10-sinf «Jahon tarixi» (2022) darsligida 70 tadan ortiq faktik xatolik bor

Tan olish kerak, har qanday davlat darsliklarida xatolar uchraydi. Xatosiz ish bo‘lmaydi, ayniqsa darslik yozishda juda ko‘p ma’lumot bilan ishlashga to‘g‘ri keladi. Biroq bu darslikda xatolar o‘rtacha me’yordan ancha ko‘pdek...

Biroq buning uchun mualliflarni ayblamagan bo‘lardim. Inson o‘zi yozgan matnni qayta o‘qiganda ham xatoni ko‘rmay o‘tkazib yuboradi odatda (shuning uchun men ham “Kundalik-optimal”larni tuzib bo‘lgach, ikki shogirdimga beraman ko‘rib chiqishlari uchun). Bunday xatolarni aynan taqrizchilar o‘z vaqtida topishi kerak edi, deb oʻylayman.

Lekin gap faqat faktik xatolarda emas. Ba’zi hollarda darslikda noto‘g‘ri yozilgan ma’lumot, deylik, to‘g‘ri yozilgan bo‘lsa, buni bilish qanchalik muhim, degan savol meni o‘ylantiradi. Umuman, bu ma’lumot darslikka nima uchun kiritilgan? Nega bu darslik faktlar ustiga qurilgan?

Bir e’tirof: 5-sinf o‘quvchilari tarix fanida nima qilishini hali bilmayotgan bo‘lishsa-da (ya’ni yangi darslik yo‘q), yangi (bilishimcha, hali to‘liq e’lon qilinmagan) 5-sinf darsligi «darslikni faktlar ustiga qurish» yondashuvidan chetga chiqqandek tuyildi (birlamchi taassurotga ko‘ra). Bu yaxshi o‘zgarish.

👉 @TESTLIDER

Bu “ruchka sanchish” trendi (yoki chellenji)ning boshlangani yaxshi boʻldi. Bahonada Oʻzbekistondagi ayrim maktablarning moddiy‐texnik bazasi ayanchli ahvolda ekanini koʻrvoldik.

👉 @TESTLIDER

Xudo xohlasa, ertaga olimpiadada bunday absurd (noto‘g‘ri savollar) bo‘lmaydi. Umid qilaman, shuncha asosli tanqidlardan keyin FOM o‘z ishiga mas’uliyat bilan yondashadi. Boz ustiga yangi vazir yonida ishni puxta qilish kerak.

Oʻtgan oʻquv yilida shu noto‘g‘ri savol tufayli ko‘plab o‘quvchilar keyingi bosqichga o‘ta olmay qolgan.

Bu savolning xatoligini bilish uchun tarixchi ham, testolog ham bo‘lish shart emas, deyarli hamma mamlakatda (har holda variantlarda turgan mamlakatlarda) “badavlat kishilar hovli-manzillarda yashagan”.

Barcha o‘quvchilarga omad tilayman!

👉 @TESTLIDER

Sevinchning odamlar bilan qanday yozishayotganini kuzatib o‘tiribman. Rosti, kutganimdan ham yaxshi yozishyapti.

Samarqanddan bir ustoz yozdi. 10 daqiqa ichida shogirdim kitoblar narxini pochta puli bilan birga hisoblab berdi, keyin tumaniga eng yaqin pochta bo‘limlarini manzili va mo‘ljali bilan aytib, o‘ziga qulayini tanlashni taklif qilyapti.

Ustoz hammasini aniq va batafsil bilib oldi.

Yoki birinchi ish kuni bo‘lganiga shunaqa qilyaptimikan-a ))

👉 @TESTLIDER

11-test topshirig‘i bekor qilinishi, hammaga ball berilishi lozim aslida

“Quyidagi qaysi qirollikda zodagonlar toifasining mavqeyi yuqori bo‘lishi qirollar nufuzining pasayishiga olib kelgan?”. Markaz to‘g‘ri javob sifatida “Koguryo”ni olgan ko‘rinadi, chunki darslikda shunday jumla uchraydi.

Lekin testologiyada “darslikda shunday yozilgan” kalitning to‘g‘rilini isbotlamaydi. Silla, Pekche, Koryo davlatlarida, umuman, o‘rta asr feodal davlatlarining deyarli ko‘pchiligida zodagonlar hukmdorga qarshi kurash olib borgan holatlari ko‘p bo‘lgan. Zodagonlar mavqeyining yuqori bo‘lishi qirollar nufuzini tushirgan.

Ya’ni to‘rttala variantda ham tarixiy asos bor. Testologiyaning asosiy talablaridan biri – to‘g‘ri javob bitta va aniq bo‘lishi kerak. Distraktor (noto‘g‘ri variant) esa aniq dalil bilan rad etilishi shart. Bu savolda variantlar rad etilmaydi.

Misol: “Quyidagi qaysi hayvonning tishlari o’tkir?”
A) sher B) timsoh D) akula D) mushuk

Kalit: sher, chunki «darslikda shunday yozilgan». Lekin timsohning, akulaning va mushukning tishlari ham o’tkir. Akula esa tishlari bilan sherni ham uyaltiradi.

👉 @TESTLIDER

2-test topshirigʻida ham muammo bor

“Quyidagi ma’lumotlardan to‘g‘risini toping”. FOM C ni to‘g‘ri javob sifatida olgan. Bu to‘g‘ri. Muammo D variantda: “Qadimgi Baqtriya podshosi Diodotning oltin tangasi bo‘lgan”.
Darslikda “Qadimgi Baqtriya” – mil. avv. VII asrdagi podsholikning nomi, Diodot esa Yunon-Baqtriya podshosi. Tuzuvchi D ni shu bitta so‘z uchun xato deb hisoblagan bo‘lsa kerak. “Qadimgi Baqtriya”ni atama deb ham, oddiy «qadimgi davrdagi» ma’nosida ham tushunish mumkin. Oddiy ma’noda gap to‘g‘ri. Ya’ni Diodot qadimgi davrda Baqtriyada podsho bo‘lgan, uning oltin tangalari bugun ham muzeylarda saqlanadi. Darslikda ham uning oltin tangasi ko‘rsatilgan.

Ya’ni o‘quvchidan bilim emas, tuzuvchi bir so‘zni qaysi ma’noda ishlatganini topish talab qilinyapti. Noto‘g‘ri variant bitta so‘zning ikki xil tushunilishiga tayanib rad etilsa, bu testologik jihatdan noto‘g‘ri. Topshiriq bekor qilinishi, hech bo‘lmaganda D ni belgilaganlarga ham ball berilishi kerak.

👉 @TESTLIDER

30-savolda muammo bor. To‘g‘ri, 8-sinf “Jahon tarixi” (2024) darsligida “Missisipi aholisi temir tishli chopqilar bilan yerga ishlov berib, dalalar va o‘simliklarni o‘g‘itlashni bilganlar” deb yozilgan. Lekin bu ilmiy asoslanmagan ma’lumot edi. Ilmiy asoslanmagan ma’lumotni test mazmuniga kiritmaslik kerak edi.

👉 @TESTLIDER