X-variantchilarga qanday jazo qo‘llanishi mumkin?

Tasavvur qilaylik, “x-variant” tarqaldi. “X-variant”ni pullayotgan “ichkaridagi” va “tashqaridagi”larni “firibgar” deb atash huquqiy jihatdan to‘g‘rimi? Yo‘q! Firibgarlik, qisqacha aytganda, aldov yo‘li bilan o‘zganing mol-mulkini qo‘lga kiritishdir. Bizning holatda esa, ular o‘sha 1000 $ evaziga imtihonga sanoqli soatlar qolganda bergan savollari haqiqatan imtihonda tushyapti. Ya’ni bu yerda firibgarlik jinoyati uchun majburiy bo‘lgan “aldov” elementi mavjud emas.

Bunday vaziyatda jarayonga aloqador bo‘lgan “ichkaridagi” shaxslar Jinoyat kodeksining juda og‘ir moddalari bo‘yicha ayblanishi mumkin. Masalan, “Davlat sirlarini oshkor qilish” (162-modda), “Pora olish” (210-modda), “Hokimiyat yoki mansab vakolatini suiisteʼmol qilish” (205-modda) kabi moddalar bilan, “tashqaridagi” mardikorlar ham JKning 28-moddasiga ko‘ra jinoyat ishtirokchisi (yordamchi yoki dalolatchi) sifatida yuqorida ko‘rsatilgan moddalar bilan aybli deb topilishi mumkin.

Bu hali og‘irlashtiruvchi holatlarsiz berilgan baho. Masalan, jinoyat kodeksiga ko‘ra, pora berish va olishda pora miqdori ham inobatga olinadi. Bundan tashqari, agar “ichkaridagi” va “tashqaridagi” shaxslar “x-variant”dan tizimli ravishda soqqa qilib kelishayotgan bo‘lsa, holat yanada og‘irlashib, uyushgan jinoiy guruh sifatida baholanish ehtimoli paydo bo‘ladi. Bu degani 10 yildan 15 yilgacha #. Qisqacha aytganda, gap juda og‘ir huquqiy oqibatlarga olib kelishi mumkin bo‘lgan jinoyat haqida ketmoqda.

Jinoyat kodeksida bunday og‘ir jazolar bekorga belgilanmagan. Chunki “x-variant”ning xavfi faqat minglab odamlarning natijalariga ta’sir qilishidagina emas, bu butun jamiyat, davlat kelajagiga bolta urishdir. Shuning uchun ham qonun bu kabi qilmishlarga nisbatan eng keskin jazo choralarini ko‘zda tutadi.

(c) Jalol BOLTAYEV

Izoh: qonunchilikka ko‘ra, test materiallari davlat siri hisoblanadi.

👉 @TARIXCHI_QARASHLARI

Oldinroq Toshkentdaligimizda men va Husanboyning oldiga kechqurun 2 larda kelgan bir shaxs haqida aytgan edim, o‘sha shaxs gapirgan gaplardan ayrim parchalarni keltiraman...

“...45 taligini ham olib bo‘ladi. Ishoning, [hudud]da 45 ta savolni 1 soat ichida 400 ta odam yodladi, ko‘zimning oldida, aniq, mening o‘zim guvohman...”.

“[hudud]da bir-ikkita domla bor, karochi, ular 20 yillik bo‘ri-da... Ayrim paytlarda 45 talik testni olishyapti, hammasini bilaman, kim beryapti, qancha olyapti...”.

“[hudud]da 170 ming dollar bir kunda kassa qilingan. Keyin meniyam asabim buziladi. Meniyam shu ishni qilgim keladi...”.

***

Yuqoridagi gaplarning qanchalik haqiqat yoki haqiqat emasligini bilmaymiz. Bu odam balki shunchaki firibgardir, hech qanday “aloqador shaxs” emasdir.

Vaholanki, “x-variant” chiqqaniga ishora qiluvchi, rad etish imkonsiz bo‘lgan boshqa argumentlar yetarlicha mavjud. Masalan, kombinatorikada 50 tadan 33 ta tasodifan o‘xshab qolishi “0”ga teng ekani (buni hatto BMBA rahbariyati ham yopiq (biroq yozib olingan) suhbatda tan olgan, tasdiqlagan) va ikkinchi faylda “savol shunday boshlansa, javob bunday bo‘ladi” tarzidagi savollarning mavjudligi va hokazo...

Biroq, baribir, bu odamning 1 soat-u 23 daqiqa davomida gapirgan gaplari ham ancha qiziqarli...

👉 @TARIXCHI_QARASHLARI

BMBA bergan statistika “x-variant” masalasini yopa olmaydi, chunki...

Testologiyada eng muhim ko‘rsatkichlardan biri test topshiriqlarining qobiliyat darajasi (ability) va qiyinlik darajasi (difficulty) o‘rtasidagi bog‘liqlikdir. BMBA taqdim qilgan statistik materiallarda esa aynan shu masalaga oid eng muhim ko‘rsatkichlardan biri – test topshiriqlarining qobiliyat darajasi va qiyinlik darajasi o‘rtasidagi korrelyatsiya tahlili MAVJUD EMAS (ya’ni negadir eng muhim ko‘rsatkich taqdim etilmagan).

Bundan ham muhimi, BMBA taqdim qilgan barcha statistikalar – o‘rtacha ball, moda, mediana, standart og‘ish, Kronbax alfa, qiyinlik darajalari va hokazolar – bir narsani ko‘rsatadi: yakuniy natijalar qanday bo‘lganini.

Lekin “x-variant” masalasidagi asosiy savol boshqa: test topshiriqlari ayrim shaxslarga oldindan ma’lum bo‘lganmi yoki yo‘qmi? Bu esa tamoman boshqa savol.

Har qanday statistika – hatto ideal normal taqsimotning o‘zi ham – test materiallari oldindan tarqagan yoki tarqamagani haqida konkret XULOSA BERA OLMAYDI. Chunki statistika natijani tasvirlaydi, sababni emas.

Oddiy misol: agar savollar oldindan cheklangan guruh qo‘liga tushgan bo‘lsa, umumiy natijalar baribir “normal” ko‘rinishi mumkin. Statistik taqsimotning normal chiqishi – “x-variant” tarqamaganining isboti emas.

Masalan, “1 soat ichida 400 ta odam yodlagan” bo‘lsa ham testologiyada bu umumiy fonga ta’sir ko‘rsatmaydi (aniqrogʻi‘ tashqaridan shunday koʻrinadi).

Shuning uchun BMBA taqdim qilgan statistikalar “x-variant” chiqmaganiga dalil bo‘la olmaydi. Ular faqat natijalar qanday taqsimlanganini ko‘rsatadi, xolos. “X-variant” bo‘yicha savol esa statistikadan oldingi masala – test materialining xavfsizligi va oldindan tarqalgan-tarqalmaganligi haqidagi savoldir.

👉 @TESTLIDER

“NOYOB QO‘LLANMA”

Kecha 7-sinf «O‘zbekiston tarixi» (2022) darsligi bo‘yicha yopiq guruhda 1-dars bo‘lib o‘tdi. Shuningdek, darslikka qo‘shimcha ravishda mana bu qo‘llanmani ham o‘qishadi.

👉 @TESTLIDER

📢 YANGI 2-GURUHGA QABUL BOSHLANDI!

• Kurs qanday tashkil etiladi?
Darslar aniq reja asosida olib boriladi. Har bir mavzu uchun yangi darsliklarga asoslangan “Kundalik-optimal” (yuqori sifatli mavzulashtirilgan testlar) to‘plamini ishlash imkoniyatiga ega bo‘lasiz.

Shuningdek, majburiy topshiriq sifatida “Forms test”lar ham muntazam ishlanadi. Bu testlar murakkab savollarga tayyorgarlik ko‘rishda juda muhim o‘rin tutadi.

• Pedagogik mahorat bo‘yicha darslar bo‘ladimi?
Ha, pedagogik mahorat hamda metodik qo‘llanmalar asosida qo‘shimcha darslar ham olib boriladi.

• Kimlar qatnashishi mumkin?
Kelgusi attestatsiya va “Milliy sertifikat” imtihonida qatnashmoqchi bo‘lganlar.

• O‘qituvchilar:
– Jalol BOLTAYEV (tarix)
– Mardon SHUKUROV (tarix)
– Guli ESHNAZAROVA (pedagogika)

Jalol BOLTAYEV strategiyasi asosida TIZIMLI tayyorgarlik ko‘rsangiz, hech qanday imtihon sizni cho‘chita olmaydi!

💰 Narx: 180 000 so‘m
🔥 “Ishonch chegirmasi” davrida: 150 ming so‘m (1-oyi)
🔘 Oldindan to‘liq to‘lov: 420 ming so‘m (imtihongacha to‘lov qilinmaydi)

💳 Karta: 9860010133910371

✅ To‘lovni amalga oshirib, chekni @jalolboltayev_kurs'ga yuboring. Shundan so‘ng siz yopiq guruhga qo‘shilasiz.

👉 @TESTLIDER

Jamiyatga beriladigan har qanday fidbekning ortida axloqiy javobgarlik bor

“Noldan 1 haftada A+ natija qildim”,
“8 kunda “majburiy”ni yopdim”,
“15 kun tayyorlandim” va hokazo.

Bunday gaplarni siz ham eshitgandirsiz?

Menda ham bunaqa fidbeklar bor. 1 haftada yoki juda qisqa muddatda natija qilgan o‘quvchilarim bor, albatta. Lekin, ochig‘i, men bunaqa postlarni izohsiz ulashishni yoqtirmayman. Chunki men tufayli odamlarda noto‘g‘ri qarash shakllanishini xohlamayman. Bunday holatlar odatda umumiy o‘quvchilar sonining kam qismini tashkil qiladi. Va bunga ko‘pincha alohida omillar sabab bo‘ladi – o‘quvchining individual qobiliyati, avvalgi bazasi yoki boshqa omillar. Bu gal koʻproq qanday omillar ta’sir qilgani ko‘pchilikka ma’lum bo‘lsa kerak.

Agar faqat qisqa muddatdagi natijalarni ko‘rsatib, izoh bermasam, ertaga kimdir mening yoki boshqa repetitorning oldiga imtihonga 15 kun qolganda bolasini yetaklab keladi-da: “A+ kerak, diplomatiyaga topshirmoqchi”, deydi... Mutlaq o‘quvchilarimning ozchilik qismini tashkil etgan natijalarni umumiy holatdek ko‘rsatib o‘quvchi yig‘sam – bu, menimcha, noto‘g‘ri va bunday holatda o‘zimni “yolg‘onchi” sifatida his qilaman.

Bu haqida avval ham batafsilroq yozganman. Qisqacha aytsam:
– alohida holatlarda, mas’uliyatli va intizomli o‘quvchi + “Kundalik-optimal” testlar bilan – taxminan 3 oy;
– standart holatda, sifatli testlar bilan (va standart holatda ham baribir “uyga vazifalarga befarq boʻlmagan o‘quvchi” bilan) – taxminan 6 oy.

Ha, do‘stlar, ba’zan ayrim repetitorlar bilib-bilmay juda qisqa muddat aytib yuborishi mumkin. Hali qo‘lida sifatli materiallar bo‘lmay turib ham. Lekin bu har doim ham “yolg‘onchilik”ni anglatmaydi, ba’zan metodikani yetarlicha tushunmaslik, sustroq fikrlash bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Men qariyb 10 yillik repetitor, oʻn minglab testlar tuzgan, testologiyani ilmiy doirada o‘rganadigan va respublikada tarix fanidan eng birinchi chiqqan test to‘plamining hammualliflaridan biri sifatida shu fikrni aytyapman.

(c) Jalol BOLTAYEV

👉 @TESTLIDER

Lekin ilgakka ilingan chuvalchangning narxi 1000 $ bo‘lsa, balki baliq oviga borganlarning hammasi 1 daqiqada baliq ilintirishi mumkin...

Lekin xarom baliq 😁

@TESTLIDER

Huquq darsligi mualliflari kitobga yuqoridagi “vaziyat”ni kiritishibdi. Darsliklarga shunday real hayotda uchrash ehtimoli yuqori bo‘lgan keyslarning kiritilishi bo‘yicha fikrim neytraldan biroz o‘ngroqqa siljigan – ya’ni ijobiyroq. Albatta, buning plyus-minus tomonlari bor. Konkret xulosa chiqarishim uchun chuqurroq tahlil qilishim kerak bo‘ladi. Biroq gap hozir bu haqda emas.

Mening keyingi nashrlar uchun huquq darsligi mualliflariga bir taklifim bor.

Quyidagi “vaziyat”ni ham misol sifatida kiritsangiz, zo‘r bo‘lardi.

“Milliy sertifikat” imtihonlari atrofida savollarning oldindan sizdirilishi bilan bog‘liq gap-so‘zlar ko‘payib bordi. Aprel oyida bo‘lib o‘tgan imtihonda savollar oldindan sizdirilganligi to‘g‘risida rasmiy OAVlarda maqolalar e’lon qilindi. BMBA savollar oldindan sizdirilganligini, xalq tilida aytganda, “x-variant” chiqqanini tasdiqlovchi RAD ETIB BO‘LMAS DALILLAR bo‘lishiga qaramasdan yetarlicha choralar ko‘rmadi, muhim va asosiy savollarga hech qanday izoh bermadi, shunchaki sukut saqladi.”
Hurmatli o‘quvchilar, agar hammasi “qog‘ozda yozilgani kabi” “x-variant” ishiga aloqador shaxslar topilib, ularga qanday jazo tayinlanar edi?

👉 @TARIXCHI_QARASHLARI

DIQQAT, 3 ta guruhga qabul DAVOM ETMOQDA!

1. BIRINCHI GURUH
• 180 ming so‘m (oyiga)
• Yaqin kunlarda 7-sinf «Jahon tarixi» (2022) darsligini o‘rganishni boshlaydi.
• Dars jadvali

2. IKKINCHI GURUH
• 180 ming so‘m (oyiga)
• Chegirma: 1-oy uchun 150 ming so‘m to‘lab, qo‘shilishingiz mumkin!
• NOLDAN TEZ ORADA BOSHLANADI

3. Majburiychilar uchun O‘zbekiston tarixi guruhi (10 talik test uchun)
• Narx: 200 ming so‘m (bir martalik)
• 8-sinf “O‘zbekiston tarixi” (2019) darsligi boshlangan.

👨‍🏫 Darslarni Jalol BOLTAYEV va Mardon SHUKUROV ustozlar olib boradi.
💳 Karta: 9860010133910371

✅ O‘zingizga kerakli guruhni tanlab, to‘lovni amalga oshiring va chekni @jalolboltayev_kurs’ga yuboring. Shundan so‘ng sizni guruhga qo‘shib qo‘yamiz.

👉 @TESTLIDER