MUSTAQILLIK: XX ASR TUSHUNCHASI, XXI ASR SAVOLI

Bir vaqtlar mustaqillik oddiy edi. Bayroq. Gimn. Chegara. Armiya. Bugun bu tushuncha ancha murakkablashdi.

1991 yil, 31 avgust. Toshkent. Oliy Kengash majlis zali.
Zal jim. Deputatlar o'tirishibdi. Ular bilishadi, bugun tarixiy kun. Ammo hech kim to'liq tushunmaydi, bu qanday tarix bo'lishini.

Bir necha oy oldin hech kim bunday kunni tasavvur ham qilmagan edi. Sovet Ittifoqi, dunyoning eng katta davlati, ikkinchi ulkan imperiya, sekin ammo qaytarib bo'lmas tarzda parchalanmoqda edi.

O'zbekiston SSR Oliy Kengashi mustaqillik to'g'risida qonun qabul qildi. Shu kun O'zbekiston Respublikasi mustaqil davlat deb e'lon qilindi.

Ammo bu voqea 1991 yilda boshlanmagan edi. Uning ildizlari ming yillar ortga borar edi.

BU TUPROQNING UZOQ TARIXI
Bu yer hech qachon bo'sh bo'lmagan.

Sug'diyona. Baqtriya. Xorazm. Bu qadimiy nomlar, biz bugun O'zbekiston deb ataydigan hudud tarixining chuqurligini ko'rsatadi.

Ipak yo'lining o'rtasida, Samarqand va Buxoro dunyoning eng boy shaharlaridan biri bo'lgan. Savdogarlar Xitoydan Rimga, Hindistondan Yevropaga o'tayotganda, aynan shu yerdan o'tishardi.

Bu yerda Al Xorazmiy algebrani yaratdi. Al Beruniy Yer radiusini o'lchadi. Ibn Sino tibbiyot ilmini rivojlantirdi. Ulug'bek yulduzlarni kuzatdi.

Amir Temur bu yerdan Samarqandni jahon poytaxtiga aylantirdi.

Ammo bu tuproq mustaqillikni ham, bosqinni ham ko'rgan. Arab istilosi. Mo'g'ul bosqini. Rus imperiyasi bosqini XIX asrda.

1917 yildan keyin bu hudud Sovet Ittifoqi tarkibida qoldi. 74 yil davomida.

SOVET DAVRI: BOSHQA XALQNING G'OYASI ATROFIDA
Sovet Ittifoqi davrida O'zbekiston ma'muriy chegara sifatida yashadi. Til saqlanib qoldi, ammo cheklandi. Din bosildi. Tarix qayta yozildi.

Paxta yakka hokimligi joriy qilindi. Butun mamlakat resurslari, bir mahsulot atrofida markazlashtirildi. Bu, mahalliy iqtisodiyotni Moskvaning ehtiyojlariga bog'lab qo'ydi.

Ammo shu bilan birga, bu davrda ta'lim tizimi kengaydi. Savodxonlik oshdi. Sanoat rivojlandi.

Har bir davr o'zining ikki tomonlama merosini qoldiradi.

1991 yilga kelib esa, Sovet Ittifoqi o'zining ichki zaifliklaridan yiqila boshladi. Iqtisodiy tanazzul. Siyosiy inqiroz. Milliy uyg'onish.

Va shu vaqt, O'zbekiston uchun yangi savol tug'ildi. Mustaqillik nima anglatadi, bir asr davomida boshqa markazga qaram bo'lgan xalq uchun?

MUSTAQILLIK: SODDA TUSHUNCHA EMAS
XX asrda mustaqillik oson tushunilardi. Bayroq o'z ostimda. Chegara mening o'zim belgilayman. Qonun o'zim chiqaraman. Armiya menikidir.

Bu tushuncha muhim edi. Va hali ham muhim.
Ammo XXI asrga kelib, dunyo boshqacha bo'lib qoldi.

Bugun hech bir davlat to'liq yolg'iz emas. Internet chegarani bilmaydi. Iqtisodiyot global tarmoqqa bog'langan. Iqlim o'zgarishi bir mamlakatning muammosi emas. Pandemiya bir zumda butun dunyoga tarqaladi.

Shu holatda mustaqillik nima anglatadi?
Bu savolga javob berish uchun, avvalo tushunish kerak, mustaqillik hech qachon to'liq izolyatsiya bo'lmagan.
Hatto eng qadimgi davlatlar ham savdo qilgan, ittifoq tuzgan, boshqa xalqlardan o'rgangan.

Mustaqillik izolyatsiya emas. Mustaqillik tanlov erkinligi.

TANLOV ERKINLIGI: MOHIYATI
Mustaqil davlat, kim bilan savdo qilishini o'zi tanlaydi. Qaysi ittifoqqa kirishini o'zi hal qiladi. Qanday qonun chiqarishini o'zi belgilaydi.

Sovet davrida O'zbekiston paxta yetishtirishi kerak edi, chunki Moskva shunday buyurgan. Bugun O'zbekiston o'z iqtisodiy siyosatini o'zi belgilaydi. To'g'ri yoki noto'g'ri, ammo o'zi.

Bu farq, tashqi ko'rinishda kichik bo'lishi mumkin. Ammo mohiyatan ulkan.

Chunki mustaqillik natijada emas. U jarayonda.
Mustaqil xalq, xato qilish huquqiga ham ega. Va o'z xatosidan o'rganish huquqiga ham.

Qaram xalq, hatto to'g'ri qarorni ham, o'zi qabul qilmagan bo'ladi.

MADANIY MUSTAQILLIK: KAMROQ GAPIRILADIGAN QISM
Siyosiy mustaqillik haqida ko'p gapiriladi. Ammo madaniy mustaqillik, ehtimol undan ham chuqurroq masala.

Til, xalqning eng chuqur o'zligi. O'zbek tili, Sovet davrida rasmiy hujjatlarda ikkinchi darajali edi. Bugun u davlat tili.

Ammo bu yetarlimi?
Til saqlanishi uchun, u faqat rasmiy hujjatlarda emas, kundalik hayotda, san'atda, ilmda, texnologiyada ishlatilishi kerak. Yosh avlod, o'z tilida fikrlashi, yozishi, ijod qilishi kerak.

Bu, davlat qonuni bilan emas, xalqning kundalik tanlovi bilan hal bo'ladi.

Tarix, xotira ham xuddi shunday. Kim ekanligimizni bilish uchun, qayerdan kelganimizni bilishimiz kerak. Amir Temur, Ulug'bek, Al Xorazmiy, bular faqat maktab darsligidagi ismlar emas. Ular, bugungi o'zbek kimligini shakllantirgan meros.

Bu merosni saqlash, ham mustaqillik.

GLOBAL DUNYODA MILLIY O'ZLIK
Bugun dunyo, hech qachon bo'lmagan darajada bog'liq.
Yosh o'zbek, Amerika filmini tomosha qiladi, koreys musiqasini eshitadi, ingliz tilida ijtimoiy tarmoqda yozadi. Bu tabiiy jarayon. Globallashuvni to'xtatib bo'lmaydi.

Savol shu, globallashuv o'z o'zligini yo'qotish demakmi?
Bu yerda falsafiy chuqur bir haqiqat bor. Kuchli daraxt, shamolga qarshi turishga urinmaydi. U egiladi, moslashadi, ammo ildizini saqlaydi.

Mustaqil millat ham shunday. U dunyodan izolyatsiyalanmaydi. U dunyo bilan muloqot qiladi, undan o'rganadi, unga hissa qo'shadi. Ammo o'z ildizini yo'qotmaydi.

Yaponiya bunga yorqin misol. Ular dunyoning eng texnologik rivojlangan davlatlaridan biri. Ammo ular o'z an'analarini, chaqoy marosimini, ibodatxonalarini, tilini saqlab qolishdi.

Bu, mustaqillikning XXI asrdagi eng murakkab shakli. Ochiq bo'lish, ammo yo'qolmaslik.

IQTISODIY MUSTAQILLIK: YANGI MAYDON
XXI asrda mustaqillik, ko'p jihatdan iqtisodiy masalaga aylandi.

Davlat, agar o'z energiyasini, o'z ovqatini, o'z texnologiyasini ishlab chiqara olmasa, siyosiy jihatdan mustaqil bo'lsa ham, amaliy jihatdan qaram qoladi.

O'zbekiston, mustaqillikdan keyin, iqtisodiy yo'lini qayta qurishi kerak edi. Bir mahsulotga bog'liqlikdan chiqib, xilma xil iqtisodiyot yaratish. Bu jarayon, hali ham davom etmoqda.

Bugun raqamli texnologiya, yangi mustaqillik maydoni. Kim o'z ma'lumotini nazorat qiladi? Kim o'z dasturiy ta'minotini yaratadi? Kim sun'iy intellekt rivojlanishida ishtirok etadi?

Bu savollar, XXI asr uchun, chegara yoki bayroqdan ham muhimroq bo'lishi mumkin.

MUSTAQILLIKNING RUHIY TOMONI
Ammo eng chuqur savol, ehtimol boshqa yerda.
Mustaqillik, faqat davlat darajasida emas. U, har bir insonning ichida ham yashaydi.

Xalq, o'zini qanday ko'radi? U o'tmishini uyat deb hisoblaydimi, yoki g'urur deb? U kelajakni qo'rquv bilan kutadimi, yoki umid bilan?

Sovet davridan keyin, ko'p markaziy osiyo xalqlari, o'z tarixini qayta topishga majbur bo'ldi. Amir Temur, uzoq yillar davomida faqat zolim istilochi sifatida ko'rsatilgan edi. Mustaqillikdan keyin, u milliy qahramon sifatida qayta topildi.

Bu, faqat tarixni qayta yozish emas edi. Bu, xalqning o'z ozligini qayta qurishi edi.

Chunki xalq, agar o'z o'tmishiga hurmat bilan qaramasa, kelajakka ham ishonch bilan qarolmaydi.

MUSTAQILLIK VA MAS'ULIYAT
Bu yerda, muhim bir haqiqatni aytish kerak.
Mustaqillik, faqat huquq emas. U, mas'uliyat ham.
Qaram xalq, muammolarini boshqa birovga ag'darishi mumkin. Mustaqil xalq, o'z muammolariga o'zi javob berishi kerak.

Bu, og'ir yuk. Ammo shu og'ir yuk, insonni, va xalqni, kattalashtiradi.

Har bir avlod, mustaqillikni qayta isbotlashi kerak. Bu, bir marta e'lon qilingan va abadiy saqlanadigan narsa emas. U, har kunlik amaliyot orqali, har kunlik tanlovlar orqali, saqlab turiladi.

FALSAFIY XULOSA: MUSTAQILLIK NIMA?
Agar biz bu savolga bitta gap bilan javob berishga urinsak, u shunday bo'lishi mumkin.

Mustaqillik, o'z taqdirini o'zing yozish erkinligi. Va shu bilan birga, o'z tanlovlaring uchun javobgarlik olish jasorati.

Bu, XX asrda ham to'g'ri edi. Bu, XXI asrda ham to'g'ri qoladi.

Farq shundaki, XXI asrda bu taqdirni yozish, bo'sh varaqda emas, allaqachon yozilgan global hikoya ichida amalga oshiriladi. Va bu global hikoya ichida, o'z ovozini yo'qotmasdan qatnashish, ehtimol eng katta san'at.

SABOQLAR
Birinchi saboq. Mustaqillik izolyatsiya emas. U tanlov erkinligi. Dunyodan yopilish, kuch emas, zaiflik belgisidir. Haqiqiy mustaqillik, dunyo bilan o'z shartlaringda muloqot qilish qobiliyatidir.

Ikkinchi saboq. Til va tarix, chegaradan ham muhimroq bo'lishi mumkin. Bir xalq, o'z tilini va tarixini yo'qotsa, chegarasi saqlanib qolsa ham, o'zini yo'qotadi. Chegaralar himoyalanishi mumkin. Ammo til va xotira, faqat kundalik amaliyot orqali saqlanadi.

Uchinchi saboq. O'tmish bilan yarashish, kelajakka ishonch olib keladi. Xalq, o'z tarixidagi qorong'u va yorug' sahifalarni birdek qabul qilganda, kuchli bo'ladi. O'tmishdan qochish, uni takrorlashga olib keladi.

To'rtinchi saboq. Mustaqillik, huquq va mas'uliyat bilan birgalikda keladi. Erkinlikni xohlagan har bir xalq, uning og'ir yukini ham ko'tarishga tayyor bo'lishi kerak.

Beshinchi saboq. Har bir avlod, mustaqillikni qayta yaratadi. Bu, bir marta e'lon qilingan va abadiy davom etadigan holat emas. U, har kunlik tanlov orqali, yangidan tug'iladi.

YAKUNIY SO'Z
1991 yil, 31 avgust. O'sha kuni, bir xalq, o'zining yangi bobini boshladi.

Ammo o'sha bob, bo'sh sahifada boshlanmagan edi. U, Sug'diyona, Amir Temur, Ulug'bek, Al Xorazmiy, va yuz minglab nomsiz avlodlarning merosi ustiga yozildi.

XXI asr, mustaqillikka yangi savollar keltirdi. Global dunyoda, o'zlikni qanday saqlash mumkin? Bog'liq iqtisodiyotda, qanday mustaqil bo'lish mumkin? Raqamli dunyoda, qaysi chegaralar hali ham ma'noga ega?

Bu savollarga tayyor javob yo'q. Har bir xalq, o'z yo'lini o'zi topishi kerak.

Ammo bir narsa aniq. Mustaqillik, bayroq ko'tarish bilan tugamaydi. U, shu bayroq ostida yashagan har bir kunlik hayot bilan, doimiy ravishda, yangidan yaratiladi.
Va bu yaratish, hech qachon to'liq tugamaydi.

Kechagi bayram hammaga muborak boʻlsin!
Vatanimiz mustaqilligi abadiy boʻlsin!

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Boshqa natija istaysizmi? Mutlaqo boshqacha fikrlashni va harakat qilishni boshlang, odatiy algoritmni buzing."

Albert Eynshteyn©️

🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo

"Hayotda yuzlab turli rollarni o'ynashingiz, juda ko'p ahmoqlarga duch kelishingiz va turli xil vaziyatlarni boshdan kechirishingiz mumkin, ammo asosiysi, hech qachon o'z qadr-qimmatingiz va hazil tuyg'ungizni yo'qotmaslikdir."

Vladimir Etush©️

🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo

"Boshqalarning so'zlaridan xafa bo'ldingizmi? Aslida, hech kim sizni xafa qilmadi - siz xafa bo'lishni tanladingiz va o'zingizni aldadingiz."

Yunon donoligi©️

🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo

"Bugungi kunda aql-zakovatning asl belgisi - bu boshqa odamlarning bema'ni gaplarini yengil tabassum bilan chetlab o'tish qobiliyatidir. Ularga o'ylashlariga va xohlagan narsalarini aytishlariga imkon bering."

Umberto Eko©️

🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo

"Bahona unutiladi, lekin siz qurgan va saqlab qolgan narsalar qoladi."

Stalin©️

🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo

"Nega sizning qoningizdan to'yib ketgandek his qiladigan odamlar bilan muloqot qilishda davom etasiz?"

Epikur©️

🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo

"Kema suvda bo'lganida cho'kmaydi - suv ichida bo'lganida cho'kadi! Atrofimizda nima bo'lishi unchalik muhim emas - ichimizda nima bo'lishi muhim..."

Lao Tszi©️

🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo

"Eski yaralarni qazishni va yopiq boblarni qayta o'qishni bas qiling. O'tgan hamma narsa yo'q bo'lib ketdi."

Ivan Turgenev©️

🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo

Izoh pastdagi postlarda 👇

Https://t.me/tarixi_dunyo

RUZVELT: FALAJ TANADA YASHAGAN TEMIR IROADA

U yura olmasdi. Ammo u Amerikani, dahshatli inqirozdan, tarixning eng qonli urushi orqali, olib o'tdi.

1921 yil, avgust. Kanada, Kampobello oroli. Yozgi ta'til.
39 yoshli Franklin Delano Ruzvelt, sog'lom, kuchli, siyosiy kelajagi porloq erkak, sovuq dengizda suzib chiqdi. Ertasi kuni, u oyoqlarida g'alati zaiflik his qildi.
Bir necha kun ichida, u butunlay harakatsiz qoldi.

Tashxis: poliomiyelit. Bolalar kasalligi deb hisoblangan bu virus, uni umrbod falaj qoldirdi.

Ruzvelt, o'sha kundan boshlab, hech qachon o'z oyog'i bilan yura olmadi.

Bu, ko'p siyosatchi uchun, karyera oxiri bo'lardi. Ammo Ruzvelt uchun, bu, boshqa boshlanish edi.

OILA VA YOSHLIK: TAYYORGARLIK DAVRI
Franklin Ruzvelt, 1882 yilda, Nyu York shtatidagi boy oilada tug'ildi. Uning amakivachchasi, Teodor Ruzvelt, allaqachon Amerika prezidenti bo'lgan edi. Franklin, uni, yoshligidan, o'z qahramoni deb bilardi.

U Garvard universitetida o'qidi. Keyin huquq maktabida. U siyosiy karyerani, oilaviy an'ana sifatida, tabiiy qadam sifatida ko'rdi.

1905 yilda, u Eleanor Ruzveltga uylandi. Bu nikoh, ikkalasi uchun ham, murakkab, ammo tarixiy jihatdan muhim munosabat bo'lib qoldi. Eleanor, keyinchalik, o'z huquqi bilan, ijtimoiy islohotchi va inson huquqlari faoliga aylandi.

1910 yilda, Ruzvelt, Nyu York shtat senatiga saylandi. 1913 yilda, u Dengiz kuchlari yordamchi kotibi bo'ldi. Uning yulduzi, tez ko'tarilardi.

1920 yilda, u vitse prezidentlikka nomzod bo'ldi. Ammo uning partiyasi, o'sha yili, saylovda yutqazdi.
Va bir yildan keyin, poliomiyelit keldi.

KASALLIK: SIYOSATCHINI QAYTA YARATGAN VOQEA
Ruzvelt, kasallikdan keyin, yillar davomida, jamoatchilik ko'zidan yashirinib yashadi.

U, oyoqlarini ishlatishni, qayta o'rganishga urindi. Muvaffaqiyatsiz. Ammo u, boshqa narsani o'rgandi. Qanday qilib, kuchsizlikni, kuchga aylantirish mumkin.

U, jamoatchilikka, hech qachon, o'zini, to'liq falaj holatda, ko'rsatmadi. Fotosuratlar, ehtiyotkorlik bilan, tanlab olinardi. U, chuqur suv havzasida, mashq qilib, mushaklarini kuchaytirdi.

Nutq so'zlaganda, u, minbarga, yordamchilar tomonidan, olib borilardi. Ammo u, minbarga yetganda, temir tayanchlarga tayanib, tik turа olardi. Yuqoridan qaraganda, u, sog'lom odam ko'rinardi.

Bu, aldash emas edi. Bu, mas'uliyat edi. U, o'zining zaifligini, xalqning zaifligiga aylantirmaslikni, o'z vazifasi deb bilardi.

Eleanor Ruzvelt, keyinchalik, bu davr haqida, muhim gap aytdi. U dedi, kasallik, Franklinni, sabr va chidamlilikni o'rgatdi. U, oldin, o'ylamasdan, tezkor qaror qabul qiluvchi edi. Kasallikdan keyin, u, chuqur o'ylab, sabr bilan harakat qiluvchi bo'ldi.

1928 yilda, u, Nyu York gubernatori bo'lib saylandi. 1932 yilda, u, Amerika prezidenti bo'ldi.

BUYUK DEPRESSIYA: AMERIKA QULASHDA TURGAN VAQT

Ruzvelt, prezidentlikka, dahshatli vaqtda, kirishdi.
1929 yilgi birja qulashi, Amerikani, tarixining eng og'ir iqtisodiy inqiroziga, tortib ketgan edi. Ishsizlik, 25 foizga yetdi. Banklar, minglab, yopilib ketdi. Odamlar, ko'chalarda, oziq ovqat uchun, navbatda turishardi.

Ruzvelt, o'zining birinchi nutqida, mashhur gapni aytdi. Bizning qo'rqishimiz kerak bo'lgan yagona narsa, qo'rquvning o'zi.

Bu gap, oddiy ko'rinardi. Ammo o'sha davrda, u, ulkan psixologik ta'sirga ega edi. Millat, umidsizlik ichida edi. Ruzvelt, birinchi bo'lib, umidni, siyosiy vosita sifatida, taklif qildi.

U, radio orqali, xalq bilan, muntazam suhbatlar boshladi. Bu, oddiy suhbatlar, deb atalardi. U, texnik til bilan emas, oddiy, tushunarli tilda, xalqga, o'z rejalarini, tushuntirardi.

Bu, o'sha davrda, mutlaqo yangi yondashuv edi. Prezident, avvalgi davrda, xalq bilan, bevosita, shu qadar yaqin, muloqot qilmagan edi.

YANGI KURS: DAVLATNI QAYTA QURISH

Ruzvelt, o'z ma'muriyatining, birinchi kunlaridan, tezkor harakat qildi.

Uning birinchi yuz kunida, kongress orqali, o'nlab yangi qonun o'tkazildi. Bu, Amerika tarixidagi, eng tezkor qonun chiqarish davri edi.

Bank tizimi, qayta tashkil qilindi. Banklar, bir hafta, yopilib turdi, ular ichida, kim sog'lom, kim emas, tekshirilgunga qadar.

Ijtimoiy Xavfsizlik dasturi, yaratildi. Bu, keksa odamlar uchun, pensiya tizimi edi. Bu tizim, bugungi kungacha, Amerikaning eng muhim ijtimoiy dasturlaridan biri, bo'lib qolmoqda.

Ishsizlar uchun, davlat loyihalari, yaratildi. Millionlab odam, yo'l, ko'prik, bino qurishda, ishga olindi. Bu, faqat ish o'rni emas edi. Bu, insonlarga, qadr qaytarish edi.

Ruzvelt, bu dasturlarni, Yangi Kurs deb atadi. Bu, oddiy nomdan, ko'proq narsani, anglatardi. Bu, Amerikaning, davlat va fuqaro o'rtasidagi, munosabatini, tubdan o'zgartirgan, falsafiy burilish edi.

Ilgari, ko'p amerikalik, davlat, faqat qonun va tartibni saqlashi kerak deb, o'ylardi. Ruzveltdan keyin, davlat, fuqaroning farovonligi uchun, ham javobgar, deb qaraldi.

TANQID VA MUXOLIFAT
Ruzvelt, bu o'zgarishlarni, hech qachon, qarshiliksiz amalga oshirmadi.

Ba'zi ekspertlar, uning dasturlarini, sotsializmga, yaqin deb, aybladi. Boy tabaqa, uni, o'z manfaatlariga, tahdid deb ko'rdi.

1935 va 1936 yillarda, Oliy sud, uning ba'zi asosiy qonunlarini, konstitutsiyaga zid deb, bekor qildi.

Ruzvelt, bunga, keskin javob berdi. U, Oliy sudni, qayta tashkil qilishga, urindi. Bu urinish, kongressda, muvaffaqiyatsiz bo'ldi. Ammo bu, uning, qanday qat'iy, o'z maqsadi uchun, kurashishga tayyor ekanligini, ko'rsatdi.

Bu davrda, Ruzvelt, o'z hayotida, birinchi va yagona marta, jiddiy siyosiy mag'lubiyatga uchradi. Ammo u, bu mag'lubiyatdan, o'rgandi. Va, keyinroq, boshqa yo'llar bilan, o'z maqsadlariga, erishdi.

IKKINCHI JAHON URUSHI: JAHON RAHBARI
1939 yilda, Yevropada, urush boshlandi. Amerika, dastlab, betaraf qolishga, harakat qildi.

Ammo Ruzvelt, allaqachon, kelajakni, ko'rgan edi. U, Britaniyaga, yashirincha, yordam berishni, boshladi. Lend Lease dasturi orqali, qurol va texnika, yuborildi.

1941 yil, 7 dekabr. Yaponiya, Pearl Harbordagi Amerika flotini, kutilmaganda, bombardimon qildi. Bu, Amerikaning, urushga, to'liq kirishiga, sabab bo'ldi.

Ruzvelt, kongress oldida, tarixiy nutq so'zladi. U, dedi, bu, jahon tarixida, sharmandalik kun bo'lib, qoladi.
Bu nutqdan keyin, Amerika, rasman, urushga, kirdi.

URUSH DAVRIDAGI YETAKCHILIK
Ruzvelt, endi, faqat Amerikaning, emas, butun ittifoq kuchlarining, siyosiy yetakchisiga, aylandi.

U, Vinston Cherchill, Iosif Stalin, va boshqa jahon rahbarlari bilan, muntazam, muzokara olib bordi.

Kasablanska, Tehran, Yalta konferensiyalari, urushdan keyingi, dunyo tartibini, belgilashda, hal qiluvchi bo'ldi.

Ruzvelt, o'z vazifasini, faqat harbiy strategiya bilan, cheklamadi. U, urushdan keyingi, dunyo tashkilotini, ham, rejalashtirardi. Bu reja, keyinchalik, Birlashgan Millatlar Tashkilotiga, aylandi.

U, o'z falaj tanasi bilan, bu og'ir yukni, ko'tarardi. Uzoq safarlar, kechasiz yig'ilishlar, doimiy stress. Uning sog'lig'i, asta sekin, yomonlashardi.

TO'RTINCHI MUDDAT: MISLI KO'RILMAGAN QADAM
Amerika tarixida, hech bir prezident, ikkitadan ko'proq, muddatga, saylanmagan edi. Bu, yozilmagan an'ana, deyarli, qonun kuchiga ega edi.

Ammo Ruzvelt, 1940 yilda, uchinchi muddatga, saylandi. 1944 yilda, to'rtinchi muddatga.

Bu, o'sha davrning, favqulodda holati bilan, izohlandi. Urush o'rtasida, rahbarlikni, o'zgartirish, xavfli deb, hisoblangan edi.

Ammo 1944 yilga kelib, Ruzveltning, sog'lig'i, jiddiy ravishda, yomonlashgan edi. Uning yuragi, zaiflashgan edi. U, ba'zi fotosuratlarda, charchagan, qarigan, ko'rinardi.

U, o'zining, uchinchi va to'rtinchi muddatlarini, tamomlab bo'lolmasligini, ehtimol, bilardi. Ammo u, urushni, tugallanmasdan, o'z vazifasidan, ketmaslikka, qaror qildi.

SO'NGGI KUNLAR
1945 yil, 12 aprel. Ruzvelt, Jorjia shtatidagi, dam olish joyida, portret uchun, o'tirar edi.

U, birdan, qattiq boshog'riq his qildi. Bir necha soatdan keyin, u, vafot etdi. Sabab, miya qon quyilishi edi.
U, 63 yoshda edi. Urushning, tugashiga, atigi bir necha hafta qolgan edi.

U, o'z g'alabasini, ko'ra olmadi. Ammo u, o'z vazifasini, oxirigacha, bajargan edi.

MEROSI: AMERIKANI QAYTA SHAKLLANTIRGAN ODAM

Ruzvelt, Amerika tarixida, eng uzoq, prezidentlik qilgan, shaxs. 12 yildan ortiq.

Ammo uning, muhimligi, faqat vaqt bilan, o'lchanmaydi. U, Amerikaning, davlat tushunchasini, tubdan, o'zgartirdi.

Ijtimoiy Xavfsizlik, hozirgi kunga qadar, ishlaydi. Bank tizimi nazorati, hali ham, mavjud. Amerika, jahon siyosatida, yetakchi rol, o'ynashni, davom ettiradi. Bu, ko'p jihatdan, Ruzveltning, merosidir.

Uning, radio suhbatlari, siyosiy muloqotning, yangi shaklini, yaratdi. Har bir zamonaviy siyosatchi, xalq bilan, to'g'ridan to'g'ri, muloqot qilishga, harakat qiladi. Bu an'ana, Ruzveltdan, boshlandi.

FALAJ TANANING FALSAFASI
Ruzveltning, hayoti, muhim savol beradi. Kuch, nima?

U, oyog'ida, yura olmasdi. Ammo u, dunyoni, o'z qarorlari bilan, harakatlantirdi.

Bu, bizga, chuqur haqiqatni, ko'rsatadi. Jismoniy kuch, va, haqiqiy kuch, ikki xil narsa.

Ruzvelt, o'z zaifligini, hech qachon, to'liq, yashirmadi. Ammo u, uni, o'ziga, to'sqinlik qilishiga, yo'l qo'ymadi. U, o'z chegarasini, bilar edi. Va u, o'z chegarasi ichida, maksimal, harakat qilardi.

Bu, hayotning, umumiy saboqlaridan, biri. Har bir insonda, chegara bor. Savol, chegaraning, mavjudligida, emas. Savol, shu chegara ichida, nima qila olishimizda.

SABOQLAR
Birinchi saboq. Zaiflik, ochiq ko'rsatilmasa ham, kuchga aylantirilishi mumkin. Ruzvelt, o'z falajligini, yo'q qilishga, harakat qilmadi. U, uni, boshqarishni, o'rgandi. Bu, ego emas edi. Bu, mas'uliyat edi. Chunki, xalq rahbari, o'z zaifligini, xalqning zaifligiga, aylantirmasligi kerak.

Ikkinchi saboq. Til va muloqot, siyosatning, eng kuchli quroli. Ruzvelt, murakkab iqtisodiy tushunchalarni, oddiy, tushunarli, tilga, aylantira olgan. Radio suhbatlari, uni, xalqqa, yaqin qilgan. Kim, o'z g'oyasini, oddiy tilda, aytа olsa, o'sha, ko'proq, odamga yetadi.

Uchinchi saboq. Mag'lubiyatdan, o'rganish kerak. Oliy sud bilan, kurashda Ruzvelt yutqazdi. Ammo u, bu mag'lubiyatdan to'xtamadi. U, boshqa yo'llar, izladi. Va topdi. Har bir mag'lubiyat, oxirgi so'z emas.

To'rtinchi saboq. Katta o'zgarish, tezkor harakat, talab qiladi. Birinchi yuz kun, Ruzveltning, eng samarali davri edi. Katta inqiroz, katta va tez, javob talab qiladi.
Sekinlik, ba'zan, o'zi, muvaffaqiyatsizlikdir.

Beshinchi saboq. Vazifa, shaxsiy sog'liqdan, ustun, bo'lib qolishi mumkin. Ruzvelt, o'z sog'lig'ining, yomonlashuvini, bilar edi. Ammo u, urush tugagunga qadar, o'z postida, qoldi. Bu, ba'zan, zarur qurbonlik. Ammo, bu, har doim, ehtiyotkorlik bilan, o'lchanishi kerak bo'lgan, tanlov.

YAKUNIY SO'Z
1921 yil, sovuq dengiz. 39 yoshli, sog'lom erkak, suvga, kirdi. Va, boshqa, hech qachon, o'z oyog'i bilan, yura olmaydigan, odam bo'lib, chiqdi.

Ko'pchilik, bu voqeani, fojia, deb, atardi. Va, bu, fojia edi.
Ammo, shu fojia ichidan, Amerika tarixining, eng ta'sirchan, prezidentlaridan biri, chiqdi.

Ruzvelt, o'z tanasining, chegarasini, hech qachon, yenga olmadi. Ammo u, o'z aqli va irodasining, chegarasini, doimo, kengaytirdi.

U, Amerikani, inqirozdan, olib chiqdi. U, dunyoni, fashizmdan, qutqarishga, yordam berdi. U, davlat va fuqaro o'rtasidagi, munosabatni, qayta belgiladi.
Va u, buni, o'z oyog'ida, tik turmasdan, amalga oshirdi.
Bu, insoniyat tarixining, eng kuchli, saboqlaridan, biri. Kuch, oyoqda, emas. Kuch, tik turishga, urinishda.

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Og'ir ahvolda qolsangiz, qila oladigan eng oddiy va eng ahmoqona ish - bu o'tirib, qo'llaringizni bir-biriga bog'lab, dunyo sizga nisbatan qanchalik adolatsiz ekanligi haqida yig'lay boshlashdir."

Maksim Gorkiy©️

🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo