نکته: جامعه شناسی تجربه
764 subscribers
449 photos
32 videos
78 files
438 links
جامعه شناسی تجربه
یادداشت ها و فعالیتهای
محمد زینالی اناری:
@Mohamadzeinaliunari
(گروه بحث کانال)
@SoExperience

not for selling
Download Telegram
دلالی دانش: مردم نگاری انتقادی مصادره منزلت اربابی در میدان دانش

محمد زینالی اناری

دانشگاه، که قرار بود منبع تحولات شود، این بار دچار خمودگی و مرضی شده است که همانند بسیاری از سیستم های معیوب نقش های آن دچار مشکل شده اند. وقتی پایان نامه و مقاله سفارشی می شود و کار به جایی می رسد که تیم هایی به صورت حرفه ای از این را ه پول در بیاورند، می توان گفت این نهاد رو به زوال است. آری عمر دانشگاه یا اگر بهتر گفته شود، عمر دانش به سر رسیده و چیز دیگری به جای دانش رفته است و اگر نیک بنگریم، آن چیز پول و حس منفعت طلبانه ی مردم است. وقتی ارزش علم به ارزش پول تقلیل پیدا کند، دیگر نمی توان گفت علم فرهنگ است، بلکه علم، آن معنای خود را که از جنس فکر است از دست می دهد. در این گزارش، انگیزه ها، اعمال و بازار مربوط به مبادله ی علم با پول به صورت گزارش میدانی بحث و سپس مورد تحلیل و تفسیر قرار می گیرد.

متن کامل این نوشتار را در انسان شناسی و فرهنگ مطالعه کنید.
http://anthropology.ir/article/30814

—------------—
✳️↩️
كانال "انسان شناسي و فرهنگ"، لطفا جهت اطلاع از همايش ها، نشست ها، كارگاهها و اخبار ديگر برنامه ها، از طريق لينك زير به ما بپيونديد.
@Anthropology_iran
وابستگی فرهنگی
محمدزینالی اُناری

شاید در نظریه های روانشناسی و توسعه با وابستگی آشنایی داشته باشید. اما یک شیوه دیگر از وابستگی وجود دارد که ارتباط زیادی با این دو شیوه وابستگی نیز دارد. بیان مثالی این مسئله گویای مفهوم ترسیم شده خواهد بود. در زمان تحصیل خود یاد دارم که معلمان عمده درس را از طریق آموزش شفاهی یاد میدادند. تدریس سر کلاس، سعی می کرد مرجعیت یادگیری را به دست گیرد و به این صورت شیوه یادگیری شفاهی و آن طور که در گذشته گفته می شد، سینه به سینه تداوم می یاید. مدارس ما عمدتاً بازتولید کننده شیوه آموزش مکتب خانه ای بوده و از یادگیری متنی که ارتباط زیادی با تمرکز و درک نوشتار داشت، بیگانه بود.

در مدارس کمتر به خواندن متن ارجاع می شود و اینک کتاب هم تقریبا پلی میان سوالات معلمان و ادبیات شفاهی مدارس شده است. به نوعی، کتاب به صورت کلی از مرحله یادگیری رخت بر بسته است. در نتیجه، کتاب خواندن بیشتر به صورت فانتزی و نامرسوم در می آید تا جایی که عمده دانش آموزان در دانشگاه اصرار بیش از حد به دریافت جزوه از مدرس دارند. اساتید این مشکل را به گردن تنبلی دانش آموزان می اندازند و این درست می نماید. چرا که دانش آموزان کتابخوان بار نیامده اند و نیاز به آموزش شفاهی یا قطره چکان های متنی از آموزش شفاهی یعنی کتب کمک درسی دارند.

اگر کتاب را پدیده ای مدرن بدانیم، باید گفت ما آن را دور زده ایم و سنتهای اولیه یادگیری را جایگزین آن کرده ایم.جالب توجه است که در گذشته های دور نیز در مکاتب عرفانی و الهیاتی ما، مرجع آموزش هم سینه به سینه و هم کتاب بوده است. اما با توده ای شدن آموزش، ورود اقوام و طبقات روستایی به شهر با حاشیه ای شدن بخش کتاب این آموزش آن هم در روش تدریس مدرن همراه بوده است. پیشینیان از کتابهای قطور نظام آموزشی نیم قرن قبل گواهی داده اند و باید گفت این پدیده با افزایش مهاجرت کثرت یافته است. می توان رواج کتاب های کمک درسی و جزوات، ناشی از نوعی مقاومت فرهنگی توده های جدید شهری در برابر خوانش کتاب که به قول رولان بارت سختی هم دارد، می باشد.

اما این رفتار به بازتولید آموزش سینه به سینه و نیازمندی ما در دوران پس از تحصیل و زندگی روزمره به یادگیری شفاهی بوده و مانع شکل گرفتن فرهنگ کتابخوانی و همچنین ارتقای فرهنگی جامعه شود. چرا که همواره نیاز به شنیدن سخن در خود احساس می کنیم تا این که بخواهیم آن را به صورت متنی خوانده و جملات را درک کنیم. کتاب موجب خوابیدن و خستگی مان می شود و هنوز خیلی ها نتوانسته اند این مهارت را به صورت کامل یاد بگیرند. اما در عوض مردم بسیار به گفت و گو و آموزش های شفاهی وابسته هستند و بسیاری از نیازهای خود را از راه پرس وجو به دست می آورند.

"وابستگی فرهنگی" نوعی تعمیق یافتن وابستگی ما به پرس و جوی دوران کودکی است که نظام آموزشی به جای این که ما را از این مرحله به مرحله ارتباط نمادین با نوشتار وارد کند، رابطه ای خصمانه و شکننده با کتاب برقرار می کند تا همواره این حالت دوران کودکی در ما حفظ شود. قهوه خانه ها و کافی شاپ ها پر رونق تر از کتابخانه ها می شوند و کتابهای دانشگاهی و رساله های حجیم خوانده نمی شوند. دست آخر اینکه مردم به صورت وحشتناکی علاقه مند به مقالات هایکو شده اند که این روزها در شبکه های اجتماعی هم دست به دست میگردد.

@thing
روح مکان، شولتز، رخدادنو، ترجمه شیرازی، ص ۲۶۴

@thing
پایان نامه برنامه زاویه

محمد زینالی اُناری
برنامه زاویه در خصوص خرید و فروش پایان نامه برگزار شد و در آن نماینده ملت و نماینده اندیشه اجتماعی در خصوص این مسئله به تفاهم رسیدند که بهتر است ساز و کار مدیریت آموزشی دانشگاه، امتیازات علمی و ... در خصوص حل این معضل و ریشه کنی آن به یک بسته فکر کنند تا این فرایند در کوتاه مدت و بلند مدت رفته رفته کاهش پیدا کند. امید است این برنامه به زودی اجرا شده و ضمن جمع شدن بازار روی زمینی بازار زیر زمینی هم ایجاد نشود.

در این برنامه بحثی شبیه زیرمیزیهای پزشکان مطرح شد و علت این تخلف مشتبه به نیاز دانشیاران و اساتید به تأمین مابقی درآمدشان (که از قشرهای کم درآمد هم نیستند) از هدایت پایان نامه های بیشتر برای تأمین مخارج مطرح شد. اتفاقا پارسال پزشکان به درآمد بیشتری هم رسیدند و مسئله زیرمیزی انشاالله حل شد. اما پدیده های دیگری در پزشکی کشور ایجاد شد و یکی از آن ها، حل ورشکستگی بیمه از محل تأمین هزینه های درمانی از پول نفت می باشد. مهم نیست؛ پزشکان به درآمد مکفی شان می رسند تا مردم فقیر برای درمان در بیمارستان ها صف بکشند. در عوض بخش اعظمی از هزینه را صدقه سر بیمه، دولت پرداخت می کند.

امیدوارم در این قضیه در خصوص حقوق اساتید خردمندانه تر برخورد کنند، چرا که همین اساتید متعهد بودند که مثل آن پزشکان این چنینی در این فرایند همدستی کرده اند و اگر مجازات نمی شوند، باری برای این دسته گلشان تشویق نشوند. اما مهمتر از این، موضوع خود علم بود که چرا به این روز افتاده که خودش نمی تواند خودش را اداره کند. چرا علم بلد نیست ساحت خود را حفظ کند. اصلا شاید لازم است ما به علمی که در دانشگاه های مان وجود دارد شک کنیم.

البته بهتر است گریزی به سیستم اداره علم بزنیم. پاسخ دکتر احمدی و نه سخنهای دکترزاهد قانع کننده و راضی کننده نبود. آنها اصلا واکاوانه حرف نزدند و بلکه سعی می کردند ساحت وزارت علوم را پاک نشان بدهند و بارها اسم و ایماء دانشگاه های غیر انتفاعی و آزاد به میان آمد. خوب اگر این هم پذیرفته شود، باز هم مسئولیت وزارت علوم به عنوان ناظر دولتی قضیه از گردنش نمی افتد. به خصوص وقتی اساتید دانشگاهش مدام به این دانشگاه های غیردولتی مهاجرت می کنند و تدریس می کنند و پایان نامه می گیرند. خود من حتی ۲۰ سال پیش هر وقت اساتیدم را گم می کردم در دانشگاه آزاد پیدا می کردم.

طبیعی است مدافعان وزارت علوم نخواهند کاوشگرانه گفت و گو کنند، چون تخصص آن ها در زمینه ریاضی وبرق بود. اساسا کنترل و مدیریت علم در ایران به دست تکنوکرات ها و مهندسان و دانشمندانی است که با مفاهیم اساسی مربوط به سیاست گذاری آموزشی همچون بازار تکنیک برخورد می کنند. ما سالیان سال است که شاهد رویکردهای مهندسی به توسعه کشور هستیم و همه چیز مان در توسعه عمرانی و هزینه های مهندسی نهادینه شده است، تا جایی که تخصص رهبری دانشگاه ها و ... هم در دستان چنین متفکرانی است. آیا زمان آن نشده است که به جوهر علمی اداره و رهبری دانشگاه ها هم تأمل کنیم؟ آیا سیاستگذاری و مدیریت علم، خود تخصص نیست؟

امسال در آزمون دکترای یکی از گرایشهای علوم اجتماعی شرکت کرده بودم که جای گزینه اختراع نتوانستم پژوهش خود را بگنجانم، و چند پژوهش کارفرمایی من جایی در فرم رزومه نیافته، به دردم نخورد. چرا که همه گزینه های مربوط به توسعه علوم انسانی بسته است و این ناشی از تمرکز علوم تکنیکی بر ذات علم ما شده است. سخن از پژوهشهای کاربردی و تجاری به میان می آید در حالی که پژوهشهای مربوط به فرهنگ و پژوهشهای بنیادی علوم تا رسیدن به سرمنزل مقصود و تجاری شدن نیازمند سرمایه گذاری دولتی است و مجبور است از چرخه باز بماند.

سوال این است در حالی که مدیریت نظام علمی خود توجهی به شاخص تخصصی مدیریت آموزش عالی ندارد و با قالب تکنیک خود را ارتقا می دهد، آیا مقصر را باید در تئوری توطئه ی جاذبه شیطانی پول و یا به قول دکتر زاهدی تئوری توطئه ی مقصر خارج از وزارت علوم و بدون دخالت دولت بدانیم؟

@thing
تغییر در سیاست جهان وطنی

محمد زینالی اُناری
نمی دانم چرا به محض دیدن عکس خانوادگی مستر ترامپ در شبکه های اجتماعی، فیلم های آمریکن پای و زیبای امریکایی یادم آمد. اما این دقیقا در ذهنم هست که خیلی وقت است از این فیلم ها خبری نیست یا من نمی بینم یا مثل قدما دست نمی گردد. من و خیلی از دوستانم که با جو موجود در این حوالی فکر می کردیم ترامپ پوپولیست است و دیوانه و رای نخواهد آورد و رقیب وی به شدت پیش است، گول خوردیم و پیش بینی می کردیم و آینده پردازی می کردیم.

نخست باید به فرار انگلیس از سیاستهای اتحادیه اروپا توجه کنم که مقدمه ای بود بر تقویت ایدئولوژی ناسیونالیستی و بستن راه به مهاجران به خصوص جهان سومی که قوم و خویش شان شهر و دیارشان را به خاطر اختلافات اعتقادی به آتش کشیده اند. فکر می کنم سیاست های مهاجرت پذیری و زدن بر طبل کوس جهان وطنی و پذیرش روشنفکری های کشورهای در حال توسعه توسط کشورهایی که تحت سیطره ناسیونالیسم آمریکایی خواهند بود، تغییراتی و یا چالشهایی به خود ببیند. می توان این فرض را مطرح کرد که بحث های داغ دو هفته پیش در مورد تقلبهای علمی دانشگاههای ایران، پایان نامه ها و حتی مسائل اخلاقی مطرح شده می توانست نسبتی با افول سهم ارزشهای فرهنگی برسازنده جهان وطنی در انتخابات و دیپلماسی روشنفکران مهاجر یا ارتباط آن ها با این ایدئولوژی داشته باشد.

در هر حال سوسیالیسم جهانی که مدت ها بود تاوان بمب گذاری ها و خشونت ها در فرانسه و ... را می داد، موجب شد کشوری مثل آمریکا بخواهد دیدگاهی که مدعی مرزبندی دقیق تر خودش با جهان دارد را برای رای دادن انتخاب کند، چنان که انگلیس این موج را شروع کرده بود. می توان این فرض را هم دید که فشار تبلیغاتی ادعای پوپولیسم رقبا که گروه های معتقد به روشنفکری جهانی راه می انداختند، کمی مبالغه بود و آن چه مشخص شد، این بود که سخنی در پیرامون ما از فرهنگی که پشتیبان ترامپ بود، شنیده نشده بود.

احتمالاً سایه اندیشه های نزدیک به سوسیالیسم بر سر ما سنگینی می کرد و واکنش ها به ترامپ در خصوص دیوانه نامیدن و یا جنگی نامیدن وی، برای از هراس افکنی و تخریب وی در میدان انتخابات بوده است. اما مهم این بود که این تبلیغات به متن عمل سیاسی مردم و مقیمان آمریکا تأثیر نگذاشت. اما آن چه مهم است، وجود معرفت پیشینی انتخابات در تحلیلهای سیاسی بعد از آن است و ظاهراً شوکی که باید به واقعیت مربوط به باورهای ما از پیش بینی این انتخابات وارد شود، به ذهن خیلی ها راه نیافته است.

واقعیت مهمی که باید به آن هم توجه داشت، سهم فرهنگ آمریکایی می باشد که بیشتر از گروه های جهان وطن آمریکایی، در نزد آمریکایی های متقدم پذیرفته شده یا سهم آرای وسترن، رمانتیک و اکشن آمریکایی که در نتیجه انتخابات به خوبی مشهود است. عکس خانوادگی وی به خوبی بیانگر آن بخش از هالیوودی است که می تواند معرف فرهنگ زیسته مردم آمریکایی باشد، نه روشنفکری جهان وطنی که حامی اقلیت های بین المللی که نقش فرهنگ های مشترک را در این سالها تقویت می کرد. پس باید بنشینیم و ببینیم معرفت و فرهنگ مردم خود آمریکا برای ادامه دادن به بسیاری از سیاستهای پیشین نظیر دیپلماسی خاورمیانه چگونه خواهد بود.

@thing
آسیب های اجتماعی و جامعه شناسی همگانی

محمد زینالی اُناری
می نشینم کنار صندلی بیمارستان، صندلی کناری دستی ام در حال تلویزیون نگاه کردن و تحلیل تند و هذیانی مشکلات اجتماعی هستش. در میهمانی همه در باره طلاق یکی و ازدواج اون یکی حرف می زنند و هر کسی مردم دیگر را به خاطر برخی اتفاقات متهم می کند. در محیط های مختلف، هر کسی در مورد رویدادهای روزمره تحلیلی ناب ارائه می کند، چنان که خودش و دیگران را می قبولاند که علت العلل را می داند. می گویند: "من خودم این چیزها را می فهمم"، " من یک عمر است که تجربه دارم و خودم به خیلی ها کمک کرده ام"، " من خودم جامعه شناسم"، "من خودم روانشناسم"، " به کتاب خواندن نیست، من خودم از این مسائل سر در میارم" و ...

می بینم خوب نیازی به تلاش جامعه شناسی در ایران وجود ندارد، چرا که مردم همه خود را تحلیلگر مسائل فردی و اجتماعی می دانند. آن ها بدون این که نظریه های اجتماعی را بدانند، نظریه می دهند و بر اساس تجربه های شخصی خودشان که شاید امکان تکرارش در زندگی دیگران نباشد، برای همه نسخه می پیچند. وقتی جوان هستند، می خواهند همه رویکرد جوان به زندگی داشته باشند، وقتی پیر هستند پیری را الگو می کنند. فقیرند، مدار زندگی بر اساس فقر باید بچرخد و چون مالک، بازاری و سرمایه دارند، همه قواعد باید بر مدار زندگی و ذهنیت آنان بچرخد. خلاصه همه به نوعی دچار سولیپسیسم یا اگوسنتریسم هستند و شناخت یا خواست شان از همه چیز بر محوریت خودشان است.

البته آدم ها متناسب با شرایط زندگی شان متنوع اند و تجربه های متفاوتی دارند، ضمنا دانستن این مسائل نیازمند الگوهای مختلفی از تصور موقعیت یک فرد در میان دیگران را دارد که بیشتر نظریه های اجتماعی به مدلسازی آن پرداخته اند. اما این توانایی در دیدگاه های ارائه شده مردم وجود ندارد. چرا که آنها فقط بر اساس مدل مربوط به تجربه خودشان تصمیم می گیرند و متأسفانه به دیگران هم این نظر را ارائه می دهند. شدت پافشاری هر فردی بر تجربه خود موجب شده است تفاهم عمومی مردم درباره حل مسائل جمعی ایجاد نشود و هر فردی در هر جایی دوست دارد نظر خودش را پیش ببرد.

خروجی این شرایط چنین می شود که همه با تئوری و برداشت های ضعیف از زندگی اجتماعی نظر می دهند و وضع خود و حتی همدیگر را هم بدتر و بدتر می کنند. بدتر از آن این که، شنیدن اخبار و مسائل جمعی زندگی روزمره نیز برای ان ها غیر قابل تحلیل و در صورت وجود داشتن اخبار مبنی بر حوادث و رویدادهای اقتصادی و سیاسی، به ارائه دیدگاه می پردازند. اگرچه برخی جملات زیبا و خوب در این میان هست که گواه تجربه های فردی موفق و مطالعه های اجمالی است، اما در کل مردم بدون پی بردن به مدلهای ساختاری و قالبهای منطقی جامع تحلیل هایشان را برای هم دیگر اجبار می کنند و در نتیجه مشکلات احتمالی پیش روی اطرافیانشان حل نمی شود و چه بسا تعمیق می شود.

چرا که این ها فقط یک نمونه ی فردی برای هر کسی بوده و برای جمعی شدن آن نیازمند پیاده سازی گزارش های زیادی در کنار هم می باشد که این کار هم در حوزه تخصص جامعه شناس و تحلیلگران اجتماعی است. همه باید نمایندگانی را بفرستند برای فهمیدن مسائل مربوط به روابط اجتماعی و پس از بررسی های عمیق، نظر ایشان را درباره ماهیت و آسیبهای روابط بپرسند. اما متاسفانه مردم با رویکردهای موجودِ "من-تحلیلگرانه"شان پیش می روند و زندگی می کنند و همدیگر را در غرقاب مشکلات می نشانند. نبود اگر چنین و اعتمادی به کارشناسان اجتماعی ایجاد می شد، مشکلات فردی و اجتماعی، آسیبهای اجتماعی و ... این قدر عمیق و ویرانگر نبود.

@thing
غازهای دهکده‌ی "حیران" در انتظار معامله لانه شان هستند

محمد زینالی اناری
فرهنگ طبقه ی بالا همیشه موجب رشد جامعه شده است چون آن ها کنترل وسایل تولید، سرمایه فرهنگی بالا و خلاقیت رو به رشد را در دست دارند و مالک توسعه و حتی آینده هستند. اما اگر این طبقه بالا سرمایه فرهنگی و تفکر پایینی داشته و بیشتر به تفریح و خوشگذرانی و درآوردن پول مورد نیازشان از همین محل متمرکز شوند، امکان دارد این فساد رفته رفته به زوال زندگی و حتی نابودی بشریت بیانجامد که در گذشته هم پیامبران وقتی منبعث می شدند که انسان ها با طغیان در چنین اموری موجب فساد می شدند.

ادامه مقاله را از لینک زیر بخوانید؛
http://www.anthropology.ir/article/30236

@thing
چرا آخر و عاقبت مان شده است فیتیله؟ (بازنشر)
@thing
حزن یک زن به گوش می رسد

خبرآنلاین، جامعه > آسیب‌ها - محمد زینالی اُناری *

برای حذف خشونت از سپهر اجتماعی علیه زنان، باید تصورات و باورها نسبت به آنها بازنگری شوند.

علی رغم تصور عمومی از این که زنان با افزایش فرصت تحصیل و کار توانسته اند برابری را از آن خود کنند، باید گفت هنوز زنان در محیط کار راحت نیستند. در زندگی خانوادگی علیه آنان قضاوت‌هایی وجود دارد که حضورشان را تحت امر "دیگری" قرار داده و آزادی‌هایشان را محدود می کند. فضای عمومی شهر، به صورت جنسیتی تصور می شود و حتی حضور آزادانه زنان در آن نیز امروزه بسیار واکنشی است.

این نوع ناملایمت که می توان خشونت نامید، حضور زنان را محدود و آنان را به یک موضوع ناآرام در زندگی جمعی تبدیل می کند. طبیعی است در این نوع خشونت، مهم نیست عامل خشونت مردان جامعه باشند یا حتی برخی از خود زنان. این فشار علیه زنان، امروزه به باورهای رایج و جوی تبدیل شده که همواره به صورت انتزاعی در جامعه وجود دارد.

زنان در سپهر اجتماعی، حضور ناامنی داشته اند و این حضور ناامن، ریشه در تصوراتی دارد که از معرفت مردم نسبت به زنان برمی خیزد. فضای ناامن برای حضور زنان در نهادهای اجتماعی اعم از خانواده، آموزش و کار، همراه با تصور رایج نسبت به این حضور است. جهان تجربه ای فراگیر در خصوص حضور زنان در زندگی اجتماعی را طی کرده است.

اما چنین باورهایی در گوشه و کنار این کره خاکی خوابیده و هر از گاهي در یک نقطه از شهرهای دنیا خبری توأم با حزن یک زن به گوش می رسد. چنین شرایطی گویای این است که هنوز آن باورهای ناامن کننده برای حضور زنان، یک تصور سازمان یافته در جهان را شکل می دهد تا عرصه همواره برای یک زندگی عاری از خشونت برای او تنگ باشد. چه چیزی این ذهنیت را می سازد و سامان می دهد؟

بسیاری از گزاره های زندگی اجتماعی، آغشته به جنسیت و سرشار از ایدئولوژی مردانه هستند و گذشته از دگرگون شدن این گزاره ها در جریان تحولات اجتماعی، هنوز نتوانسته اند تغییر یابند. البته این امر تا حدی طبیعی است و دگرگونی در گزاره های اجتماعی مانند تغییر شرایط تحصیلی زنان، نمی تواند توأم با دگرگونی در پذیرش این موضوع باشد.

به جز دانشی که درباره یک موضوع فرق می کند، احساسی نسبت به این دانش است که عمیق تر از آن بوده و به صورت های مختلفی در ذهنیت یک جامعه جای افتاده و به راحتی رخت بر نمی بندد. از این رو فرهنگ یا تصورات جمعی مردم در مورد یک پدیده، نخست به صورت معرفت عمومی مشاهده می شود و سپس، به صورت احساسی قابل مشاهده است که در خصوص این معرفت وجود دارد. این احساس، نیز به صورت انگاره هایی مانند ضرب المثل یا داستان های قدیمی در نهاد انسان ها وجود داشته و تقویت می‌شود.

چه کسی درباره مثلهایی که مردان را قدرتمند و زنان را عجوزه تعریف کرده است قسم میراث فرهنگی خورده است که این اسطوره ها بمانند؟ حفظ و یا احیای فرهنگ عمومی سنتی، بسته به حد و حدودی است که آن را به صورت تهدید و یا فرصت می تواند در نظر بگیرد. آیا اصطلاحات، داستان ها و حتی باورهای شایع در این خصوص لازم به بررسی و دست کاری نیستند؟ چگونه میتوان باورهای جدیدی از طریق سیستم های اندیشه ورزی مانند داستان ها و فیلم ها در این خصوص ساخته و به فرهنک عمومی تزریق کرد؟ ایا اصلا چنین موضوعی به عنوان یک دستور مطالعاتی و یا حداقل جلسات کارشناسی در برنامه های شوراهای فرهنگ عمومی استان ها هست یا موضوعات مربوط به زنان به بحث حجاب و طلاق تقلیل پیدا کرده؟

پالایش و تقویت فرهنگ عمومی از باورهایی که به زندگی اسم و رسم می بخشد، یک موضوع حیاتی و مهم است و متاسفانه با وجود نهادهای فربه در این خصوص، کمتر مشاهده می کنیم که چنین موضوعاتی مورد توجه قرار گیرند. آری خشونت در بستر تصورات و باورها نهفته می ماند و شاید مردم شهرنشین ندانند که در فلان قریه بر سر زنی که به خاطر داستان های قدیمی یا نگاه های قدیمی به زنان اسیر نگاه ها و اعمال خشونت آمیز قرار می گیرد. بدیهی است این انگاره ها محدود به ذهن مردان وجود نیست و پذیرش زنان نیز در این موضوع موثر است. برای حذف خشونت از سپهر اجتماعی، می بایست تصورات و باورها نسبت به زنان مورد بازنگری قرار گیرد تا این روزها هم برگی در تجربه زنان ایرانی باشد.
http://www.khabaronline.ir/(X(1)S(xtub1xwrvclbbry3p0gwonk1))/detail/482371/society/social-damage

@thing
مام ناسیونالیسم

محمد زینالی اناری
"هاچ بالاخره مادرش رو پیدا کرد؟" این سوالی است که هر وقت صحبت از عسل طبیعی و زنبورداری میکنم، دوستان عزیزم به شوخی از من می پرسند. حال باید از شما بپرسم، هر چند شاید بنظرتان هجو باشد، آیا میدانید که چرا هاچ زنبور عسل دنبال مادرش بود و میگشت و پیدایش نمیکرد؟

داستان هاچ، که در دهه شصت پخش می شد و مطمئنا بارها و بارها تکرار شده است، بر اساس افسانه تولید مثل زنبور عسل ساخته شده است. وقتی زنبورهای عسل بهره میدهند، ملکه مسن تر از خانه(کندو) برمیخیزد و آن را به ملکه جوان میسپارد. ملکه قدیمی در اولین درخت یا هر بلندی دیگری فرود آمده و منتظر میماند تا زنبورهای طرفدار او گردش حلقه بزنند و پس از ساماندهی بصورت گروهی بسوی آسمان پرواز کنند تا بلکه مکان امنی برای سکونت بیابند.

هر زنبوری که در این قافله است یک هاچ است و تمام آنها در پی ملکه میگردند تا به او برسند. ملکه مادر تمام زنبورها است و این ماجرا اصلا به کندو ربط ندارد چرا که این لانه دست ساخت آدمهاست تا از اهلی شدن این حیوان به نان و نوایی برسد. اما پخش این کارتون چه نسبتی با جامعه انسانی خواهد داشت، بخصوص کودکانی که نمیدانند داستان ملکه زنبور عسل چیست!

ناسیونالیسم، سرزمین را به مادر تشبیه کرده است تا مردم احساس کنند از آن بدنیا آمده اند. اگرچه اسطوره های آفرینش در این ماجرا میتوانند دخیل باشند، اما در این اساطیر زمین همچون جهان زیرین و مخفی گاه انسان از باد و باران به حساب می آمده است و مادر در این افسانه استعاره از آفرینش، پناه و نیاز آدمی است.

اما پخش کارتون هاچ، برای کودکانی که نه از نسل اساطیر که فرزندان عصر تکنولوژی هستند، مراد از بازآفرینی این اسطوره در مقام آرمانی آن است تا سالها بعد که سرودملی و مام وطن و استعاره های مختلف مادری از سرزمین را می شنود، در معنای ناسیونالیستی مادر ادغام شود. اما هاچ هیچ وقت در کارتون مادرش را پیدا نمی کند تا این داستان در ذهن ما فقدان مادری گم شده را از کودکی بکارد.

@thing
شومینه و سرمایه

محمدزینالی اناری
در جامعه ما شعارهای زیادی درباره عدم اسراف و حفظ منابع زیرزمینی وجود دارد تا جایی که امور تبلیغاتی این چنین شبیه به ژنراتور تولید واژه می شود. اما عمل واقعی با شعار فرق دارد و چه بسا از عمل صدایی شنیده نشود. با ارزشترین کارها مانند ریزه کاری جواهرساز بی صدا است و نه مانند صدای دوپهلو و غرای چکش آهنگر.

حدود بیست سال پیش، زمانی که با بحثهای مربوط به فیزیک اتمی آشنا می شدم، به اجاق گازهایی که رویشان چهارچوبی فلزی زده و با عنوان بخاری می فروختند، می نگریستم و با توجه به اندک مطالعاتی که درباره انرژی و فیزیک سیالات داشتم، گمان می کردم می توان از این شعله گاز با سیستمهای های کنترل و انتقال گرما و ... انرژی چند برابر تولید کرد یا با هر امکان دیگری چون رادیاتوری کردن سیستم گرمایشی شهر این نوع اسراف گاز و پدیده هایی چون گازگرفتگی را به حداقل رساند. در نهایت تعجب در سی سال اخیر که همه جا لوله کشی گاز شده است، هیچ درایتی در مصرف بهینه این سوخت به عمل نیاورده ایم، اگرچه تعداد دانشگاه ها چند برابر شده است و استعاره های توسعه پایدار از سروکول هم بالا می روند.

اختراع و تولید الگویی چنین محتاج مطالعات و آزمایشهای اساسی بود که فرصت و امکان آن برای یک فارغ التحصیل دانشگاه، بدون هیچ گونه حمایت و امکانات آزمایشگاهی اولیه میسر نبود، به ذهن هم نمی رسید که در دانشگاه ها و ذهن اساتیدش هیچ ایده ای درباره رفاه و صرفه جویی انرژی وجود نداشته باشد. ما سالها اجاق هایی که اشتباها بخاری نامیده ایم استفاده کردیم، در حالی که می توانستیم از همین مقدار انرژی در رادیاتورهای حرارتی بیش از این انرژی فراهم کنیم و مرگ و میر کمتری هم داشته باشیم. مدت ها گذشت و سالها بعد سیستمی مشابه شومینه ایجاد شد که تنها به گذاشتن چند محفظه گرمایی و زغال نسوز در داخل بخاریهای بزرگ آن بسنده شده بود.

شومینه سه خاستگاه دارد که اولی از سرمای شدید مناطق سردسیر بر می خیزد. انگار همه خانه ها مانند چارتاقی ایرانی هستند که اعضای وابسته به آن از پله های آپارتمان به خانه های بلندمرتبه عروج کرده و گرد آن به مناسک گرم شدن گروهی یا فردی میپردازند. مردم زیادی در خانه های مختلف در حال رعایت این آئین اند. شومینه، بازتاب آئین قداست دیرین آتش است که می توان آن را در اهمیت و ارزش اقتصادی گرما در رفاه و سلامتی ایرانیان کهن و ایرانیان امروز تداعی کرد.

این دستگاه نمود بارز مصرف آئینی شده است که با تولید انبوه خود موجب شد بسیاری از مردم ایران که امکان ساختن شومینه آجری ندارند، از آن احساس منزلت و عظمت کسب کنند. شومینه به طبقات متوسطی که خانه های نسبتا بزرگ دارند فرصت تمایز و بزرگ منشی می دهد و آنها را از فقرای شهرنشین که هنوز مجبور به استفاده از اجاق گازهای حجاب گیرنده به نام بخاری هستند، جدا می کند. شومینه یک ساخت معماری است که در زندگی روزمره ایرانی به کالای تولیدی استاندارد و فصلی به جای اکثر اجاق-بخاری ها نشسته است.

سومین دلالت شومینه، سلیقه مسلط بر اقتصاد انرژی ایران است که دیگر اوج صنعت خود را توانسته به نمایش بگذارد، این ورطه سالها با تولید اجاق-بخاری چه بسا میلیونها متر مکعب به باد داده باشد. نظارت دانشگاه ها، خلاقیت طراحان صنعتی و کاربری صنعتگران فاقد تحول خواهی، نهایتا در شومینه ای ساخت کشور تجلی پیدا می کند که هنوز هم اشکالات اساسی دارد. ما هنوز هم، در عصر تکنولوژی، شومینه یا اجاقی در گوشه ی خانه گذاشته و در رقص آتشش به مرگ تدریجی منابع زیرزمینی می نگریم.

@thing
کتاب: روح زندگی

@thing
دانشگاه ایرانی و گفتمان حاشیه ای

محمد زینالی
دانشگاه ایرانی و گفتمان حاشیه ای

محمد زینالی

(1) خودنگاری: وقتی از دانشگاه بیرون آمده و مدرک را در دست گرفتم، فکر کردم که دیگر همه چیز تمام شده و به سوی کار و زندگی خواهم رفت، غافل از این که بحث اصلی کلاس تازه شروع شده است. مدرک، نماد توانایی و فعالیت من نیست و بلکه باید نماد احتیاج و صبوری و یا کاسه ای در دستم باشد. وقتی شنیدم که به جای حمایت از اصل مدرک کارشناسی علوم پایه برای اشتغال باید دنبال گواهی محقر فنی و حرفه ای بروم، از خود سوال کردم که پس چهار سال بود چه شماتتی می کردی؟

" توی آن حیاط بزرگ که آدم از مسافت مهیبش به وحشت می افته و در راهروهای خیال انگیز دانشگاه مشغول چه کاری بودی که اینک پس از طی کردن سالها سخت کوشی، شب زنده داری و تحمل غربت باید دنبال این بروی که یک مدرک مهارتی جایگزین تو را نجات دهد؟ آن چه اصلی است که فرعش باید نجاتش دهد؟ "

بعد به این فکر کردم که بنشینم این برنامه ریزی را در ذهنم شبیه سازی کنم : برای فردی چهار سال درس با بودجه¬ی دولتی تأمین کنم، سپس به او بگویم " این که درس خوانده بودی فقط کسب مدرک بوده است؛ برای کار کردن « باید بروید مهارت بیاموزی »، « آورده داشته باشید »، « وام به شما بدهیم » و « بروید دنبال خوداشتغالزایی »". تا این جای کار که قرار بود بروم دنبال وام، یاد داشتم که آدم حسابی بودم، زندگی برای من خوب و شیرین بود.

متن کامل این نوشتار را در انسان شناسی و فرهنگ مطالعه کنید.

http://anthropologyandculture.com/fa/easyblog/1274

—------------—
✳️↩️
@Anthropology_iran
چطور درباره همه چیز نظر بدهیم؟

محمد زینالی اُناری
(امید اردبیل، ۱آذر۹۵)
می نشینم کنار صندلی بیمارستان، صندلی کناری دستی ام در حال تلویزیون نگاه کردن و تحلیل تند و عصبانی مشکلات اجتماعی است! در میهمانی همه در باره طلاق یکی و ازدواج آن دیگری حرف می زنند و هر کسی دیگر مردم را به خاطر برخی اتفاقات متهم می کند. در محیط های مختلف، هر کسی در مورد رویدادهای روزمره تحلیلی ناب ارائه می کند، چنان که خودش و دیگران را می قبولاند که علت العلل را فهمیده است! آنها عموما می گویند: "من خودم این چیزها را می فهمم"، " من یک عمر است که تجربه دارم و خودم به خیلی ها کمک کرده ام"، " من خودم جامعه شناسم"، " ریشی سفید کرده ام در این امور" "من خودم روانشناس هستم"، " به کتاب خواندن و نیمکت دانشگاه نیازی نیست، من خودم از این مسائل سر در میارم"، " به من الهام می شود" و ....

می بینیم که نیازی به تحلیلگر تخصصی آسیبهای جامعه در ایران وجود ندارد، چرا که مردم همه خود را تحلیلگر مسائل فردی و اجتماعی می دانند. آن ها بدون این که درسی بخوانند و یافته های تجربی را بخوانند، نظریه می دهند و بر اساس تجربه های شخصی خودشان که شاید امکان تکرارش در زندگی دیگران میسر نباشد، برای همه نسخه می پیچند. وقتی جوان و سالم هستند، می خواهند همه رویکرد شاد به زندگی داشته باشند، وقتی کهنسال هستند ترک دنیاپیشگی خود را برای اولاد و زیرمجموعه شان الگوی انسانیت قرار می دهند. فقیرند، مدار زندگی باید بر اساس توجیه علت، قداست و حرمت فقرشان بچرخد و چون مالک، بازاری و سرمایه دارند، مردم باید بر مدار نظرات و منافع آنان چاکری کنند. خلاصه همه به نوعی در چشم انداز خود قرار دارند و مسائل دنیا را بر اساس زاویه خودشان دسته بندی می کنند. محله زندگی همه مهمترین جای شهر است و نظر خودشان گفتنی تر!

شدت پافشاری هر فردی بر انتشار تجربه زندگی خود موجب شده است تفاهم عمومی مردم درباره زندگی جمعی ایجاد نشود و هر فردی در هر جایی دوست دارد نظر خودش را پیش ببرد. این گره در میان متخصصین و یا کارشناسان میان مایه هم وجود دارد. مهندسان تحلیل اجتماعی می دهند، اقتصاددان گیاه دارویی تجویز می کند، مهندس کشاورزی مخترع تکنیک های برقی است و خواهر و برادر بهترین مشاور شغلی و روانی هستند؛ ما اگرچه دانشگاه رفته ایم و خیر سرمان عموما لیسانس داریم، در مقام زندگی روزمره مان نیاز به علم و بخردانگی نمی بینیم! یکی هم پیدا شده که این روزها برای همه مان پایان نامه می نویسد و از ما به راحتی دکتر می سازد.

خروجی این شرایط چنین می شود که همه با تئوری و برداشت های خودخواهانه از زندگی نظریه اجتماعی صادر می کنند و وضع دیگران و حتی خودشان را روزبروز بدتر و بدتر می کنند. بدتر از آن این که، شنیدن اخبار و مسائل جمعی زندگی روزمره نیز برای آن ها غیر قابل تحلیل و در صورت وجود داشتن اخبار مبنی بر حوادث و رویدادهای اقتصادی و سیاسی، به ارائه دیدگاه می پردازند؛ نه کسی مجله می خرد و نه نیازی به رفتن به جلسات تخصصی در خود می بینند. اگرچه برخی جملات زیبا و خوب در این میان هست که گواه تجربه های فردی موفق و مطالعه های اجمالی است[ و همین هم گول مان می زند]، بدون پی بردن به مدلهای ساختاری و قالبهای منطقی جامع تحلیل هایمان را برای هم دیگر اجبار می کنیم. در نتیجه مشکلات احتمالی پیش روی اطرافیان حل نشده، چه بسا تعمیق می یابد. آسیبهای روزمره زندگی ما نتیجه پیروی و مشروعیت دادن به جهل عمومیت یافته ای است که خودمان هم درمورد آن بی تقصیر نیستیم.

چرا که تحلیل های مبتنی بر خودمان، فقط یک نمونه ی فردی برای هر کسی است و برای جمعی شدن آن نیازمند پیاده سازی گزارش های زیادی در کنار هم می باشد که این کار هم در حوزه تخصص جامعه شناس و تحلیلگران اجتماعی است. کار دانشگاه گفتن هر جمله مدعی حقیقت پس از ماه ها و سالها تلاش است و نه مثل حال خاضر ما سخنرانی بی زحمت بی مدعا! همه باید نمایندگانی را بفرستند به دانشگاه برای فهمیدن مسائل مربوط به روابط اجتماعی و پس از بررسی های عمیق، نظر ایشان را درباره ماهیت و آسیبهای روابط بپرسند. اما متاسفانه ما با رویکردهای موجودِ "من-تحلیلگرانه"مان پیش می رویم و زندگی می کنیم و همدیگر را در غرقاب مشکلات می نشانیم. نبود اگر چنین و اعتمادی به استدلالهای تخصصی ایجاد می شد، مشکلات فردی، اقتصادی، آسیبهای اجتماعی و ... این قدر عمیق و ویرانگر نبود.

@thing
خشونت علیه زنان در امر تحصیل

محمد زینالی اُناری
به روز منع خشونت بر زنان رسیدیم و باید از خود بپرسیم طراحان این روز چرا چنین روزی را نام گذاری کرده اند و در واقع چرا اصلا خشونتی به سوی زنان جامعه وجود دارد؟ اما می توانیم نگاه مان را عمیق تر کرده و مصادیق خشونت را نیز بررسی کنیم تا اگر قصد داریم خودرا تبرئه کنیم یا خشونتی را رفع کنیم آنرا بشناسیم. ذات خشونت یک نکته است و آن رابطه ای است برافکنانه ای یکی بر دیگری. اما چگونه یک زن بر افکنده می شود؟

اگر قصد دست یابی به این نکات را داشته باشیم باید با هم اندیشی ها و تحقیق و بررسی های مفصل به مصادیق خشونت و علل آن ها دست پیدا کنیم. اما قصد دارم یک نکته را مورد اشاره قرار بدهم و آن حداقلی هایی است که قرار بود از زنان منع نشود و امکانات آن در جامعه ی ما وجود دارد، آن، چیزی نیست جز حق تحصیل. بله، تحصیل از حقوقی است که دولت های معاصر ما رفته رفته زمینه های برابری در آن را فراهم کرده اند، اگرچه شرایطش شاید در ذات خود نابرابری داشته باشد، اما وجودش برابر است.

در حال حاضر در جوامع شهری هیچ مشکلی بزرگی از سوی مدیریت نهادهای آموزشی برای ادامه تحصیل و داشتن یک دیپلم حداقلی برای زنان جامعه اعمال نمی شود، اما نفی این امکان، خود بر افکنی یک زن است، چرا که در این دوران، حتی ساده ترین مشاغل نیز به یک دیپلم ساده نیاز دارند. با این وجود، هر روز هر شخصی حرفی می زند و دایره ی بی سوادی را گسترش می دهد. یک روز کامپیوتر می آید به میدان، روز دیگر اینترنت، سواد رسانه ای و ....

ولی هنوز خانواده هایی هستند که دختران خود را در ۱۵ و ۱۶ سالگی از این نعمت محروم می کنند و یا به دلیل نبود امکانات و یا به دلیل غیرت و ممانعت های زن از حضور در فضای شهری او را از دست یابی به امکاناتی که بعد از انقلاب اسلامی هم توسعه یافته است، محروم می سازند. خوب اگر مشکل این هم وطنان با ازدواج دختران شان حل شود که می توان آن را با یک تعریفی قبول کرد، اما مشکل این گونه نیست و پس از ازدواج اوضاع چه بسا سخت تر هم بشود.

در این دوره و زمانه، ازدواج ها بیمه ی کیفیت ندارند و اگر زنی به خاطر آسیبهای زندگی دچار عسر و حرج شود، مثلا شوهرش بیکار شود، معتاد شود، بمیرد، قهر کند و ...، باید او نیازمند والدین پیر خود باشد. و اگر والدینی برایش نمانده باشد، باید یک جوری با تکیه کردن به دیگر اعضای جامعه زندگی خود را بگذراند. اما آیا این دست آورد غیرت، می تواند ذات غیرت را حفظ کند. طبیعتا اصل غیرت در آن است که خواهران و دختران مان را به مسیری پرت نکنیم که در روز مبادا، نیازمند ترحم و یا صدقه های کسانی شوند که کم اتفاق می افتد با نگاه های ارزیابانه ی شان همراه نباشند.

کاش همه دست به دست هم می دادیم و نمی گذاشتیم خانواده ها به خاطر ناتوانی یا نادانی مانع تحصیل دختران شان و کسب مهارت توسط آن ها شوند. درود بر مدرسه و سلام بر زنان با ارزش کشور مان که تا کنون طعم سختی هایی که نادانی برای شان تحمیل کرده است را چشیده اند و اینک باید دست به دست هم دهند تا بر این موانع در جهت افزایش توانمندی های خودشان غلبه کنند.

@thing