Tarix va Toponomika
1.53K subscribers
1.09K photos
16 videos
3 files
403 links
We opened this channel to help with "Zakovat"
Download Telegram
#etnonim

MARQA VA UYAZ

Marqa — yuz urug‘ining bir tarmog'i. Marqa — «katta, ulkan» degan ma‘noni beradi. Marqa qo‘zi — ertaroq, martdan oldin tug‘ilgan qo‘zi, egiz qo'zilarning oldin tug‘ilgani. Gavrilov fikricha, marqa (marqa yuz) — yuz urug‘ining eng katta tarmog'i, urug‘ boshining katta xotini — boybichadan tarqalgan.

Uyaz (uyas) marqa urug'ining 16 tarmog'idan biridir. Uyaz boshqa urug'lar tarkibiga ham kirgan. Masalan, Solin urug'ining bir shoxi uyazsolin deyiladi. Uyaz (uyas) joy nomlari shaklida ham uchraydi. Qadimiy tilshunos olimlardan Abu Hayyon al-Andalusiy va Jamoliddin Tusiy asarlarida uyaz so'zi «pashsha, chivin» deb izohlangan.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
#toponim #etimologoya

Ba‘zi toponim, gidronimlar va terminlar ma‘nosi

Adan - «huzur-halovat».
Akmala - «Oq mulla».
Albaniya - «tog'lilar yeri». Alp o'zagi «tog'» ma'nosini bildiradi.
Aldan - «oltin».
Argentina - «kumush» degani (lotin).
Avstraliya - noma'lum janubiy yer (lotin).
Avstriya - «Sharqiy qirollik».
Bahrayn - «Ikki dengiz» (arab.).
Baykal - «Boyko'l».
Binokl - «ikki ko'z».
Boliviya - Ispanlarga qarshi kurash olib borgan mamlakatning 1-prezidenti Simon Bolivar sharafiga qo'yilgan.
Burundi - «rundi» tilida «gaplashuvchilar yeri» ma'nosida. I Delta - yunonlarning «delta» harfidan olingan.
Gobi - «cho'l».
Gonduras - ispancha «hurlik» so'zidan olingan.
Himolay - «qorlar makoni».
Hind - «daryo».
Indoneziya - «orollardagi Hindiston». Iroq - yahudiycha «ikki daryo oralig'i».
Irtish - «yertesh».
Islandiya - «muzlar mamlakati»., «muzlik yer».
Jazoir- «orol».
Kanada - Shimoliy Amerikaning algonquian hindu qabilasi tllida «kichik maskan» yoki «qishloq» ma'nosini bildiradi.
Kanar-«it» oroli.
Kolumbiya -Xristofor Kolumb sharafiga qo'yilgan.
Kosmos - «tartib».
Kosta-Rika - «boysohil».
Kuba - taino qabilasi tilida «Markaziy yer» degani.
Landshaft-joyning umumiy ko'rinishi ma'nosida.
Livan - yahudiycha «oq tog'».
Liberiya - lotincha «erkin».
Lyuksemburg - keltcha «kichik», nemischa «qasr» degani.
Marokash - «uzoq g'arb».
Mavrikiy - golland shahzodasi Mavrisius sharafiga deyilgan.
Michigan - «Oqtog'» (fransuz).
Missisipi - «katta daryo».
Musson - «mavsum».
Namibiya - nama tilida «hech narsa yo'q joy» degani.
Nepal - «jun bozori».
Niderlandiya - «quyi yerlar».
Norvegiya - «shimolga yo'l».
Oktyubinsk - «Oq tepa».
Oranj - Golland shahzodasi (Oronskiy nomidan).
Orbita - «yo'l iz» (lat.).
Orinoko - «daryo» (hindu).
Panama - «juda ko'p baliq» (hindular tilida).
Pekin - «shimoliy poytaxt».
Pentagon - «beshburchak».
Plankton - «adashgan».
Pomir- «quyosh oyog'i».
Quvayt - arabcha «qo'rg'on» so'zidan olingan.
Rio-de janeyro - «yanvar daryosi».
Sahroyi Kabir- «katta cho'l».
San-salvador - «muqaddas haloskor».
Tundra - «tog' cho'li» (fin.).
Tyanshan - «osmono'par».
Venesuela - «kichik Venetsiya».
Vyetnam - «janubiy yer» (vyetnam).
Xuanxe - «sariq daryo».
Yaman - «yer cheti».
Yenisey - «enasoy».
Zambiya -Zambezi daryosi nomidan olingan.

Amur - sevgi Xudosi (rim.)
Afina - Olimpdagi yagona ayol ma'buda. Urush, g'alaba, aql ramzi, iffat homiysi (yun.)
Exolot - exo xudosi nomidan (rim.)
Mars - urush xudosi, otchopar va aloqa xizmati homiysi (rim.)
Merkuriy - Yupiterning o'g'li.Savdo-sotiq hudosi (rim.)
Neptun - oqar suv, buloq, daryo xudosi (rim.)
Pluton - yerosti dunyosi (yun.), o'liklar saltanatining xudosi.
Titan - o'lmas xudo nomidan olingan (yun.)
Venera - bahor, sevgi va go'zallik xudosi (rim.)
Viktoriya -g'alaba ma'budasi (rim.)
Vulkan - «olov», «yong'in», «o'choq», temirchilik xudosi (rim.)

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
❤1
333 masonlarni ishimikan a
🤣4🤔1
#toponim #etimologiya

Chinoz

Arab geograflari Istahriy, Ibn Havqal, Muqaddasiy asarlarida tilga olingan Jinanjkat (Chinochkat) shahrini V. V. Bartol'd hozirgi Chinoz deb qayd
etgan.

Manbalarda Chinos varianti ham uchraydi. Shuningdek. “Chinos” degan urug‘ ham bo‘lgan (mo‘g’ulchada “chin”- "🐺bo'ri”).

Rashiduddin Fazlulloh (XIV asr)ning “Jome ut-tavorix” tarixiy asarida yozishicha, “Chinoz” atamasi mo‘g‘ullarning tavjuit qabilasi tarkibidagi urug'lardan birini anlatadi. Keyinchalik chinozlar tayjuitlardan ajralib, mustaqil qabila bo'lganlar. XIII-XIV asrlarda Chinoz qabilasi ham boshqa bir qancha mo‘g‘ul qabilalari kabi Dashti Qipchoqning sharqiy tomoniga, so‘ngra Qarshi va Toshkent vohasiga kelib o'troqlashganlar.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍1
#toponim #etimologiya

BOYSUN

Miloddan avvalgi I asrda Boysun o'rnida Poikalon nomli mustahkam shahar-qal'a mavjud bo'lgan.

Milodiy VI - XIII asr boshlarida Boysun o‘rnida Chag'aniyon shaharlaridan biri -Bosand joylashgan.

Abu Ishoq Istahriyning “Kitob masolik al mamolik” (“Mamlakatlar yo'llari to'g'risida kitob”) asarida ham Bosand deb ta'riflangan. “Hudud ul-olam” asarida Bosand ko'p sonli vajangovor aholili mustahkam joydir deyilgan.

Arxeologik manbalarga ko'ra, Bosandda hayot ilk o'rta asarlardan mo'g'ullar istilosigacha davom etgan. Mo'g'ullar bosqinida vayron bo'lgan shahar keyinroq qayta tiklangan.

Boysun toponinmi bo'yicha quyidagi fikrlar mavjud: Chig'atoy ulusi tarkibiga mansub ko’chmanchi turk qavmlari unga “Boysun” deb nom berganlar. “Boysun” atamasi qadimgi turkiycha “boy” va “sin”dan olinib, “ulug' tog'” yoxud “katta tog-” ma'nosini anglatgan.

Qadimgi turkiy qavmlarda turli sanalarga sig'inishlar qatorida toqqa sig'inish ham mavjud bo'lib, tog‘lar muqaddas sanalgan.

Mahalliy rivoyatlarga ko'ra, bu yerda qadimdan turkiy qavmlarning badavlat kishilari yashagan bo'lib, “Biysun” atamasi “boylar qishlog‘i” ma'nosini anglatgan.

Demak BOYSUN - "katta tog" yoki "boylar qishlog‘i" ma‘nosini anglatadi.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
#ibora

Tomoqdagi qurbaqa 🐸

Fransuzlar tomoqning orqa qismidagi balg'amdan kelib chiqadigan vaqtinchalik xirillashni tomoqdagi mushuk deb atasalar, iboraning inglizcha versiyasi tomoqda qurbaqa borligini anglatadi

Bu ibora 19-asrning oxirlarida tilga kirgan amerikacha ibora hisoblanadi. Bu ibora to'g'ridan-to'g'ri bo'g'iq odam qurbaqa kabi xirillagan ovoz chiqarishidan kelib chiqadi.

Bu ibora haqida eng dastlabki ma'lumot amerikalik ruhoniy Xarvi Nyukomb tomonidan 1847-yilda yozilgan, "O'g'il bolalar uchun" takomillashtiruvchi kitob bo'lgan "Qanday bo'lish kerak" kitobidan olingan.

Bu ibora 1894-yilda AQShda mashhur bo'lgan. Ibora 1894-yil noyabrda "The Stevens Point Journal" jurnalida tomoq og'rig'i uchun dori nomi sifatida reklamada ishlatilgan

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍1
#shunchaki

JORO o‘rgimchagi 🕷🕸

Trichonephila clavata yoki Joro-oʻrgimchak nomi bilan ham tanilgan, Trichonephila jinsiga mansub oʻrgimchak. Vatani-Sharqiy Osiyo boʻlib, Xitoy , Yaponiya ( Xokkaydodan tashqari), Koreya va Tayvanda tarqalgan. 2010-yillardan beri Shimoliy Amerika boʻylab tarqalib kelmoqda. AQShdagi birinchi joro 2014-yilda qayd etilgan. Bu zaharli, lekin kamdan-kam hollarda odamlarni chaqadi va uning zahari o'lduruvchi emas.

U Yapon mifologiyasidagi JOROGUMO nomi bilan atalgan. Jorogumo qurbonlarni jalb qilish uchun go'zal ayolga aylana oladi.

Joro o'rgimchak o'zining qora va sariq ranglari va katta o'lchamlari bilan mashhur bo'lib, urg'ochilarining uzunligi 1-2 dyuymgacha(1dyum-2.54 sm) yetadi. Ular odatda kuya va qo'ng'iz kabi hasharotlardan iborat o'ljani tutish uchun murakkab shar shaklidagi to'rlarni quradilar.

Joro o'rgimchak odamlar uchun xavfli deb hisoblanmasa-da, uning chaqishi yengil tirnash xususiyati va noqulaylik tug'dirishi mumkin.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍1
Kanal rivojlanishiga o‘z xissangizni qo‘shing

Kanalga do‘stlaringizni taklif qiling

Kanal yoki guruhi borlardan iltimos qilamiz

https://t.me/toponomik
🤣1🤝1
#toponim #etimologiya

G'azalkent

Ayrim olimlar arab geograflari asarlarida qayd qilingan Gazak shahri hozirgi G'azalkent bo'lsa kerak, degan fikr bildirishadi. Professor H. Hasanov G'azalkent toponimi “g'izol” - “ ohu” va "kent" - "shahar" so'zlaridan tarkib topgan degan fikrni bildirgan.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍1
#oronim #etimologiya

TYANSHAN 🏔

Tyanshan - Toshkent viloyati hududining shimoliy va shimoliy-sharqiy qismida joylashgan tog" tizmasi.

Tyanshan oronimi qadimiy xitoycha nom bo‘lsa ham, hozirgi zamon faniga rus olimlari tomonidan ikki asrcha oldin kiritilgan. Bu tog‘ning turkiy nomi Xontangri yoki Tangritov bo‘lgan degan fikrda jon bor, chunki xitoycha Tyanshan - “osmon tog‘lari” demakdir.

Qirg‘izlar Tyanshanni Olatov deyishadi. Akademik Radlov, turkiy al-ol so‘zi ‘‘yuksak” , “ buyuk”, “dahshatli” ma’nolarini anglatishini ta’kidlagan . Olatovni “ ola- bula” , “qorli tog ” ’ deyish ham mumkin. G. Miller bu tog‘ni “ Muztog‘ tizmasi” deb atagan. Potanin esa “ Qirg‘iz olatovi” deb atagan. Tyanshanning yana Kungay tog‘, Ketmon tog ‘, Holiq tog ‘, Qorli tov degan nomlari ham bor.

Demak Tyanshan - “ baland, osmono‘par tog‘ ” ma’nosida.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
Sayyidul Ayyom muborak bo‘lsin
#ibora

"Mollyuska kabi baxtli"

"Mollyuska kabi baxtli" iborasi juda baxtli yoki mamnun odamni tasvirlash uchun ishlatiladigan mashhur idiomadir.

Eski versiya - "Yuqori suvda mollyuska kabi baxtli" iborasi vaqt o'tishi bilan oddiygina "mollyuska kabi baxtli"ga aylandi.

Bu ibora 19 - asrda, xususan, Qo'shma Shtatlarning shimoliy-sharqiy qismida mashhur bo'lgan. Odatda, baliq ovlash jamoalari suv oqimi past bo'lganda ularni muvaffaqiyatli to'plashlari mumkin. To'lqin baland bo'lsa, ularni olish deyarli mumkin emas.

Shunday qilib, farazga ko'ra, agar mollyuskalar his-tuyg'ularni his qilish qobiliyatiga ega bo'lsa, ular suv toshqini paytida juda xursand bo'lishadi, chunki ular plyajdagi biron bir kulbada, pechda pishirilmaydi va odamlar boshqa kechki ovqatni likopchaga qo'yishadi.

Bu iboraning birinchi qoʻllanilishi Jeyms Xollning 1833-yilda chop etilgan “Harpening boshi – Kentukki afsonasi” nomli xotira kitobida kuzatilgan.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍2
#oronim #etimologiya

YETIMTOG‘ va ZIRABULOQ

Yetimtog‘ — Samarqand viloyatidagi qoldiq tog‘. Nurota tog‘idan shimoli-sharqqa kirib boradigan tekislikda joylashgan. Buxoroda ham shu nomdagi tog‘ bor.

Yetimtog' “ boshqa tog‘lardan ajralib turgan yakka cho'qqi, tog‘ ” degan ma'noni bildiradi.

Zirabuloq - Samarqand viloyatining Kattaqo'rg‘on tumanidagi tog‘ nomi. Xalq orasida toponimning zarbuloq degan izohi keng tarqalgan. “Zarbuloq” toponimi zir so‘zi yordamida yasalib, “quyi buloq, pastdagi buloq” ma’nolarini bildiradi. Qishloq nomiga asoslanib tog‘ ham shunday nomlangan.

Zirabuloq - "pastdagi, quyidagi buloq"

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@topononik
#savol

Surxondaryodagi tug‘ nomiga tik qoyalarda yashaydigan, o‘limtiklar bilan ovqatlanadigan, burgut kabi katta yirtqich qush nomi berilgan. Bu qush nomining asl ma‘nosi tik, baland, quruq ma‘nolarini beradi

Savol: tog‘ nomini yozib bering

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
Arafa muborak bo‘lsin
#oronim #etimologiya

BO‘KANTOV

Bo‘kantov - Markaziy Qizilqumdagi tog‘. V. V. Radlovning yozishicha bo'kan so‘zining " to‘g'on , to‘siq, bukri, past” kabi ma’nolari bor. Shunday ekan, Bo'kantov “bukri tog ‘, past tog ‘” demakdir.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
#mifologiya

Merman ( p. : mermen ), afsonaviy ayol suv parisi( mermaid ) ning erkak hamkasbi bo'lib, afsonaviy mavjudot hisoblanadi.

U beldan yuqorida odam va beldan pasti baliqqa o'xshaydi, lekin afsonalarda oddiy odam shaklini olishi mumkinligi ham aytilgan. Ba'zida mermanlar jirkanch, ba'zida esa chiroyli deb ta'riflanadi.

Do‘stlaringizga ham ulashing:

@mifologikk
@toponomik
👍2
Qurbon hayiti muborak bo‘lsin
👍5👏1