Xatolik tan olindi. Endi attestatsiyada to'g'ri javobni belgilagan o'qituvchilar uchun adolat tiklanadimi?

7-sinf "Jahon tarixi" darsligi mualliflaridan biri Laziz Nasrullayevning yozishicha, darslikda texnik xatolik ketgan. Yustinian I vafotidan keyin Vizantiya zaiflashib, vestgotlar - Ispaniya hududlarini, langobardlar - Italiya hududlarini tortib olgani haqida oliy ta'lim uchun tasdiqlangan darsliklar va qo'llanmalarda aytilgan, tarix o'qituvchilari murojaat qilgan xorijiy olimlar ham tasdiqlashdi. Masalan, jahon reytingida top-100likka kiradigan Pensilvaniya universiteti professori, Ispaniya tarixi bo‘yicha yirik asarlar yozgan olim Mixail Kulikovski o'z javob xatida yozgan: "Mavjud barcha dalillar va ilmiy doiralarda qaror topgan umumiy xulosalarga ko‘ra, so‘nggi antik davr hamda ilk o‘rta asrlarda Iberiya yarimoroli (hozirgi Ispaniya va Portugaliya, ya’ni Rimning Hispaniya viloyatlari) vestgot qirollari tomonidan boshqarilgan. Milodiy 568 yildan keyingi davrda Italiyaning ayrim hududlari esa lombard qirollari va mustaqil lombard gersoglari hukmronligi ostida bo‘lgan". Hatto sun'iy intellekt ham aniq-tiniq qilib "Ispaniyada - vestgotlar, Italiyada - langobardlar" deyapti.

E'tibor bering: darslik mualliflaridan biri "langobardlar - bu Ispaniya emas, darslikda texnik xato ketgan", deyapti. Bizdagi darsliklar yaratish tizimi (darsliklarni yaratish uchun ajratiladigan muddatning qisqaligi va boshqa omillar) shundayki, faktologik yoki boshqa turdagi xatolar bo'lishini istisno qilib bo'lmaydi. Bu haqida oldin ham yozgandim, "Tanaffus" podkastining kecha e'lon qilingan sonida ham muhokama qilgandik.

Endi o'tgan yili o'tkazilgan attestatsiyadan keyin tarix o'qituvchilari nima uchun vazirlikni sudga berganini eslaylik. Attestatsiyada o'qituvchilarga savol (test topshirig'i) berilgan: "Yustinian I vafotidan keyin Vizantiyadan Ispaniyani tortib olgan qabila nomini belgilang". E'tibor bering: savolda Ispaniya haqida gap ketyapti. Tabiiyki, test topshiruvchi aynan Ispaniyani tortib olgan olgan qabula nomini qidiradi va shuni to'g'ri javob sifatida belgilaydi. "Xalq ta'limi info" suhbatlashgan tarix o'qituvchilaridan biri aytganidek: “Vestgotlar javobini biz ongli ravishda belgilaganmiz, chunki biz bu savolning javobini bilamiz".

Imtihonda bunday vaziyatda har qanday aqli raso va fanni, so'ralayotgan sohani biladigan test topshiruvchi savolda nima so'ralayotgan bo'lsa, shuning javobini belgilaydi. Hech kim "e to'xta, bular testda (savolda) Ispaniyani emas, Italiyani nazarda tutayotgan bo'lishi mumkin" deb o'ylamaydi. Test topshiruvchilardan bunday fikrlashni kutish - baholashning, testologiyaning eng bazaviy, eng fundamental tamoyillarini buzishdir.

Tasavvur qiling: imtihonda test tushdi. "Boburnoma"ni kim yozgan? Siz "Bobur" degan javobni belgilandingiz. Test olayotgan tashkilot esa javobingizni xato deyapti: "Bz bu savolda "Xamsa"ni nazarda tutgandik, savolda "Boburnoma" so'zi o'rniga "Xamsa" so'zi bo'lishi kerakligini fahmlab, "Navoiy" javobini olishing kerak edi". Absurd-ku bu. Shuning uchun ham Baholash markazi bu absurdni sudgacha, xorijiy olimlargacha, Prezident Administratsiyasigacha olib bormasdan, shunchaki o'z xatosini tan olishi va test savoliga ilmiy nuqtayi nazardan to'g'ri javob bergan o'qituvchilar natijalarini qayta hisoblashi kerak edi.

Hali ham o'qituvchilar uchun adolat tiklanishi kerak. Va yana bir narsa jiddiy ko'rib chiqilishi kerak: sudda "o'qituvchilarning javobi to'g'ri ekanligini isbotlaydigan dalil yo'q" deb bayonot bergan, o'qituvchilarning 60%ini bilimsizga chiqargan, har safargi attestatsiyadan keyin mojarolar markazida bo'ladigan Baholash markazi o'z ishini qay darajada to'g'ri bajaryapti?