#toponim #etimologiya
QIZIRIQ – Surxondaryo viloyati tarkibidagi tuman nomi.
Mutaxassislarning fikricha, tuman nomining ilk shakli Qizariq. Ko‘p asrlik qo‘llash jarayonida transformatsiyalashib nom sodda, ixcham va talaffuzga qulay bo‘lgan shaklga kelgan. Respublika toponimiyasi tarkibida qiz so‘zi bilan yasalgan joy nomlari ko‘plab topiladi. Qizqal’a, Qizquduq, Qizariq, Qiztosh, Uchqiz, Qirqqiz, Yetimqiz va hokazo.
Ko‘pincha qiz so‘zi nomning asosiy tarkibiy qismini tashkil qiladi va aniqlovchi vazifasini bajaradi, ya’ni geografik ob‘ektning tabiiy belgisini bildiradi. Ba’zi hollarda, qiz so‘zi nomning so‘ngida keladi. Tarkibida qiz so‘zi bo‘lgan barcha nomlarning yaratilish tarixi haqida ko‘plab rivoyat va afsonalar to‘qilgan. Ularda qiz (ayol)larning dushmanga, g‘ayridinlarga qarshi kurashi, el obodligi yo‘lidagi jasorati hikoya qilinadi.
Qiz so‘zi bilan yaratilgan joy nomlarining hozirgi holati bilan uning asl ma’nosini aniqlash birmuncha murakkab. Chunki qiz so‘zining qadimiy shakli – quz. Quz so‘zi qadimiy turkiy tilda tog‘ning quyosh nuri tushmas tomoni, terskay, ko‘lami baland qoya, cho‘qqi kabi ma’nolarni anglatgan.
O‘zbek adabiy tilining XIII – XIV asrlar va undan keyingi taraqqiyotida quz so‘zi qayd etilmagan, yozma manbalarda ham uchramaydi. Ammo xalq og‘zaki nutqida bo‘lgan, joy nomlari buning isbotidir. Quz so‘zining o‘rta asrlardagi ma’nosi yordamida Qizariq nomini izohlash mumkin.
Qizariq – balandlik bag‘ridagi ariq, adir yoqalab notekis joydan o‘tkazilgan suv yo‘li kabi ma‘nolarni bildiradi.
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
QIZIRIQ – Surxondaryo viloyati tarkibidagi tuman nomi.
Mutaxassislarning fikricha, tuman nomining ilk shakli Qizariq. Ko‘p asrlik qo‘llash jarayonida transformatsiyalashib nom sodda, ixcham va talaffuzga qulay bo‘lgan shaklga kelgan. Respublika toponimiyasi tarkibida qiz so‘zi bilan yasalgan joy nomlari ko‘plab topiladi. Qizqal’a, Qizquduq, Qizariq, Qiztosh, Uchqiz, Qirqqiz, Yetimqiz va hokazo.
Ko‘pincha qiz so‘zi nomning asosiy tarkibiy qismini tashkil qiladi va aniqlovchi vazifasini bajaradi, ya’ni geografik ob‘ektning tabiiy belgisini bildiradi. Ba’zi hollarda, qiz so‘zi nomning so‘ngida keladi. Tarkibida qiz so‘zi bo‘lgan barcha nomlarning yaratilish tarixi haqida ko‘plab rivoyat va afsonalar to‘qilgan. Ularda qiz (ayol)larning dushmanga, g‘ayridinlarga qarshi kurashi, el obodligi yo‘lidagi jasorati hikoya qilinadi.
Qiz so‘zi bilan yaratilgan joy nomlarining hozirgi holati bilan uning asl ma’nosini aniqlash birmuncha murakkab. Chunki qiz so‘zining qadimiy shakli – quz. Quz so‘zi qadimiy turkiy tilda tog‘ning quyosh nuri tushmas tomoni, terskay, ko‘lami baland qoya, cho‘qqi kabi ma’nolarni anglatgan.
O‘zbek adabiy tilining XIII – XIV asrlar va undan keyingi taraqqiyotida quz so‘zi qayd etilmagan, yozma manbalarda ham uchramaydi. Ammo xalq og‘zaki nutqida bo‘lgan, joy nomlari buning isbotidir. Quz so‘zining o‘rta asrlardagi ma’nosi yordamida Qizariq nomini izohlash mumkin.
Qizariq – balandlik bag‘ridagi ariq, adir yoqalab notekis joydan o‘tkazilgan suv yo‘li kabi ma‘nolarni bildiradi.
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
👍1🔥1
#toponim #etimologiya
TRAFALGAR - "g'arbiy taraf"
( Trafalgar burni, Trafalgar jangi, Trafalgar maydoni )
Trafalgar burni - Pireney yarim orolining g‘arbiy qismida joylashgan.
Trafalgar jangi - Fransiya bilan 3 antifransuz koalitsiyasi oʻrtasida Kadis shahri (Ispaniya) yaqinida, Trafalgar boʻgʻozida sodir boʻlgan jang (1805.21.10). Admiral G. Nelson qoʻmondonligidagi ingliz floti admiral P. Vilnyov qoʻmondonligi ostidagi fransuz - ispan flotini tormor keltirgan. Bu gʻalaba ingliz flotining dengizdagi hukmronligini taʼminlagan.
Bu tarixiy g‘alaba sharafiga London shahridagi eng katta maydonlardan biriga ham Trafalgar nomi berilgan.
Trafalgar aslida arabcha, Taraf al-G’arb - «g'arbiy taraf» so'zidan olingan.
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
TRAFALGAR - "g'arbiy taraf"
( Trafalgar burni, Trafalgar jangi, Trafalgar maydoni )
Trafalgar burni - Pireney yarim orolining g‘arbiy qismida joylashgan.
Trafalgar jangi - Fransiya bilan 3 antifransuz koalitsiyasi oʻrtasida Kadis shahri (Ispaniya) yaqinida, Trafalgar boʻgʻozida sodir boʻlgan jang (1805.21.10). Admiral G. Nelson qoʻmondonligidagi ingliz floti admiral P. Vilnyov qoʻmondonligi ostidagi fransuz - ispan flotini tormor keltirgan. Bu gʻalaba ingliz flotining dengizdagi hukmronligini taʼminlagan.
Bu tarixiy g‘alaba sharafiga London shahridagi eng katta maydonlardan biriga ham Trafalgar nomi berilgan.
Trafalgar aslida arabcha, Taraf al-G’arb - «g'arbiy taraf» so'zidan olingan.
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
👍2
#toponim #etimologoya
Toponimikada "nomlardagi tejamkorlik" degan jumla bor.Bu aytilishi qiyin yoki nomi uzun toponimlarni xalq tilida qisqarishi va qulaylashishi hisoblanadi.Nomlardagi tejamkorlik nafaqat O'zbekiston balki boshqa mamlakatlar toponimiyasida ham bor.
Masalan, Sankt-Piterburgni - Piter, San-Frantsiskoni - Frisko, Los Anjelesni - El-Ey (inglizcha bosh harflari bilan) deb atashadi.
Ispan tilli toponimiyaga ham tejamkorlik xos. Chunonchi, 1535-yili La-Plata daryosining quyi oqimida asos solingan shaharga ispanlar Ciudad de la santissima Trinidad e Puerto de nuestra sefiora la virgen Maria de los Buenos aires, ya’ni Trinidad muqaddas shahri, Bibi Maryam yoqimli shamollari porti Buenos-Ayres nomini berishgan. Hozirda shahar Buenos-Ayres yoki уana ham qisqaroq Bayres deb ataladi.Bu shahar qaysi davlat poytaxti ekanligini esa sizlar yaxshi bilasiz
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
Toponimikada "nomlardagi tejamkorlik" degan jumla bor.Bu aytilishi qiyin yoki nomi uzun toponimlarni xalq tilida qisqarishi va qulaylashishi hisoblanadi.Nomlardagi tejamkorlik nafaqat O'zbekiston balki boshqa mamlakatlar toponimiyasida ham bor.
Masalan, Sankt-Piterburgni - Piter, San-Frantsiskoni - Frisko, Los Anjelesni - El-Ey (inglizcha bosh harflari bilan) deb atashadi.
Ispan tilli toponimiyaga ham tejamkorlik xos. Chunonchi, 1535-yili La-Plata daryosining quyi oqimida asos solingan shaharga ispanlar Ciudad de la santissima Trinidad e Puerto de nuestra sefiora la virgen Maria de los Buenos aires, ya’ni Trinidad muqaddas shahri, Bibi Maryam yoqimli shamollari porti Buenos-Ayres nomini berishgan. Hozirda shahar Buenos-Ayres yoki уana ham qisqaroq Bayres deb ataladi.Bu shahar qaysi davlat poytaxti ekanligini esa sizlar yaxshi bilasiz
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
❤2
#shunchaki
"O'lim zinapoyasi"
🪜 - bu zinapoya shunday nomlangan, chunki Mauthausen konsentratsion lageri mahbuslari uning ustida 50 kg og'irlikdagi granit toshlarni olib yurishgan. Qo'riqchilar mahbuslarni 186 ta zinapoyada yukni ko'tarishga majbur qilishgan, yozgi jazirama issiq yoki qishgi sovuq qo'riqchilarni zig'ircha qiziqtirmagan.
Mahbuslar bir ish kunida o'n martagacha bunday ko'tarilishlarni amalga oshirishgan. Bunday og'ir ishda ko'plab mahbuslar kuchsizlanib yiqilishgan va ko'tarib ketayotgan toshlarini ko'p xollarda orqa tomonga tashlaganlar va bu domino effektini keltirib chiqargan, shu orqali ko'pchilik qurbon bo'lgan, jarohat olgan yoki oyoq-qo'llaridan ayrilishgan
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
"O'lim zinapoyasi"
🪜 - bu zinapoya shunday nomlangan, chunki Mauthausen konsentratsion lageri mahbuslari uning ustida 50 kg og'irlikdagi granit toshlarni olib yurishgan. Qo'riqchilar mahbuslarni 186 ta zinapoyada yukni ko'tarishga majbur qilishgan, yozgi jazirama issiq yoki qishgi sovuq qo'riqchilarni zig'ircha qiziqtirmagan.
Mahbuslar bir ish kunida o'n martagacha bunday ko'tarilishlarni amalga oshirishgan. Bunday og'ir ishda ko'plab mahbuslar kuchsizlanib yiqilishgan va ko'tarib ketayotgan toshlarini ko'p xollarda orqa tomonga tashlaganlar va bu domino effektini keltirib chiqargan, shu orqali ko'pchilik qurbon bo'lgan, jarohat olgan yoki oyoq-qo'llaridan ayrilishgan
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
👍2
#hikmatli
Ochlar boshidagi bo'sh idishdan ham og'irroq narsa yo'qdir.
©️ Jubron Halil Jubron
@toponomik
Ochlar boshidagi bo'sh idishdan ham og'irroq narsa yo'qdir.
©️ Jubron Halil Jubron
@toponomik
👍2
#shunchaki
Pol Gogen
Rassom haqida qiziqarli fakt: Pol Gogen Panama kanali qurilishida ishlagan
1886-1888 yillarda Pol Gogen Bretaniya, Panama va Martinikaga sayohat qildi.
Panamada yashagan rassom pulga juda muhtoj bo'lib qoladi
Uning ahvoli uni Panama kanali qurilishiga olib boradi va u yerda Pol Gogen bir qancha vaqt qazuvchi bo'lib ishlagan.
@toponomik
Pol Gogen
Rassom haqida qiziqarli fakt: Pol Gogen Panama kanali qurilishida ishlagan
1886-1888 yillarda Pol Gogen Bretaniya, Panama va Martinikaga sayohat qildi.
Panamada yashagan rassom pulga juda muhtoj bo'lib qoladi
Uning ahvoli uni Panama kanali qurilishiga olib boradi va u yerda Pol Gogen bir qancha vaqt qazuvchi bo'lib ishlagan.
@toponomik
👍4
#hikmatli
Mol-dunyo bilan baxt sotib olib bo'lmaydi, deganlar, kitob do'koniga kirib ko'rmaganlar-da.
©️ Ahmad Xoyriy Umariy
@toponomik
Mol-dunyo bilan baxt sotib olib bo'lmaydi, deganlar, kitob do'koniga kirib ko'rmaganlar-da.
©️ Ahmad Xoyriy Umariy
@toponomik
👍2👏1
#toponim #etimologiya
FARER OROLLARI - 🐏🐑
Norvegiya dengizidagi Farer orollari nomi norveg tilida far - «qo‘y», yoy - «orollar» ma’nosini beradi. Ya'ni - qo'y orollari
VIII asrda tarki dunyo qilib ushbu orollarga qochib kelgan irland monaxlari o‘zlari bilan birga bir necha bosh qo‘y keltirishgan, qo‘ylar keyinchalik ko‘paygan. IX asrda bu yerlarga bostirib kelgan normanlar behisob qo‘ylarni kо‘rib orollarni shu nom bilan atashgan.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
FARER OROLLARI - 🐏🐑
Norvegiya dengizidagi Farer orollari nomi norveg tilida far - «qo‘y», yoy - «orollar» ma’nosini beradi. Ya'ni - qo'y orollari
VIII asrda tarki dunyo qilib ushbu orollarga qochib kelgan irland monaxlari o‘zlari bilan birga bir necha bosh qo‘y keltirishgan, qo‘ylar keyinchalik ko‘paygan. IX asrda bu yerlarga bostirib kelgan normanlar behisob qo‘ylarni kо‘rib orollarni shu nom bilan atashgan.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
👍2🔥1
#hikmatli
Ayollarning xiylasini faqat ayollar biladi. Erkaklarning o'yinlarini esa faqat erkaklar biladi...yana ayollar ham.
©️ Sora Mohir Zoyfulloh
@toponomik
Ayollarning xiylasini faqat ayollar biladi. Erkaklarning o'yinlarini esa faqat erkaklar biladi...yana ayollar ham.
©️ Sora Mohir Zoyfulloh
@toponomik
🥰2
#shunchaki #fakt
Everestni zabt etgan eng yosh inson atigi 13 yoshda edi, eng yoshi kattasi esa 76 yoshda edi.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
Everestni zabt etgan eng yosh inson atigi 13 yoshda edi, eng yoshi kattasi esa 76 yoshda edi.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
👍3
#shunchaki #fakt
Buyuk Britaniya parlamenti binosida o'lish taqiqlangan.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
Buyuk Britaniya parlamenti binosida o'lish taqiqlangan.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
😁3👍1
#shunchaki #fakt
Yaxshi yashash sharoitida oqqushlar 100 yilgacha yashashi mumkin.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
Yaxshi yashash sharoitida oqqushlar 100 yilgacha yashashi mumkin.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
👍2❤1
#shunchaki #fakt
Fender gitarasi yaratuvchisi Leo Fender gitara chalishni bilmagan.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
Fender gitarasi yaratuvchisi Leo Fender gitara chalishni bilmagan.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
😁3👍2
#shunchaki #fakt
Muskat yong'og'ining haddan tashqari dozasi gallyutsinatsiyaga olib kelishi mumkin.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
Muskat yong'og'ining haddan tashqari dozasi gallyutsinatsiyaga olib kelishi mumkin.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
👍2
#shunchaki #fakt
Avstriyada agar odam issiq suv o'chirilgan bo'lsa, ishga bormaslik huquqiga ega.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
Avstriyada agar odam issiq suv o'chirilgan bo'lsa, ishga bormaslik huquqiga ega.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
👍3😁1
#toponim #etimologiya
IZBOSKAN – Andijon viloyatidagi tuman nomi.
Toponimning kelib chiqishi to‘g‘risida bir necha taxminlar bor:
1. Emishkim, oldinlari xalq vakillari tomonidan yaxshi tozalanmagan joy ma’nosida ba’zi bir toponimlar Isbosgan deb atalar ekan. Bunday deb tushuntirilishiga sabab, Izbosgan va Isbosgan toponimlaridagi z // s yoki s // z holatlarining talaffuz jarayonida ro‘y berishidir. Lekin joyni Isbosgan deyish noo‘rin, chunki xalqimiz tozalikka o‘rgangan.
2. Toponim hududida mard, lafzi halol kishilar yashashgan ekan. Ularning avlodlari ham shunday kishilar bo‘lishgani uchun avlod-ajdodlar qadriyatlarini ulug‘lovchilar, bobolar an’analariga amal qiladiganlar, avlodlari izidan yurganlar ma’nosida - Izbosgan toponimi qo‘llangan.
Bizningcha, ikkinchi taxminiy fikr asosliroq. Chunki bu toponim to‘rtta ma’noli qismdan iborat: iz, -ni (belgisiz ishlatilgan), bos, -kan (gan). Joy nomi quyidagi taraqqiyot bosqichini bosib o‘tgan: iz+ni+bos+-gan > izni boskan > iz boskan > Izboskan.
@toponomik
IZBOSKAN – Andijon viloyatidagi tuman nomi.
Toponimning kelib chiqishi to‘g‘risida bir necha taxminlar bor:
1. Emishkim, oldinlari xalq vakillari tomonidan yaxshi tozalanmagan joy ma’nosida ba’zi bir toponimlar Isbosgan deb atalar ekan. Bunday deb tushuntirilishiga sabab, Izbosgan va Isbosgan toponimlaridagi z // s yoki s // z holatlarining talaffuz jarayonida ro‘y berishidir. Lekin joyni Isbosgan deyish noo‘rin, chunki xalqimiz tozalikka o‘rgangan.
2. Toponim hududida mard, lafzi halol kishilar yashashgan ekan. Ularning avlodlari ham shunday kishilar bo‘lishgani uchun avlod-ajdodlar qadriyatlarini ulug‘lovchilar, bobolar an’analariga amal qiladiganlar, avlodlari izidan yurganlar ma’nosida - Izbosgan toponimi qo‘llangan.
Bizningcha, ikkinchi taxminiy fikr asosliroq. Chunki bu toponim to‘rtta ma’noli qismdan iborat: iz, -ni (belgisiz ishlatilgan), bos, -kan (gan). Joy nomi quyidagi taraqqiyot bosqichini bosib o‘tgan: iz+ni+bos+-gan > izni boskan > iz boskan > Izboskan.
@toponomik
👍3🔥1👏1