КӨРЧЕК

Körçek

・ чүрәкәй уенында җиргә сызылган түгәрәк яки шул түгәрәк хезмәтен үтәгән таш / круг или камень (исходная черта, граница) при детской игре в чижики

Ничек уйласам да, бөтен уйлар

Туктап кала көрчек ташында (Ш.Маннур)

・юл беткәнен тамгалар өчен куелган казык, таш яки чокыр / кол, камень, яма и т.п., обозначающая конец маршрута, дистанции

・финиш, тупик

көрчеккә терәлү – заходить в тупик; оказаться в тупике

И так, давайте практиковаться: попробуйте угадать, в каком значении использует это слово татарская пресса:

Көрчек сыный, әмма сынатмабыз (Кызыл таң)

Иранда сәяси көрчек (Azatliq org)

“Икътисади көрчеккә каршы торак төзергә кирәк”, дип белдерде республиканың премьер-министры Раил Сарбаев (Azatliq org)

Дөньяга коронавирус инфекциясе таралу сәбәпле, барлык илләр икътисады көрчек кичерә (Өмет)

Павел Глоба: 2022 елда көрчек дәвам итәчәк, бөтен дөньяда да, Русия икътисадында да (Тәтешле хәбәрләре)

Хәзер дә, мәктәпләрдә урыстан гайре халыкларның тел-әдәбиятларын, тарихын кысрыклап чыгарганда, Европа телләре мәҗбүри укытылачак, андагы халыкларның тарихы өйрәнеләчәк. Алар безгә үрнәк, өлге! Андагы яшәү нормалары бездә дә шулай итеп гадәтигә әйләнер. Минем фашист буласым килми, тик әйтми дә булмый – бу бит бетүгә юл! Көрчек... (Сөембикә)

🦦 КАМА – выдра

🦦 КАМЧАТ – морская выдра

ӘМАНӘТ – вверенное, доверенное

∙ доверяемая вещь, или что-то,
препорученное на время
∙ вещь, доверенная или оставленная
у кого-либо на хранение
∙ дар
∙ аманат, заложник у врагов,
у властей и пр.

ХӘРӘМЛӘШҮ – подтасовка

🫠 Сайлауга бармаганнар өчен пост: ялларыгыз ничек үтте?

Если честно, я в душе не знаю, где и когда понадобится вам это слово, но обязательно сообщите, если когда-нибудь пригодится, окей?

Но всю свою сознательную жизнь я слышу от мамы "туртасын ал!", когда ставлю варить мясо. Если вы называете его по-другому, обязательно поделитесь в комментариях 🤗

ТУРТА

・акмайны эреткәндә барлыкка килә торган оеган сөт сыман куе утырма;
・итле шулпа пешергәндә аксым

рус:

・вытопки; осадок после топления масла, жира:

сары май туртасы – вытопки масла, осадок после топления коровьего масла

Когда сливочное масло топят, чтобы получить чистое топлёное масло (сары май), на дне казана или кастрюли оседают плотные подрумянившиеся белковые кусочки и молочный сахар. Этот вкусный, карамелизированный и очень сытный осадок называется «турта». В старину этот осадок не выбрасывали. Его мазали на хлеб, добавляли в каши или подавали к чаю как лакомство. Ему есть еще одно название – "сызык"

Эретеп карасаң, майның яртысы – турта, ягъни кулланырга ярамый торган кушылма (Ватаным Татарстан)

・выплывающий на поверхность бульона свернувшийся белок или крепкий, мутный осадок на дне казана после долгой варки мяса

В реальной кулинарии этот осадок от бульона (мелкие свернувшиеся частицы белка и костный сор) обычно стараются отцедить через сито, чтобы шулпа оставалась прозрачной и красивой

турталы

• нетоплёный:

турталы май – нетоплёное масло

• с большим выходом вытопок

• неочищенный мед, с кусочками воска (турталы бал)

Беләсез инде, икмәк балы турталы, балавызлы була (Т.Гыйззәт)

Оооооо 🥰 🔥 🥳

МОКЫТ – аңсыз, мәнсез; үз фикере булмаган; йомшак холыклы, жебегән

рус: тупица, неумеха; имя фольклорного героя-тупицы, блиставшего, однако, своеобразным остроумием
en: stupid, sad sack; clumsy person

Мокытны хет кырык ел укыт – һаман да мокыт

Безнең Иван юрганга төренеп чанага утырды

– татар грамматикасын өйрәнгәндә бу Иван нигә кирәк? Ничек уйлыйсыз? 😏

#татарчаC2 для отличниц и отличников:

Кеше турында сөлектәй (таза, матур, зифа буйлы) дигәндә, аны нәрсә/кем белән чагыштыралар?

ЧЫБЫРКЫ – плеть, кнут, хлыст

чав: чăпăркка (чăпăркка тата премĕк – кнут и пряник)
баш: сыбыртҡы (яҡшы атҡа сыбыртҡы кәрәкмәй)

синоним: камчы (естественно, они немного разные для специалиста)
диал.: цыбырткы

Чыбыркы юкта чыбык та ярый (әйтем)

Атны чыбыркы белән кума, солы белән ку (мәкаль)

Иртән чыбыркы шартлау тавышына капкадан тезелеп чыккан маллар авыл халкы өчен зур байлык (матбугат.ру)

#татарчаА2

Вопрос к #татарчаC2, которым скучно:

Чыбыркы шартлата беләсезме?

Рубрика "Татарский для зануд":

Камчы: чагыштырмача кыска һәм калын. Сабы гадәттә агачтан яисә сөяктән ясала, ә камчы өлеше үрелгән күннән яисә каештан гыйбарәт. Сабы белән күн өлеше якынча бер озынлыкта. Нигездә атта барганда ат бедән идарә итү, аны йөртү яки чаптыру өчен кулланыла.

Чыбыркы: камчыга караганда күпкә озынрак. Сабы да озын була ала, әмма аның очына бәйләнгән каеш өлеше бик озын һәм сыгылмалы, очына таба нәзекләнеп килә. Гадәттә көтү куганда, мал-туарны ерактан ук ияртеп яисә куркытып бару өчен кулланыла. Чыбыркыны селтәгәндә ул һавада бик каты «шарт» иткән тавыш чыгара. Көтүче малны сукмыйча гына шушы тавыш белән идарә итә ала.

#татарчаС100

Бәлки, сезнең камчы яки чыбыркы үргәнегез бардыр?

БӨЛДЕРМӘ – кулга кию өчен җайланган элмәк (чыбыркы сабында, кылыч сабында һ. б. ш.)

рус: темляк (петля на рукоятке кнута, шпаги, сабли, шашки и др.)

#татарчаС100

ЕЛАН ҮРЕМЕ – змеиное плетение (snake knot)

КАРЫНДЫК

・перепонка из брюховины животных:

Карындык тәрәзәле, җир идәнле тәбәнәк куышларда яшәгән кешеләр икенче төрле... (А.Гыйләҗев)

Ибәт абзай, хатыннар күренмәсен дип, тәрәзәсенә карындык корса да, Хәдичә абыстайны кыр хезмәтенә җибәрә иде (З.Һади)

Карындык тәрәзәдән таңның беренче нурлары өй эченә сибелде (Я.Хамматов)

Кайбер өйләрдән карындык тәрәзәләр аша тонык кына яктылык күренә (А.Расих)

Мөгаен, карындык тәрәзә аша дөнья ничек күренә, бу баланың күз күрүе дә шул чама гынадыр (Г.Якупова)

Ачып җибәрсәң – тегермән ташыдай бер бөтен ипи, торна хәтле бер бөтен каз – каклаган, карындыкка төргән, и чүтеки майлары тамып тора! (Ш.Маннур)

Баш очында карындыкка төрелгән каклаган каз эленеп тора (Г.Сабитов)

Аларның һәрберсенең кулында әйбер: берәүләре карындык аркылы мае бәреп чыккан тозлаган каз-үрдәк, икенчеләре яңа гына аертылган бал тутырылып, авызы бәйләнгән пыяла банка, төргәк-төргәк карлыган каклары, ат казылыклары тоткан (Г.Галиев)

Аккош канатыдай ак, киеренке, барабан карындыгы тавышы чыгарып жуылдаган тыгыз җилкәннәр (КУ)

карындык тәрәзә – окно, затянутое перепонкой;

карындыкка төрелгән май – масло, завёрнутое в перепонку

・плацента:

бәхетле буласы бала карындыгын башына киеп туа – счастливый ребёнок рождается в рубашке (в плаценте)

・очень тонкое, прозрачное (как карындык):

карындык боз – прозрачный, очень гладкий осенний лёд

КИЕРЕЛҮ – потягивание

Бертуктаусыз киерелә, сузыла, авызын ачып иснәнә. Иртә уяттыгыз, дип мырлый. (Х. Ибраһим)

Әтисенең трактор кабызган тавышына кыз уянып китә. Тәмле итеп киерелеп алгач, караватыннан торып утыра (Г.Галимова)

Киерелеп яки авыз ачып иснәп алыгыз. Без йокы килгәндә түгел, ә киресенчә, уянырга теләгән вакытта иснибез. Шуңа күрә иртәләрен авыз ачып иснәү хәтта файдалы да (Интертат)

Кызлар, ялкау гына атлап, киерелеп-сузылып әнкәләре янына чыгалар (Ф.Яруллин)

Мыраубикәләрнең барысы да үзләрен бик югары бәяли, күрәсең – үз дәрәҗәсен белеп кенә киерелеп йокыдан уянулары, басарга микән, басмаска микән, дигәндәй атлап китешләре генә ни тора! (Кызыл Таң)