​​#shunchaki

NEYEMIYA GRYU

Neyemiya Gryu XVII asrning nufuzli ingliz botanigi va shifokori edi. U o'simliklar anatomiyasi va fiziologiyasining asoschilaridan biri hisoblanadi. Gryuning ishi zamonaviy o'simlikshunoslikka asos soldi.

1641-yil sentabrda Angliyaning Uorikshir shahrida tug‘ilgan Gryu dastlab Kembrijdagi Pembrok kollejida tibbiyot bo‘yicha tahsil olgan. Keyinchalik u 1671 yilda Qirollik jamiyatining a'zosi bo'ldi va 1677 yildan 1680 yilgacha uning kotibi bo'lib ishladi.

Gryu oʻsimliklarning tuzilishi va funksiyasi boʻyicha kuzatishlari va tajribalari orqali botanika sohasiga katta hissa qoʻshdi. Uning 1682 yilda nashr etilgan "O'simliklar anatomiyasi" nomli eng mashhur asari o'simliklar anatomiyasini tushunishda inqilobga olib keldi. Bu kitobda Gryu o'simliklarning hujayra tuzilishini tasvirlab berdi va to'qimalar tushunchasini kiritdi.

Gryuning kuzatishlari uni o'simliklarning o'sishi, ko'payishi va oziqlanishi haqida nazariyalarni taklif qilishga olib keldi. U turli xil o'simliklar turlarini, jumladan, moxlar, paporotniklar va gulli o'simliklarni o'rganib, o'z davrida botanika bilimlarini rivojlantirishga yordam beradigan batafsil tavsif va rasmlarni taqdim etdi.

Gryu o'zining botanika sohasidagi tadqiqotlaridan tashqari, inson anatomiyasiga ham hissa qo'shgan. U 1681 yilda "Oshqozon va ichaklarning qiyosiy anatomiyasi" nomli asarini nashr etdi va unda turli hayvonlarning ovqat hazm qilish tizimini taqqosladi.

Neyemiya Gryuning ishi botanikaga doimiy ta'sir ko'rsatdi va o'simlikshunoslik sohasidagi keyingi yutuqlarga yo'l ochdi. Uning sinchkov kuzatuvlari va mikroskopiya texnikasidan foydalanishi bo‘lajak botaniklar uchun namuna bo‘ldi. Bu sohaga katta hissa qo'shganiga qaramay, u hayoti davomida nisbatan noma'lum bo'lib qoldi, ammo o'limidan so'ng o'zining innovatsion tadqiqotlari uchun tan olindi.

Gryu 1712-yil 25-martda Londonda vafot etdi. Bugungi kunda u o'simliklar anatomiyasi va fiziologiyasi bo'yicha olib borgan tadqiqotlari uchun botanika tarixidagi yetuk shaxs sifatida esga olinadi.‌‌

@toponomik

#tarix

Quyida Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti laureatlari roʻyxati hamda ularning mukofotni olgan yillari keltirilgan:

1. 1901 yil - Genri Dyunant (Shveytsariya) va Frederik Passi (Frantsiya)
2. 1902 yil - Elie Dukomun (Shveytsariya) va Charlz Albert Gobat (Shveytsariya)
3. 1903 yil - Uilyam Randal Cremer (Birlashgan Qirollik)
4. 1904 yil - Institut de Droit International (Xalqaro huquq instituti)
5. 1905 - Berta fon Suttner (Avstriya)
6. 1906 - Teodor Ruzvelt (AQSh)
7. 1907 yil - Ernesto Teodoro Moneta (Italiya) va Lui Renault (Fransiya)
8. 1908 yil - Klas Pontus Arnoldson (Shvetsiya) va Fredrik Bajer (Daniya)
9. 1909 yil - Auguste Mari Fransua Beernaert (Belgiya) va Pol-Henri-Benjamin d'Esturnelles de Constant (Frantsiya)
10. 1910 yil - Xalqaro tinchlik byurosi
11. 1911 yil - Tobias Asser (Niderlandiya) va Alfred Hermann Frid (Avstriya)
12. 1912 yil - Elixu Root (AQSh)
13. 1913 yil - Anri La Fonten (Belgiya)
14. 1917 yil - Xalqaro Qizil Xoch qo'mitasi
15. 1919 - Vudro Vilson (AQSh)
16. 1920 - Léon Burjuais (Frantsiya)
17. 1921 yil - Xalmar Branting (Shvetsiya) va Kristian Lous Lange (Norvegiya)
18. 1922 yil - Fridtyof Nansen (Norvegiya)
19. 1925 yil - Osten Chemberlen (Birlashgan Qirollik) va Charlz Geyts Dous (AQSh)
20. 1926 - Aristide Briand (Frantsiya) va Gustav Stresemann (Germaniya)
21. 1927 yil - Ferdinand Buisson (Frantsiya) va Lyudvig Quidde (Germaniya)
22. 1929 - Frank B. Kellogg (AQSh)
23. 1930 - Natan Söderblom (Shvetsiya)
24. 1931 yil - Jeyn Addams (AQSh) va Nikolas Myurrey Butler (AQSh)
25. 1933 - Ser Norman Anjell (Birlashgan Qirollik)
26. 1934 - Artur Xenderson (Birlashgan Qirollik)
27. 1935 yil - Karl fon Ossetskiy (Germaniya)
28. 1936 - Karlos Saavedra Lamas (Argentina)
29. 1937 - Robert Sesil (Birlashgan Qirollik)
30. 1944 yil - Xalqaro Qizil Xoch qo'mitasi
31. 1945 - Kordell Xul (AQSh)
32. 1946 yil - Emili Grin Balch (AQSh) va Jon Reli Mott (AQSh)
33. 1947 yil - Do'stlar xizmati kengashi (Birlashgan Qirollik) va Amerika do'stlari xizmati qo'mitasi (AQSh)
34. 1949 yil - Lord Boyd Orr (Birlashgan Qirollik)
35. 1950 yil - Ralf Bunche (AQSh)
36. 1951 yil - Léon Jouhaux (Frantsiya)
37. 1952 yil - Albert Shvaytser (Frantsiya)
38. 1953 yil - Jorj C. Marshall (AQSh)
39. 1954 yil - Birlashgan Millatlar Tashkilotining Qochqinlar bo'yicha Oliy Komissarligi boshqarmasi
40. 1957 yil - Lester Boulz Pirson (Kanada)
41. 1958 yil - Georges Pire (Belgiya)
42. 1959 - Filip Noel-Beyker (Birlashgan Qirollik)
43. 1960 yil - Albert Lutuli (Janubiy Afrika)
44. 1961 - Dag Hammarskjold (Shvetsiya)
45. 1962 yil - Linus Pauling (AQSh)
46. ​​1963 yil - Xalqaro Qizil Xoch Qo'mitasi va Qizil Xoch Jamiyatlari Ligasi
47. 1964 yil - Martin Lyuter King kichik (AQSh)
48. 1965 yil - Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar jamg'armasi (YUNISEF)
49. 1968 yil - Rene Kassen (Frantsiya)
50. 1969 yil - Xalqaro mehnat tashkiloti (XMT)

@toponomik

#tarix

51. 1970 yil - Norman Borlaug (AQSh)
52. 1971 yil - Villi Brandt (Germaniya)
53. 1973 yil - Genri Kissinger (AQSh) va Lê Đức Thọ (Vetnam)
54. 1974 yil - Shon Makbrayd (Irlandiya) va Eisaku Sato (Yaponiya)
55. 1975 yil - Andrey Saxarov (Sovet Ittifoqi)
56. 1976 yil - Betti Uilyams (Shimoliy Irlandiya) va Mered Korrigan (Shimoliy Irlandiya)
57. 1977 yil - Xalqaro Amnistiya
58. 1978 yil - Anvar Sadat (Misr) va Menaxem Begin (Isroil)
59. 1979 - Tereza ona (Hindiston)
60. 1980 - Adolfo Peres Esquivel (Argentina)
61. 1981 yil - Birlashgan Millatlar Tashkilotining Qochqinlar bo'yicha Oliy komissari
62. 1982 yil - Alva Myrdal (Shvetsiya) va Alfonso Garsiya Robles (Meksika)
63. 1983 yil - Lex Valesa (Polsha)
64. 1984 yil - Desmond Tutu (Janubiy Afrika)
65. 1985 yil - Yadro urushining oldini olish uchun xalqaro shifokorlar
66. 1986 yil - Elie Vizel (AQSh)
67. 1987 yil - Oskar Arias Sanches (Kosta-Rika)
68. 1988 yil - Birlashgan Millatlar Tashkilotining tinchlikparvar kuchlari
69. 1989 yil - 14-Dalay Lama (Tenzin Gyatso) (Tibet)
70. 1990 yil - Mixail Gorbachev (Sovet Ittifoqi)
71. 1991 yil - Aun San Su Chi (Myanma)
72. 1992 yil - Rigoberta Menchu ​​Tum (Gvatemala)
73. 1993 yil - Nelson Mandela (Janubiy Afrika) va F.V.de Klerk (Janubiy Afrika)
74. 1994 yil - Yosir Arafat (Falastin hududlari), Shimon Peres (Isroil) va Yitzhak Rabin (Isroil)
75. 1995 yil - Jozef Rotblat (Birlashgan Qirollik) va Pugvash konferensiyasi‌‌
fan va dunyo masalalari bo'yicha
76. 1996 yil - Karlos Filipe Ximenes Belo (Sharqiy Timor) va Xose Ramos-Xorta (Sharqiy Timor)
77. 1997 yil - Minalar va Jodi Uilyamsni taqiqlash bo'yicha xalqaro kampaniya (AQSh)
78. 1998 yil - Jon Hum (Shimoliy Irlandiya) va Devid Trimble (Shimoliy Irlandiya)
79. 1999 yil - Chegara bilmas shifokorlar (Chegara bilmas shifokorlar)
80. 2000 yil - Kim Dae Jung (Janubiy Koreya)
81. 2001 yil - Birlashgan Millatlar Tashkiloti va Kofi Annan (Gana)
82. 2002 yil - Jimmi Karter (AQSh)
83. 2003 yil - Shirin Ebadi (Eron)
84. 2004 yil - Vangari Maathai (Keniya)
85. 2005 yil - Xalqaro atom energiyasi agentligi va Muhammad al-Baradei (Misr)
86. 2006 yil - Muhammad Yunus (Bangladesh) va Grameen Bank
87. 2007 yil - Iqlim o'zgarishi va Al Gor bo'yicha hukumatlararo panel (AQSh)
88. 2008 yil - Martti Axtisaari (Finlyandiya)
89. 2009 - Barak Obama (AQSh)
90. 2010 yil - Liu Syaobo (Xitoy)
91. 2011 yil - Ellen Jonson Sirlif (Liberiya), Leyma Gbovi (Liberiya) va Tavakkol Karman (Yaman)
92. 2012 yil - Yevropa Ittifoqi
93. 2013 yil - Kimyoviy qurolni taqiqlash tashkiloti
94. 2014 yil - Kailash Satyarthi (Hindiston) va Malala Yusufzay (Pokiston)
95. 2015 - Milliy muloqot kvarteti (Tunis)
96. 2016 yil - Xuan Manuel Santos (Kolumbiya)
97. 2017 yil - Yadro qurollarini bekor qilish bo'yicha xalqaro kampaniya
98. 2018 yil - Denis Mukvege (Kongo Demokratik Respublikasi) va Nadiya Murod (Iroq)
99. 2019 - Abiy Ahmad Ali (Efiopiya)
100. 2020 - Jahon oziq-ovqat dasturi

E'tibor bering, ro'yxat 2020 yilga qadar yangilangan.‌‌

@toponomik

ВАТАН

Не синоат мужассам
Тарихинг томирида;
Ё Осиё теграси,
Ё унинг Помирида.
Неча минг йиллик қўшиқ
Бор ноланг замирида.
Қуламасдан турибди
Ҳануз кўҳна қўрғонинг.
Алининг Зулфиқорин
Ўткир дами биз эдик,
Неча Зулқарнайннинг
Ўйи, ғами биз эдик,
Жами ўтган шоҳларнинг
Қарийб ярми биз эдик,
Бугун шаҳзодаларга
Ўхшайдими ўғлонинг?
Ватан дедим, бўғзимни
Аччиқ алам тўлдирди;
Кимдир Бибихонимни
Заҳар бериб ўлдирди,
Бир номард Улуғбекнинг
Юлдузини сўндирди,
Қуладими осмонга
Тик қўйилган нарвонинг?
Улфат бўлиб уч киши
Суҳбат қуриш мумкинмас,
Бобонгдан қолган боғда
Хаёл суриш мумкинмас,
Даладан бўлак ерда
Жавлон уриш мумкинмас,
Тузинг ичиб, тузлуққа
Тупурдими меҳмонинг?
Кўз олайтди кўркингга
Шоқолми у, тозими,
Ўзинг қолиб, эркингга
Аллакимлар қозими?
Ўғлонларинг, қизларинг
Бугунингдан розими,
Эртанг-чун курашмоққа
Ярайдими қалқонинг?
Сен Кубронинг шиори,
Қодирийнинг армони,
Бобурнинг Андижонга
Етолмаган карвони.
Энди бўлар ҳуснингга
Улар руҳи кайвони,
Порлагай осмонингда
Сон-саноқсиз Чўлпонинг!

​​#shunchaki

ADELI PINGVINLARI

Adeli pingvinlari (Pygoscelis adeliae) Antarktidada uchraydigan pingvinlar turlaridan biridir. Ular 1840-yilda ularni kashf etgan frantsuz tadqiqotchisi Jyul Dyumon d'Urvilning rafiqasi sharafiga nomlangan. Ularning kichkina, qizil tumshug'i va pushti oyoqlari bor. Adeli pingvinlari suvda chaqqonligi va tezligi bilan mashhur bo'lib, u erda ular kril va baliq bilan oziqlanadi. Ular toshloq joylarda toshlardan uya quradilar va katta koloniyalarda ko'payadilar. Ushbu pingvinlar iqlim o'zgarishi va baliq ovlash va ifloslanish kabi inson faoliyati ta'siri tufayli xavf ostida qolgan turlar hisoblanadi.‌‌

Tana bo'yi taxminan 70 sm (80 sm ga etishi mumkin), vazni taxminan 6 kg. Ko'z atrofida xarakterli nozik oq halqa mavjud. Bosh, bo'yin, orqa va qanotlar (dorsal tomonda) xarakterli mavimsi tusga ega qora rangda, ko'krak va qorin oq rangga ega. Jinsiy dimorfizm aniq emas, lekin erkaklar urg'ochilarga qaraganda bir oz kattaroqdir.
O'rtacha umr ko'rish 12 yilni tashkil qiladi.

@toponomik

#shunchaki

Pingvinlarning jami 18 ta tan olingan turi mavjud. Bu yerda barcha pingvin turlarining umumiy ro'yxati:

1. Imperator pingvin (Aptenodytes forsteri)
2. Qirol pingvin (Aptenodytes patagonicus)
3. Adeli pingvin (Pygoscelis adeliae)
4. Gento pingvin (Pygoscelis papua)
5. Chinstrap pingvin (Pygoscelis antarctica)
6. Rokxopper pingvini (Eudyptes chrysocome)
7. Makaron pingvinlari (Eudyptes chrysolophus)
8. Fiordlend pingvinlari (Eudyptes pachyrhynchus)
9. Tuzoq pingvin (Eudyptes robustus)
10. Tik cho'qqili pingvin (Eudyptes sclateri)
11. Qirollik pingvini (Eudyptes schlegeli)
12. Sariq ko'zli pingvin (Megadyptes antipodes)
13. Kichik moviy pingvin (Eudyptula minor)
14. Afrika pingvini (Spheniscus demersus)
15. Gumboldt pingvin (Spheniscus humboldti)
16. Magellan pingvinlari (Spheniscus magellanicus)
17. Galapagos pingvini (Spheniscus mendiculus)
18. Oq qanotli pingvin (Eudyptula albosignata) - Yangi Zelandiyada topilgan Kichik ko'k pingvinning kichik turi.

@toponomik

Instagram sahifamizga obuna bo‘ling:

https://instagram.com/temuriy.lar?igshid=OGQ5ZDc2ODk2ZA==

​​#noodatiy

MISSISSIPI DARYOSI TESKARI OQQANMI ?

Manbalarda Missisipi daryosi 1811-yil dekabrda ortga qaytdi degan aniq ma‘lumotlar yo‘q, Biroq oʻsha paytda mintaqada Nyu-Madrid zilzilalari deb nomlanuvchi bir qator kuchli zilzilalar sodir boʻldi. Ushbu zilzilalar Shimoliy Amerikada qayd etilgan eng kuchli zilzilalar bo'lib, landshaftda sezilarli o'zgarishlarga olib keldi. Daryo oqimidagi vaqtinchalik o'zgarishlar va hatto uning qisqa vaqtga teskari ko'rinishi haqidagi ba'zi hisoblar haqida xabarlar bo'lgan bo'lsa-da, bu daryo oqimining butunlay teskari o'zgarishi emas, balki seysmik faollik bilan bog'liq bo'lishi mumkin.‌‌

@toponomik

#shunchaki

ANDIJON ZILZILASI

Andijon zilzilasi — Oʻrta Osiyoda sodir boʻlgan kuchli zilzilalardan biri. 1902-yil 16-dekabr (eski hisob boʻyicha 3-dekabr) soat 10 da roʻy bergan. Bu zilziladan Andijon shahri va uning atrofidagi qishloqlar katta talafot koʻrgan. Yer ketma-ket uch marta silkinib, birinchisi 8 — 9 ball, 1 — 1,5 minutdan soʻng ikkinchisi 9 balldan ortiq va yana 30 minut oʻtgach, uchinchisi 8 — 9 ball boʻldi.

50 ming kishi yashaydigan Andijon shahri bilan atrof qishloqlarda koʻp joylar vayronaga aylandi. Zilzilada 4652 kishi nobud boʻldi. Zilzila natijasida Andijondan 5 — 6 chaqirim narigacha boʻlgan temir yoʻl izlari egilib qoldi. Andijon stansiyasidagi parovoz va poyezd vagonlari izlaridan chetga surib tashlandi. 16-dekabrdan soʻng ham bir necha oy davomida Andijonda yer qimirlab turdi. Zilzila oqibatida Andijon va uning atrofida eni 10 sm gacha bir necha yoriqlar paydo boʻldi. Ayrim yerlarda yer sathi 70 sm gacha choʻqdi. Andijon zilzilasi Janubiy Fargʻona flek-surasi — uzilish chizigʻi boʻylab sodir boʻlgan. Zilzila markazi Qorayorda (40,7° sh.k. 72,2° shq.u.da) joylashgan.

Zilzilaga qadar shaharning yangi qismida 123 ta, eski qismida 10.000 ta xususiy uylar mavjud boʻlib, ularda 50000 nafar aholi yashagan. Zilzila natijasida eski shahar qismida 9622 ta, yangi shahar qismida esa 123 ta uy vayron boʻldi. Halok boʻlganlarning 433 tasi bolalar edi.

@toponomik

Barcha Ustozlarni bayram bilan tabriklaymiz🎉

​​#toponim #etimologiya

HAZORASP

Hazorasp X - XI asrlardagi arab geograflari Istahriy. Ibn Havqal Muqaddasiy asarlarida "mustahkam qal'a” deb tilga olingan. “Hazorasp”
toponimining kelib chiqishi yuzasidan ham turlicha qarashlar mavjud. Tarixchi, tilshunos va toponomist olimlar Yahyo G'ulomov, S. T. Tolstov. F. Abdullayev, O. Madrahimov va boshqalaming ta'kidlashlaricha: “Hazorasp” qadimgi xorazmiy tilida "ming ot”, ya'ni “hazor” - “ming”, “asp”- "ot” yoki ming otliq degan ma'noni bildiradi. O'tmishda olimlar bu shaharni "Qal'ai Sulaymon" deb ham ataganlar. Tarixchi olim M. Ishoqov taxminiga ko'ra, “Xozorasp” atamasi “Aturaspend” - "muqaddas olov manzili”, “otashdosh” ma'nolarini bildiradi. “Xazorasp” toponomiyasiga oid afsona va rivoyatlar ham mavjud.Ma'lumotlarga ko'ra, Xazorasp Xorazmning chekkasidagi himoya istehkomi bo'lib, bu yerda mingga yaqin otliq qo'shin Xorazmga sharqdan kelishi ehtimolda tutilgan dushmanlardan muxofaza etgan.

Boshqa bir rivoyatga ko'ra: qal’ani bahaybat dev qurgan ekan. Dev bu yerga suv ichgani keladigan 1000 ta qanotli otni ushlab olib,qanotlarini kesib tashlagan emish. Otlar tufayli mashhur bo‘lgan qal’a Hazorasp “ming ot” (forscha-tojikcha)deb atalgan. Bu rivoyatning haqiqatga to‘g ‘ri kelmasiigi o ‘z-o‘zidan ravshan.

Hozirgi Hazorasp qishlog'i nomini mahalliy xalq Hazaras shaklida talaffuz qiladi.Bu esa aslga yaqin. Q al’a milodning boshlarida Sharqiy Yevropada, jumladan Volganing quyi oqimida yashab xoqonlik barpo qilgan turkiy xalq - hazarlar nomi bilan atalgan bo‘lsa ajab emas.

"as"qo‘shimchasiga kelganda shuni aytish kerakki. etnograflardan R. G. Kuzeyev va В. X. Karmishevaning fikricha, tarkibida — as (az) komponenti bo‘lgan etnonimlar va toponimlar nihoyatda katta hududda- Oltoydari Uralgacha. Kavkaz va Qrimgacha uchraydi. Ba’zi bir olimlar "as" II - IX asrlarda quyi Volga bo‘yi, shimoliy Kavkazda yashagan alan qabilasining ikkinchi nomi yoki qabila ajdodlari bo'lgan deb hisoblasalar, boshqa bir tarixchilar as O‘rxun-Enisoy yodgorliklarida tilga olingan az (as) xalqi nomining in’ikosi bolishi mumkin deb biladi. Boshqird etnografi, tarix fanlari doktori R. G. Kuzeyev har ikkala holda ham azlar (aslar) VIII - IX asrlarda turkiy qabilalar bo‘lgan deydi.

@toponomik

#toponim #etimologiya

G‘URUMSAROY

Qishloq nomini kelib chiqishi haqida quyidagi rivoyat mavjud: Axsi, Munchoqtepa kabi harbiy istehkom uchun qulay bu qishloqqa minglar avlodidan bo'lgan beklar qo'rg'on qurishgan. Bu yerni“G'urumsaroy” ya'ni, g'urum - yig'in, sar - bosh, on - lar, ya'ni “Boshliqlari yig'indagi joy” deb
ataganlar.

Yana boshqa bir rivoyatga ko'ra,Sirdaryoning o‘ng qirg'og'ida jolashgan G'urumsaroy qishlog'i Buyuk ipak yo'lida joylashgan va turli sayyoh va savdogarlarning to'planib karvon hosil qilish joyiga aylangan edi. Bundan xabar topgan Qo'qon xoni tag joyi undirish va o 'z nazoratida ushlab turishmaqsadida Xurram ismli xizmatchisini yuboradi. U saroy qurdirib, yo'lovchilar uchun sharoit yaratadi va tildan-tilga, yurtdan-yurtga “Xurram-saroy” nomi bilan o'tib, bizga G'urumsaroy bo'lib yetib kelgan.

@toponomik

​​#toponim #etimologiya

Parda Tursun

Qishloqning qadimgi nomi Mozor hisoblanadi. Rivoyat qilishlaricha, VIII asrda g'ayridinlarga qarshi janglaming birida xalok bo'lgan Zaynobiddin (Imom Ota) shu yerga dafn etilgan. Qishloq hududida Imom Ota nomi bilan ataluvchi ziyoratgoh mavjud. Parda Tursun nomi esa qo'shni Chorkesar qishlog'ida tug'ilgan adib, yozuvchi Parda Tursun (1909-1957-yillarda yashab o'tgan. “O‘qituvchi” romani va bir nechta hikoyalar, to'plamlar muallifi) nomi bilan bog'liq. 1967-yildan Mozor qishlog'i Parda Tursun deb atala boshlgan.

@toponimik

#toponim #etimologiya

KARKIDON-Namangan viloyati Chust tumanidagi shaharcha

Qishloqning tashkil topish tarixi XV-XVI asrlarga borib taqaladi.Tarixiy manbalarda qayd etilishicha. “kar” toponimi hind-yevropa til oilasiga mansub bo'lib, ‘'shahar”, “uya” degan, "ki” esa “ko'k”, ''tog'”, “tepa” degan ma noni anglatadi. Demak, “karki” so'zi tepadagi, tog'dagi qishloq ma’nosini bildiradi.

Shuningdek, qishloq toponimi haqida boshqa ma’lumotlar ham mavjud. Xususan, V. Nalivkin qadimda o'zbeklarning ming. yuz, qirq, kerki, qipchoq vaboshqa urug'lam ing Farg'ona vodiysiga o'rnashganligi haqida m a’lumot beradi.Shundan kelib chiqib, Karkidon qishlog'ining nomi va aholisi kerki urug'idan kelib chiqqan bo'lishi mumkin.
Atamaning “don”qo'shimchasi - “joy”, “makon” ma’nosini anglatadi.

Bundan tashqari Karkidon suv ombori ham mavjud

Eslatma: Qishloq nomini 🦏 aloqasi yo'q.

@toponomik

Jumaning hayri va barokati barchamizga bo‘lsin 🕌

​​#termin

PLASEBO

Plasebolar (lotincha placebo – foyda bermoq so‘zidan olingan) -haqiqiy dori-darmonga o‘xshash tarzda ishlab chiqarilgan, ammo tarkibida faqat kraxmal yoki shakar kabi neytral moddalar mavjud. Plasebo faqat tadqiqotlarda qo‘llaniladi.

Garchi plasebo tarkibida faol moddalar bo‘lmasa-da, plasebo qabul qiladigan ba’zi odamlar o‘zlarini yaxshi his qilishadi. Ba’zilarida hatto "nojo‘ya ta’sirlar" mavjud. "Plasebo effekti" deb nomlangan ushbu hodisa ikki sababga bog‘liq, deydi “Dori-Darmon” AK Axborot xizmati.

Birinchi sabab - bu tasodif. Ko‘pgina tibbiy holatlar va alomatlar tegishli davolanishsiz kelib chiqadi. Shunday qilib, plasebo qabul qilayotgan odam tasodifan o‘zini yaxshi yoki yomon his qilishi mumkin. Ushbu turdagi o‘zgarishlar ro‘y berganda, muvaffaqiyat yoki yomonlashuv noto‘g‘ri plasebo bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Ikkinchi sabab - bu kutish effekti (ba’zan taxminiylik deb ataladi). Preparatning ishlashini kutish ko‘pincha odamlarni yaxshi his qiladi.

Plasebo effekti – bemorlarni aslida davolovchi effekti bo‘lmagan yolg‘on dori vositalari bilan ishontirib davolash va bemorlarning o‘zlarida tuzalishga nisbatan bo‘lgan xoxishi orqali sog‘lomlashtirish fenomeni xisoblanadi. Bu effekt bir qator psixik kasalliklarda, og‘riq sindromida, bronxial astmada, Parkinson xastaligida, yurakning ishemik kasalligi va xafaqonlikda yaqqol ko‘rinadi

Plasebo effekti yolg‘on tabletkalarning bir qator xarakteristikalariga bog‘liq bo‘ladi. Jumladan, ikkilangan dozalarni ichish, hidli va achchiq tabletkalar ichish, qat’iy sxema asosida ichish, birmuncha qimmat dorilarni ichish bemorlarga oddiy preparatlarga nisbatan kuchli ta’sir etadi. Shuningdek, turli kasalliklar uchun turli rangdagi, masalan, depressiyada - sariq rangli, oshqozon yara xastaligida – oq rangli, yurak xastaliklarida – qizg‘ish rangli tabletkalar buyuriladi.

@toponomik

​​#shunchaki

OSIYO MUSHUK AKULASI yoki MARJON MUSHUKLARI

Marjon mushuklari ( Atelomycterus marmoratus ) - Scyliorhinidae oilasiga mansub mushuk baliqlari turi . Pokistondan Yangi Gvineyagacha bo'lgan Hind-G'arbiy Tinch okeanining sayoz marjon riflarida keng tarqalgan. Uzunligi 70 sm (28 dyuym) gacha bo'lgan marjon mushukchaning juda nozik tanasi, kalta boshi va dumi va orqaga egilgan ikkita dorsal qanoti bor. Uni orqa, yon tomonlari va qanotlaridagi ko'p sonli qora va oq dog'lar bilan aniqlash mumkin, ular ko'pincha gorizontal chiziqlar hosil qilish uchun birlashadi. Bundan tashqari, katta yoshli erkaklarida o'ziga xos tarzda uzun va ingichka qisqichlar mavjud .

Kunduzi, kechqurun va tunda o'ziga xos va faol bo'lmagan marjon mushuklari kichik, tubida yashovchi umurtqasizlar va suyakli baliqlar bilan faol ravishda oziqlanadi. Uning nozik shakli rifdagi tor joylarga kirishga imkon beradi. Bu kichik, zararsiz akula asirlikda yaxshi moslashadi va akvariumda ko'payadi, xususiy akvaristlar uchun eng munosib köpekbalığı turlaridan biri sifatida qabul qilinadi. Baliq ovlash faolligining kuchayishi va yashash joylarining keng miqyosda degradatsiyasi uning populyatsiyasi haqida tashvishlanishga olib keladi va Xalqaro Tabiatni Muhofaza qilish Ittifoqi tomonidan xavf ostida deb baholanadi.

Marjon mushukchasini birinchi bo'lib anonim muallif, odatda ingliz zoologi Edvard Tyorner Bennett deb hisoblagan 1830-yilda "Ser Tomas Stamford Rafflesning hayoti va davlat xizmatlari haqidagi xotira"kitobida tasvirlangan. Uning asl nomi Scyllium marmoratum boʻlib , lotincha marmoratusdan “marmar” degan maʼnoni anglatadi. Demak, bu turning yana bir umumiy nomi marmar mushukdir.1913 yilda Samuel Garman uni yangi yaratilgan Atelomycterus jinsiga joylashtirdi. Ushbu turdagi namuna Sumatra orolida ushlangan va yo'qolgan deb taxmin qilinadi.

@toponomik

​​#shunchaki

GEKKON NIMA ? VA U SUV YUZASIDA QANDAY HARAKATLANADI ?

Gekkon — sudralib yuruvchilarning Gekkonidae oilasiga mansub bir turi. Ular kichik va o'rta kattalikdagi kaltakesaklar bo'lib, o'zlarining maxsus oyoq barmoqlari tufayli devor va shiftlarga ko'tarilish qobiliyati bilan mashhur. Gekkonlar dunyoning turli xil yashash joylarida, jumladan tropik yomg'ir o'rmonlarida, cho'llarda va shaharlarda tarqalgan. Ular asosan tunda faollashadi, hasharotlar va boshqa mayda umurtqasizlar bilan oziqlanadilar. Gekkonning ba'zi turlari o'zlarining noyob ko'rinishi va nisbatan past parvarish talablari tufayli uy hayvonlari sifatida mashhurdir.‌‌

Gekkonlar asosan quruqlikdagi mavjudotlar bo'lsa-da, ba'zi turlari ularga suvda ham harakat qilish imkonini beradigan moslashuvchan tanaga ega.

Gekkon suvda nega cho'kmaydi ?

1. Yuzaki taranglik: Gekkonlar suv bo'ylab harakatlanish uchun uning sirt tarangligidan foydalanadilar. Suvning sirt tarangligi uning molekulalari orasidagi birikuvchi kuchlar natijasidir. Gekkonlar bundan foydalanib, o'z vaznini katta maydonga yoyib, ularning massasini samarali taqsimlash va cho'kishning oldini olish imkonini beradi.

2. Gidrofobik teri: Gekkonlarning terisi gidrofobik, ya'ni u suvni qaytaradi. Bu ularga ho'l bo'lmasdan yoki cho'kmasdan suv yuzasida harakatlanishiga yordam beradi. Ularning terisining gidrofobik xossalari mayda tuklarga o'xshash tuzilmalar mavjudligi bilan bog'liq.Gekkonning suv ustida harakatlanishida uning oyoqlaridagi toʻplamlar ham hal qiluvchi rol oʻynaydi.

3.Tez oyoq harakatlari: Gekkonlar suvda harakatlanishda yetarli kuch hosil qilish uchun ularning gidrofobik terisi,sirt molekulalari bilan o'zaro ta'siri va tez oyoq harakatlaridan foydalanadi. Oyoqlarini suv yuzasiga urib, ular oldinga siljish imkonini beruvchi bir qator kichik havo cho'ntaklarini yaratadilar.

4. Tana holati va vazn taqsimoti: Gekkonlar muvozanat va barqarorlikni saqlash uchun suv ustida harakatlanayotganda tana holatini va vazn taqsimotini moslashtiradi. Ular oyoqlarini yon tomonga yoyib, suv bilan aloqa qiladigan sirt maydonini oshirib, tanalarini sirtga yaqin tutadilar.

Shuni ta'kidlash kerakki, barcha gekkon turlari suvda harakatlana olmaydi, chunki bu qobiliyat gekkonlarning har xil turlarig ko'raa farq qiladi. Ba'zi turlar, masalan, Osiyo uy gekkoni (Hemidactylus frenatus) suv ustida yurishi kuzatilgan, boshqalari esa bunday moslashuvga ega bo'lmasligi mumkin.‌‌

@toponomik