#toponomika

Toponomikaning rivojlanish tarixi

Geografik joy nomlarining ma'nosi, uning kelib chiqishi bilan kishilar qadim zamonlardan qiziqib kelishgan. Insoniyat tarixi qanchalik qadimiy bo'lsa, geografik joy nomlari ham shunchalik qadimiy bo'ladi.

Kishilar dastlab har qanday geografik ob'yektlarni oddiygina turdosh otlar–terminlar bilan atagan, ya'ni suv, tog', ko'l va hokazo. Bunday terminlar bora-bora atoqli otga–nomga aylangan. Masalan, qadimgi turkiy xalqlar katta daryoni o'kuz, edil, jayhun deb ataganlar. Amudaryoning qadimgi nomi Jayhun, O'kuz; Volga daryosining qadimgi nomi esa Edil bo'lgan. Demak ularning ma'nosi "katta daryo”.

Shimoliy Amerika indeyeslari "katta daryo”ni missisipi deyishadi, bu yerdagi eng katta daryo nomi Missisipi shundan olingan. Don, Amur, Ganga daryolari nomlarining ma'nosi "katta suv, daryo” demakdir.

"Ko'l qurisa ham, nomi qurimaydi” deyiladi xalq orasida. Haqiqatdan ham joy nomlari minglab yillar davomida saqlanib qoladi va turli tarixiy voqealar "guvohi” sifatida yashab keladi. Toshkent, Buxoro, Samarqand, Afrosiyob, Misr, Bog'dod, Makka, Hirot, Xuroson, Xitoy kabi ko'plab nomlar minglab yillik tarixga ega.


Muayyan hududda qadim zamonlarda qanday urug'-qabila, xalqlar yashaganligini shu yerdagi joy nomlaridan bilib olsa bo'ladi. Chunki ilmiy tilda etnonimlar deb ataluvchi toponimlar shu joyda qanday xalq yoki urug'-qabila yashagan bo'lsa, ularning nomi bilan atalgan bo'ladi.

Mamlakatimiz hududida bunday joy nomlari ko'plab uchraydi, chunki 92 bovli o'zbek urug'larining ko'plari unutilib ketayotgan bo'lsada, ularning aksariyati joy nomlari sifatida saqlanib qolgan.

Tabiiy ob'yektlar–daryolar, ko'llar nomlari shahar yoki qishloq nomlariga nisbatan qadimiyroq bo'ladi. Chunki aholi punktlari paydo bo'lmasdan avval ibtidoiy kishilar ko'pincha suv ob'yektlari bo'ylarida jamoa bo'lib yashashgan, hamda daryo, ko'l, soy, jilg'a, quduq kabi ob'yektlarga nom berishgan.

Toponimikaga oid dastlabki ma'lumotlar Gerodotning "Tarix”, Strabonning "Geografiya”, Pomioniya Melaning "Xorografiya” kabi asarlarida, O'rta Osiyo va O'zbekistondagi joy nomlariga oid ilk yozma ma'lumotlarni Yusuf Xos Hojibning "Qutadg'u bilig”, Beruniyning "Qonuni Mas'udiy”, "Hindiston”, "Saydana”, Narshaxiyning "Buxoro tarixi”, Mahmud Koshg'ariyning "Devonu lug'atit turk”, Ibn Sinoning "Dengiz qirg'oqlari”, muallifi noma'lum "Hudud al-olam”, keyinchalik Mirzo Ulug'bekning "To'rt usul tarixi”, Boburning "Boburnoma” asarlarida uchratish mumkin.


O'zbekistonda toponimikaning rivojlanishiga katta hissa qo'shgan geograf olimlardan biri bu Hamidulla Hasanovdir (1919-1985). "O'zbek Magellani” deb nom olgan H. H. Hasanov dunyoning ko'plab mamlakatlariga sayohat qilgan. U geografiya tarixi, geografik terminshunoslik, tabiiy geografiya, geografiya o'qitish metodikasi kabi fan sohalari bilan toponimikaning rivojlanishiga ham katta hissa qo'shgan. H.Hasanovning toponimikaga oid "O'rta Osiyo joy nomlari tarixidan” (1965), "Geografik nomlar imlosi” (1962), "Yer tili” (1977), "Geografik nomlar siri” (1985), "Sayyoh olimlar” (1981) nomli asarlari va o'nlab ilmiy maqolalari bor.


O'zbekiston toponimlarini tadqiq etgan yana bir olim Suyun Qorayevdir. Bu tadqiqotchi joy nomlarining etimologiyasiga oid ancha ishlar qilgan. S.Qorayevning "Joy nomlari ma'nosini bilasizmi?” (1970), "Toponimika” (1970), "Geografik nomlar ma'nosi” (1978), "Etnonimika” (1979), "Toshkent toponimlari” (1991) kabi kitoblari geografik joy nomlarining ma'nosi, etimologiyasiga bag'ishlangan.

O'zbekistondagi joy nomlarini o'rganishda filologlardan H.Egamov, Z.Do'simov va T.Nafasovlarning xizmatlari diqqatga sazovor.

@toponomik

#tarix

AQSh ning Tinch okeani eskadroni Marshall orollarini Yaponiyadan qaytarib olish operatsiyasi paytida, 1944-yil.

@toponomik

​​#tarix

1984-yilda AQSH prezidenti Ronald Reygan tarixchi Robert Konkvestga o'zining prezidentlik kompaniyasi uchun "Amerika xalqini Sovet bosqiniga tayyorlash" uchun material yozishni topshiradi.Natijada siz ko'rib turgan surat paydo bo'ldi:

Ruslar kelganda nima qilish kerak?, Omon qolish uchun qo'llanma.

@toponomik

#tarix

Miloddan avvalgi 46-yil 445 kun davom etgan va insoniyat tarixidagi eng uzun yil hisoblanadi.

Annus confusionis yoki "chalkashlik yili" laqabli bu yilga Yuliy Sezar tomonidan yana ikkita kabisa oyi kiritilgan. Bu uning yangi tuzilgan Julian taqvimi mavsumiy yilga mos kelishi uchun qilingan.

@toponomik

#shunchaki

Mashxur siyosatchilarning bolalikdagi suratlari

1.Duayt Devud Eyzenxauer
2.Adolf Gitler
3.Xiroxito
4.Getulio Vargas
5.Iosif Stalin
6.Benito Mussolini
7.Sharl de Gol
8.Uinston Cherchill
9.Franklin Delano Ruzvelt

@toponomik

​​#tarix

1762-yil 9-iyulga o'tar kechasi saroy to'ntarishi bo'lib o'tdi,natijada Pyotr III taxtdan ag'darildi va Yekaterina II Rossiya taxtiga o'tirdi

Yekaterina II shu kuni Peterburgga keladi va Izmailovskiy polkining kazarmalarida imperator den e'lon qilinadi.

Qirolicha senat islohotlarini amalga oshirdi,cherkov yerlarini dunyoviylashtirilishini amalga oshirdi,bu millionlab dehqonlarning ahvolini yengillashtirdi,Ukrainadagi "getmanizm"ni yo'q qildi,butun imperiya bo'ylab boshqaruvni birlashtirdi.U bir qator ta'lim muassasalariga,jumladan, ayollar uchun birinchi ta'lim muassasalariga asos solgan.

Yekaterina II Rossiya jahon miqyosida faol pozitsiyani egallashi,hujumkor siyosat olib borishi kerak,deb hisoblardi.Uning hukmronligi davrida, 1768-1774 va 1787-1791 rus-turk urushi natijasida Rossiya nihoyat Qora dengizda o'z o'rniga ega bo'ldi,Ahimoliy Qora dengiz mintaqasi,Qrim,Kuban mintaqalari anneksiya qilindi va Sharqiy Gruziya aholisi Rossiya fuqaroligi ostiga o'tdi.

Shuning uchun ko'plab tarixchilar Yekaterina II ni buyuk Pyotr ga tenglashtirishadi.

@toponomik

#shunchaki

Qiziqarli ma'lumotlar:

1. Dunyoda eng ko’p tilda gaplashadigan mamlakat Papua-Yangi Gvineyadir. Bu yerda aholi 820 dan ortiq tilda gaplashadi.
2. Yer yuzidagi eng qurg’oqchil mamlakat – Liviya. Mamlakat maydonining 99 foizini sahrolar tashkil etadi.
3. Jazoir sayyoramizda zilzilalar eng kam sodir bo’ldigan mamlakat sanaladi.
4. AQShning Nebraska shtatida insonlardan ko’ra qoramol ko’proq.
5. Avstraliya – butun kontinentni egallagan yagona mamlakat hisoblanadi(orollarni hisoblamaganda).
6. Ozarboyjon neftni zamonaviy uskunalar yordamida qazib chiqarishni boshlagan ilk mamlakat sanaladi.
7. Suriyaning poytaxti bo’lgan Damashq shahri Yer yuzidagi eng qadimiy poytaxt sanaladi.
8. Dunyodagi gazetalarning deyarli yarmi AQSh va Kanadada chop etiladi.
9. Italiya – dunyodagi bolalar uyi bo’lmagan yagona davlatdir.
10. Norvegiyada elektr energiyaning 99 foizi tabiatni ifloslantirmaydigan hamda qayta tiklanadigan energiya yordamida ishlab chiqariladi.

@toponomik

#shunchaki

ENG..ENG..ENG

Eng kop raps yetishtiradigan mamlakat – Hindiston.
Eng kop sorgo yetishtiradigan mamlakat – AQSH.
Eng kop yeryongoq yetishtiradigan mamlakat – Hindiston.
Eng kop pomidor yetishtiradigan mamlakat – Xitoy.
Eng kop piyoz yetishtiradigan mamlakat – Xitoy.
Eng kop uzum yetishtiradigan mamlakat – Italiya.
Eng kop apelsin yetishtiradigan mamlakat – Ispaniya.
Eng kop limon yetishtiradigan mamlakat – AQSH.
Eng kop mandarin yetishtiradigan mamlakat – Yaponiya.
Eng kop banan yetishtiradigan mamlakat – Hindiston.
Eng kop xurmo yetishtiradigan mamlakat – Iroq.
Eng kop palma yetishtiradigan mamlakat – Malayziya.
Eng kop zaytun yetishtiradigan mamlakat – Italiya.
Eng kop soya yetishtiradigan mamlakat – AQSH.
Eng kop choy yetishtiradigan mamlakat – Hindiston.
Eng kop kofe yetishtiradigan mamlakat – Braziliya.
Eng kop kakao yetishtiradigan mamlakat – Kot-d Ivuar.
Eng kop paxta yetishtiradigan mamlakat – Xitoy.
Eng kop pilla yetishtiradigan mamlakat – Xitoy.
Eng kop zigir yetishtiradigan mamlakat – Xitoy.
Eng kop jut-kanop yetishtiradigan mamlakat – Bangladesh.
Eng kop tabiiy kauchuk yetishtiradigan mamlakat – Malayziya.
Eng kop gul yetishtiradigan mamlakat – Niderlandiya.
Eng kop tamaki yetishtiradigan mamlakat – AQSH.
Eng kop baliq ovlanadigan mamlakat – Yaponiya.
Eng kop gosht yetishtiradigan mamlakat – AQSH.
Eng kop jun yetishtiradigan mamlakat – Avstraliya.
Eng kop chochqa boqiladigan mamlakat – Xitoy.
Eng kop qoramol boqiladigan mamlakat – Hindiston.
Eng kop yilqi boqiladigan mamlakat – Xitoy.
Eng kop qoy boqiladigan mamlakat – Xitoy.
Eng kop parranda boqiladigan mamlakat – Xitoy.
Eng birinchi temiryol qurilgan mamlakat – Buyuk Britaniya.
Eng birinchi metro qurilgan mamlakat – Buyuk Britaniya.
Eng uzun temir yollar – AQSHda joylashgan.
Eng uzun avtomobil yollari – AQSHda joylashgan.
Eng katta aeroport – Londondagi Xitrou aeroporti.
Eng katta dengiz porti – Rotterdam.
Eng kop qoshnilari mavjud mamlakat – Xitoy. Mamlakatning 15 ta qoshnisi bor. Ular: Shimoliy Koreya, Rossiya, Mogiliston, Qozogiston, Qirgiziston, Tojikiston, Afgoniston, Pokiston, Hindiston, Nepal, Butan, Myanma, Laos, Vetnam va Makao.
Eng uzun chegara – AQSH bilan Kanada orasidagi chegara. Alyaska chegaralarini qoshmay hisoblaganda ham 6416 km ni tashkil etadi. Chili bilan Argentina ortasidagi chegara ham shunday sharafga munosib boladigan mamlakatlar hisoblanadi – ikkovining ortasidagi chegara 5255 km gacha chozilgan.
Eng qisqa chegara – Rim shahri bilan Vatikan davlati ortasida ornatilgan shartli chegaradir. Uning uzunligi bor-yogi 4,07 km ga yetadi, xolos.
Eng serqatnov chegara – AQSH bilan Meksika ortasidagi chegara hisoblanadi. 3110 km ga chozilgan bu chegarani bir yilda 500 mln tagacha odam kesib otadi.
Eng kop zilzila – Yaponiyada kuzatiladi.
Eng kimyolashgan mamlakat – Germaniya.
Eng kop chuchuklashtirilgan suv istemol qiluvchi mamlakat – Quvayt.
Eng kop qishloqlari mavjud mamlakat – Xitoy. Mamlakatda 700 mingdan ortiq qishloq bor.
Eng kichik armiya – San-Marino davlatiga tegishli bolib, 11 kishidan iborat.
Eng qisqa madhiyaga – Yaponiya egalik qiladi.
Eng uzun madhiya – Gretsiyaga tegishli.
Eng kop kinofilmlar ishlab chiqaradigan mamlakat – Hindiston. Yiliga 750 ta.
Eng issiq poytaxt shahar – Tripoli.
Eng sovuq poytaxt shahar – Ulan-Bator.
Eng shimoliy poytaxt shahar – Reykyavik.
Eng janubiy poytaxt shahar – Vellington.
Eng ko`p millioner shahar – Xitoyda joylashgan. Jami 35 ta.
Eng katta shahar – Tokio, 31 mln kishi.
Eng balandda joylashgan poytaxt shahar – Sukre. Boliviya poytaxti.
Eng ozoda shahar – Kalgri. Kanadada joylashgan.
Eng birinchi millioner shahar – Rim.

@toponomik

#shunchaki

Dunyodagi eng katta sharsharalarni bilasizmi ?

Sharshara yuksaklikdan pastga oqib tushadigan suv oqimidir. Agar suv hajmi oz bo’lsa, sharshara «kaskad», ko’p bo’lsa, «katarakt» deb ataladi.

Ayrim sharsharalar yuz metrlab balandlikdan yaxlit va ensiz oqim bo’lib pastga tushadi. Boshqalari esa kamardan oshib o’tadigai suvning mo’lligi va enliligi bilan mashhur. Ulardan ayrimlarini ko’rib chiqaylik. Venesuelaning Gviana tog’laridagi Anxel sharsharalari dunyodagi eng katta (980 metr) va uzun uzluksiz tushum (807 metr) ga ega. Sharsharalarni 1935 yili amerikalik uchuvchi Jeyms Eynjel kashf etgan.
Osiyodagi eng katta sharshara Hindistondagi Gersoppa sharsharasidir. Bu katarakt umumiy uzunligi 252 metr bo’lgan to’rtta kamardan oqib tushadi.


Suvi eng ko’p katarakt Braziliya va Paragvay chegarasidagi Guayra sharsharasidir. Undan har sekundda 13 309 kub metr suv tushadi. Guayra umumiy suv tushumining uzunligi 60 metr bo’lgan 18 ta bo’lak-bo’lak sharsharadan iborat.

Dunyodagi eng baland sharsharalardan biri Kaliforniyaning Yosim Milliy bog’idagi Ribbon sharsharasidir. Bu ensiz suv oqimi Mersed daryosiga 490 metr balandlikdan tushadi.

Dunyodagi ikkinchi katta sharshara Janubiy Afrikadan topilgan. Bu Tugela sharsharasidir. U 853 metr balandlikdan besh bosqichda oqib tushadi.


Eng mashhur sharshara esa Niagara sharsharasidir. U Nyu-York shtatidagi Buffalo shahridan 25 km uzoqlikda oqib o’tadigan Niagara daryosidadir. U ikkita katarakt: Taqa (Kanada) va Amerika sharsharalaridan tashkil topgan. Amerika Qo’shma Shtatlari va Kanada o’rtasidagi chegara Taqa sharsharasining markazidan o’tadi.

@toponomik

#shunchaki

Sayyoramizdagi eng sof joylar top 10 taligi

1-Antarktida

Antarktida – Yer sharidagi eng sof qit’a. U yerda insonning faoliyat yuritishiga, aralashuviga hududining 96%ini egallagan muz qatlami to‘sqinlik qilmoqda. Ushbu mintaqada qish o‘rtalarida taxminan 1000 nafar kishi, yozda esa 5000 nafardan ko‘p bo‘lmagan kishi yashaydi. Amerikalik astronomlar Antarktidaning sharqiy qismidagi Ridj-A tumanini Yer sharidagi eng osuda joy deb topdilar. Bu yerda sayyoramizdagi shamolning eng sust tezligi va shovqinning eng past darajasi hukmron.

@toponomik

#shunchaki

O'qing bu qiziq

1. Esnashni tilga barmoq tekkizish orqali to'xtatsa bo'ladi.
2. Yerga tushgan eng yirik meteorit bu «Goba» meteoriti hisoblanadi. U qachonlardir Namibiyaga tushgan. O'shanda hajmi 2, 7 metr, vazni esa 60 tonnaga teng, 86 foiz qismi temirdan tashkil topganligi olimlar tarafidan aniqlangan.
3. Insonlar bir-birini quchsa, organizm o'zidan oksitotsin ishlab chiqaradi. Oksitotsin esa har qanday jarohatning tez bitishini ta'minlaydi.
4. Har yili Yer va Oy oralig'idagi masofa 3, 82 santimetrga uzoqlasha boradi.
5. Amazonka daryosida dunyoda yakkayu-yagona hisoblangan pushtirang delfin umrguzaronlik qiladi.
6. Dunyodagi eng yirik kapalak «Attacus Atlas» kapalagidir. Uning qanotlari yozilganda, 30 santimetrdan uzunlikka ega bo'ladi.
7. Dunyoda hech qachon kasal bo'lmaydigan jonzot akuladir.
8. Ko'k kitning tili og'irlikda bitta ulkan fil vazniga teng keladi.
9. Xitoy qonuniga ko'ra, pandani o'ldirgan odam albatta o'lim jazosiga hukm etiladi.
10. Tipratikonning ignalari soni o'rtacha o'n ming donadan iborat bo'ladi.
11. 2011 yili 92 foiz qismi faqat olmosdan iborat yangi sayyora topilgan.
12. Quyosh har soniyada bir milliontaga yaqin modda yo'qotadi va tobora yengillasha boradi.
13. Agar odam tug'ilgandan to umrining oxiriga qadar soch olmasa, sochlari uzunligi taxminan 725 kilometrga yetgan bo'lardi.
14. Xorvard universiteti olimlari aniqlashicha, tog' jinslarining 0, 67 foizi Mars sayyorasiga tegishli ekan.
15. Odam agar o'rtacha 70-80 yil yashasa, umri davomida jami 35 tonna ovqat iste'mol qiladi.
16. Bulbulning urg'ochisi sayrashni bilmaydi.
17. Uksus kislotasi marvaridni ham erita oladi.
18. Erkakning soqoli qancha yorqin, ochrang bo'lsa, shuncha tez o'sadi.
19. Akulaning ba'zi turlari ona qornidalik paytida o'ziga nisbatan zaif egizaklarini yeb bitiradi. Bir so'z bilan aytganda, akulalar dunyosida kim kuchliroq bo'lsa, o'sha yashab qoladi.
20. Ko'k kit suv ostida ikki soat nafas olmay tura oladi.
21. Dunyo xalqlari bayrog'i orasida eng ko'p tarqalgani bu qizil rangdir.
22. Eng tez harakatlanadigan baliq "elkanli” baliq hisoblanadi. U suvda soatiga 109 kilometr tezlikda suzadi.
23. Asal hech qachon iste'molga yaroqsiz holatga kelmaydi. Uni 3000 yildan keyin ham bemalol iste'mol qilsa bo'ladi.
24. Yer vazni har kuni 100 ming tonnadanga ortib boradi.
25. Limonni kesing, va unga qalampirmunchoq donalarini sanchib chiqing. Keyin bu limonni deraza tokchasiga qo'ying va oynani bemalol ochib uxlayvering. Pashsha zoti sizga yaqinlasha ollmaydi.
26. Dunyodagi eng uzoq vaqt yoqqan yomg'ir Gavay orollarida kuzatilgan. Bu yerda yomg'ir jami 247 kungacha tinmagan.
27. Ispaniya so'zi o'zbekchaga tarjima qilinganda, "quyonlar yurti” degan ma'noni beradi.
28. «Nobel» mukofotini eng ko'p olgan olimlar islandiyaliklardir. Bu davlatda bir million odamga 3 ta nobelchi to'g'ri kelar ekan.
29. Mushuk qornini tepaga qilib yotishi – unga yaqinlashayotgan odam yoki hayvonni mensimasligini (o'ziga ishonchni) anglatadi.
30. Bilasizmi, akulaning qo'shimcha oshqozoni bo'lib, undagi ovqat 20 kungacha aynimas ekan.

@toponomik

#tarix


Dimaxer - ikkita qilichli gladiator

Dimaxer - gladiatorning juda kam uchraydigan turi. Dimaxerus so'zi so'zma-so'z "ikki qilichli", "ikkita qilichli" (yunon tilidan Dimchinaros) degan ma'noni anglatadi. Uning zirhlari- dubulg'a, kalta pants va zanjirli pochtadan (lorika hamata) iborat edi. Dubulg'a panjarali va keng qirrali yopiq edi. Dimaxer ikkita tig'li maxer qilichi (machaera) yoki sik xanjarlari bilan qurollangan edi.

Arenada dimaxerning raqiblari qaysi turdagi gladiatorlar bo'lganligi aniq noma'lum. Ammo rimliklar dimaxerni eng xavfli jangchilardan biri deb bilishgan.


@toponomik

#shunchaki

O‘qing bu qiziq

31. Toza oltin shunaqangi yumshoq bo'ladiki, uni qo'llaringiz bilan ezishingiz mumkin.
32. Dunyodagi hech bir tozalash kukuni ro'zg'or buyumlarini, hatto, vannalarni «Koka-kola»chalik yaxshi tozalay olmaydi.
33. Osiyo qora ayig'ining o't pufagi Janubiy Koreyada 64 ming dollarga sotilgan.
34. Marokashliklar orasida ko'pchilikni tashkil etgan kambag'allar kambag'alligiga o'zlarining dangasaligi sababchi. Hozir ham Marokash aholisining 25 foizi ishsiz.
35. 1836-yilga qadar Amerikaning Texas shtati Meksikadagi viloyatlardan biri bo'lgan. 1836-1838-yillar oralig'ida kechgan Meksika-Amerika urushi Texas amerikaliklar ixtiyoriga o'tishini ta'minlagan.
36. «Trioniks Trionyx cartilagineus» — bu toshbaqalarning o'ta agressiv turidir. Bu toshbaqalar tanasi o'ta yumshoq bo'lishi bilan birga och qolishsa, to'daga birlashgan holda har qanday yirik, yirtqich hayvonni ham o'ldira oladi.
37. Bir chashka kofe tarkibida 300 ta antioksidant mavjud. Bu organizmda bir oy davomida saqlanib qoladi.
38. Nemis tilida ham sheva mavjud. Masalan, janubiy hududlarda namoyish etiladigan teleko'rsatuvlar mamlakat shimolida yashovchi aholiga surdotarjima yordamida yetkaziladi.
39. Kalamush o'zidan juda katta tezlikda ko'payadi. Misol uchun ikki erkak va urg'ochi kalamush 18 oy ichida bir milliondan ortiq kalamushchalarni dunyoga keltiradi.
40. Qurolsozlik sanoatida dinamitga albatta yeryong'oq qo'shiladi.
41. Dunyoning shamol eng kuchli esadigan hududi Antarktikadagi Viktoriya yerlari hisoblanadi. Bu yerda shamol soatiga 215 kilometr tezlikda esadi.
42. Makaronni aslida xitoyliklar o'ylab topgan. Olimlar arxeologik qazish ishlari davomida bundan 4000 yil oldingi ichi to'la makaron toshga aylangan mis idish topishgan.
43. XX asrning eng dahshatli vulqon halokati sifatida G'arbiy Hindistondagi Martinika orolida joylashgan Mon-Pele vulqonining uyg'onishi hisoblanadi. Bu vulqon 1902-yili uyg'ongan. Oqibatda jami 30 ming 121 kishi halok bo'lgan. Faqat orol bo'yicha ikki nafargina odam tirik qolgan. Biri etikdo'z bo'lib, orolning boshqa bir chetida yashagan va qochib qolishga ulgurgan. Ikkinchisi ulkan toshlar bilan mahkamlangan turma kamerasidagi mahbus bo'lgan.
44. Qurg'oqchilik yil bo'yi davom etadigan ba'zi mamlakatlarda odamlar so'rashganda bir-biriga sog'liq emas, yomg'ir tilashadi.
45. 1932 yili Niagara sharsharasi to'liq muzlab qolgan.
46. Yomg'ir suvi «V12» vitaminiga boy.
47. Yerning o'z o'qi atrofida to'liq aylanib chiqishi uchun 23 soat, 56 daqiqa, 4 soniya vaqt zarur bo'ladi.
48. Mashhur Xeops ehromini bunyod etish uchun bir-biriga mos keladigan 2, 3 millionta toshdan yasalgan bloklar zarur bo'lgan.
49. Koinotda olov yoqsangiz, alanga tepagamas, pastga va to'rt tarafga qarab o'rlaydi.
50. Quyosh tizimida eng ko'p zahira suvga ega sayyora Quyoshning o'zi sanaladi. Quyoshdagi dog'lar aslida suv zahiralari bo'lib, ular gaz ko'rinishida saqlanadi. Dog'lar joylashgan hududda havo harorati ancha past bo'ladi.
51. Fonarni ilk bor eramizdan avvalgi 250 yili xitoyliklar o'ylab topgan. Ular fonarni omad va boylik ramzi sifatida qadrlashgan.
52. Xitoydagi Tan sulolasi hukmronligi davrida bilimli, aqlli odamlar uchun maxsus qonun qabul qilingan. Bu qonunga ko'ra, ular bir-birlari bilan she'r yordamida salomlashishi shart bo'lgan.
53. Amerikalik Jon Uintrop ismli shaxs dunyoda birinchi bo'lib sanchqi yordamida ovqatlangan. Bu voqea 1630-yil 25-iyunda sodir bo'lgan.
54. 1850-yili Levi Shtraus o'zining ilk ishlab chiqargan jinsisini 6 dollar (oltin bahosida) ga sotgan.
55. Qadimiy greklar tilida din ma'nosini beruvchi so'z bo'lmagan.
56. Amerikada ishlab chiqariladigan tuzning uchdan bir qismi yo'llardagi muzlarni eritish uchun sarflanadi.
57. Yangi Zelandiyada yashovchi Kea to'tiqushi juda gapdon bo'lib, odamlardan umuman qo'rqmaydi. Bu to'tilar dengiz sathidan 1500 metr yuqorida yashaydi. Lekin tez-tez pastga tushib otellar ichkarisiga ham bemalol kirib boradi.
58. Delfin har ikki soatda terisining eng birinchi qatlamini yangilab turadi.
59. Osminoglarning uchta yuragi bor.
60. Bit bir yil ovqat yemasdan yashay oladi.

@toponomik

#shunchaki

Ikkinchi jahon urushi davridagi nemis karikaturasi

Unda yaqinlashib kelayotgan ofatdan bexabar, beparvo ingliz tasvirlangan.

@toponomik

#shunchaki

O‘qing bu qiziq

61. Boyqush boshini 360 darajagacha bura oladi.
62. "Vasilisk"» deb nomlanuvchi kaltakesaklar suvda ham bemalol yugura olishadi.
63. Yangi tug'ilgan chaqaloq suvda bemalol suza oladi. Hatto, uzoq vaqt nafasni ushlab turishni, suvga sho'ng'ishni ham qoyillatadi. Bunga ularning ona qornida, suvda voyaga yetishi sababchidir.
64. Chaqaloqlar bir oylik bo'lguncha yig'laganda ko'zidan yosh chiqmaydi. Bundan tashqari, chaqaloq yig'laganda onasining tovushini takrorlaydi. Bu ona qornidaligida ona tovushi xotirasiga muhrlangani bilan bog'liq.
65. Olimlarning tahlillariga ko'ra, odam uchun kunduzgi uyquning soat 14:00 dan 16:00 gacha davom etgani foydaliroq. Shu vaqtda uxlasak, organizmning charchoqdan to'liq xalos bo'lishi osonlashib, ijodiy salohiyatimiz yanada yuqorilarkan.
66. Odam soatiga 160 kilometr tezlikda aksa uradi.
67. Har kuni inson yuragi shu qadar ko'p quvvat ishlab chiqaradiki, bu quvvat bilan yuk mashinasi 32 kilometr to'xtamay yo'l bosishi mumkin. Agar bir umrlik yig'ilgan quvvatni jamlasak, o'sha yuk mashinasining yerdan oygacha yetib borishi va yana ortga qaytishi ta'minlanadi.
68. Odam tug'ilgandan to 70 yoshga yetgunga qadar 50 kilo miqdorda teri tashlaydi.
69. Inson 7000000000000000000000000000 (bu 7 oktillion deganidir) ta atomdan tashkil topgan. Bu atomlardan har birining yoshi o'rtacha 1 milliard yilga teng.
70. Agar odamning ko'zi raqamli fotokameraga aylansa, 576 megapiksel quvvatga ega bo'lardi.
71. Hayotimiz davomida bizning miyamiz 1 kvadrillon donadan ortiq axborotni o'zida saqlab turadi.
72. Odam tanasi soatiga 180 millionta qon to'qimalari ishlab chiqaradi.
73. Amerikaning birinchi milliy bayrog'i hamda «Levi’s» jinsilari nasha o'simligidan tayyorlangan.
74. Poyafzal razmerini 1792 yili etikdo'z Jeyms Smit o'ylab topgan.
75. Amerika dollarini maydalashning jami 293 ta usuli bor ekan.
76. Britaniya qirollik tojida 1783 dona brilliant bo'lib, ular orasida eng mashhuri "Afrika yulduzi” brilliantidir. Bu brilliantning vazni 309 karatga teng.
77. Jon Kennedining halinchakli kursisi 442 ming dollarga sotilgan.
78. Amerikada ilk bor yaratilgan tanga kumush dollar edi. U 1794 yil 15 oktyabrida zarb qilingan.
79. Bir stakan sutdagi havo miqdori bir dona aspirin vazniga teng.
80. Dunyo bo'yicha Barbi qo'g'irchog'ining 200 xil turi ishlab chiqariladi.
81. Erkaklar yubkasi nafaqat Shotlandiya, balki Gretsiyada ham bayram libosi sifatida qadrlanadi.
82. Gitler o'z davrida yalang'och holatda vannaxonada kimdir unga qarashini yoqtirmagan. Shu bilan birga tanasidan odekolon hidi ufurishiga ham toqat qila olmasdi.
83. Qadimda Gavay orollarida odamlar gladiatorlar janglarini tashkil etishgan. Bu jangda akula tishidan tayyorlangan xanjar bilan qurollangan jangchilar va akulalarning o'zi ishtirok etgan.
84. Ayiqning yuragi daqiqasiga o'rtacha 40 marta uradi. Uyquga ketganda esa bu miqdor daqiqasiga 8 martanigina tashkil etadi.
85. Toshbaqa o'ta jiddiy jarohat bilan ham ma'lum muddat yashab qola oladi. Masalan, italiyalik olim Franchesko Redi XVII asrda toshbaqaning bosh miyasini olib tashladi. Jonivor shu ahvolda ham yarim yil yashab qola bildi.
86. Qahva xaridorgirlik borasida dunyoda ikkinchi o'rinni egallaydi. Birinchi o'rin barchaga ma'lum. Bu neft hisoblanadi.
87. Kaliforniyaning Santa-An, yana Amerikaning bir nechta shaharlarida o'ta og'ir jinoyat sodir etmagan mahbuslar miqdori noma'lum pul evaziga bir kishilik shohona turma kameralarida yashashi mumkin. Bu kamerada hech kim mahbusni ortiqcha bezovta qilmaydi.
88. Odam qancha aqlli bo'lsa, sochi tarkibida mis miqdori shuncha ko'p bo'larkan.
89. Senegal ayollari bir haftada ichimlik suvi olish uchun 17,5 soat vaqt sarflashadi.
90. Odam tanasidagi jami haroratning 80 foizi uning bosh qismidan ajralib chiqarkan.

@toponomik

#shunchaki

O‘qing bu qiziq

91. Baykal ko'li suvi shu qadar zilol va beg'uborki, yuqoridan turib 40 metr chuqurlikdagi narsani ham bemalol ko'rsa bo'ladi.
92. Dunyodagi eng yirik ovqat sifatida qovurilgan tuya e'tirof etiladi. Qadimda bu taom Marokashda saroydagi eng hurmatli va yuqori lavozimli shaxslar dasturxoniga tortilgan. Hozirgi kunda beduinlar to'y dasturxoniga qovurilgan tuya tortishadi.
93. Mayya qabilasi vakillari xudolarga qurbonlik sifatida tirik odamning yuragini sug'urib olishgan.
94. O'n beshinchi asr davomida yevropaliklar odam jasadini iste'mol qilish organizm uchun foydali deb hisoblashgan.
95. Tarixchilarning yozishicha, meksikalik general Santa Anna jangda bir oyog'idan ayrilgach, o'sha oyoq uchun dafn marosimi tashkil etgan ekan.
96. Dunyo bo'yicha hisoblaganda, har uch soniyada samolyot aeroportga kelib qo'nadi.
97. «Kiti» laqabli dunyodagi eng keksa mushuk 30 yoshida ikkita mushukchani dunyoga keltirgan. Umri davomida esa jami 218 ta mushukcha tuqqan.
98. Amerikaning «Eng so'nggi yangiliklar» gazetasi har soatda chop etilgan. Bu gazetaning ashaddiy muxlislari «Pan-Ameriken» aviakompaniyasi xizmatchilari bo'lgan. Kompaniya laynerlari Vashington hamda Nyu-York o'rtasida parvozlarni amalga oshirgan.
99. Yer yuzida jami 1500 ta vulqon bor. Ammo ularning 30 taga yaqinigina har yili uyg'onadi.
100. Braziliyaning ba'zi hududlarida ajabtovur qonun bor. Bu qonunga ko'ra, restoranga kirgan mijoz buyurgan taomini oxirigacha yeb qo'ymasa, jarimaga tortiladi.
101. «Zinger» tikuv mashinalari yaratuvchisi Isaak Zinger birvarakayiga 5 xotinga ega bo'lgan. Bu xotinlardan 15 nafar farzandi bo'lgan. Ularni bir-biri bilan adashtirib qo'ymaslik uchun qizlarining barchasiga Meri deb ism qo'ygan.
102. Napoleonning ichimlik ichadigan chashkalaridan biri italiyalik avantyurist Kaliostro bosh chanog'idan tayyorlangan.
103. Oq ayiqning oshqozoni o'ziga birdan 68 kilogrammgacha go'shtni sig'dira oladi.
104. Oq akula bolalarini ov qilishga o'rgatmaydi. Ular o'zi mustaqil tarzda yashab qolish uchun intilishi kerak.
105. Mushuklar miyasida ham xuddi odamlardagi kabi emotsiya uchun javobgar hudud mavjud.
106. Bir dona banan tarkibida 300 milligramm kaliy bor. U yurakni mustahkamlashda va qon bosimini tushirishda tengsizdir.
107. Yurak xastaligiga uchraganlar haftasiga 60 gramm bodom yeyishi lozim. Bodom tarkibida fosfor, kaliy va temir moddalari ko'pchilikni tashkil etadi.
108. Sigir yelinida 11 dan 23 litrgacha sut bo'ladi.
109. Xom go'shtdan oqadigan suyuqlik aslida qon emas. Xom go'sht asosan suvdan iborat. Qizil rangni unga tarkibida mavjud bo'lmish mioglobin oqsili hadya etadi.
110. Tarvuz tarkibidagi likopen — antioksidant o'pka, oshqozon saratoni paydo bo'lish xavfini keskin kamaytirish xususiyatiga ega.
111. Gretsiyada barcha jamoat transporti davlatga qarashli. Har bir bekatda navbatdagi avtobus yoki yo'nalish taksi qachon kelishi yozib qo'yilgan.
112. Fil bir kecha-kunduzda 300 litr suv ichadi.
113. Dunyodagi eng qimmat mushuk Bengaliya va kalta yungli uy mushugini chatishtirish natijasida tug'ilgan «Zevs» laqabli mushuk hisoblanadi. U bozorda 154 ming dollarga sotilgan.
114. XIX asr o'rtalariga qadar sut yuqumli xastaliklarni chaqiruvchi ichimlik sifatida qoralangan. Ammo mikrobiolog Lui Paster sutni qaynatish orqali yog'sizlantirish usulini o'ylab topgach, u organizm uchun eng foydali mahsulotga aylangan.
115. Qora dengizda yashovchi Okun balig'i hamisha urg'ochi ko'rinishda dunyoga keladi. Lekin besh yoshga yetgach, bu baliqlar jinsini mustaqil tarzda o'zgartirib, erkak baliqqa aylanadi.
116. O'rgimchak o'ljasini zahar yordamida o'ldiradi. Keyin o'lja tanasiga ovqat hazm qilishda yordam beruvchi sharbat purkaydi. Oradan bir necha soat o'tgach, sharbat sharofati bilan o'lja foydali ichimlikka aylanadi va o'rgimchak uni ishtaha bilan ichib bitiradi.
117. Boyqushsifat to'tilar Yangi Zelandiyada umr kechiradi. Ular haqiqatan tashqi ko'rinishidan boyqushga o'xshaydi. Boshqa to'tilardan farqi shundaki, boyqushsifat to'tiqushlar uchmaydi va yer ostida yoki ulkan daraxtlarning ildizlari orasida yashaydi.

@toponomik

#tarix

F.D.Ruzvelt Gollivudga (Kaloforniya) saylovoldi tashviqoti chog‘ida mashinadan tushmoqda.Uning shol kasalligi aks etgan kam sonli suratlardan biri,jurnalistlar va fotosuratchilar prezidentni bu zaif holatida,(ayniqsa ikkinchi Jahon urushi davrida) ko‘rsatishdan qochishdi.

@toponomik