Tarix va Toponomika
1.53K subscribers
1.09K photos
16 videos
3 files
403 links
We opened this channel to help with "Zakovat"
Download Telegram
#toponim

Ardabil

Ardabil - Eronning shimoli-gʻarbidagi tarixiy shahar. Ardabil shahri — Ardabil viloyatining markazi.

Ardabil Safaviylar sulolasining timsoli bo'lgan Shayx Safiy ad-Dinning ziyoratgohi va qabri bilan ham mashhur.

Ardabil tarixan ipak va gilam savdosi bilan mashhur. Ardabil gilamlari mashhur bo'lib, qadimgi Ardabil gilamlari klassik fors gilamlarining eng yaxshisi hisoblanadi

Ardabil nomi avestocha artavil yoki artavila so'zidan kelib chiqqan bo'lib, "muqaddas joy" degan ma'noni anglatadi.

Ardabilning islomgacha bo‘lgan tarixi noaniq. Musulmon tarixchilari Ardabil shahriga asos solinishini shohlar shohi Peroz I (459–484-yillar hukmronligi) bilan bogʻlashadi va uni Shod Peroz  yoki Shahram Peroz deb atashgan

Do'stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍4🔥1
Mavzu: Musiqiy guruh nomlari

10. Guruh nomi "Bangtan Sanyeodan" iborasining birinchi harflari bo‘lib, "o‘q o‘tkazmaydigan yigitlar" deb tarjima qilinadi

20. Bu Kanada rok guruhi o‘z nomini Kanada 5 sentlik tangasi nomidan olgan. Gurihning avvalgi nomi "Village Idiot" edi

30. Guruh nomi inglizchada "shaytonning xizmatidagi ritsarlar" so‘zlarining qisqartmasi degan versiya mavjud. Guruh 1973-yil Nyu York shahrida Pol Stenli,Gen Simmons,Ace Frehli va Piter Kris tomonidan tashkil etilgan

40. 1968-yilda Londonda tashkil etilgan ingliz rok guruhi. 1975-yilda guruh Ginnesning rekordlar kitobiga "globusning eng baland ovozli guruhi" sifatida kiritilgan. Guruhning avvalgi nomi "Roundabout"

50. 1968-yilda Birmingemda gitarachi Toni Iommi, barabanchi Bill Uord, baschi Geerer Butler va vokalchi Ozzy Osbourne tomonidan tashkik etilgan ingliz rok guruhi. Dastlabki nomi "Polka Tulk Blues"
👍6🔥1
#etimologoya

Janubiy Yevropa poytaxt shaharlari

Afina – Gretsiyaning poytaxti, dunyodagi eng qadimiy shaharlardan biri. Shaharga dastlab aholi eramizdan avvalgi XVI – XIII asrlarda o’troqlasha boshlagan. Nomi esa afsonaviy Afina(qadimgi yunonlarning xudosi) ismidan olingan. Lekin qadimgi yunon tilida tepalik yerni bildiruvchi atinai so’zi ham bo’lgan. Shahar shunday tepalikda joylashganligi uchun unga atina, afina – "tepa” nomi berilgan bo’lishi mumkin, deb hisoblaydi H.Hasanov.

Belgrad– Serbiyaning poytaxti. Keltlar tomonidan eramizdan oldingi IV-III asrlarda asos solingan. Eramizdan avvalgi 33-yilda rimliklar tomonidan bosib olingan va qal’aga aylantirilgan va shu bilan bir qatorda Singudunum nomi ham berilgan. IX asrda slovyanlar tomonidan bosib olingandan so’ng Belgrad nomi bilan atala boshlangan.

Lissabon– Portugaliyaning poytaxti. Shahar o’rnida eramizdan avvalgi I asrda Yuliy Sezar tomonidan asoss solingan rimliklar lageri joylashgan bo’lgan. Shahar Yuliy Sezar sharafiga Baxtli Yuliy – Felisitas-Yuliya deb nomlangan. Eramiz boshlarida Ulisea nomi bilan keyinchalik esa Olisippo, Olisippona, Lisabon shakllari uchraydi.

Lyublyana– Sloveniyaning poytaxti. Shahar eramizdan avvalgi I asrda Emona Rim koloniyasi sifatida shakllangan. IX asrda franklar tomonidan qayta tiklangan, X asrdan boshlab Lyublyana (Ljubljana) deb nomlana boshlangan. Shahar nomining kelib chiqishi Lyuvigan daryosi atrofida joylashganligi bilan izohlanadi.

Madrid– Ispaniyaning poytaxti. Shaharga 927-yilda mavritanlar qarorgohi sifatida asos solingan. Magerit arab tilidan Madarat shahar ma’nosini bildiradi. Magarat shaklida tilga olinadi. Boshqa bir faraz bo’yicha arablargacha ya’ni arabcha nomga qadar shahar nomi eski ispan tilidan olingan bo’lib, maderita – o’rmon novdasi degan ma’noni anglatadi.

Rim– Italiyaning poytaxti. Asl nomi Rumo – hozirgi Tibr daryosi nomidan olingan. Daryo nomi esa uning qirg’oqlari bo’yida yashagan qadimgi rumo qabilasi nomidan olingan, deb hisoblanadi. Rim – "abadiy shahar” degan ibora yasama nomdir. Uni "bo’ri emizib katta qilgan bolalar – Ramul bilan Rem – miloddan avvalgi 750-yil ilgari bunyod etgan” degan afsona ham to’qilgan. Arxeologlarning aniqlashicha, Rim shahri qurilishidan 500 yilcha avval uning o’rni ko’cha, yo’l va kanallar bo’lgan.

Sarayevo– Bosniya va Gersegovinaning poytaxti. XIII asrdan Vrxbosna (gora nad bosnoy) nomi bilan mashxur. Vrx – tog’, balandlik, Bosna – daryo nomi. Vrxbosna – Bosna daryosi ustidagi tog’ ma’nosini anglatadi. Bosna daryosi nomidan butun tarixiy joy Bosniya nomi kelib chiqqan. Ottomanlar hukmronligi imperiyasi davrida shahar Bosna-Saray (Saray turkchadan Saroy, qal’a) deb atalgan. Bu esa Bosnadagi saroy ma’nosini beradi. Bosnadagi saroyni XVI asrda Xusrav-Bek qurdirgan. Turklar imperiyasidan ozod bo’lgandan keyin shahar nomi slavyan tilida Sarayeva tarzida nomlangan. Sarayeva – qal’ali, saroyli degan ma’nolarni anglatadi.

San-Marino– Appenin yarim orolidagi kichik davlat. Hozirgi davlat o’rnida milodning IV asrida Marino ismli kishi dindorlar jamiyati qurish maqsadida bunyod etgan. Shuning uchun uning nomiga Santo-Marino – "Muqaddas Marino” deb atalgan.

Tirana– Albaniyaning poytaxti. Ushbu nom XVI asrda paydo bo’lgan. Tirana eramizdan avvalgi I ming yillikda Apennin yarim orolida yashagan tirren qabilasi nomidan olingan.

Vatikan– shahar – davlat. Rim shahri ichida joylashgan bo’lib, dunyodagi eng kichik davlat hisoblanadi. Rim shahri yetti tepalikda joylashgan bo’lib, tepaliklardan biri Monte-Vatikano tepaligida qadim zamonlarda kohinlar (latincha "vatikinatio”) yashagan. Shahar – davlat nomi shundan olingan.

Zagreb– Xorvatiyaning poytaxti. XIII asrda Zagrabia hozirda esa Zagreb shaklida qo’llaniladi. Shahar nomi slavyan tilidan Zagreb tepalik ma’nosini bildiradi ya’ni tepalikdagi shahar ma’nosini anglatadi.

@toponomik
👍4🔥1
#shunchaki

SAKKOKIY (XIV asr oxiri XV asr o'rtalari)

Oʻzbek mumtoz adabiyotida yorqin iz qoldirgan, betakror gʻazallar va qasidalar yaratgan yetuk isteʼdod egasi, lirik shoirlardan biri Sakkokiydir.

Sakkokiyning hayoti va faoliyati haqida bizgacha juda kam maʼlumot yetib kelgan. Uning tarjimayi holi toʻgʻrisida oʻzining devoni, Alisher Navoiyning “Majolis un-nafois” va “Xutbai davovin” asarlaridan baʼzi bir maʼlumotlarni bilib olishimiz mumkin. Bundan tashqari, shoir Yaqiniyning “Oʻq va yoy” asarida Sakkokiy turk (oʻzbek) shoirlarining mujtahili (gʻayratlisi) deb taʼriflanishi, uning oʻz zamonasining zabardast shoirlaridan biri ekanligini bildiradi.

Sakkokiy movarounnahrlik boʻlib, Temuriylar saltanatining poytaxti Samarqandda umrguzaronlik qilib, ijod etgan.

«Sakkokiy — shoirning taxallusi, uning asl ismi maʼlum emas. “Sakkok” (pichoqchi) soʻzidan, shoir hunarmand oilada tugʻilgan deb taxmin qilish mumkin.

Sakkokiy XIV asrning 2-yarmida yoki XIV asrning oxirgi choragida tugʻilganini hijriy 810 (1407–1408)-yilda Amir Temurning nabirasi Xalil Sultonga bagʻishlagan qasidasidagi:


Tarixqa sakkiz yuz dogʻi oʻn erdi-yu qadr axshomi,
Bir oy tugʻuldi dunyoda kim mamlakatda xon erur —


misrasidan taxminan bilib olish mumkin. Chunki shoir bu qasidasini ancha ijodiy tajribaga ega boʻlgandan keyin, taxminan, 30 yoshlarida yozgan.

Do'stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍5🔥2
👍3
Doro elchilarining Spartada qatl etilishi.

Rassom: Milek Yakubec

Miloddan avvalgi 491-yilda Fors hukmdori Doro I yunon davlatlarini zabt etishga kirishdi. U oʻz qoʻshinini toʻplashdan oldin barcha mustaqil yunon shaharlariga elchilarini yuborib, fors hokimiyatiga boʻysunish va tan olinishiga toʻgʻri keladigan “yer va suv”ni talab qildi.

Ahamoniylar davlatining harbiy qudratini anglagan holda qadimgi Elladaning Sparta va Afinadan tashqari barcha shaharlari haqoratli talablarni qabul qildilar. Biroq Afinada elchilar sudlangan va qatl etilgan. Spartada ular quduqqa tashlanib, u yerdan xohlagancha yer va suv olishni taklif qilishdi.‌‌

Do'stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍6🔥1
#shunchaki

1916-yilda Frensis Skott Fitsjerald "Yovuz ko'z" musiqiy filmini reklama qilish uchun ayol kiyimida suratga olingan.

Buning uchun "Buyuk Getsbi" ning bo'lajak muallifi Prinston universiteti teatr truppasi a'zolari bilan birgalikda qo'shiq matnini yozgan.

The Times gazetasi komediya spektaklini sharhlab, uchinchi kurs talabasi Fitsjeraldni butun spektakldagi eng go'zal qiz deb atagan

Do'stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
😁4🐳2❤1👍1💋1
#shunchaki

Sparsiones

Qadimgi Rimning jaziramasida tomoshabinlar amfiteatrlarga yig‘ilib, gladiatorlar jangi va teatrlashtirilgan tomoshalarga guvoh bo‘lishardi. Bu voqealar ko'pincha uzoq va shiddatli bo'lib, gavjum odamlar, hayvonlar va qon hidi tufayli bo'g'uvchi atmosferani kuchaytirardi.

Ma'lumotlarga ko'ra, tomoshabinlarning bezovtaligini yengillashtirish uchun rimliklar "sparsiones" deb nomlanuvchi amaliyotdan foydalanganlar.

Lotin tilidan olingan "sparsiones" atamasi taxminan "sochish" yoki "sochilish" deb tarjima qilinadi.

O'sha davrdagi ko'plab adabiy manbalarga ko'ra, sparsiones Rim amfiteatrlari va teatrlarida tomoshabinlarga xushbo'y suv sepish bilan shug'ullangan.

Bu amaliyot ikki tomonlama maqsadga xizmat qildi: u tomoshabinlarni tetiklashtirdi va ko'pincha dahshatli voqealar paytida havoga tarqaladigan yoqimsiz hidlarni yashirdi.

Sparsiones uchun odatda balzam, za'faron yoki boshqa aromatik moylar ishlatilgan.

Do'stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍4
#shunchaki

Veronika Leyk va uning soch turmagi

Aktrisa Veronika Leyk 1940-yillarning Gollivud afsonalaridan biri edi. - U nafaqat ekran yulduziga aylandi, balki modaga nafaqat Gollivud yulduzlari, balki oddiy amerikalik ayollar ham taqlid qilgan "peekaboo" uslubini (bir ko'zni qoplaydigan uzun to'lqinli sochlar) kiritdi.

Bu uslub Amerikada shunchalik mashhur bo'ldiki, Ikkinchi Jahon urushi paytida AQSh hukumati hatto Veronika Leykdan soch turmagini o'zgartirishni so'rashga majbur bo'ldi - harbiy fabrikalarda ishlaydigan minglab ayollar ekran yulduziga taqlid qilib, xuddi shunday uslubda sochlarini turmaklashdi va sochlari mashinalarga o'ralib turli tan jarohatlari olishdi

Do'stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍3
#shunchaki

Vikinglar orasida dafn marosimlarining turlaridan biri: marhum joylashtirilgan qayiqni suvga tushirish va keyin uni yoqish edi. Nega bunday?

Ko'pgina qadimgi xalqlar singari, ular boshqa dunyoga yo'l dengiz yoki katta daryo orqali o'tishiga ishonishgan.
Marhum boshqa dunyoda o'z o'rnini topishi va qarindoshlariga revenant yoki draugr shaklida qaytmasligi uchun barcha shartlarga rioya qilish va hamma narsani to'g'ri bajarish muhim edi.


Bundan tashqari, marhumning ko'p narsalarni yo'lda ishlatishi uchun qayiqqa qo'yishgan.‌‌

Do'stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍5🔥1
🔥 36 ta Zakovat Kanali – Bitta Joyda! 🔥

📚 Bilim doirangizni kengaytirishga tayyormisiz? Endi 36 ta eng qiziqarli va foydali Zakovat kanallari bitta platformada!

🎯 Nima uchun bizga qo‘shilish kerak?
✅ 10 000+ savollar va javoblar bazasi
✅ Har kuni yangi faktlar, qiziqarli ma'lumotlar.
✅ Intellektual musobaqalar va mukofotlar.

🌐 Bir joydan turib 36 ta kanal materiallariga ega bo‘ling – ortda qolmang, aqlingizni charxlang!

🏆 Hoziroq obuna bo‘ling va bilim olamiga sho‘ng‘ing!

👉 Barcha kanallar obuna bo'lish
👉
Barcha kanallar obuna bo'lish
👉 Barcha kanallar obuna bo'lish


👩‍🚀 Zakovat – bu faqat o‘yin emas, bu hayot tarzi!
🔥4⚡1👍1
#shunchaki

Hellburners —(goll) portlovchi kemalar ⛵️🔥

Tarixda portlovchi kemalar deb atalgan, XVII asrda Gollandiyaning Ispaniyaga qarshi urushlarida ishlatilgan maxsus qurollar edi.

Bu kemalar dushman flotlari yoki qirg‘oq istehkomlariga qarshi qo‘llanilib, ulkan vayronkor ta’sirga ega edi.

Hellburners ichiga katta miqdorda barut, porox, portlovchi moddalar va yong‘in chiqaruvchi materiallar joylashtirilgan bo‘lib, ularni strategik joylarda portlatish orqali dushmanlarni yo‘q qilish maqsad qilingan.

Eng mashhur ishlatilishi 1584- yilda Antverpen (Belgiyada) jangida bo‘lib, Gollandiyaliklar ispan armiyasining qamal liniyasini yorib o‘tish uchun bu kemalarni ishlatgan. Ularning portlashi ulkan zarar keltirgan va Ispaniyaning qamal strategiyasini buzgan.

Do'stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍3🔥1
#shunchaki

Dandy va dandiizm

〽️Dandy (o‘zbekcha: dendi) – XIX asrda Yevropa, xususan, Angliya va Fransiyada paydo bo‘lgan o‘ziga xos madaniy fenomen.

〽️Dendi atamasi: o‘ziga alohida e’tibor qaratgan, o‘zining nafisligi, kiyinish uslubi va muomala madaniyati bilan ajralib turadigan shaxsni anglatadi.

〽️Ular o‘z hayotini san’at asariga o‘xshash darajada mukammallashtirishni maqsad qilganlar.

〽️Dandiizm – bu dendi uslubini hayotga tadbiq qilish yoki dendi shaxsiyati orqali ifodalangan falsafa va turmush tarzi.

〽️Dandiizm shunchaki nafis kiyinish emas, balki ma’lum bir dunyoqarash: o‘z shaxsiyatiga e’tibor qaratish, jamiyat odatlaridan mustaqillik, va o‘z-o‘zini san’at darajasida yuksaltirishni o‘z ichiga oladi.

〽️Dandy so'zi 17-asrda manman odamni tasvirlash uchun ishlatilgan britancha jek-a-dendi ning qisqartirilgan qo'llanilishi

Do'stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍4❤1
#shunchaki

Breeches (o‘zbekchada: brichlar) – erkaklar uchun mo‘ljallangan tizzagacha bo‘lgan tor shimlar.

〽️Ular XVII–XVIII asrlarda G‘arbiy Yevropa modasining ajralmas qismi bo‘lgan. Breeches ko‘pincha tizzada tugmalangan yoki bog‘langan bo‘lib, chiroyli etiklar yoki paypoqlar bilan birga kiyilgan.

〽️Breeches kiyimi XV asr oxiri va XVI asr boshlarida Yevropada paydo bo‘lgan. Dastlab ular amaliy maqsadlarda, chavandozlar uchun qulay bo‘lishi uchun ishlatilgan.

〽️Breeches o‘z shaklini chavandozlikda oson harakat qilish imkoniyatini beruvchi tor va qisqaroq shakldagi kiyimdam olgan.

Do'stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍5❤2
#shunchaki

"Yozsiz yil"

"Yozsiz yil" atamasi tarixda 1816-yilni ifodalash uchun ishlatiladi. Bu yil iqlim tarixida muhim ahamiyatga ega bo‘lib, butun dunyoda odatdagidan keskin sovuq ob-havo kuzatilgan.

Bu hodisa vulqon faoliyati sababli yuzaga kelgan va juda katta ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy o‘zgarishlarga olib kelgan.

1815-yilda Indoneziyaning Tambora vulqoni portlagan. Bu hodisa tarixdagi eng katta vulqon otilishlaridan biri bo‘lib, katta miqdorda vulqon kuli, oltingugurt dioksidi va boshqa zarralarni atmosferaga chiqarib yuborgan.

Bu zarralar Yerning atmosferasida tarqalib, Quyosh nurini to‘sgan va sayyoramizning haroratini pasaytirgan(0.4-0.7. C°)

Vulqon otilishidan so‘ng global harorat 1-2 °C ga pasaygan. Bu kichik o‘zgarish, lekin o‘sha davrda qishloq xo‘jaligi va ekinlarga katta ta’sir ko‘rsatgan.

1816-yilda Shimoliy Amerika, Yevropa va Osiyoda yoz fasli deyarli kuzatilmagan. Qor va sovuq harorat odatdagi yoz o‘rnini egallagan

Ekinlar unmagan va hosil yetishtirish imkonsiz bo‘lgan. Natijada, katta ocharchilik yuzaga kelgan.Narx-navo oshib, ko‘plab qishloq xo‘jaligi mahsulotlari tanqis bo‘lib qolgan.

Iqtisodiy inqiroz va ocharchilik tufayli turli yuqumli kasalliklar, xususan, tif epidemiyalari keng tarqalgan

Irlandiyada ocharchilik kuchayib, ko‘plab qishloq aholisi qiyinchiliklarga duch kelgan. Fransiya, Angliya va Shveysariyada qor yog‘ib, ekinlar nobud bo‘lgan va ochlik g'alayonlari avj olgan.

Shimoliy Amerikada: "Yozning 1800-yil qishiga o‘xshashi" yoki "Kichik muzlik davri" sifatida tasvirlangan. Qor yog‘ishi va muzlik tufayli qishloq xo‘jaligi og‘ir ahvolda bo‘lgan.

Xitoy va Hindistonda musson yomg‘irlari kechikkan, bu esa hosilning qurg‘oqchilikdan nobud bo‘lishiga olib kelgan.

Do'stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍3🔥1
1.1 K ❤️ Hammaga rahmat
👍5❤1💋1
#shunchaki

Bioterrorizm — odamlar, hayvonlar yoki oʻsimliklarda kasallik yoki oʻlimga olib keladigan viruslar, bakteriyalar, toksinlar yoki boshqa zararli moddalarni ataylab chiqarishdir.

1346-yilda Qora o‘lat tarqalishida bioterrorizm ilk marta qayd etilgan. Mo‘g‘ul qo‘shinlari Yevropaga hujum qilganda, qamal qilingan shaharlar ustiga o‘latdan o‘lgan odamlarning jasadlarini uloqtirishgan.

Qadimgi urushlarda zaharli suv yoki ozuqani dushmanlarga qarshi ishlatish keng tarqalgan edi.

Do'stlaringizga ham ulashing:

@toponomik
👍3⚡1
#termin

"Omnivor" nima?

Omnivor - "hayvonlar va o'simliklarni iste'mol qiladigan hayvon".

Ushbu hayvonlar odatda yirtqich va o'lja sifatida tasniflanadi. Omnivore so'zi lotin tilidan kelib chiqqan "Omnivorus" ya'ni "omni" "hamma narsa "degan ma'noni anglatadi va "Vorus"-"yeyish".

Omnivor atamasi, shuningdek, zoologiya sohasida sifatdosh sifatida har qanday organik moddalarni iste'mol qiladigan barcha hayvonlarga murojaat qilish uchun ishlatiladi, ularni o'txo'r va etxo'r hayvonlar deb belgilaydi.

Omnivor hayvonlarga misollar uchun sutemizuvchilar orasida quyidagilarni aytish mumkin: cho'chqalar, rakun, kirpi, ayiqlar, pandalar, itlar va ba'zi kemiruvchilar.

Qushlar dunyosida qarg'a, magpi, tuyaqush, tovuqlar mavjud.

Shuningdek, ba'zi baliqlar piranya, qizil baliq, sazan, palyaço baliqlari va boshqalar.

Shuningdek, toshbaqa, kaltakesak. Ari, qizil chumoli kabi boshqa umurtqasiz hasharotlar

@toponomik
👍3🔥1