙሪያ ባሉ የዕውቀት መድረኮች ላይ እንደኖረ አለ።

የዙል ሂጃ የመጀመሪያዎቹ 10 ቀናት**
**ሸይኽ ሙሐመድ ኢብኑ ሳሊህ አል-ዑሰይሚን*ረሂመሁላህ* እንዲህ ይላሉ፦
** አንድ ሰው በረመዳን የመጨረሻ አስር ቀናት ውስጥ ሁለት ረከዓ ቢሰግድ እና ሌላ ሰው ደግሞ በዙል ሂጃ የመጀመሪያ አስር ቀናት ውስጥ ሁለት ረከዓ ቢሰግድ፣ የትኛው ይበልጣል? …፦
* በዙል ሂጃ የመጀመሪያ አስር ቀናት የተሰራው ስራ ይበልጣል።
* ይህ እውነታ ለብዙ ተራ ሰዎች (ዐዋም) ግልጽ ባይሆንም፣ በዕውቀት ባለቤቶች ዘንድ ግን የታወቀ ነው። ምክንያቱም በዙል ሂጃ የመጀመሪያዎቹ አስር ቀናት ውስጥ የሚሰሩ መልካም ስራዎች በአላህ ዘንድ ከየትኛውም ጊዜ በላይ ተወዳጅ ናቸው።
** የዕውቀት ባለቤቶች (ኡለማዎች) ይህንን የዙል ሂጃ ቀናት ታላቅነት ለህዝቡ ሊያስረዱና ሊያስታውሱ ይገባል። ምክንያቱም ብዙ ሰዎች ስለዚህ ጉዳይ ያላቸው ግንዛቤ አነስተኛ በመሆኑና ብዙም ስለማይዘከር (ስለማይነገር) ነው።"

​ጥያቄ፦ "ክቡር ዶክተር፣ አላህ መልካም ይዋልልዎትና፤ በሀዲሰል ቁድሲ ላይ እንደመጣው 'ሀርወላ' (ፈጣን እርምጃ/ሩጫ) የሚለውን ባህሪ ለአላህ እናጸድቃለን?"
​የሸይኽ ሳሊህ አል-ፈውዛን መልስ፦
"ወንድሞቼ ሆይ! ከእያንዳንዱ ቃል ተነስተን ለአላህ ባህሪ አንስጥ። ሀዲሶች አንዱ ሌላውን ይተረጉማሉ፣ አንዱ ሌላውን ያብራራሉ። በሀዲሱ ላይ የመጣው፦ '(ባሪያዬ) ወደ እኔ እየተራመደ ከመጣ፣ እኔ ወደ እርሱ እየሮጥኩ እመጣለሁ' የሚለው ቃል ትርጉሙ፤ አንተ ወደ አላህ የምትሄደው በእግርህ ነው ወይስ በስራህ? ወደ አላህ የምትሄደው በመልካም ስራህ ነው። ስለዚህ 'እየተራመደ ከመጣ' ማለት በመልካም ስራ ወደ እኔ ከተቃረበ ማለት ሲሆን፣ 'እየሮጥኩ እመጣለሁ' ማለት ደግሞ እኔ እሱን ለመርዳትና ምንዳውን ለመስጠት እፈጥናለሁ ማለት ነው።"
​ምንጭ፦ የዶክተር ሳሊህ አል-ፈውዛን ቻናል
​ርዕስ፦ ስለ 'ሀርወላ' ባህሪ ማብራሪያ
​ሊንክ፦ በዩቲዩብ ለመመልከት

ሰለፎች (ቀደምት ደጋግ አባቶች) የቢድዓ ባለቤቶችን ከመከራከር (ከሙናዘራ) የከለከሉት፤ አብዛኛው ተራ ሰውና ዝም ብሎ የሚነዳው
ህዝብ አብዛኛውን ጊዜ በዕውቀት ላይ ለተመሰረተ ማስረጃ እንደማይገዛ ስለሚያውቁ ነው። ይልቁንም ሰዎች የሚታለሉት ድምፁን ከፍ አድርጎ በሚጮኸውና ሁካታ በሚያበዛው አካል ነው፤ የዕውቀት ደረጃው በጣም ዝቅተኛ (ተራ) ቢሆንም እንኳ!! ከርሱ ጋር መከራከር ተከልክሏል።
ስለሆነም በዚህ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ውጥረት ባየለበት ዘመን
ከስሜታዊ ክርክሮች ራስን አርቆ እውነተኛ እውቀትን በመፈለግ ላይ ትኩረት ልናደርግ ይገባል።

فضيلة الشيخ صالح سندي
(ሸይኽ ሳሊህ አስ–ሲንዲ)  በዲን ጉዳይ ላይ(በተለይም በአላህ መገለጫ ባህሪያት) ግራ ለተጋባ ሰው መፍትሄ እንዲህ ሲሉ ይመክራሉ፦
"የአህለ ሱና ወልጀመዓ ሰዎች እንዲህ ይላሉ፦ 'የመገለጫ ባህሪያት (የሲፋት) ኑሱሶች በአንድ በኩል የታወቁ ሲሆኑ በሌላ በኩል ደግሞ የማይታወቁ ናቸው።' ይህ ንግግር ትርጉሙን ለመረዳት ለተቸገረና ግራ ለተጋባ ሰው እንደ መፍትሄ ሊቀርብ ይችላል። እንዲህ ያለ ሰው ዝም ሊል፣ ከዕውቀት ውጭ ከመናገር ሊቆጠብና ዕውቀቱን ወደ ባለቤቱ (ወደ አላህ) ሊመልስ ይገባዋል።
በሙስነድ ኢማም አህመድና በሌሎችም ዘንድ በሶሂህ ሰነድ እንደመጣው ነብዩ (ﷺ) እንዲህ ብለዋል፦
إنَّ القرآنَ لم ينزلْ لتَضرِبوا بعضَه ببعضٍ ، ولكن يُصدِّقُ بعضُه بعضًا ، فما عرفتُم منه فاعمَلوا به ، وما تشابه عليكم فآمِنوا به

'የአላህ ኪታብ (ቁርአን) የወረደው አንዱ ሌላውን የሚያረጋግጥ ሆኖ ነው፤ ስለዚህ አንዱን ክፍል በሌላው አታስተባብሉ። ከእርሱ ያወቃችሁትን ተግብሩት፤ ያላወቃችሁትን (ያልተገለፀላችሁን) ግን ዕውቀቱን ወደ ባለቤቱ(ወደ አላህ) መልሱ።'
ኢማም አል-ቡኻሪም ይህንን ሐዲስ 'ኸልቁ አፍዓሊል ዒባድ' በተሰኘው መጽሐፋቸው ላይ ከዘገቡት በኋላ እንዲህ ብለዋል፦ 'ማንኛውም ነገር ያለተገለፀለት (አሻሚ የሆኑበት) ሰው ዕውቀቱን ወደ ባለቤቱ (ወደ አላህ) ቢመልስ የተሻለ ነው።'
ስለዚህ አንድ ነገር ግራ ካጋባህ በጠቅላላው አምነህ ተቀበል፤ ዕውቀቱን ግን ሁሉንም ለሚያውቀው ጌታ ተው። 'አላህ በዚህ የፈለገውን እርሱ ያውቃል' በል።"
ስለዚህም በዲን ውስጥ ያልገባንን ወይም ግራ የተጋባንበትን ነገር በግምት ከመተርጎም ይልቅ፤ "አላህ ያውቃል" ብሎ ማለፍ የሠለፎች መንገድ ነው።

## 📌 የኢማም ኢብኑ ማጃህ የህይወት ታሪክ (ክፍል 1)
በሸይኽ ዶ/ር ዐዚዝ ኢብኑ ፈርሃን ከተላለፈው ትምህርት የተወሰደ
### 1. ውልደት እና አስተዳደግ (ስለ ኢማሙ ማስተዋወቂያ)
* ሙሉ ስማቸው፡ ታላቁ የሐዲስ አዋቂ አቡ አብዲላህ ሙሐመድ ኢብኑ የዚድ ኢብኑ ማጃህ አል-ቀዝዊኒ ይባላሉ።
* "ማጃህ" (ماجه) ማለት፡ የአባታቸው ወይም የአያታቸው ቅጽል ስም ሲሆን፥ የአረብኛ ቃል አይደለም።
* ውልደት፡ በ209 ሂጅሪያ "ቂዝዊን" በተባለች ከተማ ተወለዱ (ይህች ከተማ በዑስማን ኢብኑ ዓፋን ዘመን የተከፈተች ናት)።
* የእውቀት አካባቢ፡ ኢማሙ ያደጉት የሐዲስ እውቀት በጣም በተስፋፋበት ማህበረሰብ ውስጥ ሲሆን፥ ቁርአንንም በለጋ እድሜያቸው ሀፍዘዋል።
### 2. እውቀትን ፍለጋ ያደረጉት ጉዞ (አል-ሪህላህ)
* የጉዞው አስፈላጊነት፡ የኡለማዎችን ፈለግ በመከተል እውቀትን ፍለጋ ከሀገር ሀገር ተጉዘዋል። ይህም ከተለያዩ መሻይኾች ለመማር፣ ስነ-ምግባርንና የእውቀት አቀባበልን ለመቅሰም ረድቷቸዋል።
* የተጓዙባቸው ሀገራት፡ ኢማም ኢብኑ ማጃህ እውቀትን በመፈለግ ከ15 ዓመታት በላይ አሳልፈዋል። በዚህም ኹራሳን፣ በስራህ፣ ኩፋ፣ ባግዳድ፣ ደማስቆ፣ ግብፅ እና የሂጃዝ አካባቢዎችን (መካና መዲናን) ጎብኝተዋል።
### 3. መሻይኾቻቸው እና ተማሪዎቻቸው
* ታዋቂ መሻይኾች ፦ ዓሊ ቢን ሙሀመድ አጥ-ጠናፊሲ፣ ሙሀመድ ቢን አል-ሙሰና፣ አቡ በክር ኢብኑ አቢ ሸይባህ እና ኢብራሂም ቢን አል-ሙንዚር ይገኙበታል።
* ተማሪዎቻቸው፡ ከረጅም ጉዞ በኋላ ወደ ቀዝዊን ሲመለሱ፥ እውቀትን ፍለጋ ተማሪዎች ከየአቅጣጫው ወደሳቸው ይመጡ ነበር። ከነዚህም መካከል ዓሊ ቢን ሰዒድ አል-ገዳኒ እና አህመድ ቢን ኢብራሂም አል-ቀዝዊኒ ይጠቀሳሉ።
### 4. ከፍተኛ ሰነድ (አል-ኢስናድ አል-ዓሊ) ላይ የነበራቸው ጉጉት
* ከፍተኛ ሰነድ ማለት፡ በሐዲስ ዘጋቢው እና በነብዩ (ﷺ) መካከል ያሉትን ዘጋቢዎች ቁጥር ማሳነስ ማለት ነው።
* ሱናን ኢብኑ ማጃህ፡ ኢማሙ 5 ባለ ሶስት ደረጃ (ሱላሲያት) የሆኑ ከፍተኛ ሰነዶችን አግኝተው ነበር። ነገር ግን በእነዚህ ሰነዶች ውስጥ የነበሩት ሸይኻቸው "ጁባራህ ኢብኑ አል-ሙገሊስ" በሐዲስ ምሁራን ዘንድ ደካማ (ዶዒፍ) በመባላቸው የሰነዱ ጥንካሬ ላይ ተጽዕኖ አሳድሯል። ይሁን እንጂ የሐዲሶቹ ጥቅስ (መትን) በትክክል ሰሒህ ሲሆን በሌላ ሰነድ ተዘግቧል።
* የኢብኑ ማጃህ መምህር የሆኑት ሂሻም ቢን ዓማር መዲና ወደሚገኘው የኢማም ማሊክ መጅሊስ በመሄድ፥ በኢማም ማሊክ ዘንድ የተለመደውን "አንብብልኝ" የሚለውን አካሄድ በመጣስ "ሀዲስ ንገረኝ" ብለው አጥብቀው ለመኑ።
​5. አስተማሪ ታሪክ፡ የሂሻም ቢን ዓማር እና የኢማም ማሊክ ታሪክ

* ኢማም ማሊክም በሂሻም መውተፍተፍ ተቆጥተው አገልጋያቸውን 15 ጅራፍ እንዲገርፈው አዘዙ። ነገር ግን የሂሻምን እውነተኛ ፍላጎትና እውቀትን ለማግኘት ያደረገውን መስዋዕትነት (አባቱ እሱን ለማስተማር ቤቱን እንደሸጠ) ሲረዱ፥ ኢማም ማሊክ ለግርፋቱ ማካካሻ ይሆን ዘንድ 15 ሐዲሶችን በቀጥታ ነገሩት። ሂሻምም በደስታ "እባክዎን ጨምረው ይግረፉኝና ሐዲስ ይጨምሩልኝ" ማለቱንና ኢማም ማሊክም መሳቃቸውን የሚገልጽ ድንቅ ታሪክ ነው።
*ይህ የኢማሙ ታሪክ የመጀመሪያው ክፍል ሲሆን፥ በሚቀጥለው ክፍል ስለ እውቀት ቅርሶቻቸውና ስላጋጠሟቸው ክስተቶች ይቀጥላል።*

> " (ኡድሂያ) ማቅረብ የፈለገ ሰው የዙልሒጃ ወር ጨረቃ ከታየች ጀምሮ መሥዋዕቱን እስኪያርድ ድረስ ከፀጉሩ፣ ከጥፍሩም ሆነ ከቆዳው ምንም ነገር ላለመውሰድ (ላይቆርጥ) ይደነገግለታል። ይህ የሆነው ቡኻሪን ሳይጨምር ሌሎች የሐዲስ ሊቃውንት (ጀማዓህ) ከአሥማእ ቢንት አቢ በክር — አላህ መልካም ሥራቸውን ይውደድላቸውና — ባስተላለፉት ሐዲስ የአላህ መልክተኛ (ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም) እንዲህ ስላሉ ነው፦ «የዙልሒጃን ጨረቃ ካያችሁና ከእናንተ መካከል አንዱ መሥዋዕት ማረድ ከፈለገ ከፀጉሩና ከጥፍሩ (መቁረጥ) ይቆጠብ።»
> በአቡ ዳውድ፣ በሙስሊምና በነሳኢይ ዘገባ ደግሞ ቃሉ እንዲህ ይላል፦ «የሚያርደው መሥዋዕት ያለው ሰው የዙልሒጃ ጨረቃ ከታየች መሥዋዕቱን እስኪያርድ ድረስ ከፀጉሩም ሆነ ከጥፍሩ ምንም ነገር አያስወግድ።»
> ይህም (ከመቁረጥ የመቆጠብ ግዴታ) መሥዋዕቱን ራሱ በገዛ እጁ አረደውም ወይም ሌላ ሰውን እንዲያርድለት ቢወክልም ለሁለቱም እኩል ይሠራል፤ ነገር ግን መሥዋዕት የሚታረድለት (በቤተሰብ ውስጥ አባወራው ሲያርድለት አብሮ የሚካተተው) ሰው ይህንን ማድረግ አይደነገግለትም፤ ምክንያቱም በዚህ ዙሪያ የመጣ ምንም ማስረጃ የለምና። ይህ (ከፀጉርና ጥፍር መቆጠብ) ‘ኢሕራም’ (ለሐጅ ወይም ለዑምራ የሚደረግ ዕገዳ) ተብሎ አይጠራም። ‘ሙሕሪም’ (ኢሕራም ላይ ያለ ሰው) የሚባለውማ ለሐጅ፣ ለዑምራ ወይም ለሁለቱም ኢሕራም ያደረገው ሰው ብቻ ነው።"
> — *“ፈታዋ አል-ለጅናህ አድ-ዳኢማህ”* (ቅጽ 11፣ ገጽ 397-398) የተወሰደ።
>

### 📌 የኢማም ኢብኑ ማጃህ የሕይወት ታሪክ (ክፍል ሁለት)
ይህ ጽሑፍ በዶክተር ዐዚዝ ኢብኑ ፈርሃን (አላህ ይጠብቃቸው) ከቀረበው ጠቃሚ የቪዲዮ ትምህርት የተወሰደ ሲሆን፥ የዚህን ታላቅ የሐዲስ ሊቅ የዒልም ደረጃና "ሱነን" የተሰኘውን ድንቅ መጽሐፋቸውን ይዳስሳል።
#### 🔹 መግቢያና ማስታወሻ፡ የዑለማኦችን ታሪክ ለምን እናነባለን?
* የቀደሙ የኡማችንን ሊቃውንት (ሰለፎችን) ታሪክ የምናነበው ለታሪክ ወሬ ብቻ ሳይሆን፥ ከሕይወታቸው ትምህርትና ምክር ለመውሰድ ነው።
* ኡማው በዚህ ዘመን አርአያ የሚሆኑ ሰዎችን አጥብቆ ይፈልጋል። መልካም ሰዎችን ለመምሰል መጣር ደግሞ የስኬት መንገድ ነው።
* አሁን ባለንበት ክፍት የዲጂታል ዓለም ውስጥ፥ የእነዚህን ታላላቅ የጨለማ መብራቶች ስም ማደስና ማውሳት የሁላችንም ኃላፊነት ሊሆን ይገባል።
### 📑 የቪዲዮው ዋና ዋና አበይት ነጥቦች (ማጠቃለያ)፦
#### 1️⃣ ታላላቅ ሊቃውንት ለኢማም ኢብኑ ማጃህ የሰጡት ምስክርነትና ውዳሴ
የእስልምና ሊቃውንት በሙሉ በኢማሙ ሐፊዝነት (ሐዲስ አጥኚነት)፣ መሪነትና ታማኝነት ላይ ተስማምተዋል፤ ከእነዚህም መካከል፦
* ኢብኑ ኺልካን፦ "በሐዲስ እውቀትና ከእሱ ጋር በተያያዙ ጥናት ሁሉ ዙሪያ መሪ (ኢማም) ነበሩ"።
* አቡ ያዕላ አል-ኸሊሊ፦ "ታማኝ፣ ታላቅ፣ በሁሉም ዘንድ ተቀባይነት ያላቸው፣ በማስረጃነት የሚጠቀሱ እና ጥልቅ የሐዲስ እውቀትና ሂፍዝ የነበራቸው ናቸው"።
* ኢማም አዝ-ዘሀቢ፦ "ኢብኑ ማጃህ ሐፊዝ፣ የሐዲስን ጥራትና ጉድለት መርማሪ (ናቂድ)፣ እውነተኛና ሰፊ እውቀት የነበራቸው ሰው ነበሩ"።
* ኢብኑ ከሲር፦ "የእሳቸው የሱነን ኪታብ ለዕውቀታቸው፣ ለተግባራቸው፣ ለጥልቀታቸው፣ ለሰፊ እይታቸው እንዲሁም በኡሱልም ሆነ በፉሩዕ የነቢዩን ﷺ ሱና በጥብቅ የተከተሉ ለመሆናቸው ትልቅ ማረጋገጫ ነው"。
#### 2️⃣ የኢማሙ የጠፉ የዒልም ቅርሶች
የኢማሙ የፅሁፍ ሥራዎች በ"ሱነን" ላይ ብቻ የተገደቡ አልነበሩም፤ ነገር ግን በታሪክ አጋጣሚዎችና በፈተናዎች ምክንያት አብዛኞቹ ጠፍተዋል፤ ከእነዚህም መካከል፦
* የቁርዓን ተፍሲር (تفسير القرآن)፦ ኢብኑ ከሲር "በጣም ሰፊና የተሟላ ተፍሲር" ሲሉ ገልጸውታል፤ ነገር ግን በአሁኑ ጊዜ አይገኝም።
* የታሪክ መጽሐፍ (كتاب التاريخ)፦ ኢብኑ ኺልካን "በጣም ማራኪ የታሪክ መጽሐፍ" በማለት የገለጹት ሲሆን ይህም ጠፍቷል።
* *ጠቃሚ ማስታወሻ፡* አንዳንድ ጊዜ የዑለማኦች መጽሐፍት እንዲጠፉ ምክንያት ከሚሆኑት ነገሮች አንዱ ወራሾች የመጽሐፍቱን ዋጋ አለማወቃቸው ነው።
#### 3️⃣ "ሱነን ኢብኑ ማጃህ" እና በስድስቱ መጽሐፍት (ኩቱብ አስ-ሲታህ) ውስጥ ያለው ደረጃ
* የኋለኞቹ ኡለማዎች "ሱነን ኢብኑ ማጃህ" ስድስተኛው ተጠቃሽ የሐዲስ መጽሐፍ ሆኖ እንዲመደብ ተስማምተዋል።
* በውስጡ የያዛቸው ተጨማሪ ሐዲሶች (ዘዋኢድ) በመብዛታቸው ምክንያት የምስራቁ ዓለም ሊቃውንት ከኢማም ማሊክ "ሙወጣእ" አስበልጠውታል۔
* የመጽሐፉ ልዩ ባህሪያት (የኢብኑ ጣሂር አል-መቅዲሲ ምስክርነት)፦ አስደናቂ አደረጃጀት ያለው፣ ብዙ ምዕራፎችን የያዘና አላስፈላጊ ድግግሞሾች የሌሉበት መጽሐፍ ነው።
* የተራቀቀ የሐዲስ አሰናሰል ጥበብ፦ ኢማሙ መጽሐፋቸውን የጀመሩት "የነቢዩን ﷺ ሱና መከተልና በእሱ መስራት ግዴታ መሆኑን" በሚያሳይ ምዕራፍ ነው፤ በመቀጠል የዓቂዳ (የእምነት) ምዕራፎችን፣ ቀጥሎም የሰሃባዎችን ደረጃ አስከትለዋል።
#### 📊 ሱነን ኢብኑ ማጃህ በቁጥር ሲገለጽ፦
* መጽሐፉ መግቢያና 37 ዋና ዋና ክፍሎችን (ኪታብ) ይዟል።
* በአጠቃላይ 1,500 ምዕራፎችን (ባብ) ይዟል።
* 4,341 ሐዲሶችን በአጠቃላይ አቅፏል።
* ከሌሎቹ አምስት የሐዲስ መጽሐፍት ጋር በ3,002 ሐዲሶች ላይ የሚገናኝ ሲሆን፥ እሳቸው ብቻቸውን የዘገቧቸው (ዘዋኢድ) 1,339 ሐዲሶች ናቸው፤ ከእነዚህም ውስጥ በመቶዎች የሚቆጠሩት ሶሂህ (ትክክለኛ) እና ሐሰን (መልካም) የሰነድ ደረጃ ያላቸው ናቸው።
* መጽሐፉ በብዙ ሊቃውንት ሰፊ ማብራሪያ (ሸርህ) ተደርጎለታል (ለምሳሌ፡ የኢብኑል ሙለቂን፣ የሲዩጢ እና የሲንዲ ሸርሆች)።
#### 4️⃣ የሕይወት ማጠቃለያና ሕልፈት
* በሐዲስ አገልግሎት፣ በማስተማርና በመጽሐፍ ዝግጅት ባሳለፉት ታላቅ ሕይወት ማብቂያ ላይ፥ ኢማሙ (በሂጅሪያ) በረመዳን ወር 23 ቀን 273 ዓ.ሂ ሰኞ ዕለት አርፈው ማክሰኞ ተቀብረዋል።
* በወቅቱ የነበሩ ገጣሚዎች የእሳቸውን መሞት ተከትሎ የእውቀት ምሰሶ መናጋቱን የሚገልጹ ልብ የሚነኩ የሀዘን ግጥሞችን ገጥመውላቸዋል።
🔗 ሙሉ ቪዲዮውን ለማዳመጥና ለመጠቀም ሊንኩን ይጫኑ፦ https://youtu.be/BtUTrX1b3_Q

## ህይወትዎን በአምስት ነገሮች ያድሱ
### 1. የዕለት ተዕለት ትምህርት (ራስን ማሳደግ)
በቀን ውስጥ 30 ደቂቃ ብቻ በቂ ነው። መጽሐፍ ያንብቡ፣ ጠቃሚ የፖድካስት ፕሮግራሞችን ያዳምጡ ወይም በማንኛውም መንገድ ራስዎን ያሻሽሉ። ከጥቂት ጊዜ በኋላ በአስተሳሰብዎ እና በራስ መተማመንዎ ላይ ትልቅ ለውጥ ያስተውላሉ።
### 2. ቀንን ማደራጀት
በየቀኑ ጠዋት ግልጽ እና ሊተገበሩ የሚችሉ 3 ዋና ዋና ተግባራትን በመለየት ይጀምሩ። ይህ ልማድ ከማንኛውም ጊዜ በላይ ብዙ ነገሮችን እንዲያከናውኑ ያደርግዎታል።
### 3. አካባቢን ማጣራት (ማፅዳት)
ጉልበትዎን ከሚመጥጡ ወይም አሉታዊ ጫና ከሚፈጥሩብዎት ሰዎች ሁሉ ይራቁ። ይህንን ሲያደርጉ መረጋጋትዎ እና ስነ-ልቦናዊ ሰላምዎ በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል።
### 4. ለራስ እንክብካቤ መስጠት
በቂ እንቅልፍ መተኛት፣ ስፖርታዊ እንቅስቃሴዎችን ማድረግ እና እውነተኛ የእረፍት ጊዜያትን መውሰድ ያስፈልጋል። እነዚህ ቀላል የሚመስሉ ነገሮች የተለየ የስነ-ልቦና እና የአካል ብቃት ጥንካሬ ይፈጥሩልዎታል።
### 5. አዳዲስ ነገሮችን መሞከር
በየወሩ አዲስ ነገር ይሞክሩ፤ አዲስ ቋንቋ፣ ክህሎት ወይም የትርፍ ጊዜ ማሳለፊያ (ሆቢ) ሊሆን ይችላል። እነዚህን ልማዶች ጠብቀው ከቀጠሉ፣ ከሶስት ወር በኋላ ሙሉ በሙሉ አዲስ ሰው መሆንዎን ያገኟታል።

ተክቢራ
በቃሪእ ሰዕድ አልጋሚዲይ ድምፅ
‏ احيوا سنة التكبيــــــــــر

      وذكــــــــــروا بها

الله اكبر ، الله أكبر ، الله أكبر
      🍃 لاإله إلا الله 🍃

الله أكبـــــــر ، الله أكبـــــــر
      🍃 ولله الحمد 🍃
🌸🍃
https://t.me/sultan_54

አሕዩ ወንሽሩ ሱነተ-ትተክቢር**
> *"የተክቢራን ሱና ሕያው አድርጉ፤ አሰራጩም!"*
> *"እኛ አሁን እንግዲህ በዱንያ ላይ ካሉት ታላላቅና አላህ ዘንድ እጅግ ተወዳጅ ከሆኑት ቀናት ውስጥ ነው ያለነው።"*
>
አላሁ አክበር፣ አላሁ አክበር፣ አላሁ አክበር፣ ላ ኢላሀ ኢለላህ፣ አላሁ አክበር፣ አላሁ አክበር፣ ወሊላሂል ሐምድ

>

### በጊዜ ያልተገደበ (ሙጥለቅ) እና በጊዜ የተገደበ (ሙቀየድ) ተክቢራ
1  አት-ተክቢር አል-ሙጥለቅ (በጊዜ ያልተገደበ)፦ በማንኛውም ሰዓትና ጊዜ የሚባል፣ በአንድ የተወሰነ ወቅት ወይም ከፈርድ ሶላት ማግስት ብቻ የማይገደብ ተክቢራ ነው።
* አት-ተክቢር አል-ሙቀየድ (በጊዜ የተገደበ)፦ ከአምስቱ ግዴታ (ፈርድ) ሶላቶች  (ከማሰላመት በኋላ) ብቻ ተያይዞ የሚባል ተክቢራ ነው።
2. የሚጀምሩበትና የሚያበቁበት ጊዜ፦
* በጊዜ ያልተገደበው (ሙጥለቅ) ተክቢራ፦ በሁለቱ የዒድ ሌሊቶች (የረመዳን እና የሐጅ ዒድ ዋዜማ ላይ) ይባላል። እንዲሁም የዙልሒጃህ አስር ቀናት ከጀመሩበት ጊዜ አንስቶ የመጨረሻው የተሽሪቅ ቀን ፀሐይ እስከምትጠልቅበት ጊዜ ድረስ በማንኛውም ሰዓት ይባላል።
* በጊዜ የተገደባው (ሙቀየድ) ተክቢራ፦ * ሐጅ ላላደረገ ሰው ከአረፋ ቀን የፈጅር (ሱብሒ) ሶላት ጀምሮ እስከ መጨረሻው የተሽሪቅ ቀን የአስር ሶላት ማግስት ድረስ ይባላል።
   * ሐጅ ለሚያደርግ ሰው (ሑጃጅ)፦ በዒድ ቀን (የእርድ ቀን) ከዙህር ሶላት ጀምሮ እስከ መጨረሻው የተሽሪቅ ቀን የአስር ሶላት ማግስት ድረስ ይባላል።
3. ሁለቱ ተክቢራዎች የሚገናኙባቸው ቀናት፦
ሐጅ ላላደረገ ሰው ሁለቱ የተክቢራ ዓይነቶች (ሙጥለቅ እና ሙቀየድ) ከአረፋ ቀን ሱብሒ ሶላት ጀምሮ እስከ መጨረሻው የተሽሪቅ ቀን(ዙልሂጃ 13)  ፀሐይ መጥለቅ ድረስ ባሉት 5 ቀናት ውስጥ ይገናኛሉ (በአንድ ላይ ይከሰታሉ)። ለሑጃጅ (ሐጅ ለሚያደርግ ሰው) ደግሞ ከእርድ ቀን (የዒድ ቀን) ዙህር ሶላት ጀምሮ እስከ መጨረሻው የተሽሪቅ ቀን ፀሐይ መግቢያ ድረስ ይገናኛሉ።
4. የተክቢራው አባባል (ዘይቤ፦
የተክቢራው አገላለጽ፦
> *«አላሁ አክበር፣ አላሁ አክበር፣ ላ ኢላሀ ኢለላህ፣ አላሁ አክበር፣ አላሁ አክበር፣ ወሊላሂል ሐምድ»*
>
የፈለገ ሰው ተክቢራውን ሶስት ጊዜ በማድረግ (በመደጋገም) እንዲህ ሊል ይችላል፦
> *«አላሁ አክበር፣ አላሁ አክበር፣ አላሁ አክበር፣ ላ ኢላሀ ኢለላህ፣ አላሁ አክበር፣ አላሁ አክበር፣ ወሊላሂል ሐምድ»*
>
5. የተክቢራ ታላቅነትና የማስታወሻ ጥሪ፦
በጊዜ ያልተገደበው ተክቢራ የዙልሒጃህ አስር ቀናት ሲገቡ የሚጀምር ሲሆን፣ ሰዎች በሚሰበሰቡባቸው ቦታዎች ላይ ድምፅን ከፍ አድርጎ ማለቱ ይበልጥ የተወደደ ነው። ይህንን ሸሪዓዊ ሥነ-ሥርዓት (ሸዒራህ) ግልጽ ለማድረግ ከሚመቹ ወቅቶች መካከል በነዚህ አስር ቀናት ውስጥ በአዛንና በኢቃማ መካከል ያለው ጊዜ አንዱ ነው።
አረቦች «አላሁ አክበር» የሚለው ቃል አላህን ለማላቅና ለማክበር ከተነገሩ ንግግሮች ሁሉ እጅግ ጥልቅና ላቅ ያለ መግለጫ እንደሆነ ይናገራሉ። ትርጉሙም «አላህ ከማንኛውም ነገር በላይ ታላቅ ነው፤ አላህ በልቦና ውስጥ ከሚመላለስና ከሚታሰብ ነገር ሁሉ በላይ ታላቅ ነው» ማለት ነው።
በመጨረሻም፣ እያንዳንዱ ሙስሊም ይህንን ታላቅ ሱና ሕያው ማድርግና ይህንን ሸሪዓዊ መለያ (ሸዓኢር አድ–ዲን)በየቦታው ይፋ ማድረግ ተገቢ ነው።
(ከሸይኽ ሰዐድ ኸሥላን ትምህርት የተወሰደ)

በአላህ እምላለሁ! እንደነዚህ ያሉ (የዙልሒጃህ አስር) ቀናት በፍጹም አይገኙም። ከበጎ ሥራዎች ማከናወን የምትችሉትን ሁሉ አድርጉ! ከበጎ ሥራዎች ማከናወን የምትችሉትን ሁሉ ፈጽሙ!
​ዚክሮችን፣ ዱዓዎችን፣ ቁርኣን መቅራትን፣ ማስተንተንን፣ ማሰላሰልን፣ ወላጆችን መንከባከብን (ቢሪል ዋሊደይን)፣ ዝምድናን መቀጠልን፣ ለጎረቤት መልካም መዋልን፣ እንዲሁም የተለያዩ የሰደቃ ዓይነቶችን ሁሉ አዘውትሩ።
​ማከናወን የምትችሉትን ማንኛውንም በጎ ነገር ሁሉ አድርጉ፤ ለዲንና ለዕውቀት የሚሆኑ መልዕክቶችን መጻፍና ማሰራጨት፣ ሰዎችን ወደ በጎ ነገር ማነቃቃትን ጨምሮ። የአላህ ባሪያ ሆይ! ከበጎ ሥራዎች አንዳች ነገር እንኳ እንዳታስቀር! ይልቁንም ያለህን አቅምና ጉልበት ሁሉ አስተባብረህ ተጠቀምበት።
​የሌሊት ሶላትን (ቂያሙል ለይል)፣ የዱሐ ሶላትን፣ የተለያዩ የነዋፊል (የትርፍ) ሶላቶችን ስገድ። ወደ መስጂዶች ቀድሞ መግባትን፣ ከአንድ ሶላት በኋላ ሌላኛውን ሶላት በጉጉት መጠባበቅን አዘውትሩ። በነዚህ አስር ቀናት ውስጥ ቁርኣንን አክትመሃልን? ዘጠኙን ቀናት ወይም ከፊሉን ጾመሃልን?
​ማከናወን የምትችለውን መልካም ነገር ሁሉ አድርግ! በአላህ እምላለሁ፣ እንደነዚህ ያሉ የተከበሩ ቀናት በፍጹም አይገኙም! በአላህ እምላለሁ፣ እንደነዚህ ያሉ ቀናት በፍጹም አይገኙም!"

ሸይኽ ሷሊሕ አል ሙነጂድ

📌ዙልሒጃ ቀን 02፦
> የአላህ ቅን ባሪያዎች አላህ ፊት ያላቸው መተናነስ ድንቅ ነው። ታላቁ ዓሊም ሙጠሪፍ ኢብኑ ዐብዲላህ በዐረፋ መድረክ ላይ ቆመው፦ "አምላኬ ሆይ! በእኔ ወንጀል ምክንያት የዚህን ሁሉ ሁጃጅ ዱዓእ እንዳትመልስባቸው!" እያሉ ያለቅሱ ነበር። ራሳችንን ዝቅ አድርገን ምሕረትን የምንለምንበት ወቅት ይሁንልን። 🌙 #ዙልሒጃ #ኢስላማዊ_ማስታወሻ