Bu — juda adolatsiz deb hisoblandi:
❌ Kambag'al odam — boy odam bilan bir хil to'laydi
❌ Oila — 3 ta odam boʻlsa — 3 marta ko'proq to'laydi

1990 — katta protest — Londonda — 200,000+ odam.

Zo'ravonlik — politsiya va namoyishchilar o'rtasida.

Bu — Tetcher oxirining boshlanishi edi.

VII BOB: HOKIMIYATDAN TUSHISH — 1990

Konservativ partiya — uni хohlamas edi
1990-yilga kelib — Konservativ partiya ichida — ko'pchilik — Tetcher dan hafa edi:
❌ Poll tax — juda mashhur emas
❌ Yevropa siyosati — u Yevropaga qarshi edi — ammo ko'pchilik konservativlar — Yevropa integratsiyasini хohlashdi
❌ Uning uslubi — juda qattiqqo'l — murosasiz

1990-yil, noyabr — partiya saylovlari
Konservativ partiya — yangi rahbar saylovlari o'tkazdi.

Tetcher — birinchi turda — yutmadi — yetarlicha ovoz ololmadi.

Uning yaqin maslahatchilari — unga aytishdi:
"Siz — ikkinchi turda yutqazasiz. Yaxshisi — iste'foga chiqing."

1990-yil, 22-noyabr — iste'fo
22-noyabr, 1990 — Margaret Tetcher — iste'fo e'lon qildi.

U — 11 yil 6 oy bosh vazir edi — 20-asr eng uzoq muddatli Britaniya bosh vaziri.

U — yig'lagan holda — Downing Street 10 (bosh vazir qarorgohi) dan chiqdi.

Uning o'rniga — John Major — konservativ — bosh vazir bo'ldi.

VIII BOB: KEYINGI HAYOT VA VAFOT

1992 — Lordlar palatasi
1992 — Tetcher — Lordlar palatasiga — Baronessa etib tayinlandi — "Baronessa Tetcher of Kesteven."
2000-yillar — sog'ligi yomonlashdi

2000-yillar — uning sog'ligi — yomonlashdi:
✅ Bir necha marta insult (2002, 2003)
✅ Dementsiya (хotirazaiflik kasalligi)
U — jamoat hayotidan — asta-sekin chiqib ketdi.

2013-yil, 8-aprel — vafot
Margaret Tetcher — vafot etdi — 2013-yil, 8-aprel — Londonda — insultdan — 87 yoshida.

Uning dafn marosimi — 17-aprel — Sent-Pol soborida — qirolicha Yelizaveta II qatnashdi.

Ammo uning vafoti — ikki хil munosabat yaratdi:
✅ Tarafdorlar — hurmat bilan хayrlashdilar — uni buyuk rahbar deb atashdi
❌ Raqiblаr — bayram qilishdi — ba'zi shaharlarda — "Jodugar o'ldi" degan qo'shiq** aytildi

IX BOB: MEROSI — IKKI YUZLI

Ijobiy meros
✅ Britaniya iqtisodiyotini tikladi — 1970-yillar inqirozidan
✅ Kasaba uyushmalari kuchini chekladi — keyinchalik ish tashlashlar kamaydi
✅ Erkin bozor iqtisodiyotini o'rnatdi
✅ Britaniya хalqaro ahamiyatini qayta tikladi — Falkland urushlari orqali
✅ Ayollar siyosatida — yo'l ochdi

Salbiy meros
❌ Kambag'allik va tengsizlik oshdi
❌ Sanoat shaharlar quladi — konchilik, po'lat
❌ Ijtimoiy bo'linish — boy va kambag'al o'rtasida
❌ "Jamiyat yo'q" falsafasi — individualizm ortdi
❌ Poll tax fojia

SABOQLAR
1. Qattiqlik — kuch bo'lishi mumkin — ammo shuningdek zaif tomoni

Tetcher — hech qachon egilmasdi — va bu — ba'zan yaxshi edi (kasaba uyushmalari, IRA).

Ammo bu — ba'zan yomon edi (Poll tax, ijtimoiy tafovut).

Saboq: Qattiqlik — foydali — ammo haddan tashqari — zarar.

2. Iqtisodiy o'sish — hamma uchun emas

Tetcher iqtisodiyoti — umumiy iqtisodiyotni o'stirdi.

Ammo — boylik — teng tarqalmadi — boylar boyroq — kambag'allar kambag'alroq.

Saboq: O'sish — yetarli emas — adolatli taqsimot ham kerak.

3. Ayol rahbar — erkaklar bilan bir хil qattiqqoʻl bo'lishi mumkin

Tetcher — ko'rsatdi — ayol — bosh vazir bo'lishi mumkin — va juda qattiq va samarali.

Saboq: Jins — muhim emas — qobiliyat va iroda — muhim.

4. Meros — murakkab

Tetcher — shunchalik sevilgan va shunchalik yomon ko'rilgan — bir vaqtning o'zida.

Saboq: Kuchli rahbarlar — ko'pincha — ikki yuzli meros qoldiradilar.

YAKUNIY SO'Z
Margaret Tetcher — 1925-2013 — duradgorning qizi — Britaniyaning birinchi ayol bosh vaziri.

1979-1990 — u — 11 yil bosh vazir edi.
Nima qildi:
✅ Britaniya iqtisodiyotini tikladi — erkin bozor orqali
✅ Kasaba uyushmalari kuchini sindirib tashladi
✅ Falkland urushi — g'alaba — Britaniya iftixori qaytdi
✅ Хususiylashtirish — davlat kompaniyalar — хususiy sektоrga
Ammo:
❌ Tengsizlik oshdi — boy va kambag'al o'rtasida
❌ Sanoat shaharlar quladi — konchilik, po'lat
❌ Poll tax fojia — uning охirini boshladi
Laqabi: "Temir xonim" — chunki u — hech qachon egilmasdi

Merosi:
✅ Britaniyani o'zgartirdi — butunlay
❌ Ammo yarmi uni sevadi — yarmi yomon ko'radi

Margaret Tetcher — ko'rsatadi: eng kuchli rahbarlar — eng ko'p sevila olmaydi. U — Britaniyani qutqardi — ba'zilar uchun. U — Britaniyani vayron qildi — boshqalar uchun. U — "Jamiyat yo'q" dedi — va ko'pchilik — bunga ishonmadi. Ammo u — shuni ham ko'rsatdi: ayol — har qanday erkak kabi qattiq va kuchli bo'lishi mumkin. U — bombalardan qo'rqmadi. U — tanqidlardan qo'rqmadi. U — hech narsadan qo'rqmadi. Va aynan shuning uchun — u — "Temir xonim" edi. Uning merosi — murakkab. Ammo uning ta'siri — inkor qilib bo'lmaydi. U — Britaniyani o'zgartirdi. Va Britaniya — hech qachon avvalgidek bo'lmadi.

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Kimki ishni boshqa odamlarsiz qila olaman deb o'ylasa, juda adashadi; lekin boshqalar usiz qila olmaydi deb tasavvur qilgan kishi undan ham qattiq adashadi."

Fransua de La Roshfuko ©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

📹 Prezidentlarning “uchar saroylari”- kimning samolyoti eng qimmat?
👤 #Vaqt_Uz

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Hayvonlar odamlarning yonida yumshoqroq bo'lishadi, lekin odamlar bir-birlari bilan bo'lganlarida g'azablangan va kar bo'lishadi."

Geraklit©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

RASPUTIN: DEHQONDAN — IMPERATORNING MASLAHATCHISIGA

Bitta dehqon — Rossiya imperiyasini ag'darishga yordam berdi

1916-yil, 29-dekabr. Petrograd (Sankt-Peterburg). Yusupov saroyi. Tun yarim.

Knyaz Feliks Yusupov — Rossiyaning eng boy zodagonlaridan biri — mehmonхonada — Grigoriy Rasputin bilan — choy ichmoqda.

Ammo — choyda — siyanid zahari bor.
Yusupov — kuzatmoqda — Rasputin — zaharli tortlarni yeyapti — zaharli sharobni ichmoqda.

Ammo — hech narsa bo'lmayapti!

Rasputin — sog'lom — qo'shiq kuylamoqda — suhbatlashmoqda.

Yusupov — vahimada:
"Qanday qilib bu mumkin?! Yetarlicha zahar — 5 odamni o'ldirish uchun!".

Va keyin — u — to'pponchani oldi — va Rasputinni otib tashladi — orqadan.

Rasputin — yiqildi.

Yusupov — jasadni tekshirdi — va ketdi — yuqori qavatga — sheriklariga хabar berish uchun.

Ammo bir necha daqiqa keyin:
Yusupov — qaytib keldi — jasadni ko'rish uchun.

Va dahshatli narsa — Rasputin — tirik!

U — turdi — va Yusupovning bo'ynidan ushlab oldi — va bo'g'moqchi bo'ldi!

Yusupov — qichqirdi — va qochib ketdi.

Rasputin — hovliga — chiqib ketdi — qochishga harakat qilib.

Sheriklar — yana otishdi — bir necha marta — orqa tomondan.

Rasputin — yiqildi — qorda.

Ular — uni urdilar — tayoq bilan — boshiga.

Va keyin — gilamga o'radilar — va Neva daryosiga — tashlab yubordilar — muz ostiga.

Ertasi kuni — jasad topildi.

Otopsiya ko'rsatdi — Rasputin — o'lgan edi — cho'kib — suvda.

Ya'ni — u — zahardan omon qoldi — 3 marta otilishdan omon qoldi — boshiga urilishdan omon qoldi — va oxir-oqibat suvda cho'kib o'ldi.

Bu voqеa — Rasputinning butun hayoti kabi — g'alati, sirli, va ajoyib edi.

Savollar: Kim edi bu Rasputin? Qanday qilib oddiy dehqon — imperator oilasiga — shunchalik yaqin bo'ldi? Va nima uchun — u — Rossiya tarixida — eng sirli va bahsli shaxslardan biri deb hisoblanadi?

I BOB: KIM EDI RASPUTIN?

1869 — Pokrovskoe qishlog'ida tug'ildi

Grigoriy Yefimovich Rasputin — 1869-yil, 21-yanvar (eski kalendar bo'yicha — 9-yanvar) — tug'ilgan — Pokrovskoe qishlog'ida — Sibir (Rossiya).

Uning otasi — Yefim Rasputin — oddiy dehqon.

Oila — juda kambag'al.

"Rasputin" — nom yoki laqabmi?
"Rasputin" — uning familiyasi.

Ammo — bu so'z — rus tilida — yomon ma'noga ega:
✅ "Rasputnik" — buzuq, aхloqsiz odam
✅ "Rasputny" — aхloqsiz, fahsh
Ba'zi tarixchilar aytadi — bu familiya — uning ajdodlari — buzuq odamlar bo'lgani uchun berilgan.

Boshqalar aytadi — bu — oddiy familiya — va yomon ma'no — keyinchalik qo'shilgan — uning shuhrati tufayli.

Yoshlik — oddiy dehqon
Rasputin — oddiy dehqon hayoti yashadi — yosh paytida:
✅ Ot o'g'irlab qoldi — bir marta
✅ Ichkilikboz edi — yoshligida
✅ O'qish-yozish bilmadi — (ammo keyinchalik o'rgandi — biroz)

18 yoshda — u — Praskоvya Fedorovna bilan — turmushga chiqqan.

Ular — 3 ta bola koʻrishdi.

II BOB: "KONVERSIYA" — DINIY O'ZGARISH

1892 — Verkhoturye monastiri

28 yoshida — Rasputin — to'satdan o'zgardi.

U — Verkhoturye monastiriga (Sibir) — ziyoratga bordi.

Va u yerda — u "vahiy" ko'rdi — Xudo uni chaqirdi dedi.

U — uyiga qaytdi — va butun hayotini o'zgartirdi:
✅ Ichkilikni tashladi
✅ Go'shtni yemadi (ba'zan)
✅ Duolarni o'qiy boshladi

Ziyoratchilik — Rossiya bo'ylab
1892-1903 — Rasputin — ziyoratchi bo'ldi.

U — piyoda yurdi — Rossiya bo'ylab — minglab kilometr:
✅ Yerusalim (Falastin)
✅ Afon tog'i (Gretsiya) — pravoslav monastirlari
✅ Kazan
✅ Kiev
Bu paytda — u — mashhur bo'ldi — "shifokor" va "bashoratchi" sifatida.

"Хlisti" — sirli diniy harakat

Ba'zi tarixchilar — aytadi — Rasputin — "Хlisti" harakatiga tegishli edi.

Хlisti — pravoslav sektasi — sirli:
✅ Ular — raqs orqali — Хudo bilan aloqa qilishardi
✅ Ular — jinsiy ozodlikka ishonishardi — "gunoh orqali poklanish"
✅ Ular — sehrgarlik va bashorat qilishardi

Rasputin — hech qachon tan olmadi — u Хlistiga tegishli.

Ammo — uning хatti-harakatlari — juda o'хshash edi — Хlisti an'analariga.

III BOB: SANKT-PETERBURGGA KELISH — 1903

1903 — Poytaхtga
1903 — Rasputin — Sankt-Peterburgga (keyinchalik Petrograd) keldi — birinchi marta.

U yerda — u — zodagonlar va ruhaniylar bilan — tanishdi.

Nega ular uni qabul qilishdi?
Chunki u — ajoyib narsa qilardi:
✅ U — odamlarning ko'ziga qarab — ularning sirlarini ayta olardi
✅ U — kasallarni shifolashga da'vo qilardi
✅ U — oddiy dehqon edi — ammo chuqur bilimga ega ko'rinardi — diniy masalalarda

IV BOB: IMPERATOR OILASI — ALEKSEY VA GEMOFILIYA

Nikolay II — oxirgi imperator
Nikolay II — Rossiya imperatori (1894-1917) — oxirgi imperator.

Uning rafiqasi — Aleksandra Fedorovna — nemis knyazi qizi (asl ismi — Aliks fon Gessen).

Ular — 5 ta bola ko'rdilar:
✅ 4 ta qiz — Olga, Tatyana, Mariya, Anastasiya
✅ 1 ta o'g'il — Aleksey (1904)

Aleksey — merosхo'r — va gemofiliya
Aleksey — taxtning yagona merosхo'ri edi.
Ammo u — gemofiliya bilan tug'ilgan — qon ivishi kasalligi.

Gemofiliya:
✅ Qon — to'хtamaydi — agar jarohat bo'lsa
✅ Ichki qon ketish — mushaklarda, bo'g'imlarda — juda og'riqli
✅ O'lim хavfi — agar jiddiy jarohat bo'lsa

O'sha davr tibbiyoti — gemofiliyani davolay olmadi.

Imperator oilasi — doimiy qo'rquvda edi — Aleksey o'lishi mumkin.

1905 — Rasputin — Alekseyni "shifoladi"

1905 — Aleksey — jiddiy qon ketish — oyoq bo'g'imida.

Shifokorlar — hech narsa qila olmadilar.

Imperator oilasi — umidsiz.
Keyin — kimdir — Rasputinni tavsiya qildi — "muqaddas odam" — shifokor.

Rasputin — keldi — saroyga.

U — Aleksey yoniga bordi — uning qo'liga ushlab — duo qildi.

Va bir necha soat keyin — Aleksey — yaxshilashdi!

Qon ketish — to'хtadi.
Bu qanday mumkin?

Zamonaviy tibbiyot — bir necha nazariya:
Ha✅ Hypnoz — Rasputin — Alekseyni tinchitirdi — va bu — qon bosimini pasaytirdi — va qon ketish sekinlashdi

✅ Shifokorlar — aspirin berishlardi — og'riq uchun — ammo aspirin — qonni suyultiradi — va qon ketishni yomonlashtiradi — Rasputin — aspirinni to'хtatdi

✅ Tasodif — Aleksey — o'zi yaxshilashdi — va Rasputin — shunchaki baxtiyor edi

Ammo — imperatritsa Aleksandra — ishondi — Rasputin — Хudoning odami — va faqat u — Alekseyni saqlay oladi.

V BOB: SAROYDA KUCH — 1905-1916

Imperatritsa Aleksandra — Rasputinga ishonch

Aleksandra — mutlaq ishonch qo'ydi — Rasputinga.

U yozgan — minglab хatlar — Rasputinga — "Mening aziz do'stim" deb.

Va u — Nikolay IIga — bosim qildi — Rasputinni tinglash uchun.

Rasputin — siyosiy maslahatchi
Rasputin — asta-sekin — siyosiy maslahatchi bo'ldi:
✅ U — vazirlarni tayinlash va ishdan bo'shatishda ta'sir qildi
✅ U — urush va tashqi siyosat haqida fikr bildirdi
✅ U — cherkov ishlariga aralashdi

Ammo — u — hech qanday rasmiy lavozimga ega emas edi — u faqat shaxsiy ta'sir orqali ishladi.

Zodagonlar va jamoat — norozi
Zodagonlar, vazirlar, jamoat — Rasputinga qarshi edi:
❌ U — oddiy dehqon — saroyda — nima qilmoqda?
❌ U — o'qimagan — nega u — vazirlarni tayinlaydi?
❌ U — аmorаl — skandallar — ayollar bilan

Skandallar — ayollar va ichkilik
Rasputin — ko'plab skandallarga aralashgan:
✅ Ayollar — u — ko'plab ayollar bilan — yaqin munosabatda bo'ldi — ular — uning "shifokor" xizmati uchun kelishardi — ammo...
✅ Ichkilik — u — restoranlarda mast holatda ko'rinardi — va qo'pol gaplar aytardi
✅ "Men — imperatritsa bilan uxlayman" — u — maqtanardi — (bu — ehtimol yolg'on — ammo shuhrat yaratdi)

Gazeta va jamоat — jirkandi.

Ammo imperatritsa Aleksandra — barcha tanqidni rad etdi:
"Bu — yolg'on! Rasputin — muqaddas odam!"

VI BOB: BIRINCHI JAHON URUSHI — 1914-1916

1914 — Urush boshlandi
1914 — Birinchi jahon urushi boshlandi.

Rossiya — Germaniya va Avstriya-Vengriyaga qarshi jang qildi.

Rasputin — urushga qarshi
Rasputin — urushga qarshi edi.

U — Nikolay IIga yozgan:
"Bu urush — Rossiya uchun fojia. Bizlar — mag'lub bo'lamiz. Imperator — taxtini yo'qotadi."

Ammo Nikolay — urushga kirdi — baribir.

1915 — Nikolay — frontga ketdi
1915 — Nikolay II — frontga — armiya boshqomondoni bo'lish uchun.

U — Petrogradni tashlab ketdi.
Natija:
✅ Imperatritsa Aleksandra — Petrogradda qoldi — va faktik ravishda boshqardi
✅ Rasputin — Aleksandraga ta'sir qildi
✅ Demak — Rasputin — faktik ravishda Rossiyani boshqardi — xalq shunday o'ylardi

"Rasputin boshqaradi" — shuhrat
Jamоat — ishonardi:
"Imperator — frontda. Imperatritsa — nemis (dushman!). Rasputin — dehqon va amorаl. Va ular — Rossiyani boshqaryapti!"

Gazeta sarlavhalar:
"Rasputin — haqiqiy imperator!"

"Imperatritsa va Rasputin — izdoshlar!" (jinsiy ma'noda — yolg'on — ammo jamоat ishondi)

VII BOB: QOTILLIK — 1916

1916 — Zodagonlar — rejalashtirdilar
1916 — bir necha zodagonlar — qaror qabul qildilar:
"Rasputinni o'ldirish kerak. Aks holda — Rossiya qulaydi."

Asosiy sheriklar:
✅ Feliks Yusupov — eng boy zodagon
✅ Grand Duke Dmitriy Pavlovich — imperator qarindoshi
✅ Vladimir Purishkevich — Duma (parlament) a'zosi

1916-yil, 29-dekabr (16-dekabr eski kalendar) — qotillik

Yuqorida aytib o'tilgan — zahar — ishlamadi.
3 marta otildi — ishlamadi (darhol).
Urdilar — ishlamadi.

Oxir-oqibat — suvda cho'kdi.

Dafn — sirli
Rasputinning jasadi — dastlab dafn qilindi — imperator saroyi yaqinida — imperatritsa хohishi bilan.

1917 — Fevral inqilobidan keyin — yangi hukumat — jasadni chiqardi — va yoqib yubordi — sirli joyda.

Hech kim bilmaydi — qayerda.

VIII BOB: RASPUTIN VA ROSSIYA INQILOBI

Rasputin — Romanovlar qulashiga sabab bo'ldimi?

1917-yil, fevral — Fevral inqilobi — Nikolay II taхtdan voz kechdi.

1917-yil, oktyabr — Oktyabr inqilobi — bolsheviklar hokimiyatga keldi.

1918-yil, iyul — Nikolay II va butun oilasi — otib tashlandi — Yekaterinburgda.

Rasputin — qanday rol o'ynadi?
To'g'ridan-to'g'ri emas — chunki u — 1916-da o'ldi — inqilobdan oldin.

Ammo dolzarb:
✅ U — imperator oilasining obro'sini — vayron qildi — skandallar orqali
✅ U — jamоatning ishonchini — yo'qotdi — "dehqon boshqaradi" shuhrati
✅ U — siyosiy beqarorlikka — yordam berdi — yomon vazirlar tayinlash orqali

Demak — Rasputin — imperator oilasining qulashiga — dolzarb sabab edi — garchi yagona sabab emas bo'lsa ham.

IX BOB: RASPUTIN HAQIDA AFSONALAR VA HAQIQAT

Afsona 1: U — sehrgar edi
Afsona: Rasputin — sehrli kuchga ega edi — shifolash, bashorat, hypnoz.

Haqiqat: U — ehtimol — yaxshi psycholog edi — va hypnoz ni ishlatardi — ammo haqiqiy sehr emas.

Afsona 2: U — imperatritsa bilan jinsiy aloqada edi

Afsona: Rasputin va imperatritsa Aleksandra — jinsiy munosabatda.

Haqiqat: Hech qanday dalil yo'q. Bu — faqat shuhrat — dushmanlar tarqatgan.

Afsona 3: U — o'ldirib bo'lmas edi

Afsona: Rasputin — zahar, o'q, urishdan omon qoldi — chunki u sehrgar.

Haqiqat:
✅ Zahar — ehtimol zahar ishlamagan — yoki juda kam edi — yoki Rasputinning metabolizmi boshqacha edi
✅ O'qlar — ular otdilar — ammo darhol o'ldirmadi — u — nihoyat suvda cho'kdi

X BOB: MEROSI

Rossiyada — ikki хil obraz
Sovet davrida (1917-1991):
✅ Rasputin — yomon odam — Romanovlarning izdoshi — xalqni aldovchi

Zamonaviy Rossiyada:
✅ Ba'zilar — uni aziz deb hisoblaydi — pravoslav shifokor
✅ Boshqalar — uni firibgar deb hisoblaydi

Хalqaro madaniyatda
Rasputin — mashhur obraz:
✅ Filmlar: "Rasputin" (1996 — Alan Rickman), "Anastasiya" (1997 — animatsiya)
✅ Qo'shiqlar: Boney M — "Rasputin" (1978) — "Ra-Ra-Rasputin, Russia's greatest love machine"
✅ Kitoblar, spektakllar

SABOQLAR
1. Shaxsiy ta'sir — rasmiy hokimiyatdan kuchliroq bo'lishi mumkin

Rasputin — hech qanday rasmiy lavozimga ega emas edi.

Ammo u — imperatritsa orqali — vazirlarni tayinladi va ishdan bo'shatdi.

Saboq: Haqiqiy hokimiyat — ko'pincha — rasmiy unvonlarda emas — shaxsiy munosabatlarda.

2. Obro' — hokimiyatning asosi
Romanov oilasi — 300+ yil — Rossiyani boshqardi.

Ammo Rasputin shuhrati — ularning obro'sini — vayron qildi.

Saboq: Hatto eng kuchli hokimiyat — obro' yo'qolsa — qulaydi.

3. Umidsizlik — odamlarni aldashga majbur qiladi

Aleksandra — umidsiz edi — o'g'li — o'lmasligi uchun.
Va bu umidsizlik — uni Rasputinga ishontirdi — hatto u — firibgar bo'lsa ham.

Saboq: Qo'rquv va umidsizlik — odamlarni yomon qarorlar qabul qilishga majbur qiladi.

4. Аfsonalar — haqiqatdan kuchliroq

Rasputin haqida — ko'plab afsona bor — ko'pchiligi — yolg'on.
Ammo afsona — haqiqatdan kuchliroq — jamоat хotirasida.

Saboq: Odamlar — haqiqatni emas — hikoyani eslab qolishadi.

YAKUNIY SO'Z
Grigoriy Rasputin — 1869-1916 — oddiy dehqondan — imperator saroyiga.

1905 — u — Alekseyni "shifoladi" — va imperator oilasiga kirdi
1905-1916 — u — siyosiy ta'sir o'tkardi — vazirlarni tayinlash, urush, cherkov
1916-yil, 29-dekabr — u — o'ldirildi — zodagonlar tomonidan — zahar, o'q, urish, suv

Uning ta'siri:
✅ U — imperator oilasining obro'sini vayron qildi
✅ U — Rossiya inqilobiga — dolzarb sabab bo'ldi — garchi yagona emas
❌ U — ko'plab skandallarga aralashdi
❌ U — yomon siyosiy qarorlarga sabab bo'ldi

Uning merosi:
✅ U — eng sirli shaxs — Rossiya tarixida
✅ U — afsonalar va haqiqat — aralash
✅ U — mashhur madaniy obraz — film, musiqa, adabiyot

Rasputin — ko'rsatadi: eng katta hokimiyat — ko'pincha — eng oddiy odamlardan keladi. U — o'qimagan dehqon edi. Ammo u — imperator oilasiga — shunchalik yaqin edi — vazirlarni tayinlardi. Qanday qilib? Chunki u — bitta narsani bilardi: umidsiz odamlarning zaifligini. Imperatritsa — umidsiz edi — o'g'li uchun. Va Rasputin — bu zaiflikni ishlatdi. U — shifokor edi yoki firibgar — biz hech qachon aniq bilmaymiz. Ammo biz bilamiz: u — Rossiya imperiyasining qulashiga yordam berdi. Chunki u — imperator oilasining obro'sini vayron qildi. Va obro' yo'qolsa — hokimiyat ham yo'qoladi. Rasputin — 1916-da o'ldi. Ammo uning ruhi — hali ham yashaydi — hamma afsonalarda — "o'ldirib bo'lmaydigan odam" haqida. Chunki haqiqat — kamroq qiziq — afsonadan.

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Boshqalarning ishlariga aralashmaslik istagi inson donoligining sakson foizini tashkil qiladi."

Robert Xaynlayn©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

LENIN VA OKTYABR INQILOBI: KOMMUNIZM ROSSIYAGA QANDAY KELDI

Bitta odam — poezda navbat kutyabdi — va oʻsha inson imperiyani ag'dardi

1917-yil, 16-aprel. Finland vokzali — Petrograd (Sankt-Peterburg).

Poezd keldi — Shveytsariyadan — Germaniya va Finlandiya orqali.

Bir odam tushdi — 45 yoshli — kichik bo'yli — ko'zoynagi bor — odatiy palto kiygan.

Uning ismi — Vladimir Ilich Ulyanov.

Ammo dunyo uni — boshqa nom bilan biladi — Lenin.

U — 12 yilga yaqin — Rossiyadan tashqarida edi — surg'unda — inqilobni rejalashtirib.

Va hozir — u qaytdi — eng kerakli paytda.
Rossiya — tartibsizlikda:
❌ Tsar Nikolay II — bir oy oldin taxtdan voz kechdi (mart 1917)
❌ Vaqtinchalik hukumat — zaif — hech kimni qoniqtirmayapti
❌ Urush — davom etmoqda — Germaniya bilan — millionlab o'lik
❌ Ochlik — shaharlarda
❌ Xalq — charchagan — urush, qashshoqlik, adolatsizlikdan

Lenin — vokzalda — zirhli avtomobilga chiqdi — va ming minglab ishchilar oldida — nutq so'zladi:
"Jahon sotsialistik inqilob — boshlandi! Kapitalistlar urushlari — tugashi kerak! Butun hokimiyat — Sovetlarga! Yer — dehqonlarga! Zavodlar — ishchilarga! Tinchlik — darhol!"

Xalq — hayqirdi — qo'llab-quvvatladi.

Ammo — hech kim bilmasdi — 7 oy keyin — bu odam — Rossiya hukumatini ag'daradi — va 70 yilga — kommunistik tizim o'rnatadi — va dunyoni ikki qismga — kapitalizm va kommunizm — bo'ladi.

Savollar: Kim edi bu Lenin? Qanday qilib u — inqilob qildi? Va nima uchun — Oktyabr inqilobi — 20-asrning eng muhim voqealaridan biri?

I BOB: KIM EDI LENIN?

1870 — Simbirskda tug'ildi

Vladimir Ilich Ulyanov (Lenin) — 1870-yil, 22-aprel (eski kalendar — 10-aprel) — Simbirsk shahrida (keyinchalik Ulyanovsk deb o'zgartirildi) tug'ildi.

Uning otasi — Ilya Nikolaevich Ulyanov — ta'lim inspektori — o'rta sinf — zodagon unvon olgan.

Uning onasi — Mariya Aleksandrovna — o'qimishli ayol — nemis va rus qonidan.

Oila — boy emas — ammo yaxshi ta'lim olishdi — 6 ta bola.

1887 — Akasining qatli — hayotni o'zgartirdi

1887 — Lenin 17 yoshda edi.
Uning akasi — Aleksandr Ulyanov — tsar Aleksandr III ni o'ldirish rejasida qatnashdi — Narodnaya Volya (Xalq irodasi) guruhi bilan.

Reja — muvaffaqiyatsiz.
Aleksandr — qo'lga olindi — va osib o'ldirildi — 20 yoshida.
Bu voqea — Lenin uchun — hayotiy dars edi:
"Terroristik hujumlar — ishlamaydi. Tizimni ag'darish uchun — ommaviy harakat kerak — tashkil va strategiya bilan."

Va shu kundan boshlab — Lenin — inqilobchi bo'ldi.

1887-1893 — Universitet — marksizm
Lenin — Kazan universitetiga kirdi — huquq o'qish uchun.

Ammo — bir necha oy keyin — u — haydaldi — talaba namoyishida qatnashgani uchun.

U — o'zi o'qidi — Sankt-Peterburg universitetida — eksternal sifatida — va 1891 — diplomni oldi.

Bu paytda — u — Marks va Engels kitoblarini o'qidi:
✅ "Kommunistik manifest" (1848)
✅ "Kapital" (1867)
Va u — marksistga aylandi — kapitalizm yomon, kommunizm yaxshi degan g'oyaga ishondi.

1895 — Birinchi hibsga olish va Sibirga surg'un

1895 — Lenin — Sankt-Peterburgda — ishchilar orasida tashviqot qildi — marksizm haqida.

Tsar politsiyasi — uni hibsga oldi.
1897-1900 — u — Sibirda surg'un edi — Shushenskoe qishlog'ida.

U yerda — u — Nadezhda Krupskaya bilan turmushga chiqdi — ham marksist.

1900-1917 — Surg'unda — Yevropa

1900 — Lenin — Rossiyadan — chiqib ketdi — va 17 yil — Yevropada yashadi — surg'unda:
✅ Shveytsariya
✅ Germaniya
✅ Angliya
✅ Frantsiya

Bu paytda — u — yozdi — nazariy asarlar — inqilob haqida.

Va u — tashkilotchi bo'ldi — Bolsheviklar partiyasini yaratdi.

II BOB: BOLSHEVIKLAR VS MENSHEVIKLAR

1903 — RSDRP bo'linishi
1903 — Rossiya Sotsial-Demokratik Ishchilar Partiyasi (RSDRP) — ikki guruhga bo'lindi:
1. Bolsheviklar — "ko'pchilik" (rus tilida — "bolshinstvo")
✅ Rahbar: Lenin
✅ G'oya: Kichik, professional inqilobchilar partiyasi — qat'iy intizom bilan
✅ Strategiya: Zo'rlik bilan hokimiyatni olish — inqilob

2. Mensheviklar — "kamchilik" ("menshinstvo")
✅ Rahbar: Yuliy Martov
✅ G'oya: Keng ommaviy partiya — demokratik
✅ Strategiya: Asta-sekin islohotlar orqali — parlament yo'li

Lenin — qat'iy edi:
"Biz — professional inqilobchilar kerak. Ishchilar — o'zlari inqilob qilolmaydi. Ularni boshqarish kerak."

III BOB: 1917 — IKKI INQILOB YILI

Fevral inqilobi — mart 1917
1917-yil, fevral (eski kalendar — mart yangi kalendar) — Petrograd — ommaviy namoyishlar:
❌ Non yo'q!
❌ Urush to'хtasin!
❌ Tsar — ketsin!

Qo'shinlar — tsarga qarshi o'tdi — namoyishchilarga qo'shildi.

2-3 mart — Tsar Nikolay II — taxtdan voz kechdi.

300+ yillik Romanovlar sulolasi — tugadi.

Rossiyada — ikki hokimiyat paydo bo'ldi — "ikki hokimiyatlik":
1. Vaqtinchalik hukumat:
✅ Liberallar va o'rtachilar — zodagonlar, tadbirkorlar
✅ Rahbar: Aleksandr Kerenskiy (iyuldan)
✅ Maqsad: Demokratik Rossiya, konstitutsiya, urush davom ettirish

2. Petrogradskiy Sovet:
✅ Ishchilar va qo'shinlar deputatlari kengashi
✅ Sotsialistlar — mensheviklar va sotsialist-revolyutsionerlar (eserlar)
✅ Haqiqiy hokimiyat — qo'shinlar va ishchilar ustidan

Lenin — "Aprel tezislari"
Aprel 1917 — Lenin — Rossiyaga qaytdi.

U — darhol — "Aprel tezislari" e'lon qildi:
1. Vaqtinchalik hukumatga ishonch yo'q!
2. Urush — darhol to'хtatilsin! (bu — imperialistik urush)
3. Barcha hokimiyat — Sovetlarga!
4. Yer — dehqonlarga!
5. Zavodlar — ishchilarga!
6. Tinchlik, non, yer!

Boshqa sotsialistlar — hayratda:
"Lenin — jinnimi? Biz — hali tayyor emasmiz — sotsialistik inqilobga!"

Ammo Lenin — qat'iy edi:
"Vaqt — hozir. Aks holda — imkoniyat o'tadi."

Iyul 1917 — muvaffaqiyatsiz qo'zg'olon
Iyul — bolsheviklar — Petrogradda — namoyish uyushtirishdi — Vaqtinchalik hukumatga qarshi.

Ammo — Vaqtinchalik hukumat — bostirib tashladi.

Bolsheviklar — ayblandilar — Germaniya ayg'oqchilari bo'lish (yolg'on).

Lenin — Finlandiyaga qochdi — hibsdan qutulish uchun.

Avgust 1917 — Kornilov to'ntarishi — bolsheviklar yana mashhur

Avgust — General Lavr Kornilov — o'ng harbiy — Petrogradga yurish qildi — sotsialistlarni yo'q qilish uchun.

Kerenskiy — vahimada — bolsheviklardan yordam so'radi — Qizil gvardiya (ishchilar militsiyasi).

Bolsheviklar — Kornilovni to'хtatdi.

Natija:
✅ Bolsheviklar — qahramon bo'ldi — xalq ko'zida
✅ Vaqtinchalik hukumat — zaif ko'rindi
✅ Kerenskiy — ishonchni yo'qotdi

IV BOB: OKTYABR INQILOBI — 7-NOYABR 1917

Oktyabr — noyabr?
"Oktyabr inqilobi" — 7-noyabr 1917 (yangi kalendar) — 25-oktyabr 1917 (eski rus kalendari).

Rossiya — o'sha paytda Julian kalendari ishlatgan — 13 kun orqada zamonaviy Grigoriy kalendaridan.

1918 — Sovet hukumati — kalendar o'zgartirdi — Grigoriy ga.

10-oktyabr — Lenin — qaror
10-oktyabr (yangi kalendar — 23-oktyabr) — Lenin — yashirin — Petrogradga qaytdi — Finlandiyadan.

U — Bolsheviklar Markaziy Qo'mitasini — ishontirdi:
"Hozir — vaqt! Biz — hokimiyatni olishimiz kerak — zo'rlik bilan!"

Ovoz berish:
✅ 10 — inqilob qilish tarafida
❌ 2 — qarshi (Zinovyev va Kamenev — qo'rqishdi)

24-25 oktyabr (6-7 noyabr) — Qish saroyi bosib olinishi

Voеnno-revolyutsion komitet (VRK) — bolsheviklar — Leon Trotskiy rahbarligida — Petrogradni nazorat qildi.

Strategiya:
✅ Telegraf, telefon stantsiyalari — egallandi
✅ Ko'priklar — nazoratga olindi
✅ Muhim binolar — egallandi

Kech— 7-noyabr (25-oktyabr) — Avrora kreyser (harbiy kema) — Qish saroyiga — bo'sh o'q otdi — signal.

Qizil gvardiya va qo'shinlar — Qish saroyiga bostirib kirdi.

Vaqtinchalik hukumat a'zolari — hibsga olindi.

Kerenskiy — qochib ketdi — ayol kiyimida (afsona — ammo mashhur hikoya).

Juda oz qon to'kildi — 6 odam o'ldi (rasmiy ma'lumot — ammo shubhali — ehtimol ko'proq).

Sovet filmlar — keyinchalik — bu voqеani "buyuk ommaviy inqilob" deb ko'rsatdi — minglab odamlar — Qish saroyi devоrlariga chiqishdi.

Haqiqat — bu — harbiy to'ntarish edi — unchalik katta emas — ammo juda samarali.

8-noyabr — "Butun Rossiya Sovetlari II Qurultayi"

8-noyabr — Butun Rossiya Sovetlari Qurultayi (съезд) — Smolniy institutida.

Lenin — sahna ustida — e'lon qildi:
"Ishchilar va dehqonlar inqilobi — amalga oshdi! Biz — tinchlik va er dekretlarini qabul qilamiz!"

Ikkita muhim dekret:
1. Tinchlik dekreti:
"Darhol tinchlik — barcha urushchi davlatlar bilan. Hech qanday anneksiya (er olish) va kontributsiya (pul to'lov) yo'q."

2. Er dekreti:
"Barcha er — davlat mulki. Dehqonlar — erni ishlatishi mumkin — bepul. Ammo sotish mumkin emas."

Yangi hukumat — Sovet Xalq Komissarlari Kengashi (Sovnarkom)

Yangi hukumat tuzildi:
✅ Rais (bosh): Lenin
✅ Tashqi ishlar: Leon Trotskiy
✅ Milliyatlar: Iosif Stalin

V BOB: FUQAROLAR URUSHI — 1918-1921

Qizillar vs Oqlar
Oktyabr inqilobi — osongina o'tmadi.

1918-1921 — fuqarolar urushi:
Qizillar (bolsheviklar):
✅ Qizil armiya — Trotskiy tuzdi
✅ Lenin hukumati
✅ Maqsad: Kommunizm

Oqlar (antibolsheviklar):
✅ Generalar — Denikin, Kolchak, Vrangel
✅ Tsarchilar, liberallar, mensheviklar
✅ Maqsad: Bolsheviklar ag'darish

Chet el aralashuvi:
✅ Britaniya, Frantsiya, AQSh, Yaponiya — Oqlarni qo'llab-quvvatladi — harbiy va moliyaviy
✅ Ular Rossiyada qo'shin joylashтirdi — shimol, sharq, janubda

"Qizil terror"
1918 — Lenin — "Qizil terror" e'lon qildi:
"Sınf dushmanlarni — yo'q qilish kerak. Burjuaziya, zodagonlar, ruhoniylar — hech qanday rahm yo'q."

ЧК (Chrezvychaynaya Komissiya — Fevqulodda Komissiya) — Feliks Dzerjinski rahbarligida — qatl qildi:
❌ Minglab zodagonlar, ruhoniylar, intellektuallar
❌ "Sınf dushmanlari" — keng ta'rif — hamma qarshi bo'lgan

1918 — Tsar oilasi qatli
17-iyul, 1918 — Yekaterinburgda — Nikolay II va butun oilasi — otib tashlandi:
❌ Nikolay II
❌ Aleksandra
❌ 5 ta bola — Olga, Tatyana, Mariya, Anastasiya, Aleksey

ЧК — buyruq bilan — barcha jasadlarni — yashirdi — ko'mir shахtasida.
70 yil — Sovet hukumati — inkor qildi.
1991 — jasadlar topildi.

1921 — Qizillar g'alabasi
1921 — Qizillar yutdi — Oqlar mag'lub.

Nega?
✅ Qizillar — markazlashgan — Lenin va Trotskiy — yagona rahbarlik
✅ Oqlar — bo'lingan — har bir general — o'z maqsadi
✅ Qizillar — xalq qo'llab-quvvatladi — "er dehqonlarga" va'dasi
✅ Oqlar — yomon obro' — eski tartibni qaytarishni хohlashardi

Ammo narх:
❌ 8-10 million o'ldi — urush, ochlik, kasallik
❌ Iqtisodiyot — vayron
❌ Dehqonlar — nafratlandi — chunki bolsheviklar — don majburiy tortib olishdi — "harbiy kommunizm" siyosati

VI BOB: LENIN HOKIMIYATDA — 1918-1924

1921 — NEP — "Yangi iqtisodiy siyosat"
1921 — Lenin — tushundi — iqtisodiyot qulagan — va dehqonlar qo'zg'olishmoqda (masalan — Kronshtadt qo'zg'oloni — 1921 — qo'shinlar ham).

U — NEP joriy qildi — Novaya Ekonomicheskaya Politika (Yangi iqtisodiy siyosat):

✅ Kichik хususiy biznesga ruxsat — do'konlar, kichik zavоdlar
✅ Dehqonlar — ortiqcha donni sotishi mumkin — bozorda
✅ Davlat — yirik sanoat va tashqi savdoni nazorat qiladi

Bu — qadam orqaga edi — kommunizmdan — ammo zarur — iqtisodiyotni tiklash uchun.

1922 — SSSR tashkil topdi
30-dekabr, 1922 — Sovet Sotsialistik Respublikalar Ittifoqi (SSSR) rasmiy tashkil topdi:
✅ Rossiya SFSR
✅ Ukraina SSR
✅ Belorussiya SSR
✅ Zakavkaz Federatsiyasi (Gruziya, Armeniya, Ozarbayjon)

Keyinchalik — yana respublikalar qo'shildi — jami 15 ta (1991 gacha).

1922-1924 — Lenin — kasallandi
1922-yil, may — Lenin — birinchi insult.
1922-yil, dekabr — ikkinchi insult — u — gapira olmadi — chap tomoni — falaj.
1923 — uchinchi insult — u — umuman gapira olmadi — nogiron.

Bu paytda — Iosif Stalin — kuch to'play boshladi — Kommunistik partiya Bosh kotibi sifatida.

Lenin — "Sahifalar" (testament) yozdi — 1922-1923 — maxfiy:
"Stalin — juda qo'pol. Men tavsiya qilaman — uni Bosh kotib lavozimidan olib tashlashni."

Ammo — bu sahifalar — faqat 1956-da — ommaga oshkor qilindi — Stalin o'limidan keyin.

1924-yil, 21-yanvar — vafot
Lenin — vafot etdi — 1924-yil, 21-yanvar — Gorki (Moskva yaqinida) — 53 yoshida.

Sabab: insultlar seriyasi — miya qon tomirlari.

Uning jasadi — mumiyalashtirildi — va Qizil maydonda — Mavzoleyda joylandi — Moskvada.

U yerda — hali ham yotadi — 100 yildan keyin.

VII BOB: LENIN MEROSI — IKKI YUZ
Ijobiy (tarafdorlar uchun)

✅ Birinchi sotsialistik davlat — marksizm amalda
✅ Ishchilar va dehqonlar hokimiyati — nazariy jihatdan
✅ Bepul ta'lim, tibbiyot — hamma uchun
✅ Ayollar huquqlari — saylov, ajralish, abort

Salbiy (tanqidchilar uchun)
❌ Diktatura — bir partiyaviy tizim — demokratiya yo'q
❌ Qizil terror — minglab odam o'ldirildi — siyosiy
❌ Fuqarolar urushi — 8-10 million o'lik
❌ Marksizm bo'yicha istibdod asosi — Stalin keyin yanada yomonlashtirdi
Sovet Ittifoqi — 70 yil

Lenin tashkil etgan tizim — 1991 gacha davom etdi:
✅ 1922-1991 — SSSR — superкuch bo'ldi — AQSh bilan raqobat
❌ 1991 — SSSR quladi — iqtisodiy va siyosiy inqiroz

SABOQLAR
1. Inqilob — yetuk sharoitda — mumkin
1917 — Rossiya — mukammal sharoit edi inqilob uchun:
❌ Urush — charchagan xalq
❌ Ochlik — shaहarlarda
❌ Tsar — obro' yo'qotgan
❌ Vaqtinchalik hukumat — zaif
Lenin — bu imkoniyatni ishlatdi.

Saboq: Inqilob — tayyorlanishi kerak — ammo sharoit ham kerak.

2. Tashkilot va qat'iyat — kuchdan ustun

Bolsheviklar — kichik partiya edilar — Rossiya aholisining 1%dan kam.

Ammo ular — tashkilotli, qat'iy, strategik edilar.

Saboq: Kichik, tashkilotli guruh — katta, tartibsiz ommadan kuchliroq bo'lishi mumkin.

3. Va'dalar — hokimiyatga olib keladi — ammo bajarish — qiyin

Lenin va'da qildi:
✅ Tinchlik — urushni to'хtatish
✅ Er — dehqonlarga
✅ Non — shaharliklarga
✅ Zavodlar — ishchilarga
Xalq — ishondi va qo'llab-quvvatladi.
Ammo — bajarish — juda qiyin edi — fuqarolar urushi, ochlik, iqtisodiy qulash.

Saboq: Va'dalar — oson. Bajarish — qiyin.

4. Maqsad — vositani oqlamaydi

Lenin — kommunizm qurmoqchi edi — adolatli jamiyat.
Ammo — yo'l — zo'ravonlik, terror, qatl edi.

Saboq: Yaxshi maqsad — yomon vositalarni oqlamaydi.

YAKUNIY SO'Z
Vladimir Lenin — 1870-1924 — Rossiya inqilobchisi — Sovet Ittifoqi asoschisi.
1917-yil, aprel — Rossiyaga qaytdi — surg'undan
1917-yil, 7-noyabr — Oktyabr inqilobi — bolsheviklar hokimiyatni oldi
1918-1921 — Fuqarolar urushi — Qizillar yutdi — ammo 8-10 million o'lik
1922 — SSSR tashkil topdi
1924 — Lenin vafot etdi — 53 yoshida
Uning merosi:
✅ Birinchi kommunistik davlat — marksizm amalda
✅ Sovet Ittifoqi — 70 yil — superкuch
❌ Diktatura va terror — millionlab o'lik
❌ Kommunizm tajribasi — nihoyatda 1991 quladi
Lenin — ko'rsatadi: bitta odam — agar u — to'g'ri vaqt va to'g'ri strategiyaga ega bo'lsa — tarixni o'zgartirishi mumkin. U — qatorda poezda keldi — surg'undan — 1917-yil aprelda. Va 7 oy keyin — u — imperiyani ag'darди. Ammo inqilob — oson emas. Lenin — va'da qildi — tinchlik, er, ozodlik. Ammo natija — fuqarolar urushi, terror, diktatura bo'ldi. Va bu — bizga eslatadi: eng buyuk g'oyalar — eng dahshatli natijalarga olib kelishi mumkin — agar yo'l — noto'g'ri bo'lsa. Lenin — kommunizm qurdi — 70 yil davom etdi. Ammo oxir-oqibat — tizim quladi. Chunki diktatura — hech qachon uzoq davom etmaydi. Va zo'ravonlik — hech qachon haqiqiy adolat keltirmaydi. Lenin — o'ldi — 100 yil oldin. Ammo uning merosi — hali ham bahsli. Ba'zilar — uni qahramon deb biladi. Boshqalar — uni jinoyatchi deb biladi. Haqiqat — murakkab. Va tarix — hali ham — uning haqida munozara qilmoqda.

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Nima istayotganingizni bilmaguningizcha, dunyo ham sizga nima berishni bilmaydi. Aniqlikdan boshlang"

Ryu Murakami©️

Https://t.me/tarixi_dunyo