پنجم فروردین، سالگرد درگذشت محمدابراهیم باستانی پاریزی (۱۳۰۴-۱۳۹۳)

نوروزستان: حافظ‌خوانی استاد بهاءالدین خرمشاهی
@theapll

نوروزستان: شعرخوانی استاد موسی اسوار
@theapll

هفتم فروردین، سالگرد درگذشت عبدالرسول خیام‌پور (۱۲۷۷-۱۳۵۸)

هفتم فروردین، روز هنرهای نمایشی، بر اهالی نمایش فرخنده باد.

به این بهانه، چند واژه از برابرهای مصوّب فرهنگستان را برای واژگان تخصصی هنرهای نمایشی بشناسیم. برای آگاهی از واژه‌های بیشتر «هزارواژۀ هنر» را ببینید.

🎭 ايمايش mime, pantomime, dumb show
نوعی نمایش بدون كلام شامل قطعات نمایشی كوتاه هجوآميز و عمليات آكروباتی و رقص كـه در روم باستان اجرا می‌شد.

🎭 ايماگر | mime artist, mime
كـسی كـه در نمـايش ايمـايی ایفای نقش می‌كند.
مترادف: بازيگر نمایش ایمایی

🎭 بزنگاه | point of attack
لحظـۀ آغاز كـنش اصـلی در نمايش يا داستان.

🎭 پس‌نمايش | afterpiece
نمايشی كوتـاه و اغلـب كمـدی که پس از نمایش اصلی اجرا می‌شود.

🎭 سوگنامه | tragedy
۱. دراساس، اثـر نمايـشی منظـومی كـه بـا بـه تـصوير كـشيدن تيره‌روزی و نگون‌بختی شخصيت‌هايی نامدار تاريخی يـا اسـطوره‌ای در طـی رويدادی كامل و مهــم و جدی و بدفرجام در بيننده ترس و ترحم ايجاد كند.
۲. فيلم یا نمایشی كه براساس چنین اثـری به اجرا درآيد.

🎭 سوگنامه‌ای | tragic
مربوط به سوگنامه
متـرادف: سوگناک

🎭 تک‌گویی| soliloquy, monolog
سخنانی كــه يــک شخـصيت به‌تنهايی بر روی صحنه بيان می‌كند.

🎭 نمايش‌پرداز | dramaturge, dramaturgist
۱. نمايشنامه‌نـويس
۲. مـشاور ادبی و نمایشی كه با كارگردان نمايش همكاری می‌كند و ممكن است تغييراتی در متن نمايشنامه ايجاد کند.

🎭 نمايش‌پردازی | dramaturgy
۱. فن و هنر نگارش نمايـشنامه
۲. مطالعه و تحلیل و تفسير نمایـشنامه برای اجراهای جدید بـــا توجه بـــه مخاطـــب و زمان و مكان.

🎭 نمايشی‌كردن | dramatization
پديـد آوردن يـک اثـر يـا مـتن نمایشی براساس يــک اثر ادبی يــا غيرادبی.
متـرادف: نمايشی‌سازی

اعضای کارگروه تخصصی واژه‌گزینی در رشتۀ هنرهای نمايشی:
هما جـديكار، خـسرو خورشـيدی، دكتـر مـسعود دلخواه، شهرام زرگر، دكتـر قطـب‌الـدين صـادقی، دكتـر محمـود عزيزی، دكتر محمدباقر قهرمانی، دكتر احمد كاميـابی‌مـسلک، دكتـر مصطفی مختاباد، احسان مقدّس (دبير گروه)
@theapll

نکته‌هایی از دستور خطّ فارسی

فاصله‌گذاری «ـ تر» و «ـ ترین» با کلمۀ پیش‌از خود

-تر و -ترین همواره با نیم‌فاصله/ بی‌فاصله از کلمۀ پیش‌از خود نوشته می‌شوند، مگر در:
بهتر، کهتر، مهتر، بیشتر، کمتر، کلانتر (رئیس کلانتری)

@theapll

دهم فروردین، زادروز علی‌اصغر حکمت (۱۲۷۲-۱۳۵۹)

دهم فروردین، زادروز مسعود جعفری جزی (۱۳۴۵)
عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی
(تاریخ عضویت پیوسته: ۱۳۹۷/۹/۲)

برخی آثار: سیر رمانتیسم در اروپا؛ سیر رمانیسم در ایران؛ شاعران در جست‌وجوی جایگاه: نگاهی دیگر به تحول شعر فارسی؛ طلیعه تجدد در شعر فارسی (ترجمه)؛ زیباگرایی‌ (ترجمه)؛ شعلۀ آه، منشی غیوری دهلوی (تصحیح و شرح)؛ ابن‌عربی و زبان تازهٔ عرفان (ترجمه)؛ تراژدی (ترجمه)

هیئت وزیران در تاریخ ۲۹ اردیبهشت ۱۳۱۴ به پیشنهاد وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه با بنیان‌گذاری «فرهنگستان ایران» موافقت و اساسنامهٔ نخست آن را تصویب کرد.
هیئت وزیران، روز پنجم خرداد همان سال، فهرست استادانِ پیشنهادی وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه شامل ۲۱ نفر را برای عضویت پیوستۀ فرهنگستان ایران تصویب کرد. یکی از این افراد پیشنهادی، استادِ زنده‌یاد علی‌اکبر دهخدا بود.


📌 توضیح:
آنچه از اسناد موجود (ازجمله تصویب‌نامهٔ شمارهٔ ۱۵۴۰ به‌تاریخ ۱۳۱۴/۳/۵) برمی‌آید این است که در نشست روز ۲۹ اردیبهشت ۱۳۱۴ هیئت وزیران، به ریاست محمدعلی فروغی، نخست‌وزیر وقت، بنیان‌گذاری فرهنگستان ایران و اساسنامهٔ آن به تصویب رسیده است. عبارت مصوّب پنجم اردیبهشت در متن حکم جای تردید دارد.

@theapll

دوازدهم فروردین، زادروز احسان یارشاطر (۱۲۹۹-۱۳۹۷)

دوازدهم فروردین، زادروز بهاءالدین خرمشاهی (۱۳۲۴)
عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی
(تاریخ عضویت پیوسته: ۱۳۶۹/۵/۲)

برخی آثار: ذهن و زبان حافظ؛ حافظ‌نامه؛ سیر بی سلوک (مجموعه‌مقاله)؛ چهارده روایت؛ دانشنامۀ قرآن و قرآن‌پژوهی؛ دائرةالمعارف تشیع؛ کتیبه‌ای بر باد؛ پوزیتیویسم منطقی؛ ترجمه‌کاوی؛ طنز و تراژدی؛ کژتابی‌های ذهن و زبان؛ فرصت سبز حیات؛ حافظ حافظۀ ماست؛ فرهنگ ـ دانشنامۀ کارا؛ فرار از فلسفه (زندگی‌نامۀ خودنوشت فرهنگی)؛ رستگاری نزدیک (مجموعه‌مقاله)؛ در خاطرۀ شط (مجموعه‌مقاله)؛ قرآن‌پژوهی (مجموعه‌مقالات قرآن‌پژوهی)؛ زنده‌میری (مجموعۀ اشعار)؛ از این دوراهه منزل (مجموعه‌مقاله)؛ قرآن‌شناخت؛ از واژه تا فرهنگ؛ از شک تا یقین؛ دلرباعی‌ها؛ اکسیر خوشبختی؛ نبض شعر (مجموعۀ نقد اشعار)؛ انسانم آرزوست (شرح برگزیدۀ غزلیات شمس)؛ بررسی ترجمه‌های امروزین قرآن کریم؛ کلیات سعدی (تصحیح)؛ شیطان در بهشت، هنری میلر (ترجمه)؛ درد جاودانگی، میگل د اونامونو (ترجمه)؛ علم و دین، ایان باربور (ترجمه)؛ اندیشۀ سیاسی در اسلام معاصر، حمید عنایت (ترجمه)؛ خدا در فلسفه (ترجمه)؛ دانشنامۀ حافظ و حافظ‌پژوهی؛ دل خونین/لب خندان (مجموعه‌مقاله).

چهاردهم فروردین، سالگرد درگذشت احمد آرام (۱۲۸۱-۱۳۷۷)
عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی
(تاریخ عضویت پیوسته: ۱۳۶۹/۲/۵)

برخی از آثار: هدیۀ سال نو؛ نقشۀ هندسی؛ نقشۀ آسمان؛ اصول علم هیئت؛ اصول حفظ الصّحه؛ فرهنگ اصطلاحات جغرافیایی؛ ترجمۀ قرآن مجید؛ حساب‌های دیفرانسیل و انتگرال برای همه؛ معمّاهای منطقی و ریاضی، جوزف تیکوساینز (ترجمه)؛ فلسفۀ علم کلام، هری اوسترین ولفسن (ترجمه)؛ گفتار رمضان، شیخ‌علی طنطاوی (ترجمه)؛ سه حکیم مسلمان، حسین نصر (ترجمه)؛ علم و تمدن در اسلام، حسین نصر (ترجمه)؛ تحدید نهایات الاماکن لتصحیح مسافات المساکن (ترجمه)؛ حدس‌ها و ابطال‌ها، کارل پوپر (ترجمه)؛ متفکران اسلام، بارون کارا دو وو (ترجمه)؛ انتقال علوم یونانی به عالم اسلامی، دلیسی اولیوی (ترجمه)؛ علم، نظریه و انسان، اروین شرودینگر (ترجمه)؛ تاریخ علم، جورج سارتون (ترجمه)؛ مشرق‌زمین، گاهوارۀ تمدن، ویل دورانت (ترجمه)؛ اثبات وجود خدا، جان کلورمونسما (ترجمه).

نکته‌هایی از دستور خطّ فارسی

«ب‍» زینت یا تأکید، نون نفی و نهی، یا میم نهی، در اتّصال به فعل

🔸 هرگاه «بای زینت یا بای تأکید»، «نون نفی و نهی» یا «میم نهی» بر سر فعل‌هایی بیایند که با الفِ مفتوح یا مضموم آغاز می‌شوند (مانند انجامیدن، انداختن، انگیختن، افکندن، افتادن)، «الف» در نوشتن حذف می‌شود و به‌جای آن صامت میانجی «ی» می‌آید:
بینجامد، بینداز، بینگیخت، میفکن، نیفتاد

🔸 «الف» در گونه‌های فعل «ایستادن» حذف نمی‌شود:
بِایست، نَایستد، مَایست...

🔸 هرگاه «بای زینت یا تأکید»، «نون نفی و نهی»، «میم نهی» بر سر فعل‌هایی بیایند که با «آ» آغاز می‌شوند (مانند آموختن، آزردن، آفریدن)، بین آن‏ها و فعل «ی» میانجی افزوده می‌‏شود: بیاموز، میازار، نیافرید
@theapll

شانزدهم فروردین، سالگرد درگذشت پروین اعتصامی (۱۲۸۵-۱۳۲۰)