G‘ALIZ SAVOLLAR

Tarixni, xususan, 6-sinf darsligini endi o‘rganishni boshlagan o‘quvchilar orasida g‘aliz savollar ko‘p uchrab turadi. Shunday g‘aliz savollarga ba’zi misollar keltiraman:

1. So‘nggi paleolit davrining eng muhim ixtirosi nima?
2. Neolit davrining eng KATTA ixtirosi nima-yu, eng MUHIM ixtirosi nima?

Birinchi savolning muammosi shundaki, “eng muhim ixtiro” degan iboraning o‘zi ilmiy jihatdan aniq mezonga ega emas. Darslikda “muhim ixtiro” deb yozilgani uning ahamiyatini ko‘rsatadi, xolos. Bu “barcha ixtirolardan ustun” degan qat’iy ilmiy hukmni anglatmaydi.

Fanda konsensus degan tushuncha bor. Konsensus – olimlarning ko‘pchiligi tomonidan qabul qilingan, bahsli bo‘lmagan umumiy fikr degani. So‘nggi paleolitda “eng muhim ixtiro aynan turarjoylar” degan umumiy kelishuv yo‘q. Kimdir san’atni, yana kimdir turarjoylarni, kimdir toshga ishlov berishning yangi usullarini muhim deb hisoblaydi. Shu bois “so‘nggi paleolitning eng muhim ixtirosi qaysi?” tarzidagi yopiq test topshirig‘i testologik jihatdan o‘ta muammoli hisoblanadi. U bitta, muhokamasiz javobga ega emas (ochiq savol sifatida qo‘llansa, bu boshqa masala).

Ikkinchi savolda esa vaziyat boshqacha. Neolit davriga kelganda “eng katta” desa ham, “eng muhim” desa ham, to‘g‘ri javob “dehqonchilik va chorvachilik” bo‘ladi.

Chunki fanda Gordon Chayld kiritgan “neolit inqilobi” degan atama bor. Bu atama aynan ovchilik va termachilikdan ishlab chiqaruvchi xo‘jalikka, ya’ni dehqonchilik va chorvachilikka o‘tishni anglatadi (bu atama 8-sinf “Jahon tarixi” (2024) darsligida ham yozilgan).

Bu o‘zgarish oddiy yangilik emas, balki butun insoniyat hayotini o‘zgartirib yuborgan inqilob darajasidagi burilish sifatida baholanadi. Ko‘pchilik olimlar ham shu fikrni qo‘llab-quvvatlaydi. Buni konsensus desa bo‘ladi.

Shuning uchun neolit davrida “eng katta ixtiro” bilan “eng muhim ixtiro”ni ajratib, ularni turli-tuman javoblarga bog‘lash ilmiy jihatdan to‘g‘ri emas. Bu yerda “eng katta ixtiro”, “eng muhim ixtiro” bir ma’noni anglatadi va “dehqonchilik va chorvachilik”ka olib boradi.

(c) Jalol BOLTAYEV – repetitor, testolog

P. S. Yana bir narsa: zamonaviy tadqiqotlar “neolit inqilobi” atamasining o‘zini ham muhokama qilmoqda...

👉 @TESTLIDER

Bugun 2-guruhda 2-dars. Ishtirokchilar uyga vazifa sifatida berilgan “Kundalik-optimal”dagi 153 ta testni, “Forms test”dagi 40 ta testni, “Quiz”dagi 30 ta testni yechishadi. Kecha “Kundaliik-optimal”dagi 233 ta testni yechishgandi.

Bir qarashda juda murakkab jarayondek tuyiladi. Lekin bir kirishib ketsangiz, mavzularning xotirada mixdek o‘rnashayotganini, bilimingiz oldingidan bir necha barobar yuqoriroq rivojlanayotganini his qilib, bu metodikani yoqtirib qolasiz.

👉 @TESTLIDER

“Yumshoq H” va “Qattiq X”ni birlashtirish kerak bo‘lsa, “yumshoq H”ni qoldirish kerak.

X ga o‘rin yo‘q!

Yo kimlargadir X kerakmi? )

👉 @TESTLIDER

Tarixni qanday o‘zlashtirish kerak, qanday qilib qisqaroq muddatda natija qilish mumkin?

Agar bu savolga javob berayotib sizga audiodars eshitish, video ko‘rish, takrorlash va boshqa usullarni sanab, “Kundalik-optimal” bilan ishlashni umuman aytishmasa, uchta ehtimol bor:

1. Bu metodikaning ommalashishi u(lar) uchun manfaatli emas (“oʻquvchi yoʻqotaman” deb oʻylaydi).

2. Natijangiz uchun chin dildan qayg‘urishmaydi.

3. Samarali oʻqitish boʻyicha tushunchasi yetarli emas, repetitorlik qobiliyati sust.

👉 @TESTLIDER

«KUNDALIK-OPTIMAL» test to‘plamidan (8-sinf “O‘zbekiston tarixi”, 2023)

Vaziyat. Amir Temur saltanatining Kesh viloyatida ikki qo‘shni chorvador jamoa o‘rtasida tog‘ etagidagi bahorgi yaylovdan foydalanish yuzasidan nizo kelib chiqadi. Bir tomon bu yaylovda mol boqishni ajdodlaridan buyon davom ettirib kelayotganini, bu esa azaliy tartib ekanini da’vo qiladi. Ikkinchi tomon mazkur hudud bo‘yicha na sulton yorlig‘i, na shariat muhrlagan vaqfnoma borligini, binobarin bu “azaliy tartib” hech bir hujjatga tayanmasligini aytadi.

Mazkur nizoni adolatli hal etish vazifasi qaysi sudya zimmasiga yuklangan bo‘lar edi?

A) shariat qozisi
B) qozi askar
C) ahdos qozisi
D) ma’muriy sudya

👉 @TESTLIDER

Taqqoslash uchun

Hindistonda 29 foizlik mazmunan moslik aniqlangach, jinoyat ishi qo‘zg‘atildi, respublika darajasidagi tergov boshlandi, 13 kishi hibsga olindi, masala parlament muhokamasiga olib chiqildi, odamlar ham oʻz fikrlarini bildirishdi va vazir bunday holat takrorlanmasligiga rasman va’da berdi.

O‘zbekistonda esa imtihondan oldin tarqalgan va narxi odam boshiga 1000 $ boʻlgan materiallarda 66 foiz va 43 foiz moslik qayd etilganiga qaramay, ushbu holat yuzasidan jamoatchilik muhokamalari faqat ayrim OAVlar va ba’zi faollar doirasidagina davom etmoqda.

Qolganlar lom‐mim deyishni oʻziga ep koʻrmayapti.

👉 @TESTLIDER

Hindlar baribir bizdan kushli

Yaqinroq keling, sizga Hindistondagi “x-variant” jinoyati haqida gapiray. Negadir juda tanish tuyilyapti...

Hindistonda o‘zini “M Sir” deb ataydigan bir repetitor bor edi, minglab shogird “yetishtirgan” “ustoz”. Yillar davomida uning “x-variant” sotishi haqida mish-mish yurgan. Qizig‘i, bu mish-mishlarni “M Sir”ning o‘zi ham tarqatardi. Chunki “x-variant sotadi” degan ovoza uning uchun isnod emas, reklama edi. Har “sezon”da “x-variant”ga muhtoj, usiz natija qilolmaydigan qatlamning o‘zi kelib, o‘zi soqqasini sanab berardi.

So‘ng 2026-yil keldi. U imtihondan 1 kun oldin sotgan fayllardan biri ommaga oshkor bo‘ldi. Ichida imtihondagi haqiqiy savollarga 29 foiz “tasodifiy” moslik... “M Sir” avvaliga “savollar tushimga kirdi”, degan mazmundagi bema’ni bahonani aytdi. Lekin bu voqealar Gondurasda emas, Hindistonda bo‘layotgan edi. “M Sir” shuni hisobga olmadi.

Jinoyat ishi ochildi. “M Sir”ning telefoni va noutbuki musodara qilindi, plastik kartalari tekshirildi. Va “tasodif”ning bank o‘tkazmalari ko‘rina boshladi: aniqlanishicha, u “ichkaridagilar”dan savollarni sotib olar, so‘ng “x-variantga muhtojlar”ga 2000 dollardan sotar, shu tariqa chiqargan xarajatini bemalol “3x” qilib olardi.

“Xaridorlar” ham “sizdan Buddaning o‘zi rozi bo‘lsin, ustoz” deb duo qilib ketishardi. Boshqa birovning haqqini o‘g‘irlayotganini, aslida jinoyatga sherik bo‘layotganini xayoliga ham keltirmasdi.

Xullas, hammasi rasvo bo‘ldi, “biznes”ga nuqta qo‘yildi. “M Sir” va “ichkaridagilar” qamoqqa olindi, endi shu paytgacha qilgan qilmishlari uchun javob beradi, xalq esa ularni “vatan xoini” deb atayapti.

Endi sarlavhaga qaytaylik. Hindlar nega bizdan kushli? Chunki ularda narx 2000, bizda esa 1000.

👉 @TESTLIDER

Tez orada “Kundalik-optimal” kitoblarimga KATTA CHEGIRMA e’lon qilaman!

Bozorlarda kitoblarimni odatda 35–45 ming so‘m atrofida topishingiz mumkin. Endi esa narx eng arzon joydagidan ham arzonroq bo‘ladi. Bundan tashqari, kitoblar bilan birga sizga o‘z sovg‘amni ham yuboraman.

Bu kitoblarni sotib, boyib ketib, villa sotib ololmayman. Asosiy maqsadim – imkon qadar ko‘proq o‘quvchi to‘g‘ri tizim asosida tarixni o‘rganishi.

Hech bo‘lmasa bitta kitobni men tavsiya qilgan usul orqali, “Kundalik-optimal” asosida o‘rganib ko‘ring. Natijasini o‘zingiz sezib, bu tizimning farqini tushunasiz.

Eslatma: testlarni mavzu topshirishdan oldin ishlash kerak, keyin emas. Bu ham muhim rol o‘ynaydi.

Kuting. Tez orada “katta chegirma” e’lon qilinadi!

👉 @TESTLIDER

Balki shuncha gapdan soʻng bu yil yozgi imtihon oldidan yurisprudensiyaga topshiradiganlar Olmazor tumanidagi ko‘p qavatli uyning oxirgi qavatiga chiqib olib, “jiddiy tayyorgarlik” koʻrishga jur’at qilmas.

Ya’ni oxirgi kun kitob oʻqimang, shunchaki dam oling, deyapman‐da.

👉 @TESTLIDER

🚀 BITTA TO‘LOV EVAZIGA IKKITA GURUHGA QO‘SHILISH MUMKIN!

2-guruh hali 6-sinf darsligini o‘qiyapti, 1-guruh esa ertaga 10-sinf “Jahon tarixi”ni boshlaydi. Agar sifatli, tizimli va takrorlanmas mualliflik materiallari bilan tayyorlanmoqchi bo‘lsangiz, ayni paytda qo‘shiling!

💰 Kurs narxi: 180 000 so‘m (oyiga)
➜ 150 ming so‘m – 1-oy uchun maxsus narx
➜ 420 ming so‘m – kuzgi imtihongacha (3 oylik)

Kursga qo‘shilish uchun 9860010133910371 kartasiga to‘lovni amalga oshiring va chekni @jalolboltayev_kurs'ga yuboring. Shundan so‘ng sizni yopiq guruhga qo‘shamiz.

👉 @TESTLIDER

Xalqtalimiinfo.uz asoschisi Ulug‘bek Po‘latov uddaladi!

“Dolzarb 90 kun” tadbirlariga men bilgan o‘qituvchilarning kamida 95 % aslida o‘z ixtiyori bilan bormaydi.

Lekin ko‘pchilik gapirishga qo‘rqadi. Bu qo‘rquv va gapirmaslikni “Gapirgan bilan baribir hech narsa o‘zgarmaydi” degan gap bilan oqlashga urinishadi. Lekin, mana, o‘zgarar ekan-ku...

Birgina inson bu mavzuni ko‘tardi. To‘xtamadi. Dalillar bilan gapirdi. Muammoni kun tartibida ushlab turdi.
Oradan ko‘p o‘tmay, “Dolzarb 90 kun” tadbirlari to‘xtatildi.

Agar Ulug‘bek Po‘latov bu masalani ko‘tarmaganida, bugun ham minglab bolalar va o‘qituvchilar jazirama issiqda maktablarga qatnayotgan bo‘lishi mumkin edi.

Yana bir narsa doim menga qiziq tuyiladi. Kimdir konstruktiv tanqid qilayotganida miyasi faqat “maqtash”ga o‘rganib qolganlar darrov: “gapirmasa bo‘lardi”, “yana tanqid boshlanibdi” deydi. Qizig‘i shundaki, keyinchalik o‘sha tanqid tufayli yuz bergan ijobiy o‘zgarishlardan aynan o‘shalarning o‘zi ham foyda ko‘radi.

Bugun ham shunday bo‘ldi. Kecha tanqidni yoqtirmaganlarning farzandlari ham endi yozning eng issiq kunlarida maktabga bormaydi. O‘sha tanqidni yoqtirmagan o‘qituvchilarning o‘zi ham endi jaziramada tadbirlarga chiqmaydi.

👉 @TESTLIDER