#shunchaki

GERENUK - JIRAFA JAYRON

Gerenuk ( / ˈ ɡ ɛr ɪ n ʊ k Somalida: garanuug ; Litocranius walleri ), jirafa jayron nomi bilan ham tanilgan , uzun va o'rta bo'yli bu antilopalarning vatani Sharqiy Afrika hisoblanadi.

Litocranius jinsining yagona a'zosi, gerenuk birinchi marta 1879-yilda tabiatshunos Viktor Bruk tomonidan tasvirlangan . U uzun, ingichka bo'yin va oyoqlari bilan ajralib turadi.

Antilopaning bo'yi 80–105 santimetr va og'irligi 18 dan 52 kilogrammgacha. Silliq paltosida ikki xil rang aniq ko'rinadi : orqa tomoni qizg'ish jigarrang, "egar" va yonboshlar, to'q jigarranggacha. Faqat erkaklarda mavjud bo'lgan shoxlar lira shaklida

"Gerenuk" so'zi Somali tilidan kelib chiqqan va "jirafa bo'yinli" degan ma'noni anglatadi."

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik

#toponim #etimologiya

NUROTA

Hozirgi Nurota nomini ba’zi birovlar mo'g'ulcha nuru va o'zbekcha tov so'zlaridan tarkib topgan bo'lib, har ikkala so'z ham «tog‘» degan ma’noni bildiradi deyishadi. Holbuki, bu nom bundan ming yildan ham ko'proq oldin qayd qilingan.

Buxoro tarixchisi Abu Bakr Muhammad ibn Ja’far Narshaxiy o'zining «Buxoro tarixi» asarida (934-944 yillarda yozilgan) Nur degan joy nomini tilgan oladi. Uni boshqa viloyatlarda Nuri Buxoro deb ataydilar, deb yozadi Narshaxiy. Nuri Buxoro, ya’ni Buxoro Nuridan boshqa Nurlar ham bolgan, Masalan, Zarafshonning ikkita tarmog'i - Qoradaryo bilan Oqdaryo oralig'idagi Miyonqol orolida ham Nur degan qishloq bo'lgan. Uni boshqalardan farq qilish uchun Nuri Miyonkol deb atashgan. Shunday qilib, Nur bora-bora Nurota bo'lib ketgan: nur so'zi (arabcha) «yorug'lik*, ota esa geografik nomlar tarkibida «aziz avliyolarning qadamjosi» degan ma’noni bildiradi.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik

#savol

Tarixchi Samuel Lurining so'zlariga ko'ra, Peterburg kichik va har tomondan X bilan o'ralgan.

Savol: 1990-yillarning o'rtalarida "X" ni kim yaratgan?‌‌

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik

#savol

Javob: Sergey Shnurov (Sankt-Peterburgning kichik tarixiy qismi yangi binolar, ya'ni "Leningrad" bilan o'ralgan. "Leningrad" rok guruhi, turli versiyalarga ko'ra, 1996 yoki 1997- yillarda yaratilgan)

#toponim #etimologiya

AGRA - Hindistonning Uttar-Pradesh shtatidagi shahar.

Agra nomi turli xil kelib chiqishlarga ega. Eng ko'p tarqalgan versiyada, Agra hindcha "agar" so'zidan kelib chiqqan bo'lib, " tuz tovoq" degan ma'noni bildiradi, bu nom mintaqadagi tuproq sho'r bo'lgani uchun berilgan va bu yerda bug'lanish orqali tuz hosil bo'lgani kuzatilgan.

Boshqalar esa buni hind tili tarixidan olib, sanskrit tilidagi agra so'zi (agra) hind xudosi Krishna-Vrindavan gopis(sigir qiz)lari bilan o'ynagan ko'plab bog'lar va kichik o'rmonlarning birinchisi degan ma'noni anglatadi deb hisoblaydi. Agravana atamasi agra(birinchi) vana(o‘rmon)" birinchi o'rmon" ma‘nosini anglatadi.

Agra Boburiylar davrida Akbarobod nomi bilan ham tanilgan. Bu nom imperator Shoh Jahon tomonidan bobosi Akbar sharafiga berilgan.Agra- Dehli va Jaypur bilan birga Oltin uchburchak turistik pallasini xosil qiladi.

Do'stlaringizga ham ulashing:

@toponomik

#shunchaki

AYE-AYE-- Madagaskar qo‘loyog‘i

Aye -aye ( Daubentonia madagascariensis ) - uzun barmoqli, strepsirrin primati Madagaskarda yashaydi.Tishlari davomiy tarzda o‘sadi.

Ularning o'rta barmog'i juda uzun va ingichka bo'lib, qobiq ostida yashiringan qurtlar va lichinkalarni topishda bu juda qo‘l keladi.

Aye-ayelar tunda faollashadi. Ular daraxtlarda yashiringan hasharotlarning tovushlarini aniqlash uchun katta quloqlaridan foydalanadilar.Qiziq tomoni Aye-ayelar ko‘rshapalaklar singari exolokatsiyadan foydalanadigan yagona primatlar turidir.

"Aye-aye" so'zi Malagas tilidan olingan bo'lib, u yerda hayvon chiqaradigan tovushni taqlid qiluvchi onomatopoeik atama hisoblanadi.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@topononik

#mifologiya

XOLOTL

Aztek mifologiyasidagi 🔥olov va ⚡️chaqmoq xudosi. U odatda it boshli odam sifatida tasvirlangan va o'liklar uchun ruh yo'lboshchisi bo'lgan.

Xolotl egizaklar, yirtqich hayvonlar, o'lim, baxtsizlik, kasallik va deformatsiya xudosi edi.

Ketzalkoatlning it akasi va egizagi hisoblqnadi. Ular Chimalmaning o'g'illaridir.

Xolotl Veneraning qorong'u timsoli, samoviy olov bilan bog'liqligi afsonalarda keltirilgan. Xolotl nomidan Meksika ko‘llarida yashovchi salamandr AKSOLOTL ga nom berilgan

Do'stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
@mifologikk

#toponim #etimologiya

VINNIPEG - 🇨🇦Kanadaning Manitoba shtatining markazi.

Vinnipeg shahardan 65 km shimolda joylashgan Vinnipeg ko'li sharafiga nomlangan.

Ingliz tadqiqotchisi Genri Kelsi 1690- yilda ko'lni birinchi bo'lib ko'rgan yevropalik kishi bo'lishi mumkin. Vinnipeg "loyqa suv" degan ma'noni anglatuvchi Kri va Ojibve tilidagi win-ni-pi (shuningdek, win-ni-piy yoki ouenpig ) so‘zidan olingan.

Fransuz-kanadalik mo'yna savdogari La Verendrie 1730-yillarda bu hududda birinchi qal'alarni qurgan.Bu hudud dastlab mo‘ynachilik markazi hisoblangan. Mahalliy The Nor'-Wester gazetasi 1866-yil 24-fevralda Vinnipeg nomini o'z gazetasi boshiga kiritgan va shahar 1873-yilda Manitoba qonun chiqaruvchi organi tomonidan shu nom bilan kiritilgan.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik

#etnonim

MARQA VA UYAZ

Marqa — yuz urug‘ining bir tarmog'i. Marqa — «katta, ulkan» degan ma‘noni beradi. Marqa qo‘zi — ertaroq, martdan oldin tug‘ilgan qo‘zi, egiz qo'zilarning oldin tug‘ilgani. Gavrilov fikricha, marqa (marqa yuz) — yuz urug‘ining eng katta tarmog'i, urug‘ boshining katta xotini — boybichadan tarqalgan.

Uyaz (uyas) marqa urug'ining 16 tarmog'idan biridir. Uyaz boshqa urug'lar tarkibiga ham kirgan. Masalan, Solin urug'ining bir shoxi uyazsolin deyiladi. Uyaz (uyas) joy nomlari shaklida ham uchraydi. Qadimiy tilshunos olimlardan Abu Hayyon al-Andalusiy va Jamoliddin Tusiy asarlarida uyaz so'zi «pashsha, chivin» deb izohlangan.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik

#toponim #etimologoya

Ba‘zi toponim, gidronimlar va terminlar ma‘nosi

Adan - «huzur-halovat».
Akmala - «Oq mulla».
Albaniya - «tog'lilar yeri». Alp o'zagi «tog'» ma'nosini bildiradi.
Aldan - «oltin».
Argentina - «kumush» degani (lotin).
Avstraliya - noma'lum janubiy yer (lotin).
Avstriya - «Sharqiy qirollik».
Bahrayn - «Ikki dengiz» (arab.).
Baykal - «Boyko'l».
Binokl - «ikki ko'z».
Boliviya - Ispanlarga qarshi kurash olib borgan mamlakatning 1-prezidenti Simon Bolivar sharafiga qo'yilgan.
Burundi - «rundi» tilida «gaplashuvchilar yeri» ma'nosida. I Delta - yunonlarning «delta» harfidan olingan.
Gobi - «cho'l».
Gonduras - ispancha «hurlik» so'zidan olingan.
Himolay - «qorlar makoni».
Hind - «daryo».
Indoneziya - «orollardagi Hindiston». Iroq - yahudiycha «ikki daryo oralig'i».
Irtish - «yertesh».
Islandiya - «muzlar mamlakati»., «muzlik yer».
Jazoir- «orol».
Kanada - Shimoliy Amerikaning algonquian hindu qabilasi tllida «kichik maskan» yoki «qishloq» ma'nosini bildiradi.
Kanar-«it» oroli.
Kolumbiya -Xristofor Kolumb sharafiga qo'yilgan.
Kosmos - «tartib».
Kosta-Rika - «boysohil».
Kuba - taino qabilasi tilida «Markaziy yer» degani.
Landshaft-joyning umumiy ko'rinishi ma'nosida.
Livan - yahudiycha «oq tog'».
Liberiya - lotincha «erkin».
Lyuksemburg - keltcha «kichik», nemischa «qasr» degani.
Marokash - «uzoq g'arb».
Mavrikiy - golland shahzodasi Mavrisius sharafiga deyilgan.
Michigan - «Oqtog'» (fransuz).
Missisipi - «katta daryo».
Musson - «mavsum».
Namibiya - nama tilida «hech narsa yo'q joy» degani.
Nepal - «jun bozori».
Niderlandiya - «quyi yerlar».
Norvegiya - «shimolga yo'l».
Oktyubinsk - «Oq tepa».
Oranj - Golland shahzodasi (Oronskiy nomidan).
Orbita - «yo'l iz» (lat.).
Orinoko - «daryo» (hindu).
Panama - «juda ko'p baliq» (hindular tilida).
Pekin - «shimoliy poytaxt».
Pentagon - «beshburchak».
Plankton - «adashgan».
Pomir- «quyosh oyog'i».
Quvayt - arabcha «qo'rg'on» so'zidan olingan.
Rio-de janeyro - «yanvar daryosi».
Sahroyi Kabir- «katta cho'l».
San-salvador - «muqaddas haloskor».
Tundra - «tog' cho'li» (fin.).
Tyanshan - «osmono'par».
Venesuela - «kichik Venetsiya».
Vyetnam - «janubiy yer» (vyetnam).
Xuanxe - «sariq daryo».
Yaman - «yer cheti».
Yenisey - «enasoy».
Zambiya -Zambezi daryosi nomidan olingan.

Amur - sevgi Xudosi (rim.)
Afina - Olimpdagi yagona ayol ma'buda. Urush, g'alaba, aql ramzi, iffat homiysi (yun.)
Exolot - exo xudosi nomidan (rim.)
Mars - urush xudosi, otchopar va aloqa xizmati homiysi (rim.)
Merkuriy - Yupiterning o'g'li.Savdo-sotiq hudosi (rim.)
Neptun - oqar suv, buloq, daryo xudosi (rim.)
Pluton - yerosti dunyosi (yun.), o'liklar saltanatining xudosi.
Titan - o'lmas xudo nomidan olingan (yun.)
Venera - bahor, sevgi va go'zallik xudosi (rim.)
Viktoriya -g'alaba ma'budasi (rim.)
Vulkan - «olov», «yong'in», «o'choq», temirchilik xudosi (rim.)

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik

333 masonlarni ishimikan a

#toponim #etimologiya

Chinoz

Arab geograflari Istahriy, Ibn Havqal, Muqaddasiy asarlarida tilga olingan Jinanjkat (Chinochkat) shahrini V. V. Bartol'd hozirgi Chinoz deb qayd
etgan.

Manbalarda Chinos varianti ham uchraydi. Shuningdek. “Chinos” degan urug‘ ham bo‘lgan (mo‘g’ulchada “chin”- "🐺bo'ri”).

Rashiduddin Fazlulloh (XIV asr)ning “Jome ut-tavorix” tarixiy asarida yozishicha, “Chinoz” atamasi mo‘g‘ullarning tavjuit qabilasi tarkibidagi urug'lardan birini anlatadi. Keyinchalik chinozlar tayjuitlardan ajralib, mustaqil qabila bo'lganlar. XIII-XIV asrlarda Chinoz qabilasi ham boshqa bir qancha mo‘g‘ul qabilalari kabi Dashti Qipchoqning sharqiy tomoniga, so‘ngra Qarshi va Toshkent vohasiga kelib o'troqlashganlar.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik

#toponim #etimologiya

BOYSUN

Miloddan avvalgi I asrda Boysun o'rnida Poikalon nomli mustahkam shahar-qal'a mavjud bo'lgan.

Milodiy VI - XIII asr boshlarida Boysun o‘rnida Chag'aniyon shaharlaridan biri -Bosand joylashgan.

Abu Ishoq Istahriyning “Kitob masolik al mamolik” (“Mamlakatlar yo'llari to'g'risida kitob”) asarida ham Bosand deb ta'riflangan. “Hudud ul-olam” asarida Bosand ko'p sonli vajangovor aholili mustahkam joydir deyilgan.

Arxeologik manbalarga ko'ra, Bosandda hayot ilk o'rta asarlardan mo'g'ullar istilosigacha davom etgan. Mo'g'ullar bosqinida vayron bo'lgan shahar keyinroq qayta tiklangan.

Boysun toponinmi bo'yicha quyidagi fikrlar mavjud: Chig'atoy ulusi tarkibiga mansub ko’chmanchi turk qavmlari unga “Boysun” deb nom berganlar. “Boysun” atamasi qadimgi turkiycha “boy” va “sin”dan olinib, “ulug' tog'” yoxud “katta tog-” ma'nosini anglatgan.

Qadimgi turkiy qavmlarda turli sanalarga sig'inishlar qatorida toqqa sig'inish ham mavjud bo'lib, tog‘lar muqaddas sanalgan.

Mahalliy rivoyatlarga ko'ra, bu yerda qadimdan turkiy qavmlarning badavlat kishilari yashagan bo'lib, “Biysun” atamasi “boylar qishlog‘i” ma'nosini anglatgan.

Demak BOYSUN - "katta tog" yoki "boylar qishlog‘i" ma‘nosini anglatadi.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik

#ibora

Tomoqdagi qurbaqa 🐸

Fransuzlar tomoqning orqa qismidagi balg'amdan kelib chiqadigan vaqtinchalik xirillashni tomoqdagi mushuk deb atasalar, iboraning inglizcha versiyasi tomoqda qurbaqa borligini anglatadi

Bu ibora 19-asrning oxirlarida tilga kirgan amerikacha ibora hisoblanadi. Bu ibora to'g'ridan-to'g'ri bo'g'iq odam qurbaqa kabi xirillagan ovoz chiqarishidan kelib chiqadi.

Bu ibora haqida eng dastlabki ma'lumot amerikalik ruhoniy Xarvi Nyukomb tomonidan 1847-yilda yozilgan, "O'g'il bolalar uchun" takomillashtiruvchi kitob bo'lgan "Qanday bo'lish kerak" kitobidan olingan.

Bu ibora 1894-yilda AQShda mashhur bo'lgan. Ibora 1894-yil noyabrda "The Stevens Point Journal" jurnalida tomoq og'rig'i uchun dori nomi sifatida reklamada ishlatilgan

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik

#shunchaki

JORO o‘rgimchagi 🕷🕸

Trichonephila clavata yoki Joro-oʻrgimchak nomi bilan ham tanilgan, Trichonephila jinsiga mansub oʻrgimchak. Vatani-Sharqiy Osiyo boʻlib, Xitoy , Yaponiya ( Xokkaydodan tashqari), Koreya va Tayvanda tarqalgan. 2010-yillardan beri Shimoliy Amerika boʻylab tarqalib kelmoqda. AQShdagi birinchi joro 2014-yilda qayd etilgan. Bu zaharli, lekin kamdan-kam hollarda odamlarni chaqadi va uning zahari o'lduruvchi emas.

U Yapon mifologiyasidagi JOROGUMO nomi bilan atalgan. Jorogumo qurbonlarni jalb qilish uchun go'zal ayolga aylana oladi.

Joro o'rgimchak o'zining qora va sariq ranglari va katta o'lchamlari bilan mashhur bo'lib, urg'ochilarining uzunligi 1-2 dyuymgacha(1dyum-2.54 sm) yetadi. Ular odatda kuya va qo'ng'iz kabi hasharotlardan iborat o'ljani tutish uchun murakkab shar shaklidagi to'rlarni quradilar.

Joro o'rgimchak odamlar uchun xavfli deb hisoblanmasa-da, uning chaqishi yengil tirnash xususiyati va noqulaylik tug'dirishi mumkin.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik

#toponim #etimologiya

G'azalkent

Ayrim olimlar arab geograflari asarlarida qayd qilingan Gazak shahri hozirgi G'azalkent bo'lsa kerak, degan fikr bildirishadi. Professor H. Hasanov G'azalkent toponimi “g'izol” - “ ohu” va "kent" - "shahar" so'zlaridan tarkib topgan degan fikrni bildirgan.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik

#oronim #etimologiya

TYANSHAN 🏔

Tyanshan - Toshkent viloyati hududining shimoliy va shimoliy-sharqiy qismida joylashgan tog" tizmasi.

Tyanshan oronimi qadimiy xitoycha nom bo‘lsa ham, hozirgi zamon faniga rus olimlari tomonidan ikki asrcha oldin kiritilgan. Bu tog‘ning turkiy nomi Xontangri yoki Tangritov bo‘lgan degan fikrda jon bor, chunki xitoycha Tyanshan - “osmon tog‘lari” demakdir.

Qirg‘izlar Tyanshanni Olatov deyishadi. Akademik Radlov, turkiy al-ol so‘zi ‘‘yuksak” , “ buyuk”, “dahshatli” ma’nolarini anglatishini ta’kidlagan . Olatovni “ ola- bula” , “qorli tog ” ’ deyish ham mumkin. G. Miller bu tog‘ni “ Muztog‘ tizmasi” deb atagan. Potanin esa “ Qirg‘iz olatovi” deb atagan. Tyanshanning yana Kungay tog‘, Ketmon tog ‘, Holiq tog ‘, Qorli tov degan nomlari ham bor.

Demak Tyanshan - “ baland, osmono‘par tog‘ ” ma’nosida.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik

Sayyidul Ayyom muborak bo‘lsin

#ibora

"Mollyuska kabi baxtli"

"Mollyuska kabi baxtli" iborasi juda baxtli yoki mamnun odamni tasvirlash uchun ishlatiladigan mashhur idiomadir.

Eski versiya - "Yuqori suvda mollyuska kabi baxtli" iborasi vaqt o'tishi bilan oddiygina "mollyuska kabi baxtli"ga aylandi.

Bu ibora 19 - asrda, xususan, Qo'shma Shtatlarning shimoliy-sharqiy qismida mashhur bo'lgan. Odatda, baliq ovlash jamoalari suv oqimi past bo'lganda ularni muvaffaqiyatli to'plashlari mumkin. To'lqin baland bo'lsa, ularni olish deyarli mumkin emas.

Shunday qilib, farazga ko'ra, agar mollyuskalar his-tuyg'ularni his qilish qobiliyatiga ega bo'lsa, ular suv toshqini paytida juda xursand bo'lishadi, chunki ular plyajdagi biron bir kulbada, pechda pishirilmaydi va odamlar boshqa kechki ovqatni likopchaga qo'yishadi.

Bu iboraning birinchi qoʻllanilishi Jeyms Xollning 1833-yilda chop etilgan “Harpening boshi – Kentukki afsonasi” nomli xotira kitobida kuzatilgan.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik