#toponim #etimologiya
GO‘SPANDJALLOB – Buxoro viloyatining Romitan tumanidagi qishloq nomlaridan biri bo‘lib, forscha go‘sfand – “qo‘y, qo‘chqor” va jallob-“savdogar” ma’nolarini anglatadi. Demak, Go‘sfandjallob – “qo‘y savdosi bilan shug‘ullanadigan qishloq” ma’nosidadir.
@toponomik
GO‘SPANDJALLOB – Buxoro viloyatining Romitan tumanidagi qishloq nomlaridan biri bo‘lib, forscha go‘sfand – “qo‘y, qo‘chqor” va jallob-“savdogar” ma’nolarini anglatadi. Demak, Go‘sfandjallob – “qo‘y savdosi bilan shug‘ullanadigan qishloq” ma’nosidadir.
@toponomik
#toponim #etimologiya #mansab
DARG‘ABOG‘I – Buxoro viloyatining Qorako‘l tumanidagi qishloq nomi.
Darg‘a – darug‘a mo‘g‘ullarda viloyat, shahar, gubernator boshlig‘i ma’nolarini ifodalaydi (Л.БудаговСравнительный словарь, Т. I. C. 547).
Buxoro xonligida darg‘a – “soliq yig‘imchisining yordamchisi, tuman bo‘yicha hosilni xirmon bilan yig‘ib olishni ta’minlaydigan shaxs”.
Qo‘qon xonligida darg‘a-soliq yig‘imlari masalalari bilan shug‘ullangan. Bosh darg‘a-darg‘aboshi deb nomlangan. Qo‘qon xonligida Xudoyorxon davrida darg‘aboshi (“bosh darg‘a”) xon tuyalari va ularning haydovchilariga mas’ul mansabdor shaxslar nomlangan (А.Л. Троицкая. Каталог архива
Кокандского ханства. C. 539).
Xiva xonligida darg‘aning ma’nosi “kema kapitani” tarzida qayd etiladi
@toponomik
DARG‘ABOG‘I – Buxoro viloyatining Qorako‘l tumanidagi qishloq nomi.
Darg‘a – darug‘a mo‘g‘ullarda viloyat, shahar, gubernator boshlig‘i ma’nolarini ifodalaydi (Л.БудаговСравнительный словарь, Т. I. C. 547).
Buxoro xonligida darg‘a – “soliq yig‘imchisining yordamchisi, tuman bo‘yicha hosilni xirmon bilan yig‘ib olishni ta’minlaydigan shaxs”.
Qo‘qon xonligida darg‘a-soliq yig‘imlari masalalari bilan shug‘ullangan. Bosh darg‘a-darg‘aboshi deb nomlangan. Qo‘qon xonligida Xudoyorxon davrida darg‘aboshi (“bosh darg‘a”) xon tuyalari va ularning haydovchilariga mas’ul mansabdor shaxslar nomlangan (А.Л. Троицкая. Каталог архива
Кокандского ханства. C. 539).
Xiva xonligida darg‘aning ma’nosi “kema kapitani” tarzida qayd etiladi
@toponomik
#toponim #etimologiya
ISFARA – Farg‘ona vodiysidagi daryo.Tojikiston Respublikasining Sog‘d viloyatidagi shahar.
Asbar shaklidagi Isfara arab geograflari Ibn Havqal (БАГ, 2, 390, 397-betlar), Istaxriy (БАГ, 1, 334-bet) asarlarida eslatib o‘tilgan.
Etimologiyasi aniqlanmagan. Ammo qadimgi eron tilida aspabara – “chavandoz, otliq”.
Qadimgi davrlarda otchilik Markaziy Osiyoda, ayniqsa, Farg‘ona vodiysida rivojlanib, otchilikning gullab-yashnashiga hissa qo‘shgan edi.Nom shu omillardan kelib chiqqan bo‘lishi mumkin
@toponomik
ISFARA – Farg‘ona vodiysidagi daryo.Tojikiston Respublikasining Sog‘d viloyatidagi shahar.
Asbar shaklidagi Isfara arab geograflari Ibn Havqal (БАГ, 2, 390, 397-betlar), Istaxriy (БАГ, 1, 334-bet) asarlarida eslatib o‘tilgan.
Etimologiyasi aniqlanmagan. Ammo qadimgi eron tilida aspabara – “chavandoz, otliq”.
Qadimgi davrlarda otchilik Markaziy Osiyoda, ayniqsa, Farg‘ona vodiysida rivojlanib, otchilikning gullab-yashnashiga hissa qo‘shgan edi.Nom shu omillardan kelib chiqqan bo‘lishi mumkin
@toponomik
#toponim #etimologiya
JALAQUDUQ – Andijon viloyatidagi tumanning nomi.
Shu davrgacha bu nomning ma’nosi yomg‘ir suvidan (jala) paydo bo‘lgan quduq, deb ta’riflab kelinmoqdaki, bu mutlaqo noto‘g‘ri talqindir. Qadimda ko‘pgina otni bog‘lash uchun qator qoqilgan qoziqlarga arqon tortilgan va mana shu uzun arqonga otlar bog‘langan. Qoziqlarga tortilgan arqon turkiy tilda “jala” deb atalgan.Binobarin, “Jalaquduq” – “qator quduq” (bir necha quduq), degan ma’noni anglatadi.
Shuningdek, Andijon viloyatining Xo‘jaobod tumanida ham shunday nomli qishloq mavjud. Jala, ba’zan-do‘l, quduq.
Jalaquduq – “halokat qudug‘i”, “jala- bo‘ronli suv yig‘iladigan quduq” ma’nolarini anglatadi.
Wikipediyaga ko'ra:Jalaquduq va unga yondosh qishloqlar oʻramida yogʻingarchilik koʻproq boʻlganligidan, u yerlar ilgari qamishzor, toʻqayzor boʻlgan. Tuman nomi „jele“ yoki „jelak“ soʻzidan kelib chiqqan degan rivoyatlar bor: oʻtmishda mahalliy aholi zovur, buloq va quduqlarga jela tashlab baliq ovlagan ekan. Jela qoʻyiladigan quduqlar asta-sekin „jelaquduq“ deb ataladigan boʻlganmish. Keyinchalik bu nom talaffuzda oʻzgarib „jalaquduq“ yoki „jalolquduq“ shaklida qishloq, soʻngra tumanga nom boʻlib qolgan deyiladi.
@toponomik
JALAQUDUQ – Andijon viloyatidagi tumanning nomi.
Shu davrgacha bu nomning ma’nosi yomg‘ir suvidan (jala) paydo bo‘lgan quduq, deb ta’riflab kelinmoqdaki, bu mutlaqo noto‘g‘ri talqindir. Qadimda ko‘pgina otni bog‘lash uchun qator qoqilgan qoziqlarga arqon tortilgan va mana shu uzun arqonga otlar bog‘langan. Qoziqlarga tortilgan arqon turkiy tilda “jala” deb atalgan.Binobarin, “Jalaquduq” – “qator quduq” (bir necha quduq), degan ma’noni anglatadi.
Shuningdek, Andijon viloyatining Xo‘jaobod tumanida ham shunday nomli qishloq mavjud. Jala, ba’zan-do‘l, quduq.
Jalaquduq – “halokat qudug‘i”, “jala- bo‘ronli suv yig‘iladigan quduq” ma’nolarini anglatadi.
Wikipediyaga ko'ra:Jalaquduq va unga yondosh qishloqlar oʻramida yogʻingarchilik koʻproq boʻlganligidan, u yerlar ilgari qamishzor, toʻqayzor boʻlgan. Tuman nomi „jele“ yoki „jelak“ soʻzidan kelib chiqqan degan rivoyatlar bor: oʻtmishda mahalliy aholi zovur, buloq va quduqlarga jela tashlab baliq ovlagan ekan. Jela qoʻyiladigan quduqlar asta-sekin „jelaquduq“ deb ataladigan boʻlganmish. Keyinchalik bu nom talaffuzda oʻzgarib „jalaquduq“ yoki „jalolquduq“ shaklida qishloq, soʻngra tumanga nom boʻlib qolgan deyiladi.
@toponomik
#toponim #etimologiya
KATPUT – Farg‘ona viloyatining Oltiariq tumanidagi qishloq nomi.
Toponim tarkibidagi kat termini Yevroosiyo materigida eng keng tarqalgan va qadimgi iboralardan bo‘lib, “Avesto” va qadimgi sug‘d yozuvlarida tilga olinadi. Uy, boshpana, qishloq, shahar kabi ma’nolarini anglatadi.Put iborasi – yo‘l, so‘qmoq, ko‘prik kabi ma’nosida ishlatiladi.
Katput – yo‘l bo‘yidagi qishloq demakdir.
@toponomik
KATPUT – Farg‘ona viloyatining Oltiariq tumanidagi qishloq nomi.
Toponim tarkibidagi kat termini Yevroosiyo materigida eng keng tarqalgan va qadimgi iboralardan bo‘lib, “Avesto” va qadimgi sug‘d yozuvlarida tilga olinadi. Uy, boshpana, qishloq, shahar kabi ma’nolarini anglatadi.Put iborasi – yo‘l, so‘qmoq, ko‘prik kabi ma’nosida ishlatiladi.
Katput – yo‘l bo‘yidagi qishloq demakdir.
@toponomik
#toponim #etimologiya
ISPANZA – Samarqand viloyatining Urgut tumanidagi yirik qishloqlardan
biri.
O‘rta asr vaqfnomalarida Ispandiza tarzida qayd qilingan. Mazkur nomning etimologiyasi (ma’nosi) haqida fikr yuritgan olima O.I. Smirnova fikricha, “Ispanza” sug‘dcha Aspantarmatdiza – “yer ilohining qal’asi” so‘zidan kelib chiqqan. Samarqand yaqinida Ispandi qishlog‘i va Dami Ispandi nomli ariq ham bor.
@toponomik
ISPANZA – Samarqand viloyatining Urgut tumanidagi yirik qishloqlardan
biri.
O‘rta asr vaqfnomalarida Ispandiza tarzida qayd qilingan. Mazkur nomning etimologiyasi (ma’nosi) haqida fikr yuritgan olima O.I. Smirnova fikricha, “Ispanza” sug‘dcha Aspantarmatdiza – “yer ilohining qal’asi” so‘zidan kelib chiqqan. Samarqand yaqinida Ispandi qishlog‘i va Dami Ispandi nomli ariq ham bor.
@toponomik
#toponim #etimologiya
OXUNQAYNAR – qishloq. Farg‘ona viloyati O‘zbekiston tumani.
Qaynar – suv qaynab chiqadigan manba, suv otilib chiqadigan buloq; oxun – uyg‘urlarning umumqabul qilingan laqabi (Axunqaynar – uyg‘urlar bulog‘i)
@toponomik
OXUNQAYNAR – qishloq. Farg‘ona viloyati O‘zbekiston tumani.
Qaynar – suv qaynab chiqadigan manba, suv otilib chiqadigan buloq; oxun – uyg‘urlarning umumqabul qilingan laqabi (Axunqaynar – uyg‘urlar bulog‘i)
@toponomik
#toponim #etimologiya
TAYPOQ – Farg‘ona viloyati Dang‘ara tumanidagi qishloq va mahalla nomi. O‘zbek tilida bu so‘z yapaloq, biroz yassiroq degan ma’noda ishlatiladi.
Agar relyefga nisbatan olinsa, yassi, tekis joydagi qishloq ma’nosida ishlatilgan bo‘lishi mumkin
@toponomik
TAYPOQ – Farg‘ona viloyati Dang‘ara tumanidagi qishloq va mahalla nomi. O‘zbek tilida bu so‘z yapaloq, biroz yassiroq degan ma’noda ishlatiladi.
Agar relyefga nisbatan olinsa, yassi, tekis joydagi qishloq ma’nosida ishlatilgan bo‘lishi mumkin
@toponomik
#toponim #etimologiya
KAPADOKIYA
Kapadokiya - Turkiyaning Markaziy Anadoludagi tarixiy mintaqasi hisoblanadi. Kapadokiya nomi qadimgi forscha "Katpatuka" atamasidan kelib chiqqan bo'lib, "chiroyli otlar mamlakati" degan ma'noni anglatadi. Keyinchalik bu nom ellenizatsiya qilingan va "Kapadokiya" shaklini olgan.
Kapadokiya er. avv XVII-asrda Xettlarga borib taqaladigan boy va rang-barang tarixga ega. Keyinchalik Fors imperiyasi tarkibiga kirdi va oxir-oqibat Makedoniyalik Iskandar tomonidan bosib olindi. Rim va Vizantiya davrida Kapadokiya savdo va din chorrahasi sifatida muhim rol o'ynagan.
Mintaqa o'ziga xos landshafti bilan mashhur bo'lib, u yumshoq vulqon qoyalariga o'yilgan "peri baca"lari, qoya tuzilmalari va yer osti shaharlari bilan ajralib turadi. Ushbu qadimiy turar-joylar ilk masihiylar tomonidan ta'qiblardan qochish uchun ishlatilgan va Kapadokiya boy xristian tarixiga ega, ko'plab cherkovlar va monastirlar chiroyli freskalar bilan bezatilgan.
Zamonaviy davrda Kapadokiya o'zining noyob geologiyasi, havo sharlari va madaniy merosi bilan mashhur bo'lgan mashhur sayyohlik maskaniga aylandi. Uning tarixi, tabiiy go'zalligi va madaniy ahamiyati uni YuNESKOning Butunjahon merosi ob'ektiga aylantirib, butun dunyodan tashrif buyuruvchilarni o'ziga jalb qiladi.
@toponomik
KAPADOKIYA
Kapadokiya - Turkiyaning Markaziy Anadoludagi tarixiy mintaqasi hisoblanadi. Kapadokiya nomi qadimgi forscha "Katpatuka" atamasidan kelib chiqqan bo'lib, "chiroyli otlar mamlakati" degan ma'noni anglatadi. Keyinchalik bu nom ellenizatsiya qilingan va "Kapadokiya" shaklini olgan.
Kapadokiya er. avv XVII-asrda Xettlarga borib taqaladigan boy va rang-barang tarixga ega. Keyinchalik Fors imperiyasi tarkibiga kirdi va oxir-oqibat Makedoniyalik Iskandar tomonidan bosib olindi. Rim va Vizantiya davrida Kapadokiya savdo va din chorrahasi sifatida muhim rol o'ynagan.
Mintaqa o'ziga xos landshafti bilan mashhur bo'lib, u yumshoq vulqon qoyalariga o'yilgan "peri baca"lari, qoya tuzilmalari va yer osti shaharlari bilan ajralib turadi. Ushbu qadimiy turar-joylar ilk masihiylar tomonidan ta'qiblardan qochish uchun ishlatilgan va Kapadokiya boy xristian tarixiga ega, ko'plab cherkovlar va monastirlar chiroyli freskalar bilan bezatilgan.
Zamonaviy davrda Kapadokiya o'zining noyob geologiyasi, havo sharlari va madaniy merosi bilan mashhur bo'lgan mashhur sayyohlik maskaniga aylandi. Uning tarixi, tabiiy go'zalligi va madaniy ahamiyati uni YuNESKOning Butunjahon merosi ob'ektiga aylantirib, butun dunyodan tashrif buyuruvchilarni o'ziga jalb qiladi.
@toponomik
#tarix
LUI PASTER
Lui Paster (1822-1895) fransuz kimyogari va mikrobiologi bo'lib, mikrobiologiya va emlash sohasidagi kashshof faoliyati bilan mashhur. Uning kashfiyotlari yuqumli kasalliklarni tushunishda inqilob yasadi va zamonaviy mikroblar nazariyasining rivojlanishiga olib keldi.
Ilk hayot va ta'lim: Lui Paster 1822-yil 27-dekabrda Fransiyaning Dole shahrida tug'ilgan. Keyinchalik Parijdagi nufuzli "École Normale Supérieure" universitetida tahsil oldi, u yerda fizika va kimyo fanlari doktori ilmiy darajasini oldi.
Kasallikning germ nazariyasi: Pasterning fanga qo'shgan eng muhim hissasi kasallikning mikrob nazariyasini ishlab chiqish edi. U bakteriyalar va viruslar kabi mikroorganizmlar kasalliklarning paydo bo'lishi uchun mas'ul ekanligini ko'rsatdi va o'z-o'zidan paydo bo'lish haqidagi hukmron e'tiqodni rad etdi.
Pasterizatsiya: 1864-yilda Paster bakteriyalarni o'ldirish va buzilishning oldini olish uchun sut va vino kabi suyuqliklarni dastlab isitishni keyin tezda sovutishni o'z ichiga olgan pasterizatsiya jarayonini ixtiro qildi. O'shandan beri bu usul oziq-ovqat va ichimliklar sanoatida standart amaliyotga aylandi.
Emlash: Pasterning emlash bo'yicha ishi ham mashhur. U quturish va kuydirgiga qarshi birinchi muvaffaqiyatli vaktsinalarni ishlab chiqdi, immunologiya sohasiga asos soldi va son-sanoqsiz odamlarning hayotini saqlab qoldi.
Ilmiy meros: Paster o'zining yangi kashfiyotlaridan tashqari, Parijdagi Paster institutiga asos soldi va bu institut ilmiy tadqiqot va tibbiy davolanish bo'yicha yetakchi markazga aylandi. Uning ta'siri tibbiyot va sog'liqni saqlashdan-qishloq xo'jaligi va oziq-ovqat xavfsizligigacha bo'lgan ko'plab fanlar bo'ylab seziladi.
@toponomik
LUI PASTER
Lui Paster (1822-1895) fransuz kimyogari va mikrobiologi bo'lib, mikrobiologiya va emlash sohasidagi kashshof faoliyati bilan mashhur. Uning kashfiyotlari yuqumli kasalliklarni tushunishda inqilob yasadi va zamonaviy mikroblar nazariyasining rivojlanishiga olib keldi.
Ilk hayot va ta'lim: Lui Paster 1822-yil 27-dekabrda Fransiyaning Dole shahrida tug'ilgan. Keyinchalik Parijdagi nufuzli "École Normale Supérieure" universitetida tahsil oldi, u yerda fizika va kimyo fanlari doktori ilmiy darajasini oldi.
Kasallikning germ nazariyasi: Pasterning fanga qo'shgan eng muhim hissasi kasallikning mikrob nazariyasini ishlab chiqish edi. U bakteriyalar va viruslar kabi mikroorganizmlar kasalliklarning paydo bo'lishi uchun mas'ul ekanligini ko'rsatdi va o'z-o'zidan paydo bo'lish haqidagi hukmron e'tiqodni rad etdi.
Pasterizatsiya: 1864-yilda Paster bakteriyalarni o'ldirish va buzilishning oldini olish uchun sut va vino kabi suyuqliklarni dastlab isitishni keyin tezda sovutishni o'z ichiga olgan pasterizatsiya jarayonini ixtiro qildi. O'shandan beri bu usul oziq-ovqat va ichimliklar sanoatida standart amaliyotga aylandi.
Emlash: Pasterning emlash bo'yicha ishi ham mashhur. U quturish va kuydirgiga qarshi birinchi muvaffaqiyatli vaktsinalarni ishlab chiqdi, immunologiya sohasiga asos soldi va son-sanoqsiz odamlarning hayotini saqlab qoldi.
Ilmiy meros: Paster o'zining yangi kashfiyotlaridan tashqari, Parijdagi Paster institutiga asos soldi va bu institut ilmiy tadqiqot va tibbiy davolanish bo'yicha yetakchi markazga aylandi. Uning ta'siri tibbiyot va sog'liqni saqlashdan-qishloq xo'jaligi va oziq-ovqat xavfsizligigacha bo'lgan ko'plab fanlar bo'ylab seziladi.
@toponomik
👍1
#toponim #etimologiya
VODIL – Farg‘ona viloyatining Farg‘ona tumani markazi.
Ko‘pchilik “ochiq ko‘ngil” (vo-dil) deb ifodalasa, ba’zilar Vodil – “ko‘ngilni xush qiladigan, ko‘ngilni ochadigan” joy degan ma’noda, deb tushuntiradilar.
Ilmiy tadqiqotlarda arabcha “vodiy” so‘zi bilan bog‘lovchilar ham bor arabcha vodiy – soy, daryo so‘zidan kelib chiqqan bo‘lishi ham mumkin
(Qorayev, 1970).
Qishloq Shohimardonsoy darasi og‘zida joylashgan. Daryo shu daradan o‘tgach, “ochiqko‘ngillik” bilan ko‘plab joylarga suv beradi. Qishloq nomi ana shundan olingan deyishadi.
@toponomik
VODIL – Farg‘ona viloyatining Farg‘ona tumani markazi.
Ko‘pchilik “ochiq ko‘ngil” (vo-dil) deb ifodalasa, ba’zilar Vodil – “ko‘ngilni xush qiladigan, ko‘ngilni ochadigan” joy degan ma’noda, deb tushuntiradilar.
Ilmiy tadqiqotlarda arabcha “vodiy” so‘zi bilan bog‘lovchilar ham bor arabcha vodiy – soy, daryo so‘zidan kelib chiqqan bo‘lishi ham mumkin
(Qorayev, 1970).
Qishloq Shohimardonsoy darasi og‘zida joylashgan. Daryo shu daradan o‘tgach, “ochiqko‘ngillik” bilan ko‘plab joylarga suv beradi. Qishloq nomi ana shundan olingan deyishadi.
@toponomik
👍1
#tarix #art
PAVEL TRETYAKOV
Pavel Tretyakov (1832-1898) taniqli rus tadbirkori va filantropi bo'lib, Moskvadagi Tretyakov galereyasiga asos solganligi bilan mashhur bo'lgan.Galereya rus san'atining dunyodagi eng yirik muzeylaridan biri. Badavlat savdogar oilasida tug‘ilgan Tretyakov otasidan to‘qimachilik biznesini meros qilib oldi va muvaffaqiyatli tadbirkorga aylandi.
Tretyakovning san'atga bo'lgan ishtiyoqi uni 1850-yillarda to'plashni boshlagan rus rasmlarining keng to'plamini to'plashga olib keldi. Uning kollektsiyasi tez o'sib bordi va u zamonaviy rus rassomlarining asarlarini, shuningdek, 18-19-asrlarning eski asarlarini olishga e'tibor qaratdi. Tretyakov ayniqsa yosh va yangi ijodkorlarning ijodini targ'ib qilishdan manfaatdor edi va u Rossiyada san'atning muhim homiysiga aylandi.
1870-yilda Tretyakov o'zining butun san'at to'plami va uni joylashtirish uchun jamoat galereyasini qurish uchun mablag' bilan birga Moskva shahriga sovg'a qilishga qaror qildi. Tretyakov galereyasi 1892-yilda o'z eshiklarini ochdi va u o'sha paytdan boshlab, hozirgi kungacha rus san'atining keng qamrovli tadqiqotini namoyish etuvchi yirik madaniy muassasaga aylandi.
@toponomik
PAVEL TRETYAKOV
Pavel Tretyakov (1832-1898) taniqli rus tadbirkori va filantropi bo'lib, Moskvadagi Tretyakov galereyasiga asos solganligi bilan mashhur bo'lgan.Galereya rus san'atining dunyodagi eng yirik muzeylaridan biri. Badavlat savdogar oilasida tug‘ilgan Tretyakov otasidan to‘qimachilik biznesini meros qilib oldi va muvaffaqiyatli tadbirkorga aylandi.
Tretyakovning san'atga bo'lgan ishtiyoqi uni 1850-yillarda to'plashni boshlagan rus rasmlarining keng to'plamini to'plashga olib keldi. Uning kollektsiyasi tez o'sib bordi va u zamonaviy rus rassomlarining asarlarini, shuningdek, 18-19-asrlarning eski asarlarini olishga e'tibor qaratdi. Tretyakov ayniqsa yosh va yangi ijodkorlarning ijodini targ'ib qilishdan manfaatdor edi va u Rossiyada san'atning muhim homiysiga aylandi.
1870-yilda Tretyakov o'zining butun san'at to'plami va uni joylashtirish uchun jamoat galereyasini qurish uchun mablag' bilan birga Moskva shahriga sovg'a qilishga qaror qildi. Tretyakov galereyasi 1892-yilda o'z eshiklarini ochdi va u o'sha paytdan boshlab, hozirgi kungacha rus san'atining keng qamrovli tadqiqotini namoyish etuvchi yirik madaniy muassasaga aylandi.
@toponomik
#toponim #etimologiya
XOSYON – mahalla va qishloq. Xorazm viloyati Qo‘shko‘pir tumani.
“Xosiyon” – forscha “xistyon” so‘zidan olingan bo‘lib, “tanlangan, saralangan” degan ma’noni ifodalaydi. Vaqtlar o‘tishi bilan mahalliy sheva vakillarining nutqida “xosyon” shaklida qo‘llanila boshlangan. Buni faqat dastlabki ma’lumot sifatida qarash lozim, chunki mazkur toponim bo‘yicha boshqacha yondashuvlar ham bor. Ular hozircha o‘z tasdig‘ini topmagan.
Aslida, Xosyon forscha “xos – ovul, qishloq, istehkom” va o‘zbekcha “yon –
tomon, chekka” so‘zlarining qo‘shilishidan hosil bo‘lib, “chekkadagi qishloq”ma’nosini ifodalaydi.
@toponomik
XOSYON – mahalla va qishloq. Xorazm viloyati Qo‘shko‘pir tumani.
“Xosiyon” – forscha “xistyon” so‘zidan olingan bo‘lib, “tanlangan, saralangan” degan ma’noni ifodalaydi. Vaqtlar o‘tishi bilan mahalliy sheva vakillarining nutqida “xosyon” shaklida qo‘llanila boshlangan. Buni faqat dastlabki ma’lumot sifatida qarash lozim, chunki mazkur toponim bo‘yicha boshqacha yondashuvlar ham bor. Ular hozircha o‘z tasdig‘ini topmagan.
Aslida, Xosyon forscha “xos – ovul, qishloq, istehkom” va o‘zbekcha “yon –
tomon, chekka” so‘zlarining qo‘shilishidan hosil bo‘lib, “chekkadagi qishloq”ma’nosini ifodalaydi.
@toponomik
#kino
SALMON XON
Salmon Xon - hind kino aktyori, prodyuseri, qo'shiqchisi. U 1965-yil 27-dekabrda Hindistonning Madxya-Pradesh shtatidagi Indor shahrida tug‘ilgan. Uning otasi Salim Xon taniqli ssenarist bo'lgani uchun U kino sanoatida kuchli tajribaga ega bo‘lgan oilada tarbiyalandi.
Salmon Xon 1988-yilda "Biwi Xo To Aisi"-Xotin shunday bo'lishi kerak filmi bilan aktyorlik debyutini amalga oshiradi, biroq o'zining ikkinchi "Meyn Pyar Kiya"-Seni sevdim (1989) filmi bilan e'tirof va muvaffaqiyat qozongan, u o'sha yilning eng yuqori daromadli filmlaridan biriga aylangan. O'shandan beri u ko'plab muvaffaqiyatli Bollivud filmlarida suratga tushdi.
Salmon Xonning eng mashhur filmlari orasida "Hum Aapke Hain Koun..!"-Sen uchun kimman ?(1994), "Karan Arjun" (1995), "Bajrangi Bhaijaan" (2015) va "Sulton" (2016) kabi o‘nlab filmlar bor. U o'zining xarizmatik ekrandagi ishtiroki bilan tanilgan va o'zini hind kino sanoatidagi yetakchi aktyorlardan biri sifatida ko'rsatgan.
Salmon Xon aktyorlikdan tashqari Salman Khan Films (SKF) nomli prodyuserlik kompaniyasi bilan ham ishlab chiqarishga kirishgan. U ushbu bayroq ostida bir nechta muvaffaqiyatli filmlarni suratga olgan, jumladan, "Bajrangi Bhaijaan", "Tubelight" (2017) va "Notebook" (2019).
Salmon Xon kinodagi faoliyatidan tashqari turli xayriya ishlarida ham faol ishtirok etadi. U kam ta'minlanganlar uchun sog'liqni saqlash va ta'lim tashabbuslariga e'tibor qaratuvchi "Being Human Foundation" nomli notijorat tashkilotni boshqaradi. Jamg'arma, shuningdek, xayriya maqsadlarida mablag' to'plash uchun tovarlar sotadi.
Salmon Xon o‘z faoliyati davomida o‘ziga xos bahs-munozaralarga duch keldi, biroq hind kinosining eng nufuzli va mashhur shaxslaridan biri bo‘lib qolmoqda. Uning muxlislari uni ko'pincha "Bhaijaan" yoki "Sallu" deb atashadi va uunga bo'lgan sevgi va hayratlarini namoyish etadilar.
@toponomik
SALMON XON
Salmon Xon - hind kino aktyori, prodyuseri, qo'shiqchisi. U 1965-yil 27-dekabrda Hindistonning Madxya-Pradesh shtatidagi Indor shahrida tug‘ilgan. Uning otasi Salim Xon taniqli ssenarist bo'lgani uchun U kino sanoatida kuchli tajribaga ega bo‘lgan oilada tarbiyalandi.
Salmon Xon 1988-yilda "Biwi Xo To Aisi"-Xotin shunday bo'lishi kerak filmi bilan aktyorlik debyutini amalga oshiradi, biroq o'zining ikkinchi "Meyn Pyar Kiya"-Seni sevdim (1989) filmi bilan e'tirof va muvaffaqiyat qozongan, u o'sha yilning eng yuqori daromadli filmlaridan biriga aylangan. O'shandan beri u ko'plab muvaffaqiyatli Bollivud filmlarida suratga tushdi.
Salmon Xonning eng mashhur filmlari orasida "Hum Aapke Hain Koun..!"-Sen uchun kimman ?(1994), "Karan Arjun" (1995), "Bajrangi Bhaijaan" (2015) va "Sulton" (2016) kabi o‘nlab filmlar bor. U o'zining xarizmatik ekrandagi ishtiroki bilan tanilgan va o'zini hind kino sanoatidagi yetakchi aktyorlardan biri sifatida ko'rsatgan.
Salmon Xon aktyorlikdan tashqari Salman Khan Films (SKF) nomli prodyuserlik kompaniyasi bilan ham ishlab chiqarishga kirishgan. U ushbu bayroq ostida bir nechta muvaffaqiyatli filmlarni suratga olgan, jumladan, "Bajrangi Bhaijaan", "Tubelight" (2017) va "Notebook" (2019).
Salmon Xon kinodagi faoliyatidan tashqari turli xayriya ishlarida ham faol ishtirok etadi. U kam ta'minlanganlar uchun sog'liqni saqlash va ta'lim tashabbuslariga e'tibor qaratuvchi "Being Human Foundation" nomli notijorat tashkilotni boshqaradi. Jamg'arma, shuningdek, xayriya maqsadlarida mablag' to'plash uchun tovarlar sotadi.
Salmon Xon o‘z faoliyati davomida o‘ziga xos bahs-munozaralarga duch keldi, biroq hind kinosining eng nufuzli va mashhur shaxslaridan biri bo‘lib qolmoqda. Uning muxlislari uni ko'pincha "Bhaijaan" yoki "Sallu" deb atashadi va uunga bo'lgan sevgi va hayratlarini namoyish etadilar.
@toponomik
#toponim #etimologiya
ALVONJ – Buxoro shahrining guzari. Forscha alvonj – “arg‘umchoq”.Bu urug‘ning nomi mahallaliklarning mashg‘uloti bilan bog‘liq (О.А. Сухарева. Квартальная община Бухары. C. 74).
Tadqiqotchi M.M.Avezovning ma’lumotlariga ko‘ra, chaqaloqlar belanadigan maxsus boshpana (chaqaloqlar uyi)-alvonj deb ataladi. Buxoro viloyatining aksariyat hududlari (Vobkent, Qorako‘l, Jondor, Olot va boshqa tumanlar)da chaqaloqni beshikka emas, alvonj nomli tebranuvchi moslamaga belashadi. Shu moslamani yasash bilan shug‘ullanuvchi kishilar yashaydigan joy – Alvonj. Guzar u yerda yashovchi aholining kasbidan nom olgan.
@toponomik
ALVONJ – Buxoro shahrining guzari. Forscha alvonj – “arg‘umchoq”.Bu urug‘ning nomi mahallaliklarning mashg‘uloti bilan bog‘liq (О.А. Сухарева. Квартальная община Бухары. C. 74).
Tadqiqotchi M.M.Avezovning ma’lumotlariga ko‘ra, chaqaloqlar belanadigan maxsus boshpana (chaqaloqlar uyi)-alvonj deb ataladi. Buxoro viloyatining aksariyat hududlari (Vobkent, Qorako‘l, Jondor, Olot va boshqa tumanlar)da chaqaloqni beshikka emas, alvonj nomli tebranuvchi moslamaga belashadi. Shu moslamani yasash bilan shug‘ullanuvchi kishilar yashaydigan joy – Alvonj. Guzar u yerda yashovchi aholining kasbidan nom olgan.
@toponomik
👍1
#toponim #etimologiya
BADRAQJAP – Qoraqalpog‘iston Respublikasi Taxtako‘pir tumani hududidagi uzunligi 15 km bo‘lgan sug‘orish tarmog‘i.
U “Janadaryo” OFY aholisini suv bilan ta’minlaydi. U Quvonchjarmadan bo‘linib, Qorag‘ash va Marjanko‘l aholi punktlarining shimoliy qismidan oqib o‘tadi.
Hammamizga ma’lumki, tarixda XX asrning boshlarida yollanma ishchilar Batraklar deb atalgan bu sug‘orish tarmog‘ining qazilishida ham Batraklar qatnashgan va sug‘orish tarmog‘ining nomi shu nomdan kelib chiqqan
@toponomik
BADRAQJAP – Qoraqalpog‘iston Respublikasi Taxtako‘pir tumani hududidagi uzunligi 15 km bo‘lgan sug‘orish tarmog‘i.
U “Janadaryo” OFY aholisini suv bilan ta’minlaydi. U Quvonchjarmadan bo‘linib, Qorag‘ash va Marjanko‘l aholi punktlarining shimoliy qismidan oqib o‘tadi.
Hammamizga ma’lumki, tarixda XX asrning boshlarida yollanma ishchilar Batraklar deb atalgan bu sug‘orish tarmog‘ining qazilishida ham Batraklar qatnashgan va sug‘orish tarmog‘ining nomi shu nomdan kelib chiqqan
@toponomik
#toponim #etimologiya
BAMARDAK– Parkent tumanidagi qoya, Odamtosh ham deyiladi.
Bomardak – tojikchada Boboi mardak – “buva” degani. Qoya odam shaklida bo‘lgani uchun shunday atalgan. Kofirlar bosib kelganda bir qariya toshga aylanib qolgan ekan. Bu toponimiyada keng tarqalgan rivoyat.
@toponomik
BAMARDAK– Parkent tumanidagi qoya, Odamtosh ham deyiladi.
Bomardak – tojikchada Boboi mardak – “buva” degani. Qoya odam shaklida bo‘lgani uchun shunday atalgan. Kofirlar bosib kelganda bir qariya toshga aylanib qolgan ekan. Bu toponimiyada keng tarqalgan rivoyat.
@toponomik
#toponim #etimologiya
BARKAD//ABARKAD – o‘rta asrdagi shaharlardan birining nomi. Buzmajin rustog‘i (tumani)ning markazi.
Samarqanddan 4 farsax (28–32 kilometr) masofada joylashgan. Amir Temur davrida mazkur shahar o‘rnida Sheroz qal’asi qurilgan. V.L. Vyatkin Sheroz G‘azira qishlog‘ining (Jomboy tumani) shimoliy tomonida bo‘lgan, deb yozgan. Sheroz nomi XVII asrga qadar tarixiy manbalarda uchrab turadi.
Mahalliy aholi Misr nomi bilan ataladigan qadimiy qal’a xarobasini Sheroz qal’asining qoldig‘i, deb ko‘rsatishadi.
Barkat (keyinchalik Sheroz) shahri o‘rta asr tarixida muhim rol o‘ynagan. Arablar davrida ham, temuriylar davrida ham mazkur shahar nomi siyosiy voqealar munosabati bilan bir necha bor tilga olingan. Akademik Y.F. Buryakov Samarqanddan 30 km uzoqlikdagi masofada joylashgan G‘ishtlitepa yodgorligini (Bulung‘ur tumani) Barkat shahri xarobasi, deb yozadi. Bulung‘ur kanali bo‘yidagi Bolg‘alitepa yodgorligini esa Sheroz shahri, – deb izohlaydi.
Prof. Sh.S.Kamoliddin esa “Aborkat yoki Borkat shahrining qoldiqlari Samarqanddan shimoli-sharqdagi Oqtepametan qishlog‘i yonida joylashgan”,deydi (Ibn Xavkal. 2011:210).
Barkat nomi sug‘dcha “bar” – baland va “kat”– shahar, qishloq so‘zlaridan tashkil topgan bo‘lib, “Baland shahar yoki qishloq” ma’nosidadir. O‘rta asrlarda Buxoroda ham xuddi shu nomdagi qishloq bo‘lgan.
@toponomik
BARKAD//ABARKAD – o‘rta asrdagi shaharlardan birining nomi. Buzmajin rustog‘i (tumani)ning markazi.
Samarqanddan 4 farsax (28–32 kilometr) masofada joylashgan. Amir Temur davrida mazkur shahar o‘rnida Sheroz qal’asi qurilgan. V.L. Vyatkin Sheroz G‘azira qishlog‘ining (Jomboy tumani) shimoliy tomonida bo‘lgan, deb yozgan. Sheroz nomi XVII asrga qadar tarixiy manbalarda uchrab turadi.
Mahalliy aholi Misr nomi bilan ataladigan qadimiy qal’a xarobasini Sheroz qal’asining qoldig‘i, deb ko‘rsatishadi.
Barkat (keyinchalik Sheroz) shahri o‘rta asr tarixida muhim rol o‘ynagan. Arablar davrida ham, temuriylar davrida ham mazkur shahar nomi siyosiy voqealar munosabati bilan bir necha bor tilga olingan. Akademik Y.F. Buryakov Samarqanddan 30 km uzoqlikdagi masofada joylashgan G‘ishtlitepa yodgorligini (Bulung‘ur tumani) Barkat shahri xarobasi, deb yozadi. Bulung‘ur kanali bo‘yidagi Bolg‘alitepa yodgorligini esa Sheroz shahri, – deb izohlaydi.
Prof. Sh.S.Kamoliddin esa “Aborkat yoki Borkat shahrining qoldiqlari Samarqanddan shimoli-sharqdagi Oqtepametan qishlog‘i yonida joylashgan”,deydi (Ibn Xavkal. 2011:210).
Barkat nomi sug‘dcha “bar” – baland va “kat”– shahar, qishloq so‘zlaridan tashkil topgan bo‘lib, “Baland shahar yoki qishloq” ma’nosidadir. O‘rta asrlarda Buxoroda ham xuddi shu nomdagi qishloq bo‘lgan.
@toponomik
👍1
#noodatiy
UCHOLMAYDIGAN TO‘TIQUSH
KAKAPO,shuningdek, boyo'g'li to'tiqushi sifatida ham tanilgan, Yangi Zelandiyada yashaydigan yirik, ucha olmaydigan, tungi to'tiqushning yo'qolib ketish xavfi ostidagi turi. Bu dunyoda ucha olmaydigan yagona to'tiqushdir.
Kakapolar o'txo'r bo'lib, asosan mahalliy o'simliklar, mevalar, urug'lar va barglar bilan oziqlanadi. Kakapolar o'ziga xos shirin, shilimshiq hidi bilan mashhur bo'lib, ular muloqot qilish va juftlarini jalb qilish jarayonida undan foydalanadi
Kakaponing eng o'ziga xos xususiyatlaridan biri uning tabiiy yashash muhitida ajoyib kamuflyajni ta'minlaydigan yashil va jigarrang patlari tufayli o'rmon tagida o'zini kamuflyaj qilish qobiliyatidir.
Kakapolar bir paytlar Yangi Zelandiya boʻylab keng tarqalgan edi, ammo yashash joylarining buzilishi, kalamushlar, mushuklar va introduksiya qilingan turlarning yirtqichligi bundan tashqari, koʻpayish darajasining pastligi tufayli ularning soni keskin kamaydi. Natijada, endi ular jiddiy xavf ostida, faqat bir necha yuztani tashkil qiladi
Kakapo populyatsiyalarini himoya qilish va tiklash uchun tabiatni muhofaza qilish ishlari olib borilmoqda. Ushbu sa'y-harakatlar yirtqich hayvonlarni nazorat qilish, yashash joylarini tiklash va muvaffaqiyatli asirlarni ko'paytirish dasturini o'z ichiga oladi.
@toponomik
UCHOLMAYDIGAN TO‘TIQUSH
KAKAPO,shuningdek, boyo'g'li to'tiqushi sifatida ham tanilgan, Yangi Zelandiyada yashaydigan yirik, ucha olmaydigan, tungi to'tiqushning yo'qolib ketish xavfi ostidagi turi. Bu dunyoda ucha olmaydigan yagona to'tiqushdir.
Kakapolar o'txo'r bo'lib, asosan mahalliy o'simliklar, mevalar, urug'lar va barglar bilan oziqlanadi. Kakapolar o'ziga xos shirin, shilimshiq hidi bilan mashhur bo'lib, ular muloqot qilish va juftlarini jalb qilish jarayonida undan foydalanadi
Kakaponing eng o'ziga xos xususiyatlaridan biri uning tabiiy yashash muhitida ajoyib kamuflyajni ta'minlaydigan yashil va jigarrang patlari tufayli o'rmon tagida o'zini kamuflyaj qilish qobiliyatidir.
Kakapolar bir paytlar Yangi Zelandiya boʻylab keng tarqalgan edi, ammo yashash joylarining buzilishi, kalamushlar, mushuklar va introduksiya qilingan turlarning yirtqichligi bundan tashqari, koʻpayish darajasining pastligi tufayli ularning soni keskin kamaydi. Natijada, endi ular jiddiy xavf ostida, faqat bir necha yuztani tashkil qiladi
Kakapo populyatsiyalarini himoya qilish va tiklash uchun tabiatni muhofaza qilish ishlari olib borilmoqda. Ushbu sa'y-harakatlar yirtqich hayvonlarni nazorat qilish, yashash joylarini tiklash va muvaffaqiyatli asirlarni ko'paytirish dasturini o'z ichiga oladi.
@toponomik
#toponim #etimologiya
PONOB – Buxoro viloyati Vobkent tumanidagi qishloq nomi. Qishloq
2006-yilga qadar Rabotipoyon deb atalgan. 2006-yil 27-dekabrda Ponob deb o‘zgartirilgan.
Qishloq nomi aslida Poyonob bo‘lsa kerak. Nom poyon va ob so‘zlaridan iborat. Apellativning birinchi komponenti – poyon so‘zi “joy, masofa va yo‘lning oxiri, etagi” degan ma’noni bildiradi. Sharq toponimiyasining bilimdoni E.M.Murzayevning ma’lumotlariga qaraganda, geografik apellativning ikkinchi komponenti – ob so‘zi esa forscha-tojikcha bo‘lib, “suv”, “daryo”, “kichik daryo” kabi ma’nolarni anglatadi. Bu fikrni bir qancha o‘zbek toponimist olimlari ham ma’qullaydilar.Demak, Poyonob – “daryoning quyi qismi”, “suvning etagi” degan ma’noni anglatadi.
@toponomik
PONOB – Buxoro viloyati Vobkent tumanidagi qishloq nomi. Qishloq
2006-yilga qadar Rabotipoyon deb atalgan. 2006-yil 27-dekabrda Ponob deb o‘zgartirilgan.
Qishloq nomi aslida Poyonob bo‘lsa kerak. Nom poyon va ob so‘zlaridan iborat. Apellativning birinchi komponenti – poyon so‘zi “joy, masofa va yo‘lning oxiri, etagi” degan ma’noni bildiradi. Sharq toponimiyasining bilimdoni E.M.Murzayevning ma’lumotlariga qaraganda, geografik apellativning ikkinchi komponenti – ob so‘zi esa forscha-tojikcha bo‘lib, “suv”, “daryo”, “kichik daryo” kabi ma’nolarni anglatadi. Bu fikrni bir qancha o‘zbek toponimist olimlari ham ma’qullaydilar.Demak, Poyonob – “daryoning quyi qismi”, “suvning etagi” degan ma’noni anglatadi.
@toponomik