Tanish holat. Menda ham shunga o‘xshash vaziyatlar bo‘lgan. Balki “o‘sha paytlarda” alam qilgani uchunmi, shunday gap yozgan edim: Gondurasda ham bir paytlar xalqini himoya qilish uchun kurashgan, ammo oxir-oqibat aynan o‘sha xalqning o‘zidan zarba yeb, “yaxshisi kuchlilar tomoniga o‘tay” deb tizim ichiga singib ketganlar bo‘lmaganmikan?

Ba’zan odamni qarshisidagi dushman emas, o‘zi yaxshilik qilgan odamning munosabati charchatadi. Shunday paytlarda umummanfaat deb o‘z manfaatlaringdan kechganing, ayrim takliflarni rad etganing ham yodingga tushib ketarkan...

Lekin afsuslanmayman. Chunki bunday ishlar, avvalo, vijdoning bilan yolg‘iz qolganda u bilan erkin gaplasha olish uchun qilinadi.

👉 @TESTLIDER

Tasavvur qiling, 2 oydan beri oflayn tarzda tayyorgarlik ko‘ryapsiz, lekin repetitoringiz haligacha ismingizni ham bilmaydi. Bunday holat, albatta, o‘quvchiga yoqmaydi. Shuning uchun oflayn kursda ham imkon qadar o‘quvchilarni tezroq bilib olishga harakat qilaman.

Onlayn ta’limda esa bu muammo yanada jiddiyroq (va bu muammoga shu paytgacha to‘laqonli yechim topdim, deb men ham ayta olmayman, aniqrog‘i ayta olmasdim. Endi esa boshqacha).

O‘quvchi kursni “shunchaki Telegramdagi guruh” deb qabul qilsa, uning darsga bo‘lgan munosabatiga va oxir-oqibat natijasiga ham salbiy ta’sir qiladi.

Shu sababli avvalgi guruhlarimda ham o‘quvchilar bilan ko‘proq muloqot qilishga harakat qilardim, kontaktlarimga saqlab qo‘yardim. O‘quvchilar soni ko‘paygani sari buni amalga oshirish qiyinlashadi.

Lekin “Uchinchi guruh”dan boshlab bu tartibni yana joriy qildim va bundan keyin ham davom ettiraman.

Chunki o‘quvchining qanday o‘qiyotganini, qayerda qiynalayotganini, nimalarga ehtiyoji borligini va qaysi jihatlari sustligini ham bilib borish kerak. Bu esa uning kamchiliklari ustida o‘z vaqtida ishlash va natijasini yaxshilash uchun muhim.

Xudo xohlasa, bizning kursda hech kim shunchaki Telegramdagi guruhga qo‘shilib, keyin o‘z holiga tashlab qo‘yilgan o‘quvchiga aylanib qolmaydi.

👉 @TESTLIDER

#darslikka_izoh

10-sinf darsligidagi Qoraqalpog‘iston haqidagi ma’lumotga aniqlik

Darslikda Qoraqalpog‘iston 1925–1932-yillarda Qozog‘iston, 1932–1936-yillarda esa RSFSR tarkibida bo‘lgan, degan ma’lumot bor. Bu ma’lumot texnik sabab bilan xato tushib qolgan bo‘lsa kerak.

Aslida Qoraqalpog‘iston 1925–1930-yillarda Qozog‘iston ASSR tarkibida, 1930–1936-yillarda RSFSR tarkibida bo‘lgan.

Ruscha Vikipediyadan ham ko‘rib olishingiz mumkin. Unda “1930-yil 20-iyulda Qoraqalpoq avtonom viloyati Qozog‘iston ASSR tarkibidan chiqarilib, bevosita RSFSR tasarrufiga o‘tkazildi”, deb yozilgan.

1932-yilda nima bo‘lgan edi?
1932-yilda Qoraqalpog‘istonning viloyat maqomi o‘zgarib, respublikaga aylantirilgan. Ya’ni RSFSR tarkibidagi Qoraqalpoq avtonom sovet sotsialistik respublikasiga aylantirilgan.

Yanada aniqroq qilib aytadigan bo‘lsak:
1925–1930 – Qozog‘iston ASSR tarkibidagi avtonom viloyat
1930–1932 – bevosita RSFSR tarkibidagi avtonom viloyat
1932–1936 – RSFSR tarkibidagi Qoraqalpoq avtonom sovet sotsialistik respublikasi

“Kundalik-optimal”ni tuzish jarayonida ma’lumotlarni odatda bittalab tekshirib chiqaman. Lekin yuqoridagi holat texnik xatolik, xolos.

Aytgancha, “Kundalik-optimal”dagi bu mavzuga oid savolda ma’lumot to‘g‘ri berilgan. O‘quvchimning savoli sababli shu masalaga aniqlik kiritib qo‘yishni lozim topdim.

👉 @TESTLIDER

👉 @TESTLIDER

O‘zi azaldan qashqadaryoliklarni yaxshi ko‘rardim :)

Kursimda qashqadaryoliklarning ulushi hatto xorazmliklardan ham o‘tib ketdi.

👉 @TESTLIDER

Yangi o‘quv dasturlari muhokamasi: huquq fani o‘quv dasturi o‘z maqsadini o‘zi rad etyapti

O‘quv dasturi – muayyan fan bo‘yicha o‘quvchiga nimalarni o‘rgatish va unda qanday bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarni shakllantirish kerakligini belgilab beradigan asosiy hujjat.
Ya’ni, sodda qilib aytganda, o‘quv dasturi maktabda nimani o‘qitishimiz va ta’lim natijasida qanday o‘quvchini shakllantirishimiz kerakligini belgilaydi. Darsliklar shu dastur asosida tuziladi, BMBA testlari ham o‘quv dasturida belgilangan bilim va ko‘nikmalar asosida shakllantiriladi (ammo o‘quv dasturini faqat “BMBA qanday test tuzadi?” degan savoldan kelib chiqib shakllantirish to‘g‘ri emas).
Ayni paytda muhokamadagi yangi o‘quv dasturlari yuzasidan ustoz Komil Jalilovning Gazeta.uz nashrida maqolasi e’lon qilindi. Quyida ushbu maqoladan ustozning huquq va tarix fanlariga oid ayrim fikrlarini keltirib o‘taman.

...ayrim fanlarda standartlarda e’lon qilingan ilg‘or maqsadlar (tanqidiy va ijodiy fikrlash, media-savodxonlik va boshqa ko‘nikmalarni rivojlantirish) bilan fanlar darajasidagi o‘quv natijalari o‘rtasida nomuvofiqlik borligini kuzatish mumkin.

Bunday nomuvofiqlikning yaqqol misollaridan biri “Davlat va huquq asoslari” fanidir. 5−9-sinflar uchun mo‘ljallangan davlat standarti davlat va jamiyatni boshqarish ishiga tanqidiy fikrlovchi, faol fuqarolik pozitsiyasiga va daxldorlik hissiga ega bo‘lgan jamiyat a’zosini tarbiyalash maqsadini ilgari sursa-da, 8−9-sinflar dasturiga kiritilgan o‘lchanadigan o‘quv natijalarining aksariyati (52 tadan 45 tasi) birgina fe’l — “izohlash” orqali ifodalangan. Dasturning o‘zida “izohlash” rasman “tushuncha mazmunini sharhlash” deb belgilangan bo‘lib, bu — Blum taksonomiyasi bo‘yicha quyi kognitiv darajalar iyerarxiyasida ikkinchi o‘rinda turadigan “tushunish” bosqichidir. 8−9-sinflar kodifikatori darajasida real keyslarni hal qilish uchun huquqni tahlil qilish, baholash yoki qo‘llash ko‘nikmalari deyarli mavjud emas, bu esa tanqidiy fikrlash, faol pozitsiya yoki daxldorlik hissini rivojlantirish bo‘yicha belgilangan maqsadlarga erishishni imkonsiz qilib qo‘yadi.

Hatto “tahlil qilish” va “baholash” kabi yuqori darajadagi fe’llar paydo bo‘ladigan hamda aybsizlik prezumpsiyasi, ombudsman instituti yoki mehnat nizolari singari amaliy va protsessual institutlarning bir qismi o‘rgatiladigan 10−11-sinflarda ham tanqidiy tahlil doirasi qat’iy cheklangan: o‘quvchilar faqatgina fuqarolar yoki ish beruvchilar tomonidan qonun buzilishi holatlarini baholaydilar (masalan, DHA.11.XH.08), lekin ularning oldiga davlat idoralari qarorlari yoki hujjatlarining adolatliligi yoxud samaradorligini baholash vazifasi qo‘yilmagan.

Dastur, shuningdek, “inson va shaxs tushunchasi” (DHA.8.OH.01), “jamiyat tushunchasi” (DHA.8.OH.02), “davlat belgilari” (DHA.8.OH.03), huquqning turli sohalari asoslari va manbalari kabi mavhum ta’riflar bilan to‘ldirib yuborilgan. Bu mavhum tushunchalar o‘smirning hayotiy tajribasidan yiroq bo‘lib, bu holat bilimlarni real voqelikka ko‘chirishni haddan tashqari qiyinlashtiradi. Dasturda taqiqlar va javobgarlikka, jinoyatlar, nojo‘ya xatti-harakatlar, huquqbuzarlik belgilari va voyaga yetmaganlarning jinoiy javobgarligiga kuchli urg‘u berilgan, biroq huquqiy himoya vositalari (masalan, davlat idoralariga qanday murojaat yozish, yozgi ta’tildagi ish uchun oylik to‘lanmasa, qayerga shikoyat qilish yoki bolalar ombudsmani amalda qanday ishlashi) yoritib berilmagan.

***
Tarix dasturi qiziqarli tuzilgan. Davlat standartlarida “tarixiy manbalar bilan ishlash, tarixiy voqea va jarayonlarni taqqoslash hamda ularning o‘zaro bog‘liqligini aniqlash orqali tanqidiy va kreativ fikrlashni rivojlantirish” yoki “tahliliy fikrlay oladigan ongli fuqaroni tarbiyalash” kabi maqsadlar belgilangan. Dasturda tanqidiy fikrlashga nisbatan qo‘sh standart qo‘llangani kuzatiladi: tashqi tarixiy jarayonlar (masalan, dekolonizatsiya, imperialistik ekspansiya, totalitar usullar) chuqur tanqidiy o‘rganiladi. Biroq, maqsad O‘zbekiston tarixiga kelganda, o‘quvchi ajdodlarining harakatlarini (masalan, davlat boshqaruvi yoki istilochilik yurishlarini) “tarixiy empatiya” nuqtai nazaridan tahlil qilishi kerak. Masalan, o‘quvchi “Temuriylar davri davlat arboblarining xalq farovonligi va adolatga bo‘lgan munosabatini „Adolat — davlat asosi“ tamoyili kontekstida tarixiy empatiyaga tayanib baholashi” (OʻT8.II5.02) yoki “Amir Temurning o‘zi bosib olgan yerlarda tartib o‘rnatish va binolar qurish bo‘yicha qarorlarini o‘sha davr qadriyatlari va siyosati nuqtai nazaridan baholashi” (OʻT8.S6.03) lozim.
Tarix fani dasturi o‘z mazmuniga ko‘ra chiziqli-xronologik va faktlarga asoslangan bo‘lib qolgan: ta’lim natijalari muayyan tarixiy voqealarga qat’iy bog‘lab qo‘yilgan. Bu esa bilimlarni transfer qilish, ya’ni o‘quvchining aniq bir tarixiy voqeadan umumiy qonuniyatlar yoki tamoyillarni (qoliplarni) anglab yetishi va ularni boshqa tarixiy yoxud zamonaviy vaziyatlarni tahlil qilishda qo‘llay olish qobiliyatini yo‘qqa chiqaradi. Masalan, o‘quvchi Rossiya imperiyasining Turkistonda temiryo‘l qurishini mustamlakachilik manfaatlari nuqtai nazaridan tahlil qiladi (O‘T10.IK4.01). Undan umumiy mavhum modelni (“infratuzilmaviy imperializm” yoki “ekstraktiv iqtisodiyot”) aniqlash kutilmagani uchun u Turkistondagi temiryo‘lni yakka-yagona tarixiy fakt sifatida qabul qiladi hamda yirik davlatlarning o‘z mustamlakalarida yoki rivojlanayotgan mamlakatlarda amalga oshirgan boshqa shunga o‘xshash yirik infratuzilmaviy loyihalari bilan qiyoslay olmaydi.

Yana bir misol. Kodifikatorda Mixail Gorbachyov islohotlari va Yevropadagi geosiyosiy o‘zgarishlar keysi mavjud (JT10.II1.02), biroq ta’lim natijasi muayyan davr va shaxsga bog‘lab qo‘yilgani tufayli o‘quvchi “qayta qurish”ning barbod bo‘lishi mantig‘ini dunyodagi “yuqoridan” amalga oshirilgan boshqa har qanday muvaffaqiyatsiz davlat islohotlari tahliliga tadbiq eta olmaydi.

Komil Jalilovning boshqa fanlar yuzasidan bildirgan fikrlarini ham o‘qimoqchi bo‘lsangiz, maqolani batafsil o‘qing.

👉 @TESTLIDER

“Uchinchi guruh”imdagi gender statistika

Erkaklarni ko‘paytiraylik, harakat qilinglar )

👉 @TESTLIDER

“Oktyabrchilar” va “Dekabrchilar” guruhiga qo‘shilganlarga 3 ta “Kundalik-optimal” kitobi va imzoli ruchka sovg‘a qilinishidan xabaringiz bor.

Barchaga sovg‘alarni “Uzpost” pochtasi orqali yuboramiz. Lekin xorazmliklar o‘quv markazimga kelib, o‘zlari olib ketishlari ham mumkin. Qaytanga, bu bizga ham yaxshiroq bo‘lardi. :)

Bunda yana men bilan rasmga tushish baxtiga ham musharraf bo‘lishingiz mumkin. 😄

Kursga qabul davom etmoqda, murojaat uchun: @jalolboltayev_kurs

👉 @TESTLIDER

Jalol Boltayev kursining repetitorlar hamjamiyati

Qariyb 10 yillik repetitorlik faoliyatim davomida to‘plagan tajribamni endi kursimda tahsil olayotgan repetitorlar bilan alohida yopiq guruhda bo‘lishmoqchiman.

Bu guruhda o‘quvchilar oldida aytib bo‘lmaydigan, dars jarayonida ko‘rinmaydigan repetitorlikning ichki jihatlari, yillar davomida shakllangan qarashlarim, turli vaziyatlarda sinab ko‘rgan usullarim, yo‘l qo‘ygan xatolarimdan chiqargan xulosalarim, o‘quvchilar bilan ishlashdagi nozik masalalar, darsni tashkil qilish va yuqori natijaga erishish bo‘yicha tajribalarim haqida ochiq yozib boraman.

Bundan tashqari, testologiyaning ilmiy-nazariy asoslari, zamonaviy yondashuvlari va ularni amaliyotda qo‘llash bo‘yicha yillar davomida shakllangan tajribalarimni ham shu hamjamiyatda qisqa-qisqa yozib boraman.

❗️Hamjamiyatga faqat kursimda tahsil olayotgan repetitorlargina qo‘shila oladi.

Eslatma: bu test servisi emas. Ya’ni “falon mavzudan faloncha test kerak” deb test so‘raladigan guruh emas.

Kurslarga ro‘yxatdan o‘tish uchun @jalolboltayev_kurs'ga yozing.

👉 @TESTLIDER

SO‘NGGI IMKONIYAT!

Aslida “Uchinchi guruh”ga 31-avgustgacha qo‘shilganlarga 3 ta kitob + imzoli ruchka sovg‘a qilishni rejalashtirgandik.

Lekin ko‘pchilik so‘ragani uchun bugun ham qo‘shilganlarga sovg‘alarni yuboradigan bo‘ldik.

Guruhga keyinchalik ham qo‘shilish mumkin, ammo kitob va imzoli ruchka sovg‘a qilinmaydi.

To‘g‘ri tushuning, kitoblarni yuborish uchun har kuni pochtaga borib-kelish imkonimiz yo‘q. Shu sababli sovg‘a muddatini faqat yana bir kunga uzaytirdik.

Murojaat uchun: @jalolboltayev_kurs

👉 @TESTLIDER

Tarix fanini shu paytgacha maxsus tarzda umuman o‘rganmagan o‘quvchilar diqqatiga!

Agar sizga tarix fanidan sertifikat asosiy fan sifatida kerak bo‘lsa, oktyabr oyidagi imtihonga shoshilmaslikni tavsiya qilaman.

Ijtimoiy tarmoqlardagi “mutlaq noldan 1 haftada A+, 1 oyda A+” kabi gaplarga uchmang. Ha, menda ham mutlaq boshlang‘ich nuqtadan 1 oyda yuqori natija olgan o‘quvchilar bo‘lgan. Lekin ular umumiy o‘quvchilarimning kamchilik qismini tashkil qiladi.

Agar menda tayyorlanishni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz-u, tarixni mutlaq noldan boshlayotgan bo‘lsangiz, 27-oktyabrga mo‘ljallangan “Tezkor guruh”ga emas, “dekabrchilar” guruhiga kiring.

“Tezkor guruh”da mavzular ko‘proq bo‘ladi. Demak, kuniga bajariladigan testlar soni ham ko‘p. Mutlaq noldan boshlayotgan o‘quvchining bunday temp va bosimga moslasha olmaslik ehtimoli yuqori.

Telegram-Instagramdagi chiroyli va'dalarga ishonib, qolgan 2 oyingizni ham samarasiz o‘tkazib yuborishingiz mumkin.

Vaholanki, shu 2 oyda to‘g‘ri tartib va real temp asosida tayyorlansangiz, ancha samaraliroq natijaga erishishingiz mumkin. Men chin dildan maslahat beryapman, keyin afsuslanib qolmang.

👉 @TESTLIDER

⚡️ 80 ming so‘m evaziga Jalol Boltayevda 1 oy tahsil olish imkoniyati!

Guruhga kirish narxi 200 ming so‘m. Ammo guruhga qo‘shilganlarga 3 ta “Kundalik-optimal” kitobi va imzoli ruchka sovg‘a qilinadi.

Bu sovg‘alarning o‘zi men uchun yuborish xarajatlari bilan 120 ming so‘mga tushadi. Demak, aslida siz 80 ming so‘m evaziga 1 oy tahsil olyapsiz.

“Kundalik-optimal”dan foydalanganlar uning qadrini yaxshi biladi. Bu kitoblar orqali tayyorgarlik ko‘rgan odam keyinchalik boshqa har qanday usullarni “sust” ko‘ra boshlaydi.

Shunchaki, bundan bexabar bo‘lganlar ham bu afzallikni bilishi uchun kitoblarni sovg‘a qilish tartibini joriy qildim.

Ishonchim komilki, men aytgan tartibda 1 oy tahsil olgan odam 2-oyda ham shu guruhda qolishni xohlaydi.

👉 @TESTLIDER

O‘quvchilarning maqsadi ham har xil ekan

“Uchinchi”, “To‘rtinchi” guruhdagilarning 76 foizi – Milliy sertifikat, 61 foizi – attestatsiya, 22 foizi – Vazir jamg‘armasi, 8 foizi – olimpiada, 1 foizi esa yozgi kirish imtihoniga tayyorlanmoqda.

Maqsadlar har xil. Talab bitta – tarixni puxta o‘rganish. Buning uchun – Jalol BOLTAYEV onlayn kursi.

👉 @TESTLIDER

Uchinchi – “Oktyabrchilar” guruhiga qabul davom etmoqda. Darslar tez kunlarda boshlanadi

Hozir ham guruhga qo‘shilishingiz mumkin, biroq endi sovg‘a berilmaydi. Sovg‘a olishni istasangiz, to‘rtinchi – “Dekabrchilar” guruhiga 10-sentyabrgacha qo‘shilishingiz kerak.

Aslida, aminmanki, sovg‘asiz ham bu kurs o‘z narxiga arziydi. Beradigan qiymatini hisobga olsak, kurs narxi uning haqiqiy qiymatidan ham arzonroq.

Kursga qo‘shilish uchun @jalolboltayev_kurs'ga yozing.

👉 @TESTLIDER

“I (i) unli harfmi, undoshmi, ustoz?”

Abituriyent paytlarimda ona tili darsida bir o‘quvchi ustozga shunaqa savol bergandi. Bu mavzularni allaqachon o‘tib bo‘lgan edik. Qolaversa, umuman kursda tayyorlanmaydigan o‘quvchi ham o‘zbek tilidagi 6 ta unlini juda yaxshi biladi, deb o‘ylagandim o‘shanda.

Ichimda “hozir domla so‘kib tashlasa kerak”, deb turgandim. Lekin domlam soʻkmadi, “shuni ham bilmaysanmi?” demadi ham. I ning unli harf ekanini va nima uchun unli ekanini o‘sha o‘quvchiga qaytadan tushuntirib berdi.

Men ham abituriyent paytimda ona tili va fransuz tili fanlaridan tayyorlanardim va juda ko‘p savol berardim.

Meni odatda “kim?”, “qachon?” degan savollardan ko‘ra, “nega?” degan savol ko‘proq qiziqtirardi.

Masalan, fransuz tilida le, la artikllari nima uchun aynan ma’lum otlar oldidan qo‘yiladi? Maktabda matematikadan o‘rganganimiz π nima uchun aynan 3,14 ga teng? Nega bunday?

Xullas, “nega?” degan savolni juda ko‘p berardim.

Bir gal fransuz tili ustozim hazillashib “bunga qo‘yib bersa, hozir bu testlar nima uchun “snegurochka” (oq qog‘oz)ga chiqarilyapti, nima uchun rangli qog‘ozga emas, deb ham so‘raydi”, degandi. 😁

Fransuz tili tayyorlanganlar biladi, u yerda qayerdan kelgani ham tushunarsiz, “shunchaki shunaqa” qoidalar bor (aniqrog‘i, test uchun ahamiyatsiz).

Repetitor sifatida xarakterim shakllanishida o‘sha ona tili ustozimning ta’siri katta bo‘lgan. Onlayn kursimda har bir darsni “kimda qanday savol bor?” degan gap bilan yakunlayman.

Odatda o‘sha paytda javob beraman. O‘sha paytning o‘zida javob bera olmasam (ya’ni bilmasam yoki ikkilansam) odatda taxmin qilib ketmayman. Manbalardan qarayman, tekshiraman va imkon qadar aniq javob berishga harakat qilaman.

Xullas, ayrim o‘quvchilarim “savol bersam, ustoz oldida yomon ko‘rinib qolaman”, deb o‘ylashi mumkin. Aslo unday emas. Biror narsani tushunmayapsizmi – bemalol so‘rang. Hatto o‘zingizga juda oddiy tuyilayotgan narsa bo‘lsa ham.

(c) Jalol BOLTAYEV

👉 @TESTLIDER