#toponim #etimologiya
PISKENT – Toshkent viloyati tarkibidagi shahar va tuman nomi.
Piskent shahri tarixiy manbalarda Biskat nomi bilan tilga olingan va u Toshkent vohasining eng qadimiy shaharlaridan biridir. Taniqli olim H.Hasanov-Biskat fors-tojik tilidagi bist – “yigirma” va kat – “qishloq”, ya’ni “yigirma qishloq” so‘zlaridan olingan bo‘lsa kerak, deb yozgan. E’tiborli tomoni shuki, tojik tilidagi og‘zaki nutqda bist so‘zining “t” harfi tushib qolib, bis shaklida talaffuz qilinadi.
X asr arab geograflari Istaxriy, Ibn Havqal asarlarida Biskat Iloq viloyati tarkibiga kiritilgan. Shahar Shosh (Toshkent)dan Farg‘onaga o‘tgan karvon yo‘lining ustida qulay joylashganligi tufayli IX–X asrlarda savdo-sotiq yaxshi rivojlangan. XII asr boshida mo‘g‘ul bosqinchilari shaharni vayron qilganlar.
Rus tadqiqotchilari Bartold va Massonlar Ohangaron daryosi chap sohilida qazishmalar o‘tkazib shaharning qadimgi o‘rnini topgan.
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
PISKENT – Toshkent viloyati tarkibidagi shahar va tuman nomi.
Piskent shahri tarixiy manbalarda Biskat nomi bilan tilga olingan va u Toshkent vohasining eng qadimiy shaharlaridan biridir. Taniqli olim H.Hasanov-Biskat fors-tojik tilidagi bist – “yigirma” va kat – “qishloq”, ya’ni “yigirma qishloq” so‘zlaridan olingan bo‘lsa kerak, deb yozgan. E’tiborli tomoni shuki, tojik tilidagi og‘zaki nutqda bist so‘zining “t” harfi tushib qolib, bis shaklida talaffuz qilinadi.
X asr arab geograflari Istaxriy, Ibn Havqal asarlarida Biskat Iloq viloyati tarkibiga kiritilgan. Shahar Shosh (Toshkent)dan Farg‘onaga o‘tgan karvon yo‘lining ustida qulay joylashganligi tufayli IX–X asrlarda savdo-sotiq yaxshi rivojlangan. XII asr boshida mo‘g‘ul bosqinchilari shaharni vayron qilganlar.
Rus tadqiqotchilari Bartold va Massonlar Ohangaron daryosi chap sohilida qazishmalar o‘tkazib shaharning qadimgi o‘rnini topgan.
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
👍1🔥1
#tarix
Mata Hari
Asl ismi Margareta Geertruida Zelle bo'lgan Mata Xari🇳🇱gollandiyalik raqqosa bo‘lib, tarixdagi eng mashhur josuslardan biriga aylandi.
Mata Xari 1876-yil 7-avgustda Niderlandiyaning Leuvarden shahrida tug'ilgan. U o'rta sinf oilasida o'sgan va keyinchalik harbiy ofitserga turmushga chiqqanidan so'ng Gollandiya Sharqiy Hindistoniga (hozirgi Indoneziya) ko'chib o'tgan.
Nikoh tugaganidan so'ng, Mata Xari o'zini ekzotik raqqosa sifatida qaytadan kashf etdi va Yevropaning turli shaharlarida o'zining provokatsion va shahvoniy chiqishlari bilan tomoshabinlarni o'ziga rom etdi.
Birinchi jahon urushi paytida Mata Xari ikki tomonlama agentlikda va Germaniya uchun josuslikda ayblangan.
Mata Xari 1917-yilda fransuz hukumati tomonidan hibsga olingan va josuslikda ayblangan. Sud jarayonida Uning aybi isbotlanmaganiga qaramay, u aybdor deb topilgan va o'limga hukm qilindi. Mata Xari 1917-yil 15-oktyabrda Fransiyada otib o'ldirilgan.
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
Mata Hari
Asl ismi Margareta Geertruida Zelle bo'lgan Mata Xari🇳🇱gollandiyalik raqqosa bo‘lib, tarixdagi eng mashhur josuslardan biriga aylandi.
Mata Xari 1876-yil 7-avgustda Niderlandiyaning Leuvarden shahrida tug'ilgan. U o'rta sinf oilasida o'sgan va keyinchalik harbiy ofitserga turmushga chiqqanidan so'ng Gollandiya Sharqiy Hindistoniga (hozirgi Indoneziya) ko'chib o'tgan.
Nikoh tugaganidan so'ng, Mata Xari o'zini ekzotik raqqosa sifatida qaytadan kashf etdi va Yevropaning turli shaharlarida o'zining provokatsion va shahvoniy chiqishlari bilan tomoshabinlarni o'ziga rom etdi.
Birinchi jahon urushi paytida Mata Xari ikki tomonlama agentlikda va Germaniya uchun josuslikda ayblangan.
Mata Xari 1917-yilda fransuz hukumati tomonidan hibsga olingan va josuslikda ayblangan. Sud jarayonida Uning aybi isbotlanmaganiga qaramay, u aybdor deb topilgan va o'limga hukm qilindi. Mata Xari 1917-yil 15-oktyabrda Fransiyada otib o'ldirilgan.
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
👍2🙊1
#gidronim
SARIQ DENGIZ🌊
Sariq dengiz Koreya yarim oroli va Xitoy o'rtasida joylashgan bo'lib, u Tinch okeanining g'arbiy qismidagi chekka dengizlarning bir qismidir.
Maydoni 416 ming km². Eng chuqur joyi 106 m. Yirik qoʻltiqlari: Boxayvan, Lyaodun, Gʻarbiy Koreya. Sariqdengizga Xuanxe, Xayxe, Lyaoxe, Yalutszyan,Xan daryolari quyiladi.
"Sariq dengiz" nomi suvlarining sarg'ish🟡 rangidan kelib chiqqan bo'lib, unga suv quyadigan daryolar:Masalan, Xitoydagi Xuanxe(sariq daryo)va Koreyadagi Xan daryolari suvlari ko'p miqdorda loy va cho'kindidan iborat. Bu cho'kindi dengizga o'ziga xos sariq rang beradi, ayniqsa qirg'oq yaqinidagi sayoz joylarda.
Sariq dengiz muhim baliqchilik maydoni bo'lib, Xitoy va Koreya uchun muhim iqtisodiy va ekologik ahamiyatga ega.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
SARIQ DENGIZ🌊
Sariq dengiz Koreya yarim oroli va Xitoy o'rtasida joylashgan bo'lib, u Tinch okeanining g'arbiy qismidagi chekka dengizlarning bir qismidir.
Maydoni 416 ming km². Eng chuqur joyi 106 m. Yirik qoʻltiqlari: Boxayvan, Lyaodun, Gʻarbiy Koreya. Sariqdengizga Xuanxe, Xayxe, Lyaoxe, Yalutszyan,Xan daryolari quyiladi.
"Sariq dengiz" nomi suvlarining sarg'ish🟡 rangidan kelib chiqqan bo'lib, unga suv quyadigan daryolar:Masalan, Xitoydagi Xuanxe(sariq daryo)va Koreyadagi Xan daryolari suvlari ko'p miqdorda loy va cho'kindidan iborat. Bu cho'kindi dengizga o'ziga xos sariq rang beradi, ayniqsa qirg'oq yaqinidagi sayoz joylarda.
Sariq dengiz muhim baliqchilik maydoni bo'lib, Xitoy va Koreya uchun muhim iqtisodiy va ekologik ahamiyatga ega.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
👍1👏1
👍2😍1
#shunchaki
Velvichiya
Welwitschia mirabilis - Namibiya va Angoladagi Namib cho'liga xos bo'lgan noyob va ajoyib o'simlik.Ba'zi manbalarda"tirik qazilma"deyiladi
Velvichiya o'zining uzoq umr ko'rishi bilan mashhur bo'lib, ba'zilarining yoshi 2000 yoshdan oshgan. O'simlik sekin o'sishi va og'ir cho'l sharoitlariga bardosh berish qobiliyati tufayli asrlar davomida yashashi mumkin.
Velvichiya hayoti davomida uzluksiz o'sadigan faqat ikkitagina bargga ega. Tasmaga o'xshash bu barglarning uzunligi bir necha metrgacha o'sishi mumkin.
O'simlikning chuqur ildiz tizimi mavjud bo'lib, u qurg'oqchil sharoitda omon qolishga imkon beradi. Barglar, shuningdek, transpiratsiya orqali suv yo'qotilishini kamaytirishga yordam beradigan noyob tuzilishga ega.
Velvichiyalar 2 jinsli o'simliklardir ya‘ni bir tanada erkak va urg'ochi qismlarga ega. O'simlik ko'payish uchun konuslarni ishlab chiqaradi, erkak konuslari gulchanglar chiqaradi va urg'ochi konuslar urug'larni rivojlantiradi.
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
Velvichiya
Welwitschia mirabilis - Namibiya va Angoladagi Namib cho'liga xos bo'lgan noyob va ajoyib o'simlik.Ba'zi manbalarda"tirik qazilma"deyiladi
Velvichiya o'zining uzoq umr ko'rishi bilan mashhur bo'lib, ba'zilarining yoshi 2000 yoshdan oshgan. O'simlik sekin o'sishi va og'ir cho'l sharoitlariga bardosh berish qobiliyati tufayli asrlar davomida yashashi mumkin.
Velvichiya hayoti davomida uzluksiz o'sadigan faqat ikkitagina bargga ega. Tasmaga o'xshash bu barglarning uzunligi bir necha metrgacha o'sishi mumkin.
O'simlikning chuqur ildiz tizimi mavjud bo'lib, u qurg'oqchil sharoitda omon qolishga imkon beradi. Barglar, shuningdek, transpiratsiya orqali suv yo'qotilishini kamaytirishga yordam beradigan noyob tuzilishga ega.
Velvichiyalar 2 jinsli o'simliklardir ya‘ni bir tanada erkak va urg'ochi qismlarga ega. O'simlik ko'payish uchun konuslarni ishlab chiqaradi, erkak konuslari gulchanglar chiqaradi va urg'ochi konuslar urug'larni rivojlantiradi.
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
🔥3👍1
#shunchaki
FRIDRIX VELVICH
Fridrix Velvich avstriyalik botanik va tadqiqotchi bo'lib, Afrikada, xususan, Angoladagi tadqiqotlari bilan tanilgan. U 1806-yilda tug'ilgan va Afrikaga bir qancha ekspeditsiyalarni boshlashdan oldin Venada tabiiy fanlarni o'rgangan.
Angolada bo'lgan vaqtida Velvich ko'plab o'simlik turlarini topdi va hujjatlashtirdi, ularning aksariyati ilgari fanga noma'lum edi. Uning eng mashhur kashfiyoti - Namib cho'lida joylashgan noyob va uzoq umr ko'radigan o'simlik - Welwitschia mirabilis hisoblanadi
Velvichning ishi Afrika florasini o'rganishga ta'sir ko'rsatdi va u 19-asrning eng muhim botaniklaridan biri hisoblanadi. U, shuningdek, paleobotanika sohasiga katta hissa qo'shgan, qazilma o'simliklar va ularning evolyutsiya tarixini o'rgangan.
Velvich 1872-yilda vafot etdi va ortidan qimmatli botanika tadqiqotlari va izlanishlarini merosini qoldirdi.
Do'stlaringgizga ham ulashing:
@toponomik
FRIDRIX VELVICH
Fridrix Velvich avstriyalik botanik va tadqiqotchi bo'lib, Afrikada, xususan, Angoladagi tadqiqotlari bilan tanilgan. U 1806-yilda tug'ilgan va Afrikaga bir qancha ekspeditsiyalarni boshlashdan oldin Venada tabiiy fanlarni o'rgangan.
Angolada bo'lgan vaqtida Velvich ko'plab o'simlik turlarini topdi va hujjatlashtirdi, ularning aksariyati ilgari fanga noma'lum edi. Uning eng mashhur kashfiyoti - Namib cho'lida joylashgan noyob va uzoq umr ko'radigan o'simlik - Welwitschia mirabilis hisoblanadi
Velvichning ishi Afrika florasini o'rganishga ta'sir ko'rsatdi va u 19-asrning eng muhim botaniklaridan biri hisoblanadi. U, shuningdek, paleobotanika sohasiga katta hissa qo'shgan, qazilma o'simliklar va ularning evolyutsiya tarixini o'rgangan.
Velvich 1872-yilda vafot etdi va ortidan qimmatli botanika tadqiqotlari va izlanishlarini merosini qoldirdi.
Do'stlaringgizga ham ulashing:
@toponomik
👍2🔥1
#toponim #etimologiya
MAXSUMLAR – Buxoro viloyatining Vobkent tumanidagi qishloq nomi.
Xalq etimologiyasiga ko‘ra, Maxsumlar aslida Maxdumlar – “chorvasi, mol-mulki ko‘p bo‘lgan, yetim-yesirlarga ko‘maklashadigan kishilar yashaydigan joy” demakdir. O‘tmishda mullaning, ruhoniy shaxsning o‘g‘il farzandi maxsum (maxdum) deyilgan. Bu so‘z adabiy tildagi maxdum (diniy ulamo va ruhoniylar unvoni va shu unvonga sazovor bo‘lgan kishi) so‘zining o‘zgargan shakli. Toponim tarkibidagi –lar komponenti o‘zbekcha ko‘plik affiksidir
Demak, Maxsumlar – “maxsum unvonli kishilar yashaydigan joy” ma’nosidadir.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
MAXSUMLAR – Buxoro viloyatining Vobkent tumanidagi qishloq nomi.
Xalq etimologiyasiga ko‘ra, Maxsumlar aslida Maxdumlar – “chorvasi, mol-mulki ko‘p bo‘lgan, yetim-yesirlarga ko‘maklashadigan kishilar yashaydigan joy” demakdir. O‘tmishda mullaning, ruhoniy shaxsning o‘g‘il farzandi maxsum (maxdum) deyilgan. Bu so‘z adabiy tildagi maxdum (diniy ulamo va ruhoniylar unvoni va shu unvonga sazovor bo‘lgan kishi) so‘zining o‘zgargan shakli. Toponim tarkibidagi –lar komponenti o‘zbekcha ko‘plik affiksidir
Demak, Maxsumlar – “maxsum unvonli kishilar yashaydigan joy” ma’nosidadir.
Do'stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
👍3
#shunchaki
FIL SICHQONI
Fil sichqoni va sengis sifatida ham tanilgan, Afrikada yashaydigan hasharotxo'r sutemizuvchilardir. Ular aslida sichqon emas, balki Macroscelididae deb nomlangan o'z oilasiga tegishli. Fil sichqonlar filning xartumiga o'xshash uzun, egiluvchan tumshug'lari uchun nomlanadi.
Fil suchqonlarning 20 ga yaqin turlari mavjud bo'lib, ular hajmi va tashqi ko'rinishi bilan farq qiladi. Ularning nozik tanasi, uzun oyoqlari va uzun dumi bor. Ularning mo'ynasi turlarga qarab kulrangdan jigarranggacha ba'zan qizil ranggacha bo'lishi mumkin.
Fil sichqonlar kun davomida faol bo'ladilar.Ular hasharotlar, o'rgimchaklar, mayda umurtqali hayvonlar, urug'lar va mevalar bilan oziqlanadi. Ular o'zlarining uzun tumshug'laridan barglar ostini yoki tuproqdagi oziq-ovqatlarni topish uchun foydalanadilar.
Bu sutemizuvchilar o'zlari qazadigan yoki boshqa hayvonlardan tortib oladigan murakkab chuqurlik tizimlarida yashaydilar. Ular yolg'iz hayvonlar bo'lib, faqat juftlashish davrida birlashadilar.
@toponomik
FIL SICHQONI
Fil sichqoni va sengis sifatida ham tanilgan, Afrikada yashaydigan hasharotxo'r sutemizuvchilardir. Ular aslida sichqon emas, balki Macroscelididae deb nomlangan o'z oilasiga tegishli. Fil sichqonlar filning xartumiga o'xshash uzun, egiluvchan tumshug'lari uchun nomlanadi.
Fil suchqonlarning 20 ga yaqin turlari mavjud bo'lib, ular hajmi va tashqi ko'rinishi bilan farq qiladi. Ularning nozik tanasi, uzun oyoqlari va uzun dumi bor. Ularning mo'ynasi turlarga qarab kulrangdan jigarranggacha ba'zan qizil ranggacha bo'lishi mumkin.
Fil sichqonlar kun davomida faol bo'ladilar.Ular hasharotlar, o'rgimchaklar, mayda umurtqali hayvonlar, urug'lar va mevalar bilan oziqlanadi. Ular o'zlarining uzun tumshug'laridan barglar ostini yoki tuproqdagi oziq-ovqatlarni topish uchun foydalanadilar.
Bu sutemizuvchilar o'zlari qazadigan yoki boshqa hayvonlardan tortib oladigan murakkab chuqurlik tizimlarida yashaydilar. Ular yolg'iz hayvonlar bo'lib, faqat juftlashish davrida birlashadilar.
@toponomik
👍1
#toponim #etimologiya
MAYGIR – Andijon viloyatining Izboskan tumanidagi qishloq.
Asli nomi “Mohigir”, ya’ni baliq tutadigan joy ma’nosida. Uzoq tariximizdan shu narsa ma’lum bo‘ladiki, qadimda o‘troqlashayotgan o‘zbek urug‘lari shu yerlarda ham baliq ovlab, keyinchalik o‘troqlashib qolgan va shu nomda qishloq paydo bo‘lgan.
“Boburnoma”da “Mohixona” deb yozilgan, ya’ni baliq tutadigan joy nomi bor. (“Suv to‘kilur joylarda uy o‘rnicha yerni chuqurroq qilib... (atrofiga) tosh
qalarlar. Bu yerga suv quyidin bir eshik qo‘yarlar... Ushbu bir eshikdin hech bir balig‘ chiqa olmas, kerak bo‘lsa bu chuqurlarning birini ochib, qirq-ellik
balig‘ni bir zamonda (bir vaqtda) (tutib) keltirurlar”, “Boburnoma”dan).
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
MAYGIR – Andijon viloyatining Izboskan tumanidagi qishloq.
Asli nomi “Mohigir”, ya’ni baliq tutadigan joy ma’nosida. Uzoq tariximizdan shu narsa ma’lum bo‘ladiki, qadimda o‘troqlashayotgan o‘zbek urug‘lari shu yerlarda ham baliq ovlab, keyinchalik o‘troqlashib qolgan va shu nomda qishloq paydo bo‘lgan.
“Boburnoma”da “Mohixona” deb yozilgan, ya’ni baliq tutadigan joy nomi bor. (“Suv to‘kilur joylarda uy o‘rnicha yerni chuqurroq qilib... (atrofiga) tosh
qalarlar. Bu yerga suv quyidin bir eshik qo‘yarlar... Ushbu bir eshikdin hech bir balig‘ chiqa olmas, kerak bo‘lsa bu chuqurlarning birini ochib, qirq-ellik
balig‘ni bir zamonda (bir vaqtda) (tutib) keltirurlar”, “Boburnoma”dan).
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
👍2
#shunchaki #fakt
AQSh dunyodagi 📜eng qisqa konstitutsiyaga ega - atigi 4400 so'z.
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
AQSh dunyodagi 📜eng qisqa konstitutsiyaga ega - atigi 4400 so'z.
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
👍2
#shunchaki
Turofil - bu 🧀pishloqni yaxshi ko'radigan odam.
Bu atama yunoncha pishloq degan ma'noni anglatuvchi "tiros" so'zidan va "sevuvchi" degan ma'noni bildiruvchi "-phile" qo'shimchasidan kelib chiqqan.
Turofillar pishloq bilan bog'liq barcha narsalarga, jumladan, pishloqning turli turlarini tatib ko'rishga, pishloq tayyorlash jarayonlarini o'rganishga va boshqa oziq-ovqat va ichimliklar bilan pishloqni juftligini o'rganishga ishtiyoqlidir.
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
Turofil - bu 🧀pishloqni yaxshi ko'radigan odam.
Bu atama yunoncha pishloq degan ma'noni anglatuvchi "tiros" so'zidan va "sevuvchi" degan ma'noni bildiruvchi "-phile" qo'shimchasidan kelib chiqqan.
Turofillar pishloq bilan bog'liq barcha narsalarga, jumladan, pishloqning turli turlarini tatib ko'rishga, pishloq tayyorlash jarayonlarini o'rganishga va boshqa oziq-ovqat va ichimliklar bilan pishloqni juftligini o'rganishga ishtiyoqlidir.
Do‘stlaringizga ham ulashing:
@toponomik
👍1