1941 yil 21 iyunda bir guruh sovet olimlari Samarqandda Temurning qabrini ochdilar. Bu bilan bog'liq bashoratlar haqida bir qancha afsonalar mavjud bo'lib, ular hujjatlashtirilmagan. Biriga ko'ra, qabr toshining o'zida qabrni oʻzini ochishni va taqiqni buzgan har qanday odamni jazolanishi haqida yozuv bor edi. Yana bir hikoyada uchta oqsoqol ekspeditsiyani Temurning qabri qazilsa, urush boshlanishi haqida ogohlantirgan. Ma'lumki, 22 iyun kuni Germaniya SSSRga hujum qildi.

Biroq, bu voqealarning yaqinligi tasodifdan boshqa narsa emas, chunki hujum rejasi Gitler tomonidan 1941 yil iyunidan ancha oldin tasdiqlangan.

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Birovning xotirjamligi uchun butun umringni asta-sekin yondirgandan ko'ra, o'z haqiqatingni himoya qilib, yorqin alanga bilan yondirish yaxshiroqdir"

Ernesto Che Gevara©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

Izoh pastdagi postlarda 👇

Https://t.me/tarixi_dunyo

BAG'DOD: DUNYO BILIMINING POYTAXTI

Rim qilich bilan zabt etdi. Bag'dod — kitob bilan.

762-yil. Dajla daryosi bo'yi. Iroq.

Xalifa Mansur otdan tushdi. U bir nuqtaga qaradi. Atrofi — cho'l va daryoning egri chizig'i. Shamol. Qumloq yer.
U dedi: "Mana shu yerda."

Uning maslahatchilari bir-biriga qaradi. Bu yer — bo'sh. Bu yer — hech narsa emas.

Mansur ularga qaramadi. U ko'rdi — ular ko'rmagan narsani. Dajla va Frot daryolari — ikkalasi bu yerga yaqin. Hindistondan keluvchi karvon yo'li — shu yerdan o'tadi. Forsdan keluvchi yo'l — shu yerdan. Arabistondan — shu yerdan.

"Bu yer dunyoning markazida," dedi u. "Bu yerga hamma yoqdan kema keladi. Bu yerga hamma yoqdan karvon keladi."

Qurilish boshlandi.
4 yil davomida — 100,000 ishchi. Me'morlar, muhandislar, hunarmandlar. Ular dunyo ko'rmagan shahar qurdilar.

Shaharning nomi — Madinat as-Salom. Tinchlik shahri.
Dunyo uni boshqacha atadi: Bag'dod.

Va bu shahar — 500 yil davomida — dunyoning eng buyuk shahri bo'ldi.

DUMALOQ SHAHAR: ME'MORCHILIKNING MO''JIZASI
Bag'dod — dumaloq qilib qurildi. Bu — tasodif emas edi.
Mansur ning me'morlari — forslar, yunonlar, hindlar — barchasi bir loyihada ishladi. Ular doira shakli tanladilar. Nima uchun?

Harbiy sabab. Dumaloq devor — to'g'ri burchakli devordan mustahkam. Hujumchi tomondan — hech qanday burchak yo'q. Burchak — zaiflіk nuqtasi. Doirada — hamma nuqta bir xil kuchli.

Siyosiy sabab. Xalifa — markazda. Saroy — o'rtada. Hamma narsa xalifaga qarab yo'naltirilgan. Geometriya — hokimiyatni ko'rsatdi.

Amaliy sabab. Markazdan har bir nuqtaga — teng masofa. Bozor, masjid, ma'muriy bino — hammasi bir xil uzoqlikda. Shahar — samaralі ishladi.

Uch qavat devor. Ular o'rtasida — kanal. Tashqarida — yana kanal. Bag'dod — suv bilan o'ralgan qal'a edi.

To'rtta darvoza — to'rt tomonga. Har bir darvoza — bir yo'nalishga. Shom darvozasi — g'arbga, Suriyaga. Xurosan darvozasi — sharqqa, Forsga. Basra darvozasi — janubga. Kufa darvozasi — shimolga.
Butun dunyo — Bag'dodga olib boradigan yo'lda edi.

OLTIN DAVR: DUNYO BAG'DODGA KELDI
VIII asr oxiri. IX asr. Bu — Bag'dodning oltin davri.

Xalifa Horun ar-Rashid — 786-809 — bu davrning ramzi. Uning nomi — "Ming bir kecha" ertaklariga kirgan.

Sindbad, Ali Boba, Aladdin — bularning fonida Horun ar-Rashid ning Bag'dodi turibdi.

Ammo Horun haqiqatan ham afsonaviy edi — nafaqat ertaklarda.

U Karl Buyukka — Yevropa imperatori — elchi yubordi. Sovg'alar bilan. Jumladan — soat. Mexanik soat. Yevropa bunday narsani ko'rmagan edi. Karl Buyukning saroyi — bu soat ko'rsatib, hayratga tushdi.

Horun ning Bag'dodi — o'sha paytda dunyoning eng boy shahri edi. Aholisi — 1 million. Bu raqam o'sha davrda dahshatli. Rim cho'qqisida 1 million bo'lgan. Rim qulagandan keyin — Yevropa shaharlari 50,000 dan oshmadi. Bag'dod — yolg'iz edi. Dunyo tarixida birinchi megapolis.

BOZOR: DUNYO QAYNATMASI
Bag'dod bozori — dunyo savdosining markazi edi.

Hindistondan — ziravorlar, ipak, fil suyagi. Xitoydan — chinni, qog'oz, ipak. Forsdan — shisha, gilamlar, zaрgarlik. Afrikadan — oltin, fil suyagi, qimmatbaho toshlar. Vizantiyadan — zaрgarlik, mato.
Skandinaviyadan — mo'yna, asal.

Bu tovarlar — Bag'dodda to'plandi. Bag'dodda qayta taqsimlandi.

Bir savdogar Bag'dodga Xitoydan kelardi. Boshqasi Bag'dodga Ispaniyadan. Ular bir bozorda uchrashar, savdo qilar, ketishar edi.

Bag'dod — dunyo iqtisodiyotining markazi edi.
Va bozorda — nafaqat tovar. G'oyalar ham sotildi. Yunon faylasuflari kitobi. Hind matematiкasi. Fors adabiyoti. Bular — Bag'dodda tarjima qilindi. Arab tiliga. Va saqlanib qoldi.

BAYT AL-HIKMA: BILIMNING UYI
Bu — Bag'dodning eng buyuk merоsi.

Bayt al-Hikma — Donishmandlik uyi. 830-yil. Xalifa Ma'mun tomonidan tashkil etilgan.

U nima edi? Kutubxona. Tarjima markazi. Akademiya. Rasadxona. Hammasi bir vaqtda.

Ma'mun butun dunyoga xat yubordi: " kitob bor bo'lsa — yuboring. Biz to'laymiz. Oltin bilan." Vizantiyadan — Aristotelning asarlari keldi. Hindistondan — matematika, astronomiya. Forsdan — tarix, adabiyot.

Tarjimonlar — arab, fors, xristian, yahudiy — bir yerda o'tirib ishladi. Ular yunon filosofiyasini arab tiliga o'girdi. Hind matematikasini. Fors astronomiyasini.

Bu tarjimalar — insoniyat bilimini saqlab qoldi.
Hech qachon o'ylab ko'rganmisiz — Aristotel, Platon, Gippokrat asarlarini biz qanday bilamiz? Yunon asliyatlari — ko'pchiligi yo'qolgan. Ammo arab tarjimalari — omon qoldi. Va o'rta asrlarda — bu tarjimalar lotin tiliga o'girildi. Yevropa — antik bilimni arab kutubxonalari orqali qayta topdi.

Bag'dod bo'lmasa — Yevropa Renessansi bo'lmasdi.

AL-XORAZMIY: ALGEBRA IXTIROCHISI
Bayt al-Hikmada ishlagan olimlardan biri — Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy. Xorazmlik. Bizning vatandosh.

U bir kitob yozdi: "Al-kitab al-mukhtasar fi hisob al-jabr val-muqabala."

Bu kitobning nomi — tarixga kirdi ikki so'z orqali.

"Al-jabr" — bugun algebra. "Al-Xorazmiy" — bugun algoritm so'zining kelib chiqishi.

Algebra va algoritm — zamonaviy texnologiyaning poydevori. Kompyuter ishlashi — algoritm asosida. Sun'iy intellekt — algebra asosida.

Al-Xorazmiy Bag'dodda — 800-yillarda — bu tushunchalarni ishlab chiqdi. Bugun Silikon vodiysidagi har bir dasturchi — bilmasdan ham — al-Xorazmiy merosidan foydalanmoqda.

IBN SINO: TIBBIYOTNING SHAHZODASI
Bag'dod ta'sirida yetishgan buyuk olim — Ibn Sino. Buxorolik.

Uning "Tib qonunlari" — Canon of Medicine — Yevropa tibbiyot universitetlarida XVII asrgacha asosiy darslik bo'ldi. 600 yil. Bir kitob. Bir olim.

U yurak urishi — puls orqali kasallikni aniqlashni ishlab chiqdi. U karantin tushunchasini kiritdi — o'lat vaqtida odamlarni ajratish. U ruhiy kasalliklarni — tabiiy hodisa sifatida o'rgandi, jin urishi emas.

Ibn Sino g'oyalari — Bag'dod ilmiy muhiti mahsuli edi.

AL-BATTONI, AL-BIRUNIY, IBN AL-XAYSAM
Al-Battoni — trigonometriyani rivojlantirdi. Uning sine va cosine hisoblari — bugungi GPS tizimida ishlaydi.

Al-Biruniy — Yer radiusini o'lchadi. Uning hisob-kitobi — zamonaviy o'lchashdan 16 km xato. 1000 yil oldin. Hech qanday asbobsiz.

Ibn al-Xaysam — optikani kashf etdi. Ko'z qanday ko'radi — u birinchi bo'lib tushuntirdi. Kamera obscura — uning g'oyasi. Fotografiya — uning merosidan.

Bir shahar. Bir davr. Bu qadar olimlar.
Tarix bunday to'planishni kam ko'rgan.

BAG'DOD MADANIYATI: HAYOT QANDAY EDI?
Bilim — Bag'dodning bir yuzi. Ikkinchi yuzi — madaniyat.

She'riyat. Arab she'riyati — Bag'dodda cho'qqisiga chiqdi. Xalifalar she'riyatni qo'llab-quvvatladi. Shoirlar — saroyda yashadi. Eng yaxshi she'r — eng katta mukofot. Bu raqobat — she'riyatni rivojlantirdi.

Musiqa. Bag'dod musiqa akademiyasi — arab, fors, hind musiqasini birlashtirdi. Ud — arab musiqa asbobi — bugungi gitaraning bobosi. Ud so'zi — Ispaniya orqali Yevropa ga kirdi. "Lute" — uddan.

Taom. Bag'dod oshxonasi — dunyo taomlarini birlashtirdi. Hind ziravorlari. Fors pishiriq usullari. Arab go'shti. Bu aralashma — bugungi Yaqin Sharq oshxonasining asosi.

Arxitektura. Bag'dod binolari — Fors va Vizantiya an'analarini birlashtirdi. Gumbazlar. Minoralar. Bog'lar — ichida havuz, daraxt, gul. Bog' — jannat tasvirlanishi edi.

Arabcha "jannat" — farscha "pairidaeza" — devorli bog' demak. Bu so'z inglizcha "paradise" ga aylandi.

Ko'cha hayoti. Bag'dod ko'chalarida — hamma millatlar. Arab savdogar yonida — hind matematik. Yahudiy shifokor yonida — xristian tarjimon. Fors shoir yonida — turk jangchi.

Bu xilma-xillik — Bag'dodni kuchli qildi. Bir millat emas, ko'p millatlar — bir shaharda.

SOYAlar: BAG'DODNING QORONG'U TOMONLARI
Bag'dod — faqat nur emas edi.

Qullik. Bag'dod iqtisodiyoti — qisman qul mehnatiga asoslangan edi. Afrіkadan, Sharqiy Yevropa dan, Markaziy Osiyodan keltirilgan qullar. Uy xizmatchilari. Quruvchilar. Jangchilar — gulomlar.

Ba'zi qullar — yuqoriga ko'tarildi. Abbosiy xalifaligi tarixida — qul naslidan chiqqan generаllar, hattoki vazirlar bor. Ammo bu istisno edi. Ko'pchiligi — qul bo'lib qoldi.

Haram siyosati. Xalifalar saroyida — haram tizimi. Yuzlab, ba'zan minglab xotin va cho'rilar. Bu tizim — ayollarni to'liq izolyatsiya qildi. Bilim olish, ijtimoiy hayotda qatnashish — ularga yopiq edi.

Siyosiy qotilliklar. Abbosiy xalifaligining o'zi — qon to'kib boshlandi. 750-yilda — Umaviy xalifaligi ag'darildi.

Umaviy oilasi — deyarli to'liq qirib tashlandi. Bir ziyofatda — 80 Umaviy shahzodasi o'ldirildi. Taom yeyildi. Musiqa chalindi. Jasadlar atrofida.

Ichki kurashlar. Xalifalar o'rtasidagi vorislik — ko'pincha qon bilan hal bo'ldi. Horun ar-Rashidning ikki o'g'li — Amin va Ma'mun — bir-biriga qarshi fuqarolar urushi qildi. Bag'dod o'z ichida jang ko'rdi.

Oltin davr — qon bilan aralashdi.

TURK QO'SHINLARI: XALIFALIKNING ICHKi DUSHMANI
IX asr o'rtasi. Bag'dodda — o'zgarish. Xalifalar o'z qo'shinlariga ishonmay qoldi. Ular — yangi askarlar yolladilar. Turklar.

Markaziy Osiyodan kelgan turk g'ulomlar — jangchi sifatida. Ular professional, ittiomli, qo'rquvsiz edi.

Ammo ular ko'paydi. Kuchaydi. Va xalifalar — ularning qo'g'irchog'iga aylana boshladi.

847-yildan keyin — xalifalar rasman taxtda. Ammo amalda — turk harbiy rahbarlari boshqardi. Xalifa buyruq chiqarardi — ammo turk general ruxsat bermas edi. Xalifa yoqmasa — almashtirilardi.

3 xalifa — turk askarlar tomonidan qatl qilindi. O'z saroyida. O'z "himoyachilari" tomonidan.

Bu — dunyo imperiyalarida takrorlanuvchi hodisa. Himoyachilar — oxirida — hukmdорgа aylanadi.

Buyuk Rim ham — barbarlarga tayanib — o'sha barbarlarga yutqazdi.

Bag'dod ham — turklarga tayanib — turk nazoratiga o'tdi.

HULAGU VA MO'G'ULLAR: DUNYO O'CHDI
1258-yil, 10-fevral. Bag'dod.

Bu — insoniyat tarixining eng qorong'u kunlaridan biri.
Mo'g'ul xoni Hulagu — Chingizxonning nabirasi — Bag'dod tomon keldi. Uning armiyasi — 150,000 dan ortiq. Bag'dodda — zaif, bo'lingan, ruhsiz xalifalik.

Xalifa Al-Musta'sim — oxirgi Abbosiy xalifasi — muzokara qilishga urindi. Hulagu — rad etdi.

Qamal — 12 kun davom etdi. Bag'dod devorlari — tushdi.
Keyin — bir hafta.

Bu bir haftada nima bo'ldi — tarixchilar yoza olmagan. So'zlar yetishmagan.

Mo'g'ullar — shaharni talab, yoqib, vayron qildi. Bayt al-Hikma — Donishmandlik uyi — yoqildi. Asrlar davomida to'plangan kitoblar — o't ichida. Minglab qo'lyozma — yo'qoldi. Dajla daryosi — tarixchilar yozadi — qora rangga aylandi. Yongan kitoblarning bo'yog'idan.
Keyin — qon rangi.

Bir haftada — 200,000 dan 800,000 gacha odam halok bo'ldi. Raqamlar — aniq emas. Chunki sanab chiqadigan odam qolmadi.

Al-Musta'sim — oxirgi xalifa — qo'lga tushirildi. Mo'g'ullar qon to'kmaslik uchun — uni gilamga o'rashdi. Va otlar usti dan ot qo'yishdi.

Xalifalik — 500 yillik tarix — bir haftada tugadi.

BAG'DODDAN KEYIN: DUNYO NIMA YO'QOTDI?
1258-yil — tarix uchun nima anglatadi?

Ko'p tarixchilar aytadi: bu — islom oltin davrining tugashi edi. Bag'dod yo'qoldi. Va u bilan birga — dunyo bilim markazining sharqda bo'lish davri ham tugadi.

Ammo yo'qolgan narsaning miqyosini tushunish uchun — raqamlar kerak..

Bayt al-Hikmada — taxminan 400,000 qo'lyozma bor edi. Ularning qancha qismi saqlanib qoldi? Hech kim bilmaydi. Ko'pchiligi — yo'qoldi. Ular nimani o'z ichiga olar edi — biz hech qachon bilmaymiz.

Ehtimol — dori-darmon kashfiyotlari. Ehtimol — matematika yechimlari. Ehtimol — astronomiya kuzatuvlari. Ehtimol — adabiyot asarlari.

Yo'qolgan bilim — biz bilmaydigan yo'qotish.

Tarixchilar "Bag'dod yo'qolmasa, Yevropa ilmiy inqilobini 200-300 yil erta boshlar edi" deyishadi. Bu — taxmin. Lekin mantiqli taxmin.

1258-yildan keyin — islom dunyosi yana buyuk davrlar ko'rdi. Usmonlilar. Boburiy imperiyasi. Temuriylar, Safaviylar. Ammo Bag'dod davridagi markazlashgan, xalqaro, ochiq ilm markazi — qaytmadi.

BAG'DODNING QAYTA TIKLANISHI
Mo'g'ullar Bag'dodni yo'q qildi. Ammo shahar o'lmadi.

Hulagu o'zi — keyinchalik Bag'dodni qayta tiklashga urindi. Chunki u bo'sh xarobadan soliq yig'ib bo'lmaydi.

XIV asrda — Bag'dod yana tiklana boshladi. Ammo 1401-yil — Temur. Yana talon. Yana vayronlik.

Bag'dod — 500 yil davomida qayta tiklanib, qayta vayron bo'lib yashadi.

XVI asrda — Usmonlilar va Safaviylar o'rtasida — Bag'dod uchun urush. Shahar — ikki imperiya o'rtasida edi. Ba'zan Usmonli. Ba'zan Safaviy. Ba'zan jang maydoni.

1638-yil — Usmonlilar Bag'dodni doimiy nazoratga oldi. Va u 1917-yilgacha — Usmonli shahri bo'lib qoldi.

1917-yil — Britaniya bosib oldi.
1958-yil — Iroq Respublikasi mustaqil bo'ldi. Bag'dod — poytaxt.

Bugun ham — Bag'dod, Iroqning poytaxti. 8 million aholi. Neft, siyosat, tarix.

Ammo 762-yildagi Mansurning shahri — ko'p jihatdan yo'qolgan. U — xotirada va kitoblarda yashaydi.

SABOQLAR
Birinchi saboq: Bilim markazlashganda — tezlashadi.
Bayt al-Hikma bir shaharda — arab, fors, hind, yunonlarning bilimini birlashtirdi. Bu to'planish — kashfiyotlarni tezlashtirdi. Har bir olim boshqasining ishi ustida qurdi. Al-Xorazmiy algebra ishlab chiqdi — chunki hind raqamlari Bag'dodga kelgan edi. Ibn Sino tibbiyotni rivojlantirdi — chunki yunon Gippokrat va arab bilimi birga edi. Bugun ham: Silikon vodiysi, London, Singapur — bilim markazlari. Iqtidor bir yerga to'planganda — ko'payadigan natija beradi. Izolyatsiya — esa — bilimni sekinlashtiradi.

Ikkinchi saboq: Xilma-xillik — kuch, bir xillik — mo'rtlik.
Bag'dodning oltin davri — arablar, forslar, yahudiylar, xristianlar, hindlar birga ishlagan davr edi. Ular turli dinlarda, turli tillarda — ammo bir maqsadda. Bilim. Bu xilma-xillik — Bag'dodni kuchli qildi. Abbosiylar keyinchalik bir xillikka — arab millatchiligi va qat'iy diniy chegaralarga — o'tganda, oltin davr so'na boshladi. Har qanday jamiyat, kompaniya, jamoа — xilma-xillikni yo'qotganda — o'z eng kuchli manbаini yo'qotadi.

Uchinchi saboq: Himoyachilar — eng katta xavf.
Abbosiy xalifалаri turk g'ulomlarga tayandilar — o'z xavfsizligi uchun. 50 yil o'tmay — o'sha turk g'ulomlar xalifalarni boshqara boshladi. Qo'rquvdan yordamga murojaat qilgan rahbar — oxirida o'sha yordamga qaram bo'lib qoladi. Bu — shaxsiy hayotda ham, siyosatda ham, biznesda ham ishlaydi. Kim sеni qutqarishi mumkin — kim seni nazorat qilishi ham mumkin.

To'rtinchi saboq: Yo'qolgan bilim — eng og'ir yo'qotish.
Bag'dod vayron bo'lganda — odamlar o'ldi. Bu dahshat. Binolar yiqildi. Bu yo'qotish. Ammo kitoblar yondi — bu qayta tiklanmaydigan yo'qotish. Odam avlodlari yangidan tug'iladi. Bino qaytadan quriladi. Ammo yo'qolgan bilim — yo'qolgan savol va javoblar — hech qachon qaytmaydi. Bugun ham: madaniy meros, til, an'analar yo'qolsa — u bilan birga insoniyatning bir qismi yo'qoladi. Arxivlar, kutubxonalar, muzeylar — bu nafaqat o'tmish. Bu kelajak uchun sug'urta.

Beshinchi saboq: Imperiyalar o'tadi, g'oyalar qoladi.
Abbosiy xalifaligi 1258-da tugadi. Ammo Al-Xorazmiy algoritmlari — bugun har bir smartfonда ishlaydi. Ibn Sino tibbiyoti — hozirgi dori-darmonlar asosida. Arab raqamlari — 1, 2, 3 — siz ushbu matnni o'qiyotganingizda ham ishlatilmoqda. Bag'dodning binolari — yo'q. Bag'dodning g'oyalari — tirik. Imperiyalar qilich bilan quriladi, qilich bilan yiqiladi. G'oyalar esa — yiqilmaydi. Yashirinadi ba'zan. Ammo qaytib chiqadi. Bu — insoniyatning eng kuchli xususiyati.

YAKUNIY SO'Z
Mansur 762-yilda bo'sh yerga qaradi va shahar ko'rdi.
500 yil o'tdi. U ko'rgan shahar — haqiqatga aylandi. Va undan ham ko'prog'iga.

Bag'dod — nafaqat shahar bo'ldi. U — g'oya bo'ldi. Turli xalqlar, turli dinlar, turli bilimlar — bir yerda birga yashashi mumkin. Va bu birga yashash — har birini alohida holatdan kuchliroq qiladi.

1258-yil Hulagu keldi. Dajla qora rangga aylandi. Bayt al-Hikma kul bo'ldi.

Ammo Al-Xorazmiy ning kitoblari — ko'chirilib qolgan edi. Tarjima qilingan edi. Tarqalib ketgan edi. Ular Yevropa ga yetib bordi. Ular Renessans ni yoqdi.
Bag'dod yondi. Ammo Bag'dod yoqqan o't — hali ham yonmoqda.

Bugungi har bir kompyuter, har bir dori-darmon, har bir teleskop — Bag'dod bilimining merosidan oziq olgan.
Mansur o'ylagan edi: "Men shahar quraman."
U bilmagan edi: u aslida — kelajak qurdi.

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Ilm olish har bir Musulmon va Muslimaning vazifasidir".

Biz esa sizga ilmni yetkazishni vazifamiz deb billdik.

"O'zingizning qonuningiz, o'zingizning hakamingiz va jallodingiz bo'ling: o'ziga qanday buyruq berishni bilgan kishi o'z taqdiri ustidan hokimiyatga ega bo'ladi va har qanday aqidaparastlikdan nafratlanish huquqiga ega bo'ladi."

Fridrix Nitsshe©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

Granadaning qulashi — Andalusiya tongining qorong‘ulashuvi

“Bir zamonlar Qur’on va falsafa birga tilovat qilinardi. Keyin esa yong‘inlar boshlanib, qo‘llar panjara ortiga ketdi…”

---
1492-yil 2-yanvar.
Bu sana ispan tarixida g‘alaba kuni, musulmonlar tarixida esa — bir davrning xotimasidir. Granada amirligi — butun Yevropadagi so‘nggi musulmon davlati quladi. Ispaniya qirollari Isabella va Ferdinand bu bilan 781 yil davom etgan Andalusiya musulmon sivilizatsiyasiga yakun yasashdi.

---
Granada qanday edi?
• Ilm-fan, arxitektura va adabiyot markazi.
• Alhambra saroyi — zamonasining muhandislik mo‘’jizasi.
• Musulmon, yahudiy va nasroniylar birga yashagan tolerant jamiyat.

Ammo...


---
Qulash sabablari:

• Ichki siyosiy nizolar va zodagonlar o‘rtasidagi raqobat.
• Xristian Kastiliya va Aragon qirolliklarining birlashib yuritgan "Reconquista" harakati.
• Ispanlar tomonidan iqtisodiy, harbiy va tashviqot bosimi.


---
Qon to‘kilmasin degan niyatda, 1491-yilda Granada sharti imzolandi. Boabdil (so‘nggi amir) shaharni qon to‘kmasdan topshirishga majbur bo‘ldi.
Ammo:
• Musulmonlar va yahudiylar diniy erkinlik va’da qilinganiga qaramay, tez orada bu buzildi.
• Qur’onlar yoqildi, masjidlar cherkovga aylantirildi.
• Minglab odamlar qatl etildi yoki Inkvizitsiyada qiynoqqa solindi.


---
Granada — bu yo‘qotilgan uyg‘onish davri.
U Yevropa madaniyatini yuksaltirishga ulkan hissa qo‘shgan. Ammo tarixda g‘alaba har doim ham haqlilik belgisi emas.
---
Bugun Alhambra saroyining jimligi — bir zamonlar bu yerda falsafa, adabiyot, ilm-fan gullaganidan xabar beradi.
Ammo jimlik — unutishni anglatmaydi.

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Tarix bizning barcha g'alabalarimiz va xatolarimizni aks ettiradigan buyuk ko'zgudir va unga qarashdan bosh tortganlarning holiga voy."

Gerodot©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

"O'z aqlining ustasi bo'lish - insonning eng oliy burchidir."

Jon Lokk©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Yopolmaydigan eshikni ochmang va ongingiz aniq maqsadni ko'rmaydigan jangni boshlamang."

Arab maqol©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Maqtov va tuhmatni befarqlik bilan qabul qiling va ahmoqni tanqid qilmang"

Aleksandr Pushkin©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

📹 Leonid Brejnev | Tanazzuldan oldingi oltin davr | U kim edi?
👤 #Alimoff

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Hech qanday hodisani tasodifiy deb bo'lmaydi: har bir g'alaba va mag'lubiyatda jangdan ancha oldin qabul qilingan qarorlarning urug'lari yotadi."

Polybius©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Haqiqiy sevgi va sadoqat baland va'dalarda emas, balki kundalik harakatlar sukunatida namoyon bo'ladi."

Mixail Bulgakov©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

Xorazmshohning qochishi yoxud Turkon xotun Chingizxonga sotilganmi?

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Biz tinmay shovqin-suron qilamiz va boshqalarning roziligini izlaymiz, chunki biz o'z bo'shlig'imiz bilan yolg'iz qolishdan qo'rqamiz."

Blez Paskal©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Sizning avtonomiyangiz qo'rqmasdan yoki afsuslanmasdan qancha narsaga yo'q deyishingiz mumkinligi bilan o'lchanadi."

Seneca©️

Https://t.me/tarixi_dunyo