نکتههایی از اصول و ضوابط واژهگزینی (۴)
وامگیری
وامگیری یعنی گرفتن یک واژه از زبانهای بیگانه (معمولاً غربی) با همان مفهومی که در زبان مبدأ دارد.
وامگيری یکی از شيوههای گسترش واژگان زبانهاست. اگر وامگيری بهصورت سنجیده و براساس هنجارهای روشنی باشد، نهتنها به زبان آسیب نمیرساند، بلکه غنای واژگانی آن را نیز افزایش میهد. فرهنگستان زبان و ادب فارسی وامگيری اصطلاحات زیر را مجاز میداند:
🔸واحدهای اندازهگيری
🔸درصورتیكه در برابر یک مفهوم نتوان در گنجينۀ واژگانی زبان فارسی واژۀ مناسبی یافت، میتوان واژۀ بيگانهای را به وام گرفت. چنین واژهای باید دو ويژگی داشته باشد:
🔺در زبان مبدأ واژهای ساده باشد و اگر هم ساده نيست، ساختار صرفی آن چنان باشد که بتوان فرایندهای واژهسازی فارسی را بر روی آن اعمال کرد.
🔺بیشتر کارشناسان به دلیل دیرینگی و گستردگی استفاده از آنها برابرگزینی برای چنین واژههایی را ضروری ندانند.
@theapll
وامگیری
وامگیری یعنی گرفتن یک واژه از زبانهای بیگانه (معمولاً غربی) با همان مفهومی که در زبان مبدأ دارد.
وامگيری یکی از شيوههای گسترش واژگان زبانهاست. اگر وامگيری بهصورت سنجیده و براساس هنجارهای روشنی باشد، نهتنها به زبان آسیب نمیرساند، بلکه غنای واژگانی آن را نیز افزایش میهد. فرهنگستان زبان و ادب فارسی وامگيری اصطلاحات زیر را مجاز میداند:
🔸واحدهای اندازهگيری
🔸درصورتیكه در برابر یک مفهوم نتوان در گنجينۀ واژگانی زبان فارسی واژۀ مناسبی یافت، میتوان واژۀ بيگانهای را به وام گرفت. چنین واژهای باید دو ويژگی داشته باشد:
🔺در زبان مبدأ واژهای ساده باشد و اگر هم ساده نيست، ساختار صرفی آن چنان باشد که بتوان فرایندهای واژهسازی فارسی را بر روی آن اعمال کرد.
🔺بیشتر کارشناسان به دلیل دیرینگی و گستردگی استفاده از آنها برابرگزینی برای چنین واژههایی را ضروری ندانند.
@theapll
فرهنگستان زبان و ادب فارسی به ویراستار هوشمند ویراویراست نشان تأیید داد
🔸 فرهنگستان زبان و ادب فارسی با هدف پشتیبانی از محصولات نرمافزاری مرتبط با زبان و خط فارسی در رایانه و فضای مجازی به ویراستار هوشمند ویراویراست نشان تأیید داد.
🔸به گزارش روابط عمومی فرهنگستان، با توجه به گسترش فنّاوری اطلاعات و بهمنظور پاسداری از خط و زبان فارسی در محیط رایانه و فضای مجازی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی بر آن شده است تا با محوریت گروه زبان و رایانه، از محصولات نرمافزاری مرتبط با زبان و خطّ فارسی حمایت معنوی کند.
🔴 متن کامل خبر را در وبگاه فرهنگستان به نشانی زیر بخوانید:
🌐 https://apll.ir/?p=16683
🔸 فرهنگستان زبان و ادب فارسی با هدف پشتیبانی از محصولات نرمافزاری مرتبط با زبان و خط فارسی در رایانه و فضای مجازی به ویراستار هوشمند ویراویراست نشان تأیید داد.
🔸به گزارش روابط عمومی فرهنگستان، با توجه به گسترش فنّاوری اطلاعات و بهمنظور پاسداری از خط و زبان فارسی در محیط رایانه و فضای مجازی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی بر آن شده است تا با محوریت گروه زبان و رایانه، از محصولات نرمافزاری مرتبط با زبان و خطّ فارسی حمایت معنوی کند.
🔴 متن کامل خبر را در وبگاه فرهنگستان به نشانی زیر بخوانید:
🌐 https://apll.ir/?p=16683
روز خبرنگار خجسته باد
فرهنگستان زبان و ادب فارسی روز خبرنگار را به همۀ خبرنگاران عزیز کشور شادباش میگوید و رسانه را دریچهای برای آگاهیبخشی و اطلاعرسانی به جامعه میداند و امیدوار است این دریچه همواره با پایمردی اصحاب رسانه و بهویژه خبرنگاران گشوده بماند. انتظار میرود خبرنگاران، هم مطالب درست را به آگاهی عموم برسانند تا نگاهبان حقیقت بوده باشند و هم درست سخن بگویند و بنویسند تا پاسدار زبان فارسی باشند.
فرهنگستان زبان و ادب فارسی با سپاسگزاری از کوششهای خبرنگاران ارجمندی که برای پویایی و بالندگی زبان فارسی میکوشند، بهروزی آنان را در ایفای وظیفۀ سترگی که برعهده دارند، از پروردگار مهربان خواستار است.
@theapll
فرهنگستان زبان و ادب فارسی روز خبرنگار را به همۀ خبرنگاران عزیز کشور شادباش میگوید و رسانه را دریچهای برای آگاهیبخشی و اطلاعرسانی به جامعه میداند و امیدوار است این دریچه همواره با پایمردی اصحاب رسانه و بهویژه خبرنگاران گشوده بماند. انتظار میرود خبرنگاران، هم مطالب درست را به آگاهی عموم برسانند تا نگاهبان حقیقت بوده باشند و هم درست سخن بگویند و بنویسند تا پاسدار زبان فارسی باشند.
فرهنگستان زبان و ادب فارسی با سپاسگزاری از کوششهای خبرنگاران ارجمندی که برای پویایی و بالندگی زبان فارسی میکوشند، بهروزی آنان را در ایفای وظیفۀ سترگی که برعهده دارند، از پروردگار مهربان خواستار است.
@theapll
آشنایی با زبانهای ایرانی (۷)
زبانها و گویشهای ایرانی نو
زبانها و گویشهای ایرانی دستۀ غربی
گروه گویشهای جنوب غربی
گویشهای این گروه را میتوان به چند شاخه تقسیم کرد:
۱ـ گویشهای ناحیۀ فارس
۲ـ گویشهای لُری
۳- سیوَندی (که به لحاظ زبانشناختی، به شاخۀ شمالی گویشهای ایرانی غربی تعلق دارد).
* گویشهای دزفولی و شوشتری نیز به همین گروه تعلق دارند.
* زبان فارسی، زبان رسمی کشور ایران، که اغلب سخنگویان بدان، در استانهای مرکزی، جنوبی و شرقی کشور (در استانهای تهران، اصفهان، یزد، فارس، کرمان و خراسان) ساکنند، به همین گروه تعلّق دارد. باید یادآور شد که زبان دری در افغانستان و تاجیکی در تاجیکستان، گونههایی از زبان فارسیاند و همگی از اصلی مشترک سرچشمه گرفتهاند.
برگرفته از: فرهنگ تطبیقی_موضوعی زبان و گویشهای ایرانی نو، محمد حسندوست، انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۸۹، صص هفده و هیجده.
@theapll
زبانها و گویشهای ایرانی نو
زبانها و گویشهای ایرانی دستۀ غربی
گروه گویشهای جنوب غربی
گویشهای این گروه را میتوان به چند شاخه تقسیم کرد:
۱ـ گویشهای ناحیۀ فارس
۲ـ گویشهای لُری
۳- سیوَندی (که به لحاظ زبانشناختی، به شاخۀ شمالی گویشهای ایرانی غربی تعلق دارد).
* گویشهای دزفولی و شوشتری نیز به همین گروه تعلق دارند.
* زبان فارسی، زبان رسمی کشور ایران، که اغلب سخنگویان بدان، در استانهای مرکزی، جنوبی و شرقی کشور (در استانهای تهران، اصفهان، یزد، فارس، کرمان و خراسان) ساکنند، به همین گروه تعلّق دارد. باید یادآور شد که زبان دری در افغانستان و تاجیکی در تاجیکستان، گونههایی از زبان فارسیاند و همگی از اصلی مشترک سرچشمه گرفتهاند.
برگرفته از: فرهنگ تطبیقی_موضوعی زبان و گویشهای ایرانی نو، محمد حسندوست، انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۸۹، صص هفده و هیجده.
@theapll
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
نوزدهم مرداد، سالگرد درگذشت امیرهوشنگ ابتهاج (۱۳۰۶-۱۴۰۱)
شبم از بیستارگی شب گور
در دلم پرتو ستارۀ دور
آذرخشم گهی نشانه گرفت
گه تگرگم به تازیانه گرفت
بر سرم آشیانه بست کلاغ
آسمان تیره گشت چون پر زاغ
مرغ شبخوان که با دلم میخواند
رفت و این آشیانه خالی ماند
آهوان گم شدند در شب دشت
آه از آن رفتگان بیبرگشت...
@theapll
شبم از بیستارگی شب گور
در دلم پرتو ستارۀ دور
آذرخشم گهی نشانه گرفت
گه تگرگم به تازیانه گرفت
بر سرم آشیانه بست کلاغ
آسمان تیره گشت چون پر زاغ
مرغ شبخوان که با دلم میخواند
رفت و این آشیانه خالی ماند
آهوان گم شدند در شب دشت
آه از آن رفتگان بیبرگشت...
@theapll
بیستم مرداد، زادروز عباس زریاب خویی (۱۲۹۸-۱۳۷۳)
پیام شاهنامه دفاع از حیثیت ملی است
کسی میبایست که زبان فارسی «خداینامه» یعنی تاریخ و حماسۀ ملت ایران را به درون خانهها و به درون مجامع و معرکهها ببرد و مردم ایران را از قهرمانان گذشته خود آگاه کند و با روی آوردن به شعر فارسی هویت فرهنگی مردم را به ایشان بازگرداند. این شخص فردوسی بود. پیام شاهنامه دفاع از حیثیت و شرف ملی است.
برگرفته از: بزمآوری دیگر، عباس زریاب خویی، به اهتمام سید صادق سجادی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۵، ص ۳۷۸.
@theapll
پیام شاهنامه دفاع از حیثیت ملی است
کسی میبایست که زبان فارسی «خداینامه» یعنی تاریخ و حماسۀ ملت ایران را به درون خانهها و به درون مجامع و معرکهها ببرد و مردم ایران را از قهرمانان گذشته خود آگاه کند و با روی آوردن به شعر فارسی هویت فرهنگی مردم را به ایشان بازگرداند. این شخص فردوسی بود. پیام شاهنامه دفاع از حیثیت و شرف ملی است.
برگرفته از: بزمآوری دیگر، عباس زریاب خویی، به اهتمام سید صادق سجادی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۵، ص ۳۷۸.
@theapll
فراخوان همایش «زبان و خط فارسی گفتاری» منتشر شد
🔸 فرهنگستان زبان و ادب فارسی بهحکم وظیفهای که در پاسداری از زبان و خط فارسی برعهده دارد و با توجه به گسترش روزافزون صورتهای غیرمعیار زبان و خط فارسی و بروز سلیقههای گوناگون و متضاد در این زمینه، بر آن است همایشی را با هدف ساماندهی به دستور خط و فرهنگ املایی فارسی گفتاری برگزار نماید.
🔸آخرین مهلت دریافت نسخۀ کامل مقاله سیام آبان ۱۴۰۳ است. نتایج ارزیابی آثار رسیده سیام آذر ۱۴۰۳ اعلام خواهد شد.
🔴 متن کامل فراخوان را در وبگاه فرهنگستان به نشانی زیر بخوانید:
🌐 https://apll.ir/?p=16700
🔸 فرهنگستان زبان و ادب فارسی بهحکم وظیفهای که در پاسداری از زبان و خط فارسی برعهده دارد و با توجه به گسترش روزافزون صورتهای غیرمعیار زبان و خط فارسی و بروز سلیقههای گوناگون و متضاد در این زمینه، بر آن است همایشی را با هدف ساماندهی به دستور خط و فرهنگ املایی فارسی گفتاری برگزار نماید.
🔸آخرین مهلت دریافت نسخۀ کامل مقاله سیام آبان ۱۴۰۳ است. نتایج ارزیابی آثار رسیده سیام آذر ۱۴۰۳ اعلام خواهد شد.
🔴 متن کامل فراخوان را در وبگاه فرهنگستان به نشانی زیر بخوانید:
🌐 https://apll.ir/?p=16700
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
بازدید مدیران گروههای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی از فرهنگستان زبان و ادب فارسی
🔸روز سهشنبه، ۲۳ مردادماه، مدیران گروههای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی از فرهنگستان زبان و ادب فارسی بازدید کردند.
🔸 در این دیدار، دکتر عبدالرضا مدرسزاده، مدیر گروه کشوری زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان مسئول دفتر ارتباط با فرهنگستان در این دانشگاه منصوب شد.
@theapll
🔸روز سهشنبه، ۲۳ مردادماه، مدیران گروههای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی از فرهنگستان زبان و ادب فارسی بازدید کردند.
🔸 در این دیدار، دکتر عبدالرضا مدرسزاده، مدیر گروه کشوری زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان مسئول دفتر ارتباط با فرهنگستان در این دانشگاه منصوب شد.
@theapll
کتاب واژههای سغدی در متون کهن فارسی منتشر شد
🔸 کتاب واژههای سغدی در متون کهن فارسی، تألیف علی رواقی در انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی منتشر شد.
🔸زبان سغدی یکی از زبانهای شاخۀ ایرانی میانۀ شرقی است که از نگاه گستردگی ادبیات و تنوع موضوع میتوان آن را یکی از زبانهای مهم ایرانی دانست.
🔸 انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی کتاب واژههای سغدی در متون کهن فارسی، تألیف علی رواقی، را اردیبهشت ۱۴۰۳ و در ۶۲۹ صفحه منتشر کرده است.
🔸 علاقهمندان میتوانند برای خرید این کتاب با کتابفروشی فرهنگستان (شمارۀ ۸۸۶۴۲۴۹۷ / آقای عفیفی ۰۹۱۲۶۹۴۷۱۴۴) تماس بگیرند.
🔴 متن کامل معرفی کتاب را در وبگاه فرهنگستان به نشانی زیر بخوانید:
🌐 https://apll.ir/?p=16745
🔸 کتاب واژههای سغدی در متون کهن فارسی، تألیف علی رواقی در انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی منتشر شد.
🔸زبان سغدی یکی از زبانهای شاخۀ ایرانی میانۀ شرقی است که از نگاه گستردگی ادبیات و تنوع موضوع میتوان آن را یکی از زبانهای مهم ایرانی دانست.
🔸 انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی کتاب واژههای سغدی در متون کهن فارسی، تألیف علی رواقی، را اردیبهشت ۱۴۰۳ و در ۶۲۹ صفحه منتشر کرده است.
🔸 علاقهمندان میتوانند برای خرید این کتاب با کتابفروشی فرهنگستان (شمارۀ ۸۸۶۴۲۴۹۷ / آقای عفیفی ۰۹۱۲۶۹۴۷۱۴۴) تماس بگیرند.
🔴 متن کامل معرفی کتاب را در وبگاه فرهنگستان به نشانی زیر بخوانید:
🌐 https://apll.ir/?p=16745
بیست و نهم مردادماه، سالگرد درگذشت جواد حدیدی (۱۳۱۱-۱۳۸۱)
عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی
(تاریخ عضویت پیوسته: ۱۳۷۶/۱۲/۲۵)
برخی از آثار:
اسلام از نظر ولتر؛ ایران در ادبیات فرانسه؛ برخورد اندیشهها؛ میراث سوم، روژه گارودی (ترجمه)؛ حدیث عشق در شرق (از سدۀ اول تا سدۀ پنجم هجری)؛ از سعدی تا آراگون؛ نگاهی در آینه؛ دروازههای آب (هفده گفتار)؛ شاعران فرانسوی در مکتب عارفان ایرانی
@theapll
عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی
(تاریخ عضویت پیوسته: ۱۳۷۶/۱۲/۲۵)
برخی از آثار:
اسلام از نظر ولتر؛ ایران در ادبیات فرانسه؛ برخورد اندیشهها؛ میراث سوم، روژه گارودی (ترجمه)؛ حدیث عشق در شرق (از سدۀ اول تا سدۀ پنجم هجری)؛ از سعدی تا آراگون؛ نگاهی در آینه؛ دروازههای آب (هفده گفتار)؛ شاعران فرانسوی در مکتب عارفان ایرانی
@theapll
بهمناسبت روز جهانی عکاسی، با چند واژۀ مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسی آشنا شویم:
📷نمایاب (viewfinder)
ابزاری برای کمک به نماگزینی یا قاببندی نما.
📷نمای نزدیک (close-up)
نمایی که در آن، موضوع شامل شیء یا بازیگر، بیشترِ قابِ تصویر را پر میکند.
📷 پالایه (filter)
صافی، ابزاری برای تصفیه و پالایش.
📷 فاصلهیاب (range finder)
ابزاری الکترونیکی برای اندازهگیری فاصله.
📷 عدسی (lens)
ابزار شفاف محدب یا مقعری که سبب شکست نور میشود.
📷 حسگر (sensor)
دستگاهی که در برابر تغییرات اندازهٔ نور، صوت یا گرما واکنش نشان دهد و آنها را به دادههای مناسب تبدیل کند.
📷 ترکیببندی (composition)
این واژه در علوم مختلف کاربرد دارد و معنای کلی آن نحوۀ قرار گرفتن و چینش اجزا است. در عکاسی یعنی نحوۀ قرار گرفتن اجزای درون عکس و ارتباط آنها با یکدیگر.
@theapll
📷نمایاب (viewfinder)
ابزاری برای کمک به نماگزینی یا قاببندی نما.
📷نمای نزدیک (close-up)
نمایی که در آن، موضوع شامل شیء یا بازیگر، بیشترِ قابِ تصویر را پر میکند.
📷 پالایه (filter)
صافی، ابزاری برای تصفیه و پالایش.
📷 فاصلهیاب (range finder)
ابزاری الکترونیکی برای اندازهگیری فاصله.
📷 عدسی (lens)
ابزار شفاف محدب یا مقعری که سبب شکست نور میشود.
📷 حسگر (sensor)
دستگاهی که در برابر تغییرات اندازهٔ نور، صوت یا گرما واکنش نشان دهد و آنها را به دادههای مناسب تبدیل کند.
📷 ترکیببندی (composition)
این واژه در علوم مختلف کاربرد دارد و معنای کلی آن نحوۀ قرار گرفتن و چینش اجزا است. در عکاسی یعنی نحوۀ قرار گرفتن اجزای درون عکس و ارتباط آنها با یکدیگر.
@theapll
فارسی یا پارسی؟
دکتر مجید طامه
معاون گروه زبانها و گویشهای ایرانی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
نام زبان رسمی کشور ایران در نوشتههای دوران ساسانیان بهصورت پارسیگ (pārsīg) آمده است که برگرفته از واژۀ فارسی باستانِ پارسه (-pārsa) است. در سنگنوشتههای دوران هخامنشیان واژۀ -pārsa در اشاره به سرزمین و قوم «پارس» و همچنین بهعنوان نامی برای «تختجمشید» به کار رفته است. ظاهراً در این دوران واژۀ -ariya «آریایی، ایرانی» برای نامیدن زبان ایرانیِ به کار رفته در سنگنوشتهها معمول بوده است. در دوران اسلامی نیز این زبان غالباً فارسی و گاه پارسی نامیده شده است. بنابراین، در دورههای تاریخی این زبان صورتهای متفاوت ariya-، pārsīg، «پارسی» و «فارسی» برای نامیدن آن به کار رفتهاست.
دو صورت پارسی و فارسی که در دورۀ نو زبانهای ایرانی در کنار یکدیگر به کار رفته و میرود بهلحاظ معیارهای زبانی هیچکدام نادرست نیست. اما در این میان، از یکسو صورتی که بیشتر مصطلح بوده و هست «فارسی» است نه «پارسی»، و از سوی دیگر تحول پ به ف، ب و واو (/p/ به /f/، /b/ و /v/)، که اصطلاحاً نرمشدگی خوانده میشود، تحول آوایی معمولی است و شواهد دیگری نیز دارد (مانند پیل: فیل؛ اَپسوس: اَفسوس؛ اسپند: اسفند؛ گوسپند: گوسفند؛ پاداَفراه: باداَفراه «جزا، کیفر»؛ پسودن: بسودن «لمس کردن»؛ کَشَف: کَشَو «لاکپشت» از *kasyapa-؛ آب: آو از *ap-/āp-) که نشان میدهد این دگرگونی صرفاً تحت تأثیر زبان عربی در فارسی نو روی نداده است. بههرروی، صورت بینشان و رایج فارسی بر صورت نشاندار و کمکاربردتر پارسی ترجیح دارد.
@theapll
دکتر مجید طامه
معاون گروه زبانها و گویشهای ایرانی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
نام زبان رسمی کشور ایران در نوشتههای دوران ساسانیان بهصورت پارسیگ (pārsīg) آمده است که برگرفته از واژۀ فارسی باستانِ پارسه (-pārsa) است. در سنگنوشتههای دوران هخامنشیان واژۀ -pārsa در اشاره به سرزمین و قوم «پارس» و همچنین بهعنوان نامی برای «تختجمشید» به کار رفته است. ظاهراً در این دوران واژۀ -ariya «آریایی، ایرانی» برای نامیدن زبان ایرانیِ به کار رفته در سنگنوشتهها معمول بوده است. در دوران اسلامی نیز این زبان غالباً فارسی و گاه پارسی نامیده شده است. بنابراین، در دورههای تاریخی این زبان صورتهای متفاوت ariya-، pārsīg، «پارسی» و «فارسی» برای نامیدن آن به کار رفتهاست.
دو صورت پارسی و فارسی که در دورۀ نو زبانهای ایرانی در کنار یکدیگر به کار رفته و میرود بهلحاظ معیارهای زبانی هیچکدام نادرست نیست. اما در این میان، از یکسو صورتی که بیشتر مصطلح بوده و هست «فارسی» است نه «پارسی»، و از سوی دیگر تحول پ به ف، ب و واو (/p/ به /f/، /b/ و /v/)، که اصطلاحاً نرمشدگی خوانده میشود، تحول آوایی معمولی است و شواهد دیگری نیز دارد (مانند پیل: فیل؛ اَپسوس: اَفسوس؛ اسپند: اسفند؛ گوسپند: گوسفند؛ پاداَفراه: باداَفراه «جزا، کیفر»؛ پسودن: بسودن «لمس کردن»؛ کَشَف: کَشَو «لاکپشت» از *kasyapa-؛ آب: آو از *ap-/āp-) که نشان میدهد این دگرگونی صرفاً تحت تأثیر زبان عربی در فارسی نو روی نداده است. بههرروی، صورت بینشان و رایج فارسی بر صورت نشاندار و کمکاربردتر پارسی ترجیح دارد.
@theapll