فرهنگستان زبان و ادب فارسی
10.8K subscribers
1.41K photos
298 videos
13 files
1.2K links
فرهنگستان زبان و ادب فارسی
The Academy of Persian Language and Literature

@theapll

وبگاه:
www.apll.ir

تلگرام:
https://telegram.me/theapll

اینستاگرام:
@theapll

توییتر
@the_apll

مدیر وبگاه/ کانال
@The_apll

روابط عمومی
Public Relations
@PR_APLL
Download Telegram
برابرهای مصوّب فرهنگستان ایران (فرهنگستان نخست) برای اصطلاحات فوتبال

آشنایی ایرانیان با ورزش فوتبال به سال‌های پایانی دورۀ قاجار یعنی پس‌از کشف نفت در مسجدسلیمان و حضور کارگران انگلیسی در این منطقه برمی‌گردد.
فرهنگستان ایران که ازجمله وظایف آن «اختیار الفاظ و اصطلاحات در هر رشته از رشته‌های زندگانی با سعی در اینکه حتی‌الامکان فارسی باشد» بود، برای اصطلاحات فوتبال، برابرهای زیر را برگزید که سال ۱۳۱۹ با امضای نخست‌وزیر وقت ابلاغ شد:
هال‌بان | گل‌کیپر
پیشرو | فرورد
نگهبان | هاف‌بک
پشتیبان | بک
پیشرو مرکز | سنتر فرورد
پیشرو دست راست | رایت وینگ فرورد
پیشرو دست چپ | لفت وینگ فرورد
پیشرو راست | رایت‌ فرورد
پیشرو چپ | لفت‌ فرورد
نگهبان مرکز | سنتر هاف‌بک
نگهبان راست | رایت هاف‌‎بک
نگهبان چپ | لفت هاف‌بک
پشتیبان راست | رایت‌ بک
پشتیبان چپ | لفت‌ بک
هال | گل‌‌پُست
هال‌ کرد | گل
بیرون | آت
گوشه | کرنر
خطا | فول
تاوان | پنالتی
کنار | آف‌ساید
سر | هد
دست | هند
رد | پس
هالگاه | گل‌آریا
تاوانگاه | پنالتی
داور | رفری
سردسته | کاپیتن
دسته | تیم
فوتبال | فوتبال
@theapll
نکته‌هایی از دستور خطّ فارسی

«ب‍» زینت یا تأکید، نون نفی و نهی، یا میم نهی، در اتّصال به فعل

🔸 هرگاه «بای زینت یا بای تأکید»، «نون نفی و نهی» یا «میم نهی» بر سر فعل‌هایی بیایند که با الفِ مفتوح یا مضموم آغاز می‌شوند (مانند انجامیدن، انداختن، انگیختن، افکندن، افتادن)، «الف» در نوشتن حذف می‌شود و به‌جای آن صامت میانجی «ی» می‌آید:
بینجامد، بینداز، بینگیخت، میفکن، نیفتاد


🔸 «الف» در گونه‌های فعل «ایستادن» حذف نمی‌شود:
بِایست، نَایستد، مَایست...

🔸 هرگاه «بای زینت یا تأکید»، «نون نفی و نهی»، «میم نهی» بر سر فعل‌هایی بیایند که با «آ» آغاز می‌شوند (مانند آموختن، آزردن، آفریدن)، بین آن‏ها و فعل «ی» میانجی افزوده می‌‏شود: بیاموز، میازار، نیافرید
@theapll
شانزدهم فروردین، سالگرد درگذشت پروین اعتصامی (۱۲۸۵-۱۳۲۰)
فاصله‌گذاری «ها» (نشانۀ جمع)

🔸 -ها (نشانۀ جمع) در پیوند با واژه‌ها به هر دو صورتِ پیوسته و جدا (با نیم‌فاصله/ بی‌فاصله) به کار می‌رود، ولی جدانویسی آن، ازنظر آموزشی و همچنین مسائل فنّی مربوط به پردازش متن، توصیه می‌شود:
باغ‌ها/ باغها، چاه‌ها/ چاهها، کتاب‌ها/ کتابها، کوه‌ها/ کوهها، گره‌ها/ گرهها

🔸 «ها» در موارد زیر به‏صورتِ جدا (با نیم‌فاصله/ بی‌فاصله) نوشته شود:
۱. هرگاه پس‌از واژه‌های بیگانه به‏ کار رود:
آنزیم‌ها، پوزیتیویست‌‏ها، فرمالیست‌‏ها، مرکانتیلیست‌‏ها، ویتامین‌ها

۲. هنگامی که بخواهیم اصل واژه را برای آموزش یا برجسته‌‏سازی مشخّص کنیم:
ایرانی‌‏ها، باغ‌‏ها، کتاب‌‏ها، متمدّن‌‏ها

۳. هرگاه واژه پردندانه (بیش از سه دندانه) باشد:
پیش‌‏بینی‌‏ها، حسّاسیّت‌‏ها، دانستنی‌‌ها، نشست‌‌ها

۴. هرگاه بخواهیم نام‌های خاص را جمع ببندیم:
سعدی‌‏ها، فردوسی‌‏ها، مولوی‌‏ها، هدایت‌‏ها

۵. هنگامی که کلمه به «ها»ی ناملفوظ (بیانِ حرکت) ختم شود:
خانه‌‏ها، میوه‌‏ها
یا به «ها»ی ملفوظی ختم شود که پیش‌از آن حرف چسبان باشد:
به‌‏ها، پیه‌‏ها، سفیه‌‏ها، فقیه‌‏ها

۶. هرگاه کلمه به یای ساکن ختم شود:
خطّ‌مشی‌ها، زردپی‌ها، نی‌ها
هیجدهم فروردین، زادروز پرویز اذکایی (۱۳۱۸-۱۴۰۲)
نگاهی به پیشینۀ دو واژه
به بهانۀ نوزدهم فروردین‌ماه (هفتم آوریل) روز جهانی بهداشت

«بهداشت» و «بهداری» امروزه برای همگان واژه‌هایی آشنا هستند. پیشینۀ ساخت و آغاز کاربرد این دو واژه، به تصویب آن‌ها در فرهنگستان ایران (بنیان‌گذاری: ۲۹ اردیبهشت ۱۳۱۴) می‌رسد. فرهنگستان ایران در همان آغاز کار، برای دو واژۀ عربی «حفظ‌الصّحه» و «صحیّه»، نوواژۀ «بهداشت» را برگزید. اندکی پس‌از آن، با توجه به اینکه کاربرد این نوواژه در دو معنای گوناگون موجب اشتباه می‌شد، فرهنگستان ایران در دورۀ ریاست حسن وثوق (وثوق‌الدوله)، تصمیم گرفت نوواژۀ «بهداشت» تنها در برابر «حفظ‌الصّحه» به کار رود و برای «صحیّه»، «ادارۀ بهداری» را برگزید و در تاریخ ۱۶ آذرماه ۱۳۱۵ در نامه‌ای، موضوع را به نخست‌وزیر وقت اعلام کرد.
@theapll
بیستم فروردین، زادروز فریدون جنیدی (۱۳۱۸)
نسخۀ الکترونیکی شاهنامۀ هاتفی خرجردی منتشر شد

از دورۀ مغولان و تیموریان، شاعران پارسی‌گو، به تشویق پادشاهان این سلسله‌ها یا فرمانرویان محلی و حاکمان ولایات یا به انگیزه‌های شخصی، با الهام گرفتن از شاهنامۀ فردوسی، مثنوی‌هایی سرودند. یکی از سرایندگان این روزگار، مولانا عبدالله هاتفی خَرجِردی جامی (درگذشت ۹۲۷ق.)، از شاعران اواخر دوران تیموری و آغاز دورۀ صفوی، است. یکی از آثار او، که با نام‌های شاهنامۀ هاتفی، اسماعیل‌نامه و چند نام دیگر خوانده شده است، گزارش فتوحات شاه اسماعیل صفوی در سال‌های نخستین فرمانروایی این پادشاه است که با درگذشت شاعر ناتمام مانده است.

این اثر سال ۱۳۸۷ با تصحیح و مقدمۀ سید علی آل‌داوود و با عنوان شاهنامۀ هاتفی خرجردی (حماسۀ فتوحات شاه اسماعیل صفوی)، به پیوست مجلۀ نامۀ فرهنگستان منتشر شده است.

نسخۀ الکترونیکی شاهنامۀ هاتفی خرجردی را دریافت کنید.

@theapll
نکته‌هایی از فرهنگ املایی خط فارسی
🔺 فاصله‌گذاری در افعال پیشوندی

@theapll
بیست و سوم فروردین، سالگرد درگذشت شاهرخ مسکوب (۱۳۰۴-۱۳۸۴)
نکته‌هایی از دستور خطّ فارسی

فاصله‌گذاری «می» و «همی» با جزء اصلی فعل

🔸می- و همی- (پیشوندهای فعل استمراری) نسبت به جزء اصلی فعل همواره با نیم‌فاصله نوشته می‌شوند:
می‌افکند، می‌رود، همی‌گوید

🔸اگر «همی» نشانۀ تأکید باشد با فاصلۀ کامل نوشته می‏شود:
همی نیست اندر دوزخ، جایگاه، کافران را؟ (ترجمۀ تفسیر طبری)
صبر بر جفای او سهل‌‌تر آید همی که بر نادیدن او. (گلستان سعدی)

@theapll
بیست و پنجم فروردین، زادروز کامران فانی (۱۳۲۳)
عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی
(تاریخ عضویت پیوسته: ۱۳۸۲/۷/۱۴)

برخی آثار: سرعنوان‌های موضوعی فارسی؛ رده‌بندی تاریخ ایران؛ رده‌بندی فلسفۀ اسلامی؛ فرهنگ موضوعی قرآن مجید؛ جنگ جهانی اوّل و دوم؛ دانشنامۀ کودکان و نوجوانان (سرپرست و نویسنده و ویراستار)؛ علم در تاریخ، جان برنال (ترجمه)؛ زردشت، سیاستمدار یا جادوگر؟، هنینگ (ترجمه)؛ سلوک روحی بتهوون، سالیوان (ترجمه)؛ خطابـۀ پوشکین، داستایوسکی (ترجمه)؛ مرغ دریایی، آنتون چخوف (ترجمه)؛ موش و گربه، گونترگراس (ترجمه)؛ رده‌بندی تاریخ ایران؛ سه خواهر، آنتون چخوف (ترجمه)؛ دائرةالمعارف کتابداری و اطلاع‌رسانی (نویسنده)؛ فرهنگنامۀ کودکان و نوجوانان (نویسنده و ویراستار)؛ زندگی‌نامۀ علمی دانشوران (نویسنده).
بیست و پنجم فروردین، روز بزرگداشت عطّار نیشابوری

شیخ فریدالدّين محمد عطّار نیشابوری از برجسته‌ترین چهره‌های شعر و عرفان در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم قمری است. سال تولد و وفات او را ۵۳۰-۶۲۷ق. و ۵۴۰-۶۱۸ق. نوشته‌اند.
محققان معاصر کوشیده‌اند نسب‌نامۀ معنوی عطّار را بشناسند. نفیسی تردید ندارد که عطّار «از سلسله کبرویه و از معتقدان به اصول نجم‌الدّین کبری بوده» است. فروزانفر این نظر را رد می‌کند. در مجمل فصیحی، سلسلۀ ارادت عطّار از طریق شیخ جمال‌الدّین محمد بن محمد النّغندری به شیخ ابوسعید ابوالخیر می‌رسد که زرّین‌کوب و شفیعی کدکنی آن را پذیرفته‌اند.

🔴 برای خواندن گزیده‌ای از مقالهٔ «عطّار نیشابوری»، به قلم دکتر تقی پورنامداریان منتشرشده در جلد چهارم دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی به نشانی زیر مراجعه کنید:
🌐 https://apll.ir/?p=15660
پیام تسلیت رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی به مناسبت درگذشت دکتر محمود مدبّری

درگذشت ادیب، فرهنگ‌پژوه، لغت‌شناس و استاد پیشکسوت دانشگاه شهید باهنر کرمان، مرحوم دکتر محمود مدبّری مایۀ اندوه و تأثر شد.
زنده‌یاد دکتر مدبّری از استادان فاضل و از پژوهشگران کوشای زبان و ادبیات فارسی بود که افزون بر تربیت چند نسل از دانشجویان این رشته، تحقیقات سودمندی در متون نظم و نثر فارسی به انجام رساند و با تصحیح و گردآوری چندین اثر، میراث علمی ارزنده‌ای از خود به یادگار گذاشت.
فرهنگستان زبان و ادب فارسی با تجلیل از خدمات علمی و آموزشی دکتر محمود مدبّری، درگذشت این استاد ارجمند را به جامعۀ علمی کشور، دوستان و شاگردان، و به‌ویژه بازماندگان محترم ایشان تسلیت می‌گوید و از درگاه پروردگار مهربان برای آن استاد درگذشته آرامش و آمرزش روان مسئلت می‌کند.
غلامعلی حداد عادل

🌐 https://apll.ir/?p=15670
بیست و ششم فروردین، زادروز صدرالدین عینی (۱۲۵۷-۱۳۳۳)
بیست و هفتم فروردین، زادروز محمدعلی بهمنی (۱۳۲۱)

در دیگران می‌جویی‌ام اما بدان ای دوست
این‌سان نمی‌یابی ز من حتی نشان ای دوست

من در تو گم‌ گشتم مرا در خود صدا می‌زن
تا پاسخم را بشنوی پژواک‌سان ای دوست

در آتش تو زاده شد ققنوس شعر من
سردی مکن با این‌چنین آتش‌به‌جان دوست

گفتی: بخوان! خواندم اگرچه گوش نسپردی
حالا که لالم خواستی پس خود بخوان ای دوست

من قانعم آن بخت جاویدان نمی‌خواهم
گر می‌توانی یک نفس با من بمان ای دوست

یا نه! تو هم با هر بهانه شانه خالی کن
از من، من این بر شانه‌ها بار گران ای دوست

نامهربانی را هم از تو دوست خواهم داشت
بیهود می‌کوشی بمانی مهربان ای دوست

آن‌سان که می‌خواهد دلت با من بگو آری
من دوست دارم حرف دل را بر زبان ای دوست

@theapll
سیری گذرا در داستان‌نویسی افغانستان (بخش سوم)

انیس و نخستین بیانیۀ ادبیات داستانی افغانستان

یادداشتی از منوچهر فرادیس
نویسندۀ افغانستانی مقیم ایران

🔸در بخش‌های قبلی دربارۀ زندگی انیس و رمان‌وارۀ ندای طلبۀ معارف معلوماتی دادیم. پیش‌از نخستین بیانیۀ ادبیات داستانی، انیس در سال ۱۳۰۷ هجری خورشیدی، مسابقۀ‌ رمان‌نویسی را با موضوع رشوت، راه‌اندازی می‌کند و موارد مشخصی را ذکر می‌کند که باید در نوشتن رمان رعایت شود. مانند اینکه قصه باید در قالب رمان باشد؛ قصه‌ای واجد مقام نخست می‌شود که انیس از آن «قصۀ نمبر اول» یاد می‌کند؛ باید تمامی نزاکت‌ها و فن تحریر را دارا باشد مثل تحلیل و ترسیم وقایع مبالغۀ مرغوب و تصویر حوادث قریب‌الفهم و رقت‌آور؛ حوادث رمان در داخل وطن انتخاب شود. شخصیت‌های اثر، وطنی باشند؛ شرط گذاشته که یکی از اسرار طریقه‌های عجیب رشوت آشکار شود؛ طولانی بودن اثر، یکی از صفات خوب برای این مسابقه خواهد بود.

🔴 متن کامل یادداشت را در وبگاه فرهنگستان به نشانی زیر بخوانید:
🌐 https://apll.ir/?p=15680
یاد و یادبود دهمین سالگرد درگذشت
استاد محمدابراهیم باستانی پاریزی



پنج‌شنبه ۳۰ فروردین ۱۴۰۳، ساعت ۱۶

باغ موقوفات دکتر محمود افشار، خیابان ولیعصر، سه‌راه زعفرانیه، خ عارف‌نسب، شماره ۱۲

@theapll