91. OVQAT USTIDAN SUV ICHSA HAZM BUZILMAYDI
Bola oshdan keyin suv so‘rasa, «shoshma, yarim soat chida, oshqozon shirasi suyulib ketadi» deb qo‘yamiz. Mantiqan to‘g‘riday ko‘rinadi: idishdagi suyuqlikka suv qo‘shsangiz, kuchi kamayadi.
Lekin oshqozon idish emas. Ichgan suvingiz ovqat bo‘tqasiga qorishib o‘tirmaydi — oshqozonning ichki egriligi bo‘ylab o‘ziga tor yo‘lka ochib, to‘g‘ri chiqish tomonga oqib ketadi. Olimlar buni «Magenstrasse», ya’ni «oshqozon ko‘chasi» deb atashgan.
Buni MRT (magnit-rezonans tomografiya) ostida o‘z ko‘zi bilan ko‘rishgan. Sog‘lom odamlarga avval ovqat berib, ustidan suv ichirishgan. Suv to‘q oshqozondan xuddi och qorindagidek tez chiqib ketgan. Eng qizig‘i shunda — ovqat qanchalik quyuq va qattiq bo‘lsa, o‘sha «ko‘cha» shunchalik yaxshi shakllangan.
Demak suv ovqat ustida turib shirani suyultirmaydi. Qolaversa, oshqozon shirasi bir marta quyib qo‘yilgan zaxira emas — ovqatning o‘zi uni yangidan ajratishni boshlaydi.
💡 Amaliy xulosa: Ovqat oldidan yoki ustidan bir-ikki piyola suv bemalol iching, soatga qarab chidab o‘tirish shart emas. Quruq non, qovurdoq, somsa yeyayotganda suv luqmani yumshatadi — tomoq quruqshab, shoshib yutish qiynamaydi. Kuniga jami 6-7 stakan toza suvni maqsad qiling, sho‘rva ham shu hisobga kiradi. Surunkali oshqozon kasalligingiz bo‘lsa, ovqatlanish tartibini o‘zgartirishdan oldin shifokoringiz bilan gaplashing.
[Manba]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
Bola oshdan keyin suv so‘rasa, «shoshma, yarim soat chida, oshqozon shirasi suyulib ketadi» deb qo‘yamiz. Mantiqan to‘g‘riday ko‘rinadi: idishdagi suyuqlikka suv qo‘shsangiz, kuchi kamayadi.
Lekin oshqozon idish emas. Ichgan suvingiz ovqat bo‘tqasiga qorishib o‘tirmaydi — oshqozonning ichki egriligi bo‘ylab o‘ziga tor yo‘lka ochib, to‘g‘ri chiqish tomonga oqib ketadi. Olimlar buni «Magenstrasse», ya’ni «oshqozon ko‘chasi» deb atashgan.
Buni MRT (magnit-rezonans tomografiya) ostida o‘z ko‘zi bilan ko‘rishgan. Sog‘lom odamlarga avval ovqat berib, ustidan suv ichirishgan. Suv to‘q oshqozondan xuddi och qorindagidek tez chiqib ketgan. Eng qizig‘i shunda — ovqat qanchalik quyuq va qattiq bo‘lsa, o‘sha «ko‘cha» shunchalik yaxshi shakllangan.
Demak suv ovqat ustida turib shirani suyultirmaydi. Qolaversa, oshqozon shirasi bir marta quyib qo‘yilgan zaxira emas — ovqatning o‘zi uni yangidan ajratishni boshlaydi.
💡 Amaliy xulosa: Ovqat oldidan yoki ustidan bir-ikki piyola suv bemalol iching, soatga qarab chidab o‘tirish shart emas. Quruq non, qovurdoq, somsa yeyayotganda suv luqmani yumshatadi — tomoq quruqshab, shoshib yutish qiynamaydi. Kuniga jami 6-7 stakan toza suvni maqsad qiling, sho‘rva ham shu hisobga kiradi. Surunkali oshqozon kasalligingiz bo‘lsa, ovqatlanish tartibini o‘zgartirishdan oldin shifokoringiz bilan gaplashing.
[Manba]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
👍220
92. OLMA SHARBATI — OLMA EMAS
Bir dona olma va bir stakan olma sharbati — ko‘pchilik buni bir xil narsa deb o‘ylaydi. Tanada esa ular butunlay boshqacha yo‘l tutadi.
Gap olmaning eti va po‘stidagi pektinda. Pektin — eruvchan tola, suvga tushsa quyuqlashib, jelega aylanadi. Uy bekalari buni yaxshi biladi: murabbo aynan olmaning pektini tufayli quyuqlashadi.
O‘sha jele oshqozonda ovqatni ushlab turadi, ichakka bir yo‘la emas, sekin-asta o‘tkazadi. Sharbat siqqanda nima bo‘ladi? Bu to‘r yanchilib chiqindi chelagiga ketadi, stakanda shirin suv qoladi, xolos.
Olimlar buni MRT apparatida o‘z ko‘zi bilan ko‘rgan. 18 sog‘lom odam bir hafta oralatib uch marta kelgan, har safar bir xil kaloriyali (178 kkal) butun olma, olma pyuresi yoki olma sharbatini iste’mol qilgan.
Butun olma oshqozonni 65 daqiqada yarim bo‘shatgan, pyure 41, sharbat esa atigi 38 daqiqada. Butun olmadan keyin ingichka ichakdagi suyuqlik hajmi sezilarli ko‘p chiqqan, ishtirokchilar esa o‘zlarini to‘qroq his qilgan.
Ichak uchun eng qizig‘i shunda — o‘sha suvda. Pektin o‘zi bilan suyuqlikni ichakka olib tushadi, najas quruq qolmaydi, ich qotishi yengillashadi.
💡 Amaliy xulosa: Kuniga 1-2 dona olmani po‘sti bilan, tishlab yeng — kompot yoki sharbat o‘rniga. Ichingiz tez-tez qotsa, birini choydan oldin, birini kechqurun yeb ko‘ring, kuniga 6-7 stakan suv iching: pektin suvsiz ishlamaydi. Bolaga ham sharbat emas, olmaning o‘zini bering — qorni uzoqroq to‘q turadi, shirinlikni ham kamroq so‘raydi.
[Manba]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
Bir dona olma va bir stakan olma sharbati — ko‘pchilik buni bir xil narsa deb o‘ylaydi. Tanada esa ular butunlay boshqacha yo‘l tutadi.
Gap olmaning eti va po‘stidagi pektinda. Pektin — eruvchan tola, suvga tushsa quyuqlashib, jelega aylanadi. Uy bekalari buni yaxshi biladi: murabbo aynan olmaning pektini tufayli quyuqlashadi.
O‘sha jele oshqozonda ovqatni ushlab turadi, ichakka bir yo‘la emas, sekin-asta o‘tkazadi. Sharbat siqqanda nima bo‘ladi? Bu to‘r yanchilib chiqindi chelagiga ketadi, stakanda shirin suv qoladi, xolos.
Olimlar buni MRT apparatida o‘z ko‘zi bilan ko‘rgan. 18 sog‘lom odam bir hafta oralatib uch marta kelgan, har safar bir xil kaloriyali (178 kkal) butun olma, olma pyuresi yoki olma sharbatini iste’mol qilgan.
Butun olma oshqozonni 65 daqiqada yarim bo‘shatgan, pyure 41, sharbat esa atigi 38 daqiqada. Butun olmadan keyin ingichka ichakdagi suyuqlik hajmi sezilarli ko‘p chiqqan, ishtirokchilar esa o‘zlarini to‘qroq his qilgan.
Ichak uchun eng qizig‘i shunda — o‘sha suvda. Pektin o‘zi bilan suyuqlikni ichakka olib tushadi, najas quruq qolmaydi, ich qotishi yengillashadi.
💡 Amaliy xulosa: Kuniga 1-2 dona olmani po‘sti bilan, tishlab yeng — kompot yoki sharbat o‘rniga. Ichingiz tez-tez qotsa, birini choydan oldin, birini kechqurun yeb ko‘ring, kuniga 6-7 stakan suv iching: pektin suvsiz ishlamaydi. Bolaga ham sharbat emas, olmaning o‘zini bering — qorni uzoqroq to‘q turadi, shirinlikni ham kamroq so‘raydi.
[Manba]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
👍160
93. XURMO — tuzga qarshi ikkinchi palla
Bosimi ko‘tarilgan odamga beriladigan birinchi maslahat doim bitta: tuzni kamaytiring. To‘g‘ri gap, kelishaman, lekin bu ishning yarmi xolos. Ikkinchi yarmini — kaliyni deyarli hech kim eslatmaydi.
Tanamizda natriy bilan kaliy ko‘rpani ikki tomondan tortib turadi. Osh tuzidan kelgan ortiqcha natriy qonda suv ushlab qoladi, tomir ichidagi bosim ko‘tariladi.
Kaliy esa buyrakka "ortiqchasini siydik bilan chiqar" deb signal beradi, tomir devorini bo‘shashtiradi. Endi dasturxonimizni tasavvur qiling: non, osh, tuzlangan bodring. Natriy mo‘l. Kaliy taqchil.
Olimlar 22 ta tadqiqotni birlashtirib ko‘rishganda, kaliy ko‘paytirilganda bosimi yuqori odamlarda yuqorigi ko‘rsatkich o‘rtacha 3,5 mm, pastkisi 2 mm ga tushgan. Bosimi me’yordagilarda esa o‘zgarish bo‘lmagan — ya’ni u faqat kerak joyda ishlaydi. Katta kuzatuvlarda kaliyni ko‘proq oladiganlarda insult xavfi 24% pastroq chiqqan.
Xurmo mana shu yerda qo‘l keladi: kaliyga boy, yoniga kletchatka va polifenol ham qo‘shib beradi. Alohida tadqiqotda kuniga 7 dona xurmo 21 kun yeyilganda ichak harakati yaxshilangan — qabziyatga foydasi ham shundan.
💡 Amaliy xulosa: Choyga qand o‘rniga kuniga 3-5 dona xurmo yeng. Faqat yolg‘iz xurmo kamlik qiladi: kaliyning asosiy qismini kartoshka, loviya, turshak, qovun va ko‘katdan oling, oshga solinadigan tuzni bir choy qoshiqqa kamaytiring. Bir-ikki haftada bosim o‘lchaganingizda o‘zingiz sezasiz. Buyrak kasalligingiz bo‘lsa, kaliyni ko‘paytirishdan oldin shifokoringiz bilan gaplashing.
Manbalar: [1] [2]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
Bosimi ko‘tarilgan odamga beriladigan birinchi maslahat doim bitta: tuzni kamaytiring. To‘g‘ri gap, kelishaman, lekin bu ishning yarmi xolos. Ikkinchi yarmini — kaliyni deyarli hech kim eslatmaydi.
Tanamizda natriy bilan kaliy ko‘rpani ikki tomondan tortib turadi. Osh tuzidan kelgan ortiqcha natriy qonda suv ushlab qoladi, tomir ichidagi bosim ko‘tariladi.
Kaliy esa buyrakka "ortiqchasini siydik bilan chiqar" deb signal beradi, tomir devorini bo‘shashtiradi. Endi dasturxonimizni tasavvur qiling: non, osh, tuzlangan bodring. Natriy mo‘l. Kaliy taqchil.
Olimlar 22 ta tadqiqotni birlashtirib ko‘rishganda, kaliy ko‘paytirilganda bosimi yuqori odamlarda yuqorigi ko‘rsatkich o‘rtacha 3,5 mm, pastkisi 2 mm ga tushgan. Bosimi me’yordagilarda esa o‘zgarish bo‘lmagan — ya’ni u faqat kerak joyda ishlaydi. Katta kuzatuvlarda kaliyni ko‘proq oladiganlarda insult xavfi 24% pastroq chiqqan.
Xurmo mana shu yerda qo‘l keladi: kaliyga boy, yoniga kletchatka va polifenol ham qo‘shib beradi. Alohida tadqiqotda kuniga 7 dona xurmo 21 kun yeyilganda ichak harakati yaxshilangan — qabziyatga foydasi ham shundan.
💡 Amaliy xulosa: Choyga qand o‘rniga kuniga 3-5 dona xurmo yeng. Faqat yolg‘iz xurmo kamlik qiladi: kaliyning asosiy qismini kartoshka, loviya, turshak, qovun va ko‘katdan oling, oshga solinadigan tuzni bir choy qoshiqqa kamaytiring. Bir-ikki haftada bosim o‘lchaganingizda o‘zingiz sezasiz. Buyrak kasalligingiz bo‘lsa, kaliyni ko‘paytirishdan oldin shifokoringiz bilan gaplashing.
Manbalar: [1] [2]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
👍116
94. OVQATDAN KEYINGI 10 DAQIQA — sizdan kelgan savol
Osh yeb bo‘lgach choy ustida bemalol o‘tiramiz, ba’zilar yonboshlab ham oladi. «Harakat qilish» deyilsa ko‘z oldimizga bir soatlik zal keladi, keyin «vaqtim yo‘q» deb qo‘yamiz. Aslida kunning eng qimmatli harakati — ovqatdan keyingi o‘n daqiqa.
💬 Kanal obunachilaridan 1 kishi shu mavzuda so‘radi: «Kuniga qancha harakat qilsam yetadi va qaysi vaqtda qilganim foydaliroq?»
Gap shundaki, ovqatdan keyin qonga glyukoza to‘lqini quyiladi. Uni hujayraga kirgizish uchun insulin kerak — insulinni hujayra eshigining kaliti deb tasavvur qiling. Harakatdagi mushak esa glyukozani kalitsiz, o‘zining «yon eshigi» orqali ham ichiga tortadi. Ya’ni yurib turgan oyoq — qondagi ortiqcha qandni shimadigan shimgich kabi. O‘tirgan oyoq buni qilmaydi.
Olimlar sinab ko‘rishgan. Qandli diabetning 2-turi bo‘lgan 41 kishi (o‘rtacha 60 yosh) ikki hafta kuniga bir mahal 30 daqiqa yurgan, keyingi ikki hafta esa har ovqatdan keyin atigi 10 daqiqadan yurgan. Qand teriga o‘rnatiladigan doimiy o‘lchagich (CGM) bilan kuzatilgan.
Umumiy vaqt bir xil bo‘lsa ham, ovqatdan keyin bo‘lib yurilganda qandning ko‘tarilishi 12% pastroq chiqqan. Boshqa tadqiqotlar birlashtirib ko‘rilganda ham shu tasdiqlangan: uzoq o‘tirishni qisqa yurishlar bilan bo‘lish qand va insulinni pasaytiradi, shunchaki o‘rnidan turib turish esa ancha kuchsiz ishlaydi.
💡 Amaliy xulosa: Ovqatdan keyin darrov o‘tirmang — 10-15 daqiqa oddiy tempda yuring, uy ichida u yoqdan-bu yoqqa bo‘lsa ham bo‘ladi. Ayniqsa kechkisini qoldirmang. Shunda tushdan keyingi bosib keladigan holsizlik ham yengilroq o‘tadi, chunki qand keskin ko‘tarilib, keskin tushmaydi. Diabetingiz bor va qand tushiruvchi dori ichsangiz, rejimni o‘zgartirishdan oldin shifokoringiz bilan gaplashing.
Manbalar: [1] [2]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
Osh yeb bo‘lgach choy ustida bemalol o‘tiramiz, ba’zilar yonboshlab ham oladi. «Harakat qilish» deyilsa ko‘z oldimizga bir soatlik zal keladi, keyin «vaqtim yo‘q» deb qo‘yamiz. Aslida kunning eng qimmatli harakati — ovqatdan keyingi o‘n daqiqa.
💬 Kanal obunachilaridan 1 kishi shu mavzuda so‘radi: «Kuniga qancha harakat qilsam yetadi va qaysi vaqtda qilganim foydaliroq?»
Gap shundaki, ovqatdan keyin qonga glyukoza to‘lqini quyiladi. Uni hujayraga kirgizish uchun insulin kerak — insulinni hujayra eshigining kaliti deb tasavvur qiling. Harakatdagi mushak esa glyukozani kalitsiz, o‘zining «yon eshigi» orqali ham ichiga tortadi. Ya’ni yurib turgan oyoq — qondagi ortiqcha qandni shimadigan shimgich kabi. O‘tirgan oyoq buni qilmaydi.
Olimlar sinab ko‘rishgan. Qandli diabetning 2-turi bo‘lgan 41 kishi (o‘rtacha 60 yosh) ikki hafta kuniga bir mahal 30 daqiqa yurgan, keyingi ikki hafta esa har ovqatdan keyin atigi 10 daqiqadan yurgan. Qand teriga o‘rnatiladigan doimiy o‘lchagich (CGM) bilan kuzatilgan.
Umumiy vaqt bir xil bo‘lsa ham, ovqatdan keyin bo‘lib yurilganda qandning ko‘tarilishi 12% pastroq chiqqan. Boshqa tadqiqotlar birlashtirib ko‘rilganda ham shu tasdiqlangan: uzoq o‘tirishni qisqa yurishlar bilan bo‘lish qand va insulinni pasaytiradi, shunchaki o‘rnidan turib turish esa ancha kuchsiz ishlaydi.
💡 Amaliy xulosa: Ovqatdan keyin darrov o‘tirmang — 10-15 daqiqa oddiy tempda yuring, uy ichida u yoqdan-bu yoqqa bo‘lsa ham bo‘ladi. Ayniqsa kechkisini qoldirmang. Shunda tushdan keyingi bosib keladigan holsizlik ham yengilroq o‘tadi, chunki qand keskin ko‘tarilib, keskin tushmaydi. Diabetingiz bor va qand tushiruvchi dori ichsangiz, rejimni o‘zgartirishdan oldin shifokoringiz bilan gaplashing.
Manbalar: [1] [2]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
👍131
95. QORA NON — rangiga aldanmang
Non tanlayotganda ko‘pchilik rangga qaraydi: qoramtir bo‘lsa «kepakli, foydali», oppoq bo‘lsa «zararli». Ma’lum bo‘lishicha, rang hech narsani hal qilmaydi — nonni solod yoki karamel qo‘shib ham qoraytirish mumkin.
Butun donning ustida po‘st bor, buni kepak deymiz. U — donning qalqoni. Ichkaridagi kraxmalni hazm fermentlaridan yashirib turadi, shuning uchun shakar qonga sekin o‘tadi. Murtagi ham qolsa, magniy (Mg), temir (Fe) va B guruh vitaminlari yo‘qolmaydi. Oq unda-chi? Faqat kraxmal qoladi, qalqoni ham, murtagi ham tegirmonda qolib ketgan.
Eng qizig‘i shunda: bu qalqon donni maydalash bilan ham buziladi. Olimlar bir xil to‘liq donli undan, lekin har xil yiriklikda tortilgan un bilan non pishirib taqqoslashganda, mayda tortilgani qondagi shakarni sezilarli ko‘targan. Ya’ni «to‘liq donli» yozuvi turibdi-yu, un kukundek mayda bo‘lsa — foyda kamayadi.
Uzoq muddatda farq yana ham aniq. Olimlar 45 ta tadqiqotni birlashtirib ko‘rishganda, kuniga atigi 28 gramm to‘liq don — taxminan bitta tilim non — umumiy o‘lim xavfini 9%, yurak-qon tomir kasalliklaridan o‘lim xavfini 14% pastroq qilgan.
💡 Amaliy xulosa: Non olayotganda rangiga emas, sirtiga qarang — kepak zarralari ko‘zga tashlanib, qo‘lga dag‘al tegsa, bu yaxshi belgi. Kuniga 2-3 tilim oq nonni shunday non bilan almashtiring. Haftada 2 marta guruch o‘rniga arpa yormasi, bulg‘ur yoki yorma sho‘rva qiling. Ertalabki holsizlik va ovqatdan keyingi uyquchanlik kamayganini o‘zingiz sezasiz.
Manbalar: [1] [2]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
Non tanlayotganda ko‘pchilik rangga qaraydi: qoramtir bo‘lsa «kepakli, foydali», oppoq bo‘lsa «zararli». Ma’lum bo‘lishicha, rang hech narsani hal qilmaydi — nonni solod yoki karamel qo‘shib ham qoraytirish mumkin.
Butun donning ustida po‘st bor, buni kepak deymiz. U — donning qalqoni. Ichkaridagi kraxmalni hazm fermentlaridan yashirib turadi, shuning uchun shakar qonga sekin o‘tadi. Murtagi ham qolsa, magniy (Mg), temir (Fe) va B guruh vitaminlari yo‘qolmaydi. Oq unda-chi? Faqat kraxmal qoladi, qalqoni ham, murtagi ham tegirmonda qolib ketgan.
Eng qizig‘i shunda: bu qalqon donni maydalash bilan ham buziladi. Olimlar bir xil to‘liq donli undan, lekin har xil yiriklikda tortilgan un bilan non pishirib taqqoslashganda, mayda tortilgani qondagi shakarni sezilarli ko‘targan. Ya’ni «to‘liq donli» yozuvi turibdi-yu, un kukundek mayda bo‘lsa — foyda kamayadi.
Uzoq muddatda farq yana ham aniq. Olimlar 45 ta tadqiqotni birlashtirib ko‘rishganda, kuniga atigi 28 gramm to‘liq don — taxminan bitta tilim non — umumiy o‘lim xavfini 9%, yurak-qon tomir kasalliklaridan o‘lim xavfini 14% pastroq qilgan.
💡 Amaliy xulosa: Non olayotganda rangiga emas, sirtiga qarang — kepak zarralari ko‘zga tashlanib, qo‘lga dag‘al tegsa, bu yaxshi belgi. Kuniga 2-3 tilim oq nonni shunday non bilan almashtiring. Haftada 2 marta guruch o‘rniga arpa yormasi, bulg‘ur yoki yorma sho‘rva qiling. Ertalabki holsizlik va ovqatdan keyingi uyquchanlik kamayganini o‘zingiz sezasiz.
Manbalar: [1] [2]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
👍162
96. JIGARRANG GURUCH — kutilgan foyda chiqmadi
Jigarrang guruch — bu po‘sti (kepagi) olib tashlanmagan oddiy guruch. Narxi qimmat, sotuvchi esa «qandni ko‘tarmaydi» deb maqtaydi. Mantiq oddiyday ko‘rinadi: kepakda kletchatka bor, u ichakda supurgi bo‘lib, kraxmalning qonga so‘rilishini sekinlatishi kerak.
Olimlar buni sinab ko‘rgan. Qandi baland va diabeti bor 417 kishi qatnashgan 7 ta tadqiqotni birlashtirib ko‘rishganda, oq guruch o‘rniga jigarrangini yeganlarda HbA1c — oxirgi uch oyning o‘rtacha qandi — ham, och qorindagi qand ham o‘zgarmagan. Farq yo‘q.
Nimaga? Chunki guruch qaynab pishganda kraxmal butunlay bo‘kadi, hazm fermentlari uchun ochiq bo‘lib qoladi. Bir chimdim kepak bu oqimni to‘sib qola olmaydi.
Eng qizig‘i shunda: boshqa tadqiqotda guruch loviya-no‘xat bilan qo‘shib berilganda qand eng kam ko‘tarilgan. Ya’ni qaysi guruch emas, guruchning YONIDA nima borligi hal qilar ekan.
💡 Amaliy xulosa: Qimmat jigarrang guruch olishga shoshilmang. Oshga yoki shavlaga bir hovuch mosh, no‘xat, loviya qo‘shing — moshkichiri shuning uchun ham oshdan afzal. Yoniga bir kosa achchiq-chuchuk yoki ko‘kat salat qo‘ying, laganni esa yarimlatib torting. Ovqatdan keyingi og‘irlik va uyquchillik kamayganini o‘zingiz sezasiz.
[Manba]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
Jigarrang guruch — bu po‘sti (kepagi) olib tashlanmagan oddiy guruch. Narxi qimmat, sotuvchi esa «qandni ko‘tarmaydi» deb maqtaydi. Mantiq oddiyday ko‘rinadi: kepakda kletchatka bor, u ichakda supurgi bo‘lib, kraxmalning qonga so‘rilishini sekinlatishi kerak.
Olimlar buni sinab ko‘rgan. Qandi baland va diabeti bor 417 kishi qatnashgan 7 ta tadqiqotni birlashtirib ko‘rishganda, oq guruch o‘rniga jigarrangini yeganlarda HbA1c — oxirgi uch oyning o‘rtacha qandi — ham, och qorindagi qand ham o‘zgarmagan. Farq yo‘q.
Nimaga? Chunki guruch qaynab pishganda kraxmal butunlay bo‘kadi, hazm fermentlari uchun ochiq bo‘lib qoladi. Bir chimdim kepak bu oqimni to‘sib qola olmaydi.
Eng qizig‘i shunda: boshqa tadqiqotda guruch loviya-no‘xat bilan qo‘shib berilganda qand eng kam ko‘tarilgan. Ya’ni qaysi guruch emas, guruchning YONIDA nima borligi hal qilar ekan.
💡 Amaliy xulosa: Qimmat jigarrang guruch olishga shoshilmang. Oshga yoki shavlaga bir hovuch mosh, no‘xat, loviya qo‘shing — moshkichiri shuning uchun ham oshdan afzal. Yoniga bir kosa achchiq-chuchuk yoki ko‘kat salat qo‘ying, laganni esa yarimlatib torting. Ovqatdan keyingi og‘irlik va uyquchillik kamayganini o‘zingiz sezasiz.
[Manba]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
👍192
Yaxshi ustoz faqat javobni aytmaydi. Fikrlashni ham o‘rgatadi.
"Shunday qilish kerak" deyish bilan "Nega shunday qilish kerak?"ni tushuntirishning farqi katta.
Birinchisida odam aytilganni bajaradi. Ikkinchisida esa tushunib bajaradi. Keyingi safar yonida ustoz bo‘lmasa ham, o‘zi qaror qila oladi.
Men bugun nimaiki bilsam, hammasining ortida kimningdir mehnati turibdi: menga harf tanitgan birinchi o‘qituvchimdan tortib, bemor yonida o‘zini qanday tutishni ko‘rsatgan klinikadagi ustozlarimgacha.
Yillar o‘tib, yodlagan formulalarimiz, nazariyalar, olgan baholarimiz unutilishi mumkin. Lekin savolimizni erinmay eshitgan, xato qilganimizda yerga urmagan, "Sen uddalaysan" degan insonlar esda qoladi.
Bugun, 1-oktyabr — O‘qituvchi va murabbiylar kuni.
Kanalimizdagi o‘qituvchi va murabbiylarni tabriklayman. Har kuni kimningdir tushunishi uchun qayta-qayta tushuntirish, sabr qilish, unga ishonishda davom etish — katta mehnat.
Bergan ilmingizni ikki dunyo rohatini ko‘ring. Bayramingiz muborak bo‘lsin ustozlar!
— @doctorferuz
"Shunday qilish kerak" deyish bilan "Nega shunday qilish kerak?"ni tushuntirishning farqi katta.
Birinchisida odam aytilganni bajaradi. Ikkinchisida esa tushunib bajaradi. Keyingi safar yonida ustoz bo‘lmasa ham, o‘zi qaror qila oladi.
Men bugun nimaiki bilsam, hammasining ortida kimningdir mehnati turibdi: menga harf tanitgan birinchi o‘qituvchimdan tortib, bemor yonida o‘zini qanday tutishni ko‘rsatgan klinikadagi ustozlarimgacha.
Yillar o‘tib, yodlagan formulalarimiz, nazariyalar, olgan baholarimiz unutilishi mumkin. Lekin savolimizni erinmay eshitgan, xato qilganimizda yerga urmagan, "Sen uddalaysan" degan insonlar esda qoladi.
Bugun, 1-oktyabr — O‘qituvchi va murabbiylar kuni.
Kanalimizdagi o‘qituvchi va murabbiylarni tabriklayman. Har kuni kimningdir tushunishi uchun qayta-qayta tushuntirish, sabr qilish, unga ishonishda davom etish — katta mehnat.
Bergan ilmingizni ikki dunyo rohatini ko‘ring. Bayramingiz muborak bo‘lsin ustozlar!
— @doctorferuz
👍230
Forwarded from Doctor Feruz
Bir kun kelib, bugungi kunni birga eslaymiz.
Ongli Ozishda sizlar bilan bosib o‘tgan yo‘limiz bugun yangi bosqichga o‘tyapti. Niyatimiz — qilayotgan ishimiz yana ko‘plab xonadonlarga yetib borishi.
Men bugungi kun katta bir tarixning boshlanishi bo‘lishiga ishonaman. Yillar o‘tib, siz ham: "Men o‘sha birinchi taqdimotda bor edim", deb aytishingizni xohlayman.
15 daqiqadan keyin taqdimot boshlanadi. Tariximizning yangi sahifasini birga ochamiz...
👉https://youtu.be/WRh6W_HPEs4
@doctorferuz
Ongli Ozishda sizlar bilan bosib o‘tgan yo‘limiz bugun yangi bosqichga o‘tyapti. Niyatimiz — qilayotgan ishimiz yana ko‘plab xonadonlarga yetib borishi.
Men bugungi kun katta bir tarixning boshlanishi bo‘lishiga ishonaman. Yillar o‘tib, siz ham: "Men o‘sha birinchi taqdimotda bor edim", deb aytishingizni xohlayman.
15 daqiqadan keyin taqdimot boshlanadi. Tariximizning yangi sahifasini birga ochamiz...
👉https://youtu.be/WRh6W_HPEs4
@doctorferuz
👍161
Forwarded from Doctor Feruz
Formula ilovasini yuklab oldingiz-u, qandaydir muammoga duch keldingizmi?
Yoki hali «Bu menga toʻgʻri keladimi?» deb oʻylab yuribsizmi?
Ikkala savolga ham javob endi bitta joyda. Formulaning oʻz kanalini ochdik — @formula_ilovasi
U yerda:
— Formula nima uchun yaratilgani va ichida nima borligini birma-bir ochib boramiz;
— ilovadan qanday foydalanishni koʻrsatamiz va «dars ochilmayapti», «qadamlar hisoblanmayapti», «toʻlov qanday qilinadi» kabi savollarga javob beramiz;
— ilovadagi yangiliklar birinchi shu yerda chiqadi.
Formuladan foydalanayotgan, endi boshlamoqchi yoki qayerdadir toʻxtab qolgan boʻlsangiz — qoʻshiling, kanal aynan siz uchun.
👉 @formula_ilovasi
@doctorferuz
Yoki hali «Bu menga toʻgʻri keladimi?» deb oʻylab yuribsizmi?
Ikkala savolga ham javob endi bitta joyda. Formulaning oʻz kanalini ochdik — @formula_ilovasi
U yerda:
— Formula nima uchun yaratilgani va ichida nima borligini birma-bir ochib boramiz;
— ilovadan qanday foydalanishni koʻrsatamiz va «dars ochilmayapti», «qadamlar hisoblanmayapti», «toʻlov qanday qilinadi» kabi savollarga javob beramiz;
— ilovadagi yangiliklar birinchi shu yerda chiqadi.
Formuladan foydalanayotgan, endi boshlamoqchi yoki qayerdadir toʻxtab qolgan boʻlsangiz — qoʻshiling, kanal aynan siz uchun.
👉 @formula_ilovasi
@doctorferuz
👍50
97. D VITAMINI shamollashdan saqlaydimi?
Kuzda bola burnini tortib maktabdan qaytdi. Onalar shu zahoti dorixonaga yuguradi: «D vitamini ichirsam, shamollamay qo‘yadi». Olimlar eng katta tekshiruvni qilib ko‘rishdi: D vitamini shamollashdan deyarli saqlamas ekan.
Tanamizda mikrob bilan urushadigan «qo‘riqchi» hujayralar bor. D vitamini ularga qurol yasashga kerak. Lekin tanada D vitamini yetarli bo‘lsa, yana ichish — baki to‘la mashinaga yana benzin quyishdek: mashina baribir tezroq yurmaydi.
Olimlar 40 ta tajribani birlashtirib, 61 ming odamni ko‘rishgan. Bir guruhga D vitamini, boshqasiga soxta dori berishgan. Ikkalasi ham deyarli bir xil shamollagan. Farq juda oz — tasodif bo‘lishi mumkin. Avvalgi kichik tajribalarda ozgina foyda chiqqandi. Katta tajribalar qo‘shilgach, u deyarli yo‘qoldi.
💡 Amaliy xulosa: D vitaminini «shamollamaslik dori»si deb o‘zingizcha ichmang. Quyoshni kam ko‘rsangiz yoki suyagingiz og‘risa, qonda qancha ekanini tekshirtiring; shifokor kam topsa, aytgan dozasini iching. Shamollashdan oddiy odatlar yaxshiroq saqlaydi: qo‘lni sovun bilan yuvish, xonani shamollatish, yetarli uxlash. Bolaga katta doza — faqat shifokor aytsa: ortiqchasi tanada yig‘ilib qoladi.
[Manba]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
Kuzda bola burnini tortib maktabdan qaytdi. Onalar shu zahoti dorixonaga yuguradi: «D vitamini ichirsam, shamollamay qo‘yadi». Olimlar eng katta tekshiruvni qilib ko‘rishdi: D vitamini shamollashdan deyarli saqlamas ekan.
Tanamizda mikrob bilan urushadigan «qo‘riqchi» hujayralar bor. D vitamini ularga qurol yasashga kerak. Lekin tanada D vitamini yetarli bo‘lsa, yana ichish — baki to‘la mashinaga yana benzin quyishdek: mashina baribir tezroq yurmaydi.
Olimlar 40 ta tajribani birlashtirib, 61 ming odamni ko‘rishgan. Bir guruhga D vitamini, boshqasiga soxta dori berishgan. Ikkalasi ham deyarli bir xil shamollagan. Farq juda oz — tasodif bo‘lishi mumkin. Avvalgi kichik tajribalarda ozgina foyda chiqqandi. Katta tajribalar qo‘shilgach, u deyarli yo‘qoldi.
💡 Amaliy xulosa: D vitaminini «shamollamaslik dori»si deb o‘zingizcha ichmang. Quyoshni kam ko‘rsangiz yoki suyagingiz og‘risa, qonda qancha ekanini tekshirtiring; shifokor kam topsa, aytgan dozasini iching. Shamollashdan oddiy odatlar yaxshiroq saqlaydi: qo‘lni sovun bilan yuvish, xonani shamollatish, yetarli uxlash. Bolaga katta doza — faqat shifokor aytsa: ortiqchasi tanada yig‘ilib qoladi.
[Manba]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
👍93
Forwarded from Doctor Feruz
Ovqat haqida gapirganda koʻp soʻzni ruscha aytib yuboramiz: «гречка», «перекус», «изжога».
Shu so‘zlarni ishlatishga odatlanib qolganmiz. Holbuki ularning oʻzbekchasi bor: marjumak, tamaddi, jigʻildon qaynashi.
Rasmga shunday 19 ta soʻzni yigʻdim. Nechtasining oʻzbekchasini bilardingiz?
Abdulla Avloniy
Bugun hech boʻlmasa bitta soʻzni oʻzbekcha aytib koʻring. Rasmni yaqinlaringizga ham yuboring, balki ular ham "yasmiq" nimaligini bilishmas...
Oʻzbek tili bayrami barchamizga muborak boʻlsin!🇺🇿
@doctorferuz
Shu so‘zlarni ishlatishga odatlanib qolganmiz. Holbuki ularning oʻzbekchasi bor: marjumak, tamaddi, jigʻildon qaynashi.
Rasmga shunday 19 ta soʻzni yigʻdim. Nechtasining oʻzbekchasini bilardingiz?
Milliy tilni yoʻqotmak millatning ruhini yoʻqotmakdur.
Abdulla Avloniy
Bugun hech boʻlmasa bitta soʻzni oʻzbekcha aytib koʻring. Rasmni yaqinlaringizga ham yuboring, balki ular ham "yasmiq" nimaligini bilishmas...
Oʻzbek tili bayrami barchamizga muborak boʻlsin!
@doctorferuz
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
👍155
98. MUSHAKNI KUCHAYTIRISH uchun oqsil qachon yeyiladi?
Zaldan chiqqan ko‘pchilik shoshib kokteyl ichadi: «30 daqiqa o‘tsa, mashq behuda ketadi» deyishadi. Lekin tanamiz bunchalik shoshqaloq emas.
Mashq mushakda mayda yoriqlar qoldiradi. Tana ularni oqsildan olingan «g‘isht»lar bilan bir necha soat davomida tuzatadi. Xuddi uy ta’miri: g‘isht ertalab kelganmi yoki tushdan keyin — ustalar devorni baribir ko‘taradi. Muhimi, kun bo‘yi g‘isht yetib tursin.
Olimlar 525 kishi qatnashgan 23 ta tajribani bir joyga yig‘ib ko‘rishgan. Bir guruh oqsilni mashqdan sal oldin yoki darrov keyin yegan, boshqasi — boshqa paytda yoki umuman yemagan. Kunlik jami oqsil hisobga olinganda farq qolmadi: na kuchda, na mushak hajmida. Mushakni eng ko‘p o‘stirgan narsa — kun bo‘yi yegan jami oqsil. Tadqiqotlar kichik edi, shuning uchun bu hali yakuniy gap emas.
💡 Amaliy xulosa: Mashqdan oldin yoki keyin oddiy ovqat yetadi, kukun shart emas. Bir o‘tirishda taxminan 25 g oqsil bo‘lsin: 2–3 ta tuxum, bir kosa suzma yoki kaftdek go‘sht. Kuch mashqini tashlamang: oqsil g‘isht bo‘lsa, mashq — buyurtma. Buyrak kasalligingiz bo‘lsa, oqsilni ko‘paytirishdan oldin shifokor bilan gaplashing.
[Manba]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
Zaldan chiqqan ko‘pchilik shoshib kokteyl ichadi: «30 daqiqa o‘tsa, mashq behuda ketadi» deyishadi. Lekin tanamiz bunchalik shoshqaloq emas.
Mashq mushakda mayda yoriqlar qoldiradi. Tana ularni oqsildan olingan «g‘isht»lar bilan bir necha soat davomida tuzatadi. Xuddi uy ta’miri: g‘isht ertalab kelganmi yoki tushdan keyin — ustalar devorni baribir ko‘taradi. Muhimi, kun bo‘yi g‘isht yetib tursin.
Olimlar 525 kishi qatnashgan 23 ta tajribani bir joyga yig‘ib ko‘rishgan. Bir guruh oqsilni mashqdan sal oldin yoki darrov keyin yegan, boshqasi — boshqa paytda yoki umuman yemagan. Kunlik jami oqsil hisobga olinganda farq qolmadi: na kuchda, na mushak hajmida. Mushakni eng ko‘p o‘stirgan narsa — kun bo‘yi yegan jami oqsil. Tadqiqotlar kichik edi, shuning uchun bu hali yakuniy gap emas.
💡 Amaliy xulosa: Mashqdan oldin yoki keyin oddiy ovqat yetadi, kukun shart emas. Bir o‘tirishda taxminan 25 g oqsil bo‘lsin: 2–3 ta tuxum, bir kosa suzma yoki kaftdek go‘sht. Kuch mashqini tashlamang: oqsil g‘isht bo‘lsa, mashq — buyurtma. Buyrak kasalligingiz bo‘lsa, oqsilni ko‘paytirishdan oldin shifokor bilan gaplashing.
[Manba]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
👍83
99. BO‘Y O‘STIRISH uchun sut — necha stakan kerak?
Bola tengdoshlaridan pastroq bo‘lsa, ko‘p onalar dasturxonga katta stakan sut qo‘yadi: «Ich, bo‘ying o‘sadi». Lekin olimlar tekshirib ko‘rishsa, sut to‘q bolaning bo‘yini o‘stirmas ekan.
Nima uchun? Sutda suyak uchun g‘isht (kalsiy) va qurilish materiali (oqsil) bor. Lekin uy qancha baland bo‘lishini loyiha belgilaydi — bolada bu loyiha genlar. G‘ishtni ikki barobar oshirsangiz ham, uy loyihadan baland chiqmaydi. Bo‘yga yana uyqu, umumiy ovqat va sog‘liq kerak.
Olimlar 17 ta tajribani birlashtirib ko‘rishgan. Ularda 6 yoshdan 18 yoshgacha 2 844 bola qatnashgan. Bir guruhga kuniga bir stakandan to‘rt stakangacha sut berishgan, boshqasiga bermagan. Uch oydan ikki yilgacha kuzatishgan — bo‘yda farq chiqmagan. Boshqa tekshiruvda esa sut ichgan bolalarning suyagi mustahkamroq chiqqan. Eskiroq tekshiruvda kuniga bir stakan sut bir yilda bor-yo‘g‘i 4 millimetr qo‘shgan, xolos, u ham asosan kam ovqatlangan bolalarda.
💡 Amaliy xulosa: Kuniga 1–2 stakan sut, qatiq yoki ayron yetarli — bu suyakni mustahkam qiladi. Shokoladli sut o‘rniga oddiysini bering. Bolaning bo‘yi tengdoshlaridan ancha past bo‘lsa yoki o‘sishdan to‘xtasa, sut bilan davolamang — pediatrga ko‘rsating.
[Manba]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
Bola tengdoshlaridan pastroq bo‘lsa, ko‘p onalar dasturxonga katta stakan sut qo‘yadi: «Ich, bo‘ying o‘sadi». Lekin olimlar tekshirib ko‘rishsa, sut to‘q bolaning bo‘yini o‘stirmas ekan.
Nima uchun? Sutda suyak uchun g‘isht (kalsiy) va qurilish materiali (oqsil) bor. Lekin uy qancha baland bo‘lishini loyiha belgilaydi — bolada bu loyiha genlar. G‘ishtni ikki barobar oshirsangiz ham, uy loyihadan baland chiqmaydi. Bo‘yga yana uyqu, umumiy ovqat va sog‘liq kerak.
Olimlar 17 ta tajribani birlashtirib ko‘rishgan. Ularda 6 yoshdan 18 yoshgacha 2 844 bola qatnashgan. Bir guruhga kuniga bir stakandan to‘rt stakangacha sut berishgan, boshqasiga bermagan. Uch oydan ikki yilgacha kuzatishgan — bo‘yda farq chiqmagan. Boshqa tekshiruvda esa sut ichgan bolalarning suyagi mustahkamroq chiqqan. Eskiroq tekshiruvda kuniga bir stakan sut bir yilda bor-yo‘g‘i 4 millimetr qo‘shgan, xolos, u ham asosan kam ovqatlangan bolalarda.
💡 Amaliy xulosa: Kuniga 1–2 stakan sut, qatiq yoki ayron yetarli — bu suyakni mustahkam qiladi. Shokoladli sut o‘rniga oddiysini bering. Bolaning bo‘yi tengdoshlaridan ancha past bo‘lsa yoki o‘sishdan to‘xtasa, sut bilan davolamang — pediatrga ko‘rsating.
[Manba]
@taomlanish_ilmi — ovqatlanish bo‘yicha ilmiy kutubxonaga obuna bo‘ling.
👍41