Օրւայ բանախօսն էր Պատմական գիտութիւնների թեկնածու Դերենիկ Մելիքեանը, ով իր բանախօսութիւնը սկսեց հետեւեալ տողերով «Հայոց Ցեղասպանութեան հոգեական մեծագոյն արհաւիրքի զոհը դարձած Կոմիտաս Վարդապետի անւամբ կոչւած այս հինաւուրց դահլիճում, նոյն Ցեղասպանութեան ոգեկոչումն, անշուշտ առաւել խորհրդանշական նշանակութիւն է հաղորդում Եղեռնի 111-րդ տարելիցին: Մէկ դար ու տասնմէկ տարի անց, դեռեւս ողջ հայաշխարհը հոգեբարոյական չսպիացած արհաւիրքին զուգահեռ, ապրում է նաեւ ու մանաւանդ 20-րդ դարի Առաջին Ցեղասպանութեան աշխարհագրա-քաղաքական, ժողովրդագրական եւ այժմ յատկապէս՝ ազգային ու պետական անվտանգութեան անխուսափելի հետեւանքները»:

Իր ելոյթի այլ բաժնում բանախօսը անդրադառնալով ցեղասպանների մտադրութիւններին ընդգծեց, որ նրանք Ցեղասպանութիւնը միայն չեն իրականացրել արեւմտաՀայաստանում եւ վկայակոչելով պատմական աղբիւրներին, մէջբերում կատարեց իրանահայ յայտնի հրապարակախօս եւ Հայ Դատի նւիրեալ գործիչ՝ երջանկայիշատակ Անդրէ Տէր-Օհանեան-Ամուրեանի «Ատրպատականի հայութեան վիճակը թուրքական բանակների ներխուժման օրերին» գրքից, որտեղ ասւում է. «Յայտնի է, որ Ա Աշխարհամարտին (1914-1918 թթ.) Օսմանեան բանակները երկու անգամ մուտք գործեցին չէզոք Պարսկաստան, կատարեցին գրգռութիւններ, խժդժութիւններ եւ ջարդեր Ատրպատականի շրջաններում՝ Ուրմիայի, Սալմաստի, Խոյի, Մակուի, Ղարադաղի շրջանում, Ս. Թադէի վանքում, ապա՝ մուտք գործելով նաեւ Թաւրիզ՝ պատանդներ վերցրին հայ բնակչութիւնից, որին պիտի հետեւէր Թաւրիզի հայութեան եւ քրիստոնեաների կոտորածը...»:

Դերենիկ Մելիքեանը այսպէս շարունակեց. «Վերոգրեալ փաստագրական վկայութիւններն արւեցին, ոչ թէ մեզ՝ որպէս իրանահայութեան հետաքրքրութեան կամ գերագնահատելու համար, այլ փաստելու եւ կարեւորելու նոյն արեւելահայ հատւածի եւ մասնաւորապէս Ատրպատականի աշխարհագրա-քաղաքական ստրատեգիական դիրքը, որն որպէս միջնաբերդ հանդիսացել է նախորդ դարասկզբում՝ հայ ազատագրական 30-ամեայ պայքարի ընթացքում, սկսեալ 1890-ականներից մինչեւ 1918 թւականի հայոց անկախ պետականութեան հռչակումը»: Անդրադառնալով հայաշխարհի ներկայ իրավիճակին բանախօսը նշեց. «Գալով ներկային, պէտք է արձանագրել, որ հայկական իրականութեան վերջին 30 տարիների հոլովոյթում, Արեւելեան Հայաստանի միջնաբերդն հանդիսացողը՝ հերոսական Արցախն է եղել, յատկապէս՝ հայոց նորագոյն պահանջատիրութեան ու արդար դատի առաջմղման համազգային ուժականութեան տեսանկիւնից: Այսպիսով, սիրելի հայրենակիցներ, ակներեւ է անցեալի վերոգրեալ, ինչպէսեւ՝ ներկայի իրողութիւնների միջեւ ինչքան էլ ոչ ցանկալի, բայց տրամաբանական փոխկապակցւածութիւնը: Եւ փաստը մնում է փաստ, որ հայութեան թէ՛ նախորդ դարի ազատամարտերի, եւ թէ՛ նորագոյն պահանջատիրութեան արգելակող պատւարներն են հանդիսացել մէկ կողմից միջազգային ուժային կենտրոնները, իրենց աշխարհագրաքաղաքական շահերից ելնելով, իսկ միւս կողմից նոյն կենտրոնների շրջանային կամակատարները՝ յանձինս նախկինի օսման-թուրքական, իսկ ներկայի թուրք-ադրբեջանական տանդեմի ու դաշինքի: Մէկ խօսքով՝ պատմագիտական դարաւոր օրինաչափութեան համաձայն ու յատկապէս հայկական պատմական յիշողութեան տւեալների ճշգրիտ բնութագրմամբ՝ հայութեան վերջին՝ շուրջ հազար տարւայ ազգային թշնամին մնացել է նոյնը, որն կազմակերպել է Հայոց Ցեղասպանութիւնը եւ գրաւել հայոց հայրենիքի տարածքի շուրջ 90 տոկոսը»:

Բանախօսը կարեւորութեամբ անդրադարձաւ Սփիւռքի դերակատարութեանը եւ այսպէս շարունակեց. «Յիշենք նաեւ հայոց պահանջատիրութեան կարեւոր միւս կռւանին: Մեր դարաւոր պայքարի ակունքներում հաստատակամ կանգնած Սփիւռքը, որ ՀՀ-ի վերանկախացումից ի վեր՝ առաւել ուժ ու միասնականութիւն էր հաղորդում համազգային նպատակների իրականացման ճամբին»: Նա խօսքը այսպէս եզրափակեց. «Եկէք միասնական ու հաւաքական հայեացքներով, որն բնականօրէն բխում է մեր պահանջատիրական պայքարի ոգուց ու հրամայական պարտաւորութիւններից, ուրւագծենք մտովի այն հեռանկարը, որտեղ ողջ հայութիւնը, ինչպէս իր հազարամեայ պատմութեան երկայնքում է բազմիցս ապացուցել, ճակատագրորոշ պահերին սթափւելու եւ անսասան ու վճռականօրէն շարունակելու է իր գոյապայքարը՝ յանուն դեռեւս կանգուն մնացած, բայց Հայոց Հայրենիքի մերօրեայ Միջնաբերդ չքնաղ Սիւնիքի անվտանգութեան, յանուն մեր ազգային ու աշխարհաքաղաքական ոտնակոխւած անսակարկելի իրաւունքների վերականգնման, յանուն սեփական ու հարազատ ինքնութեան պահպանման, յանուն անկախ պետականութեան փուլ առ փուլ առողջացման ու ազգային գաղափարախօսութեան արժէքային համակարգի հէնքի վրայ՝ ՀՀ-ի հզօրացման եւ վերջապէս յանուն դեռ գալիք սերունդների յաղթական, արժանապատիւ ու բարօր ապագայի իրականացման»:

Եզրափակիչ խօսքով Թեհրանի հայոց թեմի առաջնորդ Տ. Սեպուհ արք. Սարգսեանի անունից խօսք փոխանցեց Տ. Առաքել աբեղայ Գատեհճեանը:
Իր ելոյթի ընթացքում Հայր Սուրբը ընդգծեց. «Այսօր ողջ հայութիւնը Հայաստանում թէ Սփիւռքում մի բռունցք, մի սիրտ եւ մի հոգի դարձած, ոգեկոչում է Հայոց Ցեղասպանութեան 111-րդ ամեակը, ասելով. «Մենք չենք մոռացել Հայոց Ցեղասպանութիւնը, չենք մոռացել մէկ ու կէս միլիոն նահատակներին, չենք մոռացել մեր բռնագրաււած հողերը....: Ես կարծում եմ, թէ հայ ազգի մեծագոյն վրէժը իր վերապրելն է, մահից յարութիւն առնելն է: Թուրքի նպատակն էր աշխարհի վրայ մէկ հայ թողնել այն էլ թանգարանում, եւ ահա Հայոց Ցեղասպանութիւնց 111 տարիներ յետոյ, ամբողջ աշխարհը մի բաց թանգարանի է վերածւել՝ վկայելով հայ ժողովրդի հրաշափառ յարութեան մասին»:

Իր ելոյթի այլ բաժնում հայր Սուրբը նշեց. «Ապրիլ 24-ի հիմնական պատգամը պահանջատիրութիւնն է, մեր իրաւունքների արդար հատուցման եւ ձեռքբերման համար աշխատելն է, ինչ որ այսօր կատարում են Հայ Եկեղեցին եւ Հայ Դատի գրասենեակները: Սակայն այս ծանր բեռը միայն Հայ Եկեղեցու եւ Հայ Դատի գրասենեակների ուսերին բերցւած չէ, այլ այն բոլորիս պարտականութիւնն է: Մենք դատ ունենք, մենք ստանալիք իրաւունք ունենք, մենք արդար հատւցում ենք ուզում: Դրա համար շարունակ պիտի պայքարենք»: Հայր Սուրբը խօսքը ուղղելով նոր սերունդի ներկայացուցիչներին նշեց. «Ես միշտ հաւատացել եմ եւ հաւատում եմ նոր սերունդի ուժին: Եւ այսօր խիղճս հանգիստ տուն պիտի վերադառնամ, վստահ լինելով թէ մինչեւ այն ժամանակ, որ մենք ունենք այսպիսի նոր սերունդ, մեր եկեղեցու, հայրենիքի, ու ժողովրդի ապագան փայլուն է, պայծառ եւ ապահով»:

Ծրագրի գեղարւեստական բաժինը յագեցած էր ազգագրական երգերի կատարմամբ եւ ասմունքներով: Հնչեցին հայրենասիրական ոգով տոգորւած երկու ասմունքային կատարումներ՝ Արփի Ալավերդեանի եւ Վանէ Մակարեանի միջոցով:

Ծրագրի ընթացքում կենսունակ եւ պահանջատէր հայի ոգին դրսեւորող սկաուտական երդումով ներկայացան՝ Հ.Մ.Ա.Կ.-ի, Հ. Մ. Մ. «Նայիրի», Հ. Մ. «Սիփան» եւ Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր միութիւնների սկաուտները եւ «Ռուստոմ» Երիտասարդական միութեան երիտասարդները: Սկաուտներ, որոնք համերգասրահի բակում, ջահերով պատւի էին կանգնած նախքան ծրագրի մեկնարկը:

111-ամեակի ոգեկոչման միջոցառմանը ներկայ էին՝ Իրանի Իսլամական խորհրդարանում Թեհրանի եւ հիւսիսային իրանահայութեան պատգամաւոր դոկտ. Արա Շահվերդեանը, ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ Սեւան Դանիէլեանը, «ԱԼԻՔ» հաստատութեան ներկայացուցիչ Գառօ Յովհաննիսեանը, Իրանի հայ Կաթողիկէ համայնքի առաջնորդ Տ. Սարգիս եպս. Դաւիթեանը, Իրանի Հայ Աւետարանական Եկեղեցու համայնքապետ-հովիւ Վերապատւելի դոկտ. Միշէլ Աղամալեանը, Մեծի
Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան Ազգային Կենտրոնական վարչութեան Քաղաքական ժողովի անդամ Յովսէփ Աւետեանը, Թ. Հ. Թ. Պատգամաւորական ժողովի եւ Թեմական խորհրդի ատենապետներ՝ դոկտ. Սեւակ Հաթամեանը եւ Վարուժ Յովհաննիսեանը, քահանայ հայրեր, ազգային իշխանութեան, մարմինների ու միութիւնների ներկայացու-ցիչներ եւ մեծ թւով հայրենակիցներ:

Միջոցառմանը ազգագրական երգերով հանդէս եկաւ Հ.Մ.Ա.Կ.-ի եւ Հայ Համալսարանականների Ընդհանուր միութեան համատեղ «Արարատ» եւ «Տաւիղ» երգչախումբը՝ դիրիժոր Արփի Սիմրոջեան (Նազարեան), դաշնամուրի կատարող՝ Արեգ Մարգարեան: Միջոցառմանը պատկերասփռւեց փաստագրական տեսաֆիլմեր:

Թղթակցութիւնը՝ ԿԱՐԻՆԷ ԴԱՒԹԵԱՆԻ
Լուսանկարիչ՝ ՀԱՏԻՍԻ

Նոյն համատեքստում նա շեշտեց նաեւ արցախահայութեան բռնի տեղահանման հարցը՝ նշելով, որ այն պատշաճ ձեւով չի ներկայացւել Եւրոպական եւ այլ միջազգային հարթակներում, ինչն, ըստ նրա, ուրացման քաղաքականութեան շարունակութիւն է պետական մակարդակով։

Նիստի երկրորդ բանախօսը՝ Սեւան Դանիէլեանն իր ելոյթում կենտրոնացաւ Հայաստանի ներքաղաքական զարգացումների, մասնաւորապէս՝ նախընտրական գործընթացների եւ քաղաքական ուժերի դասաւորման վրայ։ Նրա խօսքով՝ ընդդիմադիր դաշտում առանձնանում են չորս հիմնական քաղաքական ուժեր՝ «Հայաստան դաշինք», «Ուժեղ Հայաստանը», «Բարգաւաճ Հայաստանը» եւ «Միասնութեան թեւեր» (Թաթոյեանի խումբը)։ Դանիէլեանի կանխատեսմամբ՝ նշւած ուժերը համատեղ կարող են հաւաքել քւէների շուրջ 55 տոկոսը, մինչդեռ իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութիւնը, պետական համակարգի լծակներն օգտագործելով, ակնկալում է ստանալ շուրջ 35 տոկոս ձայներ։

Նա նաեւ նշեց, որ ընդդիմադիր դաշտում ներկայ են շուրջ 17 քաղաքական ուժեր, որոնցից, իր գնահատմամբ, միայն վերը նշւած չորսը կը յաղթահարեն խորհրդարան անցնելու տոկոսային շեմը։ Մնացած ուժերի ձայները համամասնական բաշխմամբ կը բաժանւեն խորհրդարան անցած քաղաքական ուժերի միջեւ։ Ս. Դանիէլեանը կարեւորեց ընտրողների, յատկապէս՝ տատանւող եւ պասիւ զանգւածների մասնակցութիւնը՝ ընդգծելով, որ «ընտրութիւններով ոչինչ չի փոխւում» տեսակէտի տարածումը կարող է ծառայել գործող իշխանութեան շահերին։

Բանախօսի համոզմամբ՝ առաջիկայ ընտրութիւնները վճռորոշ են Հայաստանի եւ հայ ժողովրդի ապագայի համար։ Նրա կարծիքով՝ ներկայ աշխարհաքաղաքական վերադասաւորումների պայմաններում երկիրը կարող է փրկել միայն ազգային արժէքներով առաջնորդւող քաղաքական ուղղւածութիւնը։ Ս. Դանիէլեանը յիշեցրեց նաեւ գործող իշխանութեան կողմից ժամանակին հռչակւած նպատակները՝ Արցախի հարցի լուծում, կոռուպցիայի դէմ պայքար եւ բարեփոխումներ, եւ ընդգծեց, որ, իր գնահատմամբ, այդ խոստումները չեն իրականացել։ Նա անդրադարձաւ նաեւ բանակի վիճակին, Սփիւռքի հետ կապերի թուլացմանը, համապատասխան նախարարութիւնների լուծարմանը եւ մշակութային քաղաքականութեան փոփոխութիւններին՝ դրանք համարելով ապազգային քաղաքականութեան դրսեւորումներ։

Երկու բանախօսներն էլ մտահոգութիւն յայտնեցին եկեղեցու դէմ իրականացւող գործողութիւնների, ազգային խորհրդանշանների արժէզրկման փորձերի, արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների եւ Արցախի հարցի շուրջ ստեղծւած իրավիճակի առնչութեամբ։ Նշւեց նաեւ Արցախի մշակութային ժառանգութեան ոչնչացման, արցախահայութեան վերադարձի իրաւունքի, գերիների խնդրի եւ Հայաստանի պետական սահմանների անվտանգութեան վերաբերեալ մտահոգութիւնները։ Բանախօսները այս բոլոր զարգացումները բնորոշեցին որպէս ՀՀ գործող իշխանութեան դրսեւորումների հետեւանքով երկրում առկայ ճգնաժամային իրավիճակի արտայայտութիւն։

Հարցուպատասխանի ընթացքում քննարկւեց նաեւ այն հարցը, թէ ընդդիմադիր ուժերը հնարաւոր յաղթանակի դէպքում արդեօք կը ձեւաւորեն կոալիցիոն կառավարութիւն եւ ինչու նման միաւորում չի կայացել ընտրութիւններից առաջ։ Սեւան Դանիէլեանը պարզաբանեց, որ նախընտրական կոալիցիան կարող էր հանգեցնել ձայների կորստի, քանի որ տարբեր ուժերի ընտրազանգւածները կարող էին չընդունել միաւորւած ձեւաչափը։ Նրա կարծիքով՝ ընտրութիւններից յետոյ, ըստ ստացած ձայների յարաբերակցութեան, աւելի դիւրին կը լինի կազմել գործունէութեան կոալիցիա։

Ներկաների շարքում էին՝ Թ. Հ. Թ. ՊԺ-ի ներկայացուցիչները, Թեմական խորհրդի ատենապետը, «ԱԼԻՔ» հաստատութեան ներկայացուցիչներ, Ցեղասպանութեան 111-ամեակի յանձնախմբի ատենապետը, ուսուցիչներ, դպրոցի տնօրէններ եւ արւեստի գործիչներ:

Խօսքի այլ բաժնում անդրադառնալով Սփիւռքի կարեւորութեանը ընդգծւել էր. «Այսօր Սփիւռքը իր հայապահպանման ու հայեցի դաստիարակութեան վերաբերեալ ծաւալած աշխատանքներին զուգընթաց պարտաւոր է իր համայնքներին յատուկ աշխարհագրական, քաղաքական եւ մի խօսքով տեղայնական պայմաններին ի տես ստանձնել յաւելեալ դերակատարութիւն ոչ միայն Հայոց Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչեցման գործընթացում, այլ Ցեղասպանութիւնը կանխելու ուղղութեամբ եւ հետամուտ լինելու Արցախի ազատագրման դատի պահանջատիրութեան»:

Օրւայ գեղարւեստական յայտագիրը յագեցած էր ազգային-յեղափոխական երգերի կատարմամբ, օրւան յարիր հայկական հեզաճկուն պարերի ներկայացմամբ եւ ասմունքային կատարմամբ: Գեղարւեստական յայտագիր, որը մեծ խանդավառութիւն եւ միաժամանակ յուզում առաջացրեց դահլիճում:

Գեղարւեստական միջոցառումը եկաւ ապացուցելու հայ ժողովրդի անկոտռում կամքը իր պահանջատիրական երթը շարունակելու առումով: Երգերի եւ նւագարանների կատարմամբ հանդէս եկան՝ երգիչ Ռոմիկ Ազիզեանը, հարւածային գործիքի կատարմամբ Արմէն Աւանէսեանը, էլեկտրական գիտառով Հենրիկ Տէր Պօղոսեանը, բաս գիտառով Զարեհ Բեգիջանեանը եւ ստեղպնաշարային գործիքով Սեւան Սարգսեանը: Իր «Դելէ Եաման» ասմունքային կատարումով եւ երգով հանդիսատեսի սրտերում յուզում առաջացրեց Մելանի Աղանեանսը:

Պարային կատարումները իրականացրեցին Հ. Մ. Մ. «Նայիրի» միութեան «Նայիրի» պարախմբի սաները, իրենց պարացանկը նւիրելով Հայոց Ցեղասպանութեան Սրբադասւած Նահատակների անմեռ յիշատակին: Պարախմբի պարուսոյց Թինա Անտոն:

Օրւայ ծրագրին հրաւիրւեց խօսք փոխանցելու Թեհրանի հայոց թեմի առաջնորդ Տ. Սեպուհ արք. Սարգսեանի օգնական Տ. Առաքել աբեղայ Գատեհճեանը: Հայր Սուրբը իր ոգեշնչող ելոյթի սկզբում փոխանցելով թեմի առաջնորդի ողջոյնները եւ գնահատելով միութեան Արւեստից բաժանմունքի նախաձեռնութիւնը ընդգծեց. «Ազգային յեղափոխական երգերի, պարերի եւ ասմունքի միջոցով այսօր մեզ փոխանցւեցին պահանջատիրութեան անմեռ ոգին եւ ազգային վառ ապրումները: Այսօրերին երբ ապրում ենք մի աշխարհում, որտեղ վերիվայրումները եւ իրադարձութիւնները արագ են եւ յաջորդական, կարող է մի պահ մեզ թւալ թէ՝ այս պայմաններում դժւար է շարունակել մեր պահանջատիրութիւնը, սակայն մէկ բան պէտք է լաւ իմանալ, որը այսօրւայ միջոցառմամբ փոխանցւեց, թէ՝ ժամանակի ընթացքում պահանջատիրութեան ձեւերը, միջոցները եւ ճանապարհները կարող են փոխւել, սակայն ոգին պէտք է մնայ նոյնը եւ այսօր այդ ոգին էր, որ բոլորիս համախմբեց այստեղ եւ երբ այդ ոգին մեր մէջ արթուն է, անոր միջոցով մենք յիշում ենք Արցախը, եկեղեցին, մեր պատմական Հայաստանը եւ մեր մէկուկէս միլիոն Սրբադասւած Նահատակներին եւ դա ոչ մի ճամբով, եւ ոչ ոք չի կարող դուրս բերել մեր սրտից ու մեր հոգուց»:

Միջոցառմանը ներկայ էին՝ Իրանի Իսլամական խորհրդարանում Թեհրանի եւ հիւսիսային իրանահայութեան պատգամաւոր դոկտ. Արա Շահվերդեանը, «Ալիք» հաստատութեան ներկայացուցիչ Գառօ Յովհաննիսեանը, Իրանում ՀՀ դեսպանութեան ներկայացուցիչներ, Իրանի Հայ Աւետարանական եկեղեցու համայնքապետ-հովիւ վերապատւելի դոկտ. Միշէլ Աղամալեանը, Թ. Հ. Թ. Պատգամաւորական ժողովի ատենադպիրներ՝ Արփի Ալավերդեանը եւ Արտոյտ Զոհրաբեանը, Թեմական խորհրդի ատենադպիր՝ Հայրիկ Աղանեանը, Հայոց Ցեղասպանութեան 111-ամեակի Կենտրոնական յանձնախմբի ատենապետ Մհեր Անդրէասեանը, քահանայ հայրեր, ազգային իշխանութեան, մարմինների, միութիւնների, եկեղեցու Եկեղեցական խորհուրդների ներկայացուցիչներ եւ մեծ թւով հայրենակիցներ:

Ապա հրաւիրւեց միութեան վարչութեան նախագահ Ֆրէդ Աշուղեանը, ով գնահատելով գեղարւեստական յայտագիրը նշեց, որ հայ ժողովրդի յեղափոխական երգերը մեր ժողովրդի զոհաբերութեան, նւիրումի պատմութիւնն են, որոնցից պէտք է դասեր քաղել եւ մէջբերում կատարելով երջանկայիշատակ Ամենայն հայոց Վազգէն Կաթողիկոսին նշեց. «Իր պատմութիւնը չիմացող ազգը՝ յիշողութիւնը կորցրած մարդու է նման»: Նա աւելացրեց. «Մենք իրաւունք չունենք մեր պատմութիւնը մոռանալ, իրաւունք չունենք մեր Բիւրաւոր Նահատակների կտակը չյիշել, իրաւունք չունենք Արցախի ազատամարտիկների յեղած արիւնը մեր Սուրբ Հայրենի հողի վրայ չյիշել, նրանք փակել են ուրացման ճամբան եւ այդ զոհերը իրենց արեամբ, մեզ համար մէկ ուղի են ճշտել յարատեւ պայքար մինչեւ Հայ ժողովրդի արդար Դատի լուծումը»:

Թղթակցութիւնը՝
ԿԱՐԻՆԷ ԴԱՒԹԵԱՆԻ

Հայոց Ցեղասպանութեան 111-ամեակին նւիրւած միջոցառում Հ. Ուս. «Չհարմահալ» միութեան Կենտրոնական վարչութեան նախաձեռնութեամբ

«Ալիք»,- Հայոց Ցեղասպանութեան 111-ամեակին նւիրւած գեղարւեստական-բանախօսական երեկոյ էր կազամկերպւել Հ. Ուս. «Չհարմահալ» միութեան Կենտրոնական վարչութեան նախաձեռնութեամբ՝ ապրիլի 30-ին միութեան «Յովհաննէս Թումանեան» դահլիճում:

«Տէր Ողորմեա»-ով մեկնարկած ծրագրի բացման խօսքով եւ հաղորդավարութեամբ հանդէս եկաւ Լորեթա Ղեւոնդեանը, ընդգծելով. «111 տարի անց Հայոց Ցեղասպանութեան օրերից, նախնիների կտակը կրելով մեր ուսերին, ուժ ենք ստանում եւ քայլում հայոց արդար Դատի լուծման ճանապարհով:... Պահանջատէրն ենք փոխհատուցման, անկոտրում ենք մնալու մեր դիրքերում, որպէս իրական ժառանգորդը մեր արդար Դատի ու դարաւոր պատմութեան»:

Ոգեկոչման ծրագրին օրւայ բանախօս էր հրաւիրւել Տ. Արիստակէս քհնյ. Շահմիրեանը: Իր ելոյթի ընթացում տէր հայրը քննադատական հայեացքով անդրադարձաւ անտարբերութեան քայքայիչ երեւոյթին եւ ընդգծեց մեր կորցրած արժէքները, Արցախը եւ հայրենի տարածքները վերադարձնելու համար անհրաժեշտ է թօթափել անտարբերութիւնը եւ պայքարել յանուն հայ ժողովրդի արդար Դատի իրականացման: Տէր հայրը ընդգծեց. «Այսօր ցաւօք անտարբերութիւնը հայի մօտ սերմանում է Հայրենի ղեկավարութիւնը, երբ փորձում է հայի ստից ու մտքից հանել Արարատ լեռը, Արցախը, հայոց եկեղեցին, մեր ազգային արժէքները եւ հային յետ մղում իր արդար պայքարից, որն է՝ Հայ Դատի պահանջատիրութեան ու հետապնդման արդար իրաւունքը»: Նա ընդգծեց, որ եթէ նոյնանման ընթացք լինէր 1918 թւականին մենք այսօր չունէինք Հայաստանի Հանրապետութիւն: Նա դիմեց երիտասարդութեանը, որպէսզի անտարբեր չլինեն ազգային արժէքների նկատմամբ, որպէսզի չիրականացւի մեր թշնամու դարաւոր փափագը՝ մէկ հայ թողնել եւ այն էլ թանգարանում եւ պայքարեն յանուն մեր դարաւոր իղձերի իրականցման:

Միջոցառման գեղարւեստան յայտագիրը յագեցած էր ազգային երգերով, ասմունքներով, դաշնամուրի կատարմամբ եւ Հայոց Ցեղասպանութիւն ու վերածնունդ խորհրդանշող պարային կատարումներով: Մեներգերով եւ զուգերգերով հանդէս եկան Արլէթ Սիմոնեանը, Եօլանդա Մանսուրեանը, Ֆրէդ Մաւաթեանը եւ Զօրիկ Ֆարհադեանը: Դաշնամուրային կատարումներով թէ՛ մեներգիչների հետ, եւ թէ՛ անհատապէս ելոյթով հանդէս եկաւ միութեան «Ուրարտու» երգչախմբի խմբավար Սերժիկ Միրզայեանը: Ոգեշունչ առանձին ասմունքներով հանդէս եկան Անայիս Աբնուսին, եւ Իրինա Մանսուրեանը, ով ներկայացրեց իր գրչին պատկանող «Դար» բանաստեղծական ասմունքը: Հայկական հեզաճկուն պարերով ելոյթ ունեցան «Կակաչ» պարախմբի սաները, գեղարւեստական ղեկավար՝ Արուս Աւագեան, բեմադրիչ, պարուսոյց եւ փորձավար Արմինէ Աւագեան: «Ակունք» պարային համոյթի պարախմբի սաները բեմադրիչ եւ գեղարւեստական ղեկավար Կարինէ Մանուչերեան:

Միջոցառմանը հրաւիրւեց խօսք փոխանցելու Թեհրանի հայոց թեմի առաջնորդ Տ. Սեպուհ արք. Սարգսեանի օգնական Տ. Առաքել աբեղայ Գատեհճեանը: Հայր Սուրբը փոխանցելով Սրբազան Հօր ողջոյնները ընդգծեց. «Այս երգերի, ասմունքների եւ պարերի միջոցով այսօր մշակութային ծաղիկների մի փունջ հրամցւեց: Եթէ Հայոց Ցեղասպանութիւնից յետոյ նայենք մեր մշակութային կտորներին, պիտի տեսնենք, որ այդտեղ միշտ սկզբում ցաւ կայ, տանջանք ու խեղդւած ձայն կայ, բայց վերջում կայ՝ սակայն, կրկին եւ դարձեալ բառերը, որոնք մեզ տալիս են յոյս եւ կեանքը շարունակելու կամք»: Հայր Սուրբը նշեց, որ թէեւ հայ ժողովուրդը ունի եւ ունեցել է դժւար պայմաններ ու կորուստներ բայց երբեք չի կարելի կորցնել յոյսը եւ պահանջատիրութեան կամքը, քանզի մենք իրաւունք չունենք մոռանալու մեր մէկուկէս միլիոն Սրբադասւած Նահատակներին, Արարատ լեռը, Արցախը եւ մեր պատմական Հայաստանը, քանզի դրանք ժամանակաւոր
են բռնագրաււել:

Միջոցառմանը ներկայ էին Իրանի Իսլամական խորհրդարանում Թեհրանի եւ հիւսիսային իրանահայութեան պատգամաւոր դոկտ. Արա Շահվերդեանը, Թ. Հ. Թ. Թեմական խորհրդի ատենապետ Վարուժ Յովհաննիսեանը եւ անդամներ, քահանայ հայրեր, Հայոց Ցեղասպանութեան 111-ամեակը ոգեկոչող Կենտրոնական յանձնախմբի նախագահ Մհեր Անդրէասեանը եւ անդամներ, ազգային մարմինների ու միութիւնների ներկայացուցիչներ եւ հայրենակիցներ:

Վերջում միութեան Կենտրոնական վարչութեան նախագահ Սերժիկ Հաքեանը, իր
գնահատանքը յայտնեց՝ օրւայ բանախօսին, երկու պարախմբերին եւ ղեկավարներին, միութեան Գրական խմբին, «Ուրարտու» երգչախմբին, մեներգիչներին, ասմունքողներին եւ Կանանց միաւորին միջոցառումը կազմակերպելու համար եւ բոլոր ներկաներին: Նա ընդգծեց, որ աւարտին կազմակերպւել է յուշերեկոյ վաստակաւոր միութենական Յովիկ Անդրէասեանի 40 օրեակի յիշակատին:

Թղթակցութիւնը՝
ԿԱՐԻՆԷ ԴԱՒԹԵԱՆԻ

Հայր Սուրբը բարձր գնահատելով պարախմբի սաների կատարումները յաւելեց, որ ներկայացման առանցքում խօսում էր՝ ե՛ւ յոյսը ապագային նկատմամբ, ե՛ւ հայ մշակոյթը, ե՛ւ ազգի երբեք չմարող իրական երազանքը՝ հայրենիքը միաւորւած տեսնելը եւ կորցրածը յետ վերադարձնելը, ինչը- նրա խօսքով, այնքան ոգեւորիչ էր, որ «... շատ բան պիտի ասէի, բայց ոգեւորութիւնից մոռացայ...Այս սերունդը նոյն ոգով կարող է նաեւ Արցախը վերազատագրւած տեսնել»:

Հետաքրքրական գիտելիքներ խաչի մասին

Սիրելի ընթերցող, գիտէի՞ր թէ...
- Հայկական «Ծաղկեալ խաչ»-ը իր իւրայատուկ կազմւածքով յայտնում է հայ քրիստոնեայի դիտանկիւնից խաչի խորհուրդի հասկացողութիւնը: Մենք խաչին մէջ յարութիւնն ենք տեսնում, դրա համար հայկական խաչին վրայ խաչեալ Քրիստոսի պատկերը չկայ: «Ծաղկեալ խաչ»-ով մենք հաստատում ենք, թէ խաչը մեր համար մահւան գործիք չէ, այլ կեանքի ու յաղթանակի խորհրդանիշ:

Ծաղիկներով զարդարւած հայկական խաչը մեզ յուշում է Դրախտում գտնւող Կեանքի Ծառը (Ծն 2.9), որը նշան է յաւիտենական կեանքի եւ անմահութեան: «Ծաղկեալ խաչ»-ով յայտարարւում է նաեւ մեր հայկական ինքնութիւնը, որովհետեւ խաչի այս տեսակը յատուկ է միայն Հայ Առաքելական Ս. Եկեղեցուն: Այս առումով, որոշ գրական աղբիւրներ երբեմն «Ծաղկեալ խաչ» անւան փոխարէն օգտագործել են «Ազգային խաչ» անունը: