👍2
#adabiyot
SALVATORE KVAZIMODO
Salvatore Kvazimodo (1901-1968) italyan shoiri va yozuvchisi boʻlib, zamonaviy italyan sheʼriyati rivojiga katta hissa qoʻshgan asarlari bilan tanilgan.Kvazimodo "o'zining lirik she'riyati, bizning davrimizdagi fojiali hayot tajribasini klassik olov bilan ifodalagan"ligi uchun-U 1959-yilda adabiyot bo'yicha Nobel mukofotiga sazovor bo'lgan.
Kvazimodo she'riyatida ko'pincha odamlarning azob-uqubatlari, urushning ta'siri va notinch dunyoda ma'no izlash mavzulari o'rganilgan. Uning yozish uslubi klassik shakllarni zamonaviy sezgirlik bilan uyg'unlashtirgan va u zich, murakkab va o'ta ramziy she'riyat yaratishga intilgan italyan shoirlarining germetik harakati bilan bog'langan.
30-yillarda yolgʻizlik va hayotdan zerikishlik (germetizm) ruhida asarlar:
("Suv va Yer" 1930 )
("Gʻarq boʻlgan goboy", 1932)
("Erato va Apollion", 1936)
( "Sheʼrlar", 1938) yaratgan.
Fashizmga qarshi kurash yillarida oʻz sheʼriyatida mavjud ijtimoiy hayotga murojaat etgan:
("Kunma-kun", 1947)
( "Hayot—tush emas"1949)
("Soxta va tabiiy maysa" 1954), ("Tengsiz zamin" 1958) va boshqa asarlari vatanparvarlik, fuqarolik mavzularida yozilgan
Kvazimodo o‘z she’rlaridan tashqari tarjimon va esseist bo‘lib, Italiya va undan tashqarida adabiyot va madaniyatni targ‘ib qilishga hissa qo‘shgan. Uning italyan adabiyotiga ta’siri va xalqaro adabiy sahnaga qo‘shgan hissasi o‘z merosini qoldirdi.
@toponomik
SALVATORE KVAZIMODO
Salvatore Kvazimodo (1901-1968) italyan shoiri va yozuvchisi boʻlib, zamonaviy italyan sheʼriyati rivojiga katta hissa qoʻshgan asarlari bilan tanilgan.Kvazimodo "o'zining lirik she'riyati, bizning davrimizdagi fojiali hayot tajribasini klassik olov bilan ifodalagan"ligi uchun-U 1959-yilda adabiyot bo'yicha Nobel mukofotiga sazovor bo'lgan.
Kvazimodo she'riyatida ko'pincha odamlarning azob-uqubatlari, urushning ta'siri va notinch dunyoda ma'no izlash mavzulari o'rganilgan. Uning yozish uslubi klassik shakllarni zamonaviy sezgirlik bilan uyg'unlashtirgan va u zich, murakkab va o'ta ramziy she'riyat yaratishga intilgan italyan shoirlarining germetik harakati bilan bog'langan.
30-yillarda yolgʻizlik va hayotdan zerikishlik (germetizm) ruhida asarlar:
("Suv va Yer" 1930 )
("Gʻarq boʻlgan goboy", 1932)
("Erato va Apollion", 1936)
( "Sheʼrlar", 1938) yaratgan.
Fashizmga qarshi kurash yillarida oʻz sheʼriyatida mavjud ijtimoiy hayotga murojaat etgan:
("Kunma-kun", 1947)
( "Hayot—tush emas"1949)
("Soxta va tabiiy maysa" 1954), ("Tengsiz zamin" 1958) va boshqa asarlari vatanparvarlik, fuqarolik mavzularida yozilgan
Kvazimodo o‘z she’rlaridan tashqari tarjimon va esseist bo‘lib, Italiya va undan tashqarida adabiyot va madaniyatni targ‘ib qilishga hissa qo‘shgan. Uning italyan adabiyotiga ta’siri va xalqaro adabiy sahnaga qo‘shgan hissasi o‘z merosini qoldirdi.
@toponomik
👍1
#noodatiy
LATIMERIYA BALIG‘I
Latimeriya, odatda SELAKANT nomi bilan mashhur bo'lib, olimlar va jamoatchilikni hayratda qoldirgan noyob va qadimiy baliq turidir. Quyida Latimeriya baliqlari haqida ba'zi muhim faktlarni taqdim etamiz:
Qadimgi kelib chiqishi: Selakant ko'pincha "tirik fotoalbom" deb ataladi, chunki u taxminan 400 million yil oldin paydo bo'lgan lobli baliqlar avlodining bir qismidir. Bu uni umurtqali hayvonlarning eng qadimgi avlodlaridan biriga aylantiradi.
Qayta kashfiyot: 1938-yilda Janubiy Afrika qirg'oqlarida kutilmaganda tirik namuna topilgunga qadar selakant taxminan 66 million yil oldin yo'q bo'lib ketgan deb hisoblangan. Bu kashfiyot ilmiy jamoatchilikda katta hayajonga sabab bo'ldi.
Yashash hududi:
Chuqur dengizda yashovchilar kabi Latimeriya baliqlari ham chuqur dengizda yashovchi baliqlar boʻlib, odatda suv osti gʻorlari va suv osti qoyali choʻqqilarda taxminan 500–800 metr (1600–2600 fut) chuqurlikda yashaydi. Ular o'ziga xos ko'k rangi va oyoq-qo'llariga o'xshash lobli qanotlari bilan mashhur.
Noyob fiziologiyasi: Selakantlar bir qancha o‘ziga xos fiziologik xususiyatlarga ega, jumladan, bosh suyagidagi ilmoqli bo‘g‘im, tumshug‘idagi maxsus elektroreseptiv rostral organ va tuxum qo‘yishdan ko‘ra tirik tug‘ishning noodatiy usuli.
Muhofaza qilish holati: Selakant populyatsiyasining kamligi va chegaralanganligi sababli IUCN Qizil ro'yxatiga "zaif" turlar qatoriga kiritilgan. Ushbu qadimiy va sirli baliqni himoya qilish uchun tabiatni muhofaza qilish ishlari olib borilmoqda.
@toponomik
LATIMERIYA BALIG‘I
Latimeriya, odatda SELAKANT nomi bilan mashhur bo'lib, olimlar va jamoatchilikni hayratda qoldirgan noyob va qadimiy baliq turidir. Quyida Latimeriya baliqlari haqida ba'zi muhim faktlarni taqdim etamiz:
Qadimgi kelib chiqishi: Selakant ko'pincha "tirik fotoalbom" deb ataladi, chunki u taxminan 400 million yil oldin paydo bo'lgan lobli baliqlar avlodining bir qismidir. Bu uni umurtqali hayvonlarning eng qadimgi avlodlaridan biriga aylantiradi.
Qayta kashfiyot: 1938-yilda Janubiy Afrika qirg'oqlarida kutilmaganda tirik namuna topilgunga qadar selakant taxminan 66 million yil oldin yo'q bo'lib ketgan deb hisoblangan. Bu kashfiyot ilmiy jamoatchilikda katta hayajonga sabab bo'ldi.
Yashash hududi:
Chuqur dengizda yashovchilar kabi Latimeriya baliqlari ham chuqur dengizda yashovchi baliqlar boʻlib, odatda suv osti gʻorlari va suv osti qoyali choʻqqilarda taxminan 500–800 metr (1600–2600 fut) chuqurlikda yashaydi. Ular o'ziga xos ko'k rangi va oyoq-qo'llariga o'xshash lobli qanotlari bilan mashhur.
Noyob fiziologiyasi: Selakantlar bir qancha o‘ziga xos fiziologik xususiyatlarga ega, jumladan, bosh suyagidagi ilmoqli bo‘g‘im, tumshug‘idagi maxsus elektroreseptiv rostral organ va tuxum qo‘yishdan ko‘ra tirik tug‘ishning noodatiy usuli.
Muhofaza qilish holati: Selakant populyatsiyasining kamligi va chegaralanganligi sababli IUCN Qizil ro'yxatiga "zaif" turlar qatoriga kiritilgan. Ushbu qadimiy va sirli baliqni himoya qilish uchun tabiatni muhofaza qilish ishlari olib borilmoqda.
@toponomik
#toponim #etimologiya
ALAMDOR – Buxoro viloyati Romitan tumanidagi qishloq, Alamli – Buxoro viloyati Romitan tumani, Jizzax viloyati G‘allaorol tumanidagi qishloqlar. Alam (arabcha) – “bayroq, tug‘" ma’nosida.
Avvalgi davrlarda har bir muqaddas joyning o‘zining bayrog‘i bo‘lgan, u uyining oldiga ilingan, Uy egasi o‘limidan keyin ham ilinib turgan. Muqaddas joylar, qabristonlardagi aybsiz o‘ldirilgan qabrlarda yoki o‘sha qabristonlardagi daraxtlar tepasiga ilingan oq mato – alam deb atalgan.
Alamdor (forscha), Alamli (o‘zbekcha) – bayroqli, tug‘li joy. Bunday joylar muqaddas joylar hisoblanadi.
@toponomik
ALAMDOR – Buxoro viloyati Romitan tumanidagi qishloq, Alamli – Buxoro viloyati Romitan tumani, Jizzax viloyati G‘allaorol tumanidagi qishloqlar. Alam (arabcha) – “bayroq, tug‘" ma’nosida.
Avvalgi davrlarda har bir muqaddas joyning o‘zining bayrog‘i bo‘lgan, u uyining oldiga ilingan, Uy egasi o‘limidan keyin ham ilinib turgan. Muqaddas joylar, qabristonlardagi aybsiz o‘ldirilgan qabrlarda yoki o‘sha qabristonlardagi daraxtlar tepasiga ilingan oq mato – alam deb atalgan.
Alamdor (forscha), Alamli (o‘zbekcha) – bayroqli, tug‘li joy. Bunday joylar muqaddas joylar hisoblanadi.
@toponomik
#toponim #etimologiya
BESHARIQ TUMANI
BESHARIQ – Farg‘ona viloyati tarkibidagi shahar va tuman nomi. Tuman hududi, asosan, pasttekislik, tekislik, qir, toshloq va qumli chala cho‘llardan iborat. Janubi-g‘arbida qum barxanlari, sharqida Markaziy Farg‘onaning So‘x – Isfara massivi joylashgan.
Ayrim manbalarda Beshariq nomini quyidagicha izohlangan: “Qadimda aholi suvsizlikdan qiynalib ariq qazib, Ravot tomonidan suv olib kelingach, shodlanib bu ariqni “Behisht ariq” deb nomlaganlar, keyinroq bu yerni Beshariq deb talaffuz qilganlar.
Yana bir variantda esa:"suvsizlikdan qiynalgan xalq Sirdaryodan beshta ariq orqali suv o‘tkazib ichganlar, shunga bog‘liq holda Beshariq deb nomlangan deyiladi”.T.Nafasovning yozishicha, ariq so‘zi oldidan uch, besh, olti kabi sonlarning qo‘shilishi nutqda bor hodisa. Uchariq, Beshariq, Oltiariq nomlari shunday yaratilgan. Bunday nomlarning yaratilishida ariqni boshlangan joyida bir necha shoxobchalarga bo‘linishi nazarda tutiladi. Nom dastlab gidronim sifatida yaralgan, so‘ngra shu yaqin masofada paydo bo‘lgan aholi punktiga nom bo‘lib o‘tgan.
Ariq (ayiriq so‘zidan) – daryo, soy, kanal va boshqalardan sug‘orish, suv
bilan ta’minlash maqsadlarda inson kuchi bilan chiqarilgan suv shoxobchasi.Qadimdan har bir ariq sug‘oriladigan voha, kesib o‘tadigan maydon, shahar, qishloqlar yoki uni ochgan kishi nomi bilan atalgan. Katta ariq – anhor deyilgan. Anhor o‘zani kengroq, tubi chuqurroq, notabiiy suv yo‘lidan besh, ba’zan ko‘p yoki oz ariqqa bo‘lingan band quyisidagi joy – Beshariq. Tuman ma’muriy markazi Beshariq shahri (1983-yildan)
@toponomik
BESHARIQ TUMANI
BESHARIQ – Farg‘ona viloyati tarkibidagi shahar va tuman nomi. Tuman hududi, asosan, pasttekislik, tekislik, qir, toshloq va qumli chala cho‘llardan iborat. Janubi-g‘arbida qum barxanlari, sharqida Markaziy Farg‘onaning So‘x – Isfara massivi joylashgan.
Ayrim manbalarda Beshariq nomini quyidagicha izohlangan: “Qadimda aholi suvsizlikdan qiynalib ariq qazib, Ravot tomonidan suv olib kelingach, shodlanib bu ariqni “Behisht ariq” deb nomlaganlar, keyinroq bu yerni Beshariq deb talaffuz qilganlar.
Yana bir variantda esa:"suvsizlikdan qiynalgan xalq Sirdaryodan beshta ariq orqali suv o‘tkazib ichganlar, shunga bog‘liq holda Beshariq deb nomlangan deyiladi”.T.Nafasovning yozishicha, ariq so‘zi oldidan uch, besh, olti kabi sonlarning qo‘shilishi nutqda bor hodisa. Uchariq, Beshariq, Oltiariq nomlari shunday yaratilgan. Bunday nomlarning yaratilishida ariqni boshlangan joyida bir necha shoxobchalarga bo‘linishi nazarda tutiladi. Nom dastlab gidronim sifatida yaralgan, so‘ngra shu yaqin masofada paydo bo‘lgan aholi punktiga nom bo‘lib o‘tgan.
Ariq (ayiriq so‘zidan) – daryo, soy, kanal va boshqalardan sug‘orish, suv
bilan ta’minlash maqsadlarda inson kuchi bilan chiqarilgan suv shoxobchasi.Qadimdan har bir ariq sug‘oriladigan voha, kesib o‘tadigan maydon, shahar, qishloqlar yoki uni ochgan kishi nomi bilan atalgan. Katta ariq – anhor deyilgan. Anhor o‘zani kengroq, tubi chuqurroq, notabiiy suv yo‘lidan besh, ba’zan ko‘p yoki oz ariqqa bo‘lingan band quyisidagi joy – Beshariq. Tuman ma’muriy markazi Beshariq shahri (1983-yildan)
@toponomik
👍1
#toponim #etimologiya
DARAI ZANG
Darai Zang – Bu nom Sharafiddin Ali Yazdiy “Zafarnoma”sida “Darai Zangiy” shaklida yozilgan. Movarounnahrning janubiy qismida, hozirgi Surxondaryo viloyatining Boysun tumani hududida joylashgan qishloq. XIV–XV asrlarda muhim strategik ahamiyatga ega bo‘lgan.
746-(1345–1346)yili Darai Zangiy qishlog‘i yaqinida Chig‘atoy ulusi xoni Qazon Sultonxon bilan Amir Qazag‘an o‘rtasida jang yuz beradi va unda Qazon Sultonxon g‘olib keladi.
“Boburnoma”da 909-(1503–1504)yil voqealari bayonida Sulton Husayn mirzo Shaybonxonning Xurosonga bostirib kelishiga qarshi choralar ko‘rgani va o‘g‘li Badiuzzamon mirzoga Darai Zangda turishni buyurgani qayd etilgan.
“Badiuzzamon mirzo Balx va Shaburg‘on va Andxud qo‘rg‘onlarig‘a mazbut kishilarni qo‘yub, o‘zi Gurzvon va Darai Zangda ul ko‘histonni berkitsun” (B.103).
Bobur Movarounnahrdan Chag‘oniyonga va Qobuldan Samarqandga hamda u yerdan yana Qobulga qaytish safarlari chog‘ida uning yo‘li Darai Zang orqali o‘tgan.
@toponomik
DARAI ZANG
Darai Zang – Bu nom Sharafiddin Ali Yazdiy “Zafarnoma”sida “Darai Zangiy” shaklida yozilgan. Movarounnahrning janubiy qismida, hozirgi Surxondaryo viloyatining Boysun tumani hududida joylashgan qishloq. XIV–XV asrlarda muhim strategik ahamiyatga ega bo‘lgan.
746-(1345–1346)yili Darai Zangiy qishlog‘i yaqinida Chig‘atoy ulusi xoni Qazon Sultonxon bilan Amir Qazag‘an o‘rtasida jang yuz beradi va unda Qazon Sultonxon g‘olib keladi.
“Boburnoma”da 909-(1503–1504)yil voqealari bayonida Sulton Husayn mirzo Shaybonxonning Xurosonga bostirib kelishiga qarshi choralar ko‘rgani va o‘g‘li Badiuzzamon mirzoga Darai Zangda turishni buyurgani qayd etilgan.
“Badiuzzamon mirzo Balx va Shaburg‘on va Andxud qo‘rg‘onlarig‘a mazbut kishilarni qo‘yub, o‘zi Gurzvon va Darai Zangda ul ko‘histonni berkitsun” (B.103).
Bobur Movarounnahrdan Chag‘oniyonga va Qobuldan Samarqandga hamda u yerdan yana Qobulga qaytish safarlari chog‘ida uning yo‘li Darai Zang orqali o‘tgan.
@toponomik
#toponim #etimologiya
GO‘SPANDJALLOB – Buxoro viloyatining Romitan tumanidagi qishloq nomlaridan biri bo‘lib, forscha go‘sfand – “qo‘y, qo‘chqor” va jallob-“savdogar” ma’nolarini anglatadi. Demak, Go‘sfandjallob – “qo‘y savdosi bilan shug‘ullanadigan qishloq” ma’nosidadir.
@toponomik
GO‘SPANDJALLOB – Buxoro viloyatining Romitan tumanidagi qishloq nomlaridan biri bo‘lib, forscha go‘sfand – “qo‘y, qo‘chqor” va jallob-“savdogar” ma’nolarini anglatadi. Demak, Go‘sfandjallob – “qo‘y savdosi bilan shug‘ullanadigan qishloq” ma’nosidadir.
@toponomik
#toponim #etimologiya #mansab
DARG‘ABOG‘I – Buxoro viloyatining Qorako‘l tumanidagi qishloq nomi.
Darg‘a – darug‘a mo‘g‘ullarda viloyat, shahar, gubernator boshlig‘i ma’nolarini ifodalaydi (Л.БудаговСравнительный словарь, Т. I. C. 547).
Buxoro xonligida darg‘a – “soliq yig‘imchisining yordamchisi, tuman bo‘yicha hosilni xirmon bilan yig‘ib olishni ta’minlaydigan shaxs”.
Qo‘qon xonligida darg‘a-soliq yig‘imlari masalalari bilan shug‘ullangan. Bosh darg‘a-darg‘aboshi deb nomlangan. Qo‘qon xonligida Xudoyorxon davrida darg‘aboshi (“bosh darg‘a”) xon tuyalari va ularning haydovchilariga mas’ul mansabdor shaxslar nomlangan (А.Л. Троицкая. Каталог архива
Кокандского ханства. C. 539).
Xiva xonligida darg‘aning ma’nosi “kema kapitani” tarzida qayd etiladi
@toponomik
DARG‘ABOG‘I – Buxoro viloyatining Qorako‘l tumanidagi qishloq nomi.
Darg‘a – darug‘a mo‘g‘ullarda viloyat, shahar, gubernator boshlig‘i ma’nolarini ifodalaydi (Л.БудаговСравнительный словарь, Т. I. C. 547).
Buxoro xonligida darg‘a – “soliq yig‘imchisining yordamchisi, tuman bo‘yicha hosilni xirmon bilan yig‘ib olishni ta’minlaydigan shaxs”.
Qo‘qon xonligida darg‘a-soliq yig‘imlari masalalari bilan shug‘ullangan. Bosh darg‘a-darg‘aboshi deb nomlangan. Qo‘qon xonligida Xudoyorxon davrida darg‘aboshi (“bosh darg‘a”) xon tuyalari va ularning haydovchilariga mas’ul mansabdor shaxslar nomlangan (А.Л. Троицкая. Каталог архива
Кокандского ханства. C. 539).
Xiva xonligida darg‘aning ma’nosi “kema kapitani” tarzida qayd etiladi
@toponomik
#toponim #etimologiya
ISFARA – Farg‘ona vodiysidagi daryo.Tojikiston Respublikasining Sog‘d viloyatidagi shahar.
Asbar shaklidagi Isfara arab geograflari Ibn Havqal (БАГ, 2, 390, 397-betlar), Istaxriy (БАГ, 1, 334-bet) asarlarida eslatib o‘tilgan.
Etimologiyasi aniqlanmagan. Ammo qadimgi eron tilida aspabara – “chavandoz, otliq”.
Qadimgi davrlarda otchilik Markaziy Osiyoda, ayniqsa, Farg‘ona vodiysida rivojlanib, otchilikning gullab-yashnashiga hissa qo‘shgan edi.Nom shu omillardan kelib chiqqan bo‘lishi mumkin
@toponomik
ISFARA – Farg‘ona vodiysidagi daryo.Tojikiston Respublikasining Sog‘d viloyatidagi shahar.
Asbar shaklidagi Isfara arab geograflari Ibn Havqal (БАГ, 2, 390, 397-betlar), Istaxriy (БАГ, 1, 334-bet) asarlarida eslatib o‘tilgan.
Etimologiyasi aniqlanmagan. Ammo qadimgi eron tilida aspabara – “chavandoz, otliq”.
Qadimgi davrlarda otchilik Markaziy Osiyoda, ayniqsa, Farg‘ona vodiysida rivojlanib, otchilikning gullab-yashnashiga hissa qo‘shgan edi.Nom shu omillardan kelib chiqqan bo‘lishi mumkin
@toponomik
#toponim #etimologiya
JALAQUDUQ – Andijon viloyatidagi tumanning nomi.
Shu davrgacha bu nomning ma’nosi yomg‘ir suvidan (jala) paydo bo‘lgan quduq, deb ta’riflab kelinmoqdaki, bu mutlaqo noto‘g‘ri talqindir. Qadimda ko‘pgina otni bog‘lash uchun qator qoqilgan qoziqlarga arqon tortilgan va mana shu uzun arqonga otlar bog‘langan. Qoziqlarga tortilgan arqon turkiy tilda “jala” deb atalgan.Binobarin, “Jalaquduq” – “qator quduq” (bir necha quduq), degan ma’noni anglatadi.
Shuningdek, Andijon viloyatining Xo‘jaobod tumanida ham shunday nomli qishloq mavjud. Jala, ba’zan-do‘l, quduq.
Jalaquduq – “halokat qudug‘i”, “jala- bo‘ronli suv yig‘iladigan quduq” ma’nolarini anglatadi.
Wikipediyaga ko'ra:Jalaquduq va unga yondosh qishloqlar oʻramida yogʻingarchilik koʻproq boʻlganligidan, u yerlar ilgari qamishzor, toʻqayzor boʻlgan. Tuman nomi „jele“ yoki „jelak“ soʻzidan kelib chiqqan degan rivoyatlar bor: oʻtmishda mahalliy aholi zovur, buloq va quduqlarga jela tashlab baliq ovlagan ekan. Jela qoʻyiladigan quduqlar asta-sekin „jelaquduq“ deb ataladigan boʻlganmish. Keyinchalik bu nom talaffuzda oʻzgarib „jalaquduq“ yoki „jalolquduq“ shaklida qishloq, soʻngra tumanga nom boʻlib qolgan deyiladi.
@toponomik
JALAQUDUQ – Andijon viloyatidagi tumanning nomi.
Shu davrgacha bu nomning ma’nosi yomg‘ir suvidan (jala) paydo bo‘lgan quduq, deb ta’riflab kelinmoqdaki, bu mutlaqo noto‘g‘ri talqindir. Qadimda ko‘pgina otni bog‘lash uchun qator qoqilgan qoziqlarga arqon tortilgan va mana shu uzun arqonga otlar bog‘langan. Qoziqlarga tortilgan arqon turkiy tilda “jala” deb atalgan.Binobarin, “Jalaquduq” – “qator quduq” (bir necha quduq), degan ma’noni anglatadi.
Shuningdek, Andijon viloyatining Xo‘jaobod tumanida ham shunday nomli qishloq mavjud. Jala, ba’zan-do‘l, quduq.
Jalaquduq – “halokat qudug‘i”, “jala- bo‘ronli suv yig‘iladigan quduq” ma’nolarini anglatadi.
Wikipediyaga ko'ra:Jalaquduq va unga yondosh qishloqlar oʻramida yogʻingarchilik koʻproq boʻlganligidan, u yerlar ilgari qamishzor, toʻqayzor boʻlgan. Tuman nomi „jele“ yoki „jelak“ soʻzidan kelib chiqqan degan rivoyatlar bor: oʻtmishda mahalliy aholi zovur, buloq va quduqlarga jela tashlab baliq ovlagan ekan. Jela qoʻyiladigan quduqlar asta-sekin „jelaquduq“ deb ataladigan boʻlganmish. Keyinchalik bu nom talaffuzda oʻzgarib „jalaquduq“ yoki „jalolquduq“ shaklida qishloq, soʻngra tumanga nom boʻlib qolgan deyiladi.
@toponomik
#toponim #etimologiya
KATPUT – Farg‘ona viloyatining Oltiariq tumanidagi qishloq nomi.
Toponim tarkibidagi kat termini Yevroosiyo materigida eng keng tarqalgan va qadimgi iboralardan bo‘lib, “Avesto” va qadimgi sug‘d yozuvlarida tilga olinadi. Uy, boshpana, qishloq, shahar kabi ma’nolarini anglatadi.Put iborasi – yo‘l, so‘qmoq, ko‘prik kabi ma’nosida ishlatiladi.
Katput – yo‘l bo‘yidagi qishloq demakdir.
@toponomik
KATPUT – Farg‘ona viloyatining Oltiariq tumanidagi qishloq nomi.
Toponim tarkibidagi kat termini Yevroosiyo materigida eng keng tarqalgan va qadimgi iboralardan bo‘lib, “Avesto” va qadimgi sug‘d yozuvlarida tilga olinadi. Uy, boshpana, qishloq, shahar kabi ma’nolarini anglatadi.Put iborasi – yo‘l, so‘qmoq, ko‘prik kabi ma’nosida ishlatiladi.
Katput – yo‘l bo‘yidagi qishloq demakdir.
@toponomik
#toponim #etimologiya
ISPANZA – Samarqand viloyatining Urgut tumanidagi yirik qishloqlardan
biri.
O‘rta asr vaqfnomalarida Ispandiza tarzida qayd qilingan. Mazkur nomning etimologiyasi (ma’nosi) haqida fikr yuritgan olima O.I. Smirnova fikricha, “Ispanza” sug‘dcha Aspantarmatdiza – “yer ilohining qal’asi” so‘zidan kelib chiqqan. Samarqand yaqinida Ispandi qishlog‘i va Dami Ispandi nomli ariq ham bor.
@toponomik
ISPANZA – Samarqand viloyatining Urgut tumanidagi yirik qishloqlardan
biri.
O‘rta asr vaqfnomalarida Ispandiza tarzida qayd qilingan. Mazkur nomning etimologiyasi (ma’nosi) haqida fikr yuritgan olima O.I. Smirnova fikricha, “Ispanza” sug‘dcha Aspantarmatdiza – “yer ilohining qal’asi” so‘zidan kelib chiqqan. Samarqand yaqinida Ispandi qishlog‘i va Dami Ispandi nomli ariq ham bor.
@toponomik
#toponim #etimologiya
OXUNQAYNAR – qishloq. Farg‘ona viloyati O‘zbekiston tumani.
Qaynar – suv qaynab chiqadigan manba, suv otilib chiqadigan buloq; oxun – uyg‘urlarning umumqabul qilingan laqabi (Axunqaynar – uyg‘urlar bulog‘i)
@toponomik
OXUNQAYNAR – qishloq. Farg‘ona viloyati O‘zbekiston tumani.
Qaynar – suv qaynab chiqadigan manba, suv otilib chiqadigan buloq; oxun – uyg‘urlarning umumqabul qilingan laqabi (Axunqaynar – uyg‘urlar bulog‘i)
@toponomik
#toponim #etimologiya
TAYPOQ – Farg‘ona viloyati Dang‘ara tumanidagi qishloq va mahalla nomi. O‘zbek tilida bu so‘z yapaloq, biroz yassiroq degan ma’noda ishlatiladi.
Agar relyefga nisbatan olinsa, yassi, tekis joydagi qishloq ma’nosida ishlatilgan bo‘lishi mumkin
@toponomik
TAYPOQ – Farg‘ona viloyati Dang‘ara tumanidagi qishloq va mahalla nomi. O‘zbek tilida bu so‘z yapaloq, biroz yassiroq degan ma’noda ishlatiladi.
Agar relyefga nisbatan olinsa, yassi, tekis joydagi qishloq ma’nosida ishlatilgan bo‘lishi mumkin
@toponomik
#toponim #etimologiya
KAPADOKIYA
Kapadokiya - Turkiyaning Markaziy Anadoludagi tarixiy mintaqasi hisoblanadi. Kapadokiya nomi qadimgi forscha "Katpatuka" atamasidan kelib chiqqan bo'lib, "chiroyli otlar mamlakati" degan ma'noni anglatadi. Keyinchalik bu nom ellenizatsiya qilingan va "Kapadokiya" shaklini olgan.
Kapadokiya er. avv XVII-asrda Xettlarga borib taqaladigan boy va rang-barang tarixga ega. Keyinchalik Fors imperiyasi tarkibiga kirdi va oxir-oqibat Makedoniyalik Iskandar tomonidan bosib olindi. Rim va Vizantiya davrida Kapadokiya savdo va din chorrahasi sifatida muhim rol o'ynagan.
Mintaqa o'ziga xos landshafti bilan mashhur bo'lib, u yumshoq vulqon qoyalariga o'yilgan "peri baca"lari, qoya tuzilmalari va yer osti shaharlari bilan ajralib turadi. Ushbu qadimiy turar-joylar ilk masihiylar tomonidan ta'qiblardan qochish uchun ishlatilgan va Kapadokiya boy xristian tarixiga ega, ko'plab cherkovlar va monastirlar chiroyli freskalar bilan bezatilgan.
Zamonaviy davrda Kapadokiya o'zining noyob geologiyasi, havo sharlari va madaniy merosi bilan mashhur bo'lgan mashhur sayyohlik maskaniga aylandi. Uning tarixi, tabiiy go'zalligi va madaniy ahamiyati uni YuNESKOning Butunjahon merosi ob'ektiga aylantirib, butun dunyodan tashrif buyuruvchilarni o'ziga jalb qiladi.
@toponomik
KAPADOKIYA
Kapadokiya - Turkiyaning Markaziy Anadoludagi tarixiy mintaqasi hisoblanadi. Kapadokiya nomi qadimgi forscha "Katpatuka" atamasidan kelib chiqqan bo'lib, "chiroyli otlar mamlakati" degan ma'noni anglatadi. Keyinchalik bu nom ellenizatsiya qilingan va "Kapadokiya" shaklini olgan.
Kapadokiya er. avv XVII-asrda Xettlarga borib taqaladigan boy va rang-barang tarixga ega. Keyinchalik Fors imperiyasi tarkibiga kirdi va oxir-oqibat Makedoniyalik Iskandar tomonidan bosib olindi. Rim va Vizantiya davrida Kapadokiya savdo va din chorrahasi sifatida muhim rol o'ynagan.
Mintaqa o'ziga xos landshafti bilan mashhur bo'lib, u yumshoq vulqon qoyalariga o'yilgan "peri baca"lari, qoya tuzilmalari va yer osti shaharlari bilan ajralib turadi. Ushbu qadimiy turar-joylar ilk masihiylar tomonidan ta'qiblardan qochish uchun ishlatilgan va Kapadokiya boy xristian tarixiga ega, ko'plab cherkovlar va monastirlar chiroyli freskalar bilan bezatilgan.
Zamonaviy davrda Kapadokiya o'zining noyob geologiyasi, havo sharlari va madaniy merosi bilan mashhur bo'lgan mashhur sayyohlik maskaniga aylandi. Uning tarixi, tabiiy go'zalligi va madaniy ahamiyati uni YuNESKOning Butunjahon merosi ob'ektiga aylantirib, butun dunyodan tashrif buyuruvchilarni o'ziga jalb qiladi.
@toponomik
#tarix
LUI PASTER
Lui Paster (1822-1895) fransuz kimyogari va mikrobiologi bo'lib, mikrobiologiya va emlash sohasidagi kashshof faoliyati bilan mashhur. Uning kashfiyotlari yuqumli kasalliklarni tushunishda inqilob yasadi va zamonaviy mikroblar nazariyasining rivojlanishiga olib keldi.
Ilk hayot va ta'lim: Lui Paster 1822-yil 27-dekabrda Fransiyaning Dole shahrida tug'ilgan. Keyinchalik Parijdagi nufuzli "École Normale Supérieure" universitetida tahsil oldi, u yerda fizika va kimyo fanlari doktori ilmiy darajasini oldi.
Kasallikning germ nazariyasi: Pasterning fanga qo'shgan eng muhim hissasi kasallikning mikrob nazariyasini ishlab chiqish edi. U bakteriyalar va viruslar kabi mikroorganizmlar kasalliklarning paydo bo'lishi uchun mas'ul ekanligini ko'rsatdi va o'z-o'zidan paydo bo'lish haqidagi hukmron e'tiqodni rad etdi.
Pasterizatsiya: 1864-yilda Paster bakteriyalarni o'ldirish va buzilishning oldini olish uchun sut va vino kabi suyuqliklarni dastlab isitishni keyin tezda sovutishni o'z ichiga olgan pasterizatsiya jarayonini ixtiro qildi. O'shandan beri bu usul oziq-ovqat va ichimliklar sanoatida standart amaliyotga aylandi.
Emlash: Pasterning emlash bo'yicha ishi ham mashhur. U quturish va kuydirgiga qarshi birinchi muvaffaqiyatli vaktsinalarni ishlab chiqdi, immunologiya sohasiga asos soldi va son-sanoqsiz odamlarning hayotini saqlab qoldi.
Ilmiy meros: Paster o'zining yangi kashfiyotlaridan tashqari, Parijdagi Paster institutiga asos soldi va bu institut ilmiy tadqiqot va tibbiy davolanish bo'yicha yetakchi markazga aylandi. Uning ta'siri tibbiyot va sog'liqni saqlashdan-qishloq xo'jaligi va oziq-ovqat xavfsizligigacha bo'lgan ko'plab fanlar bo'ylab seziladi.
@toponomik
LUI PASTER
Lui Paster (1822-1895) fransuz kimyogari va mikrobiologi bo'lib, mikrobiologiya va emlash sohasidagi kashshof faoliyati bilan mashhur. Uning kashfiyotlari yuqumli kasalliklarni tushunishda inqilob yasadi va zamonaviy mikroblar nazariyasining rivojlanishiga olib keldi.
Ilk hayot va ta'lim: Lui Paster 1822-yil 27-dekabrda Fransiyaning Dole shahrida tug'ilgan. Keyinchalik Parijdagi nufuzli "École Normale Supérieure" universitetida tahsil oldi, u yerda fizika va kimyo fanlari doktori ilmiy darajasini oldi.
Kasallikning germ nazariyasi: Pasterning fanga qo'shgan eng muhim hissasi kasallikning mikrob nazariyasini ishlab chiqish edi. U bakteriyalar va viruslar kabi mikroorganizmlar kasalliklarning paydo bo'lishi uchun mas'ul ekanligini ko'rsatdi va o'z-o'zidan paydo bo'lish haqidagi hukmron e'tiqodni rad etdi.
Pasterizatsiya: 1864-yilda Paster bakteriyalarni o'ldirish va buzilishning oldini olish uchun sut va vino kabi suyuqliklarni dastlab isitishni keyin tezda sovutishni o'z ichiga olgan pasterizatsiya jarayonini ixtiro qildi. O'shandan beri bu usul oziq-ovqat va ichimliklar sanoatida standart amaliyotga aylandi.
Emlash: Pasterning emlash bo'yicha ishi ham mashhur. U quturish va kuydirgiga qarshi birinchi muvaffaqiyatli vaktsinalarni ishlab chiqdi, immunologiya sohasiga asos soldi va son-sanoqsiz odamlarning hayotini saqlab qoldi.
Ilmiy meros: Paster o'zining yangi kashfiyotlaridan tashqari, Parijdagi Paster institutiga asos soldi va bu institut ilmiy tadqiqot va tibbiy davolanish bo'yicha yetakchi markazga aylandi. Uning ta'siri tibbiyot va sog'liqni saqlashdan-qishloq xo'jaligi va oziq-ovqat xavfsizligigacha bo'lgan ko'plab fanlar bo'ylab seziladi.
@toponomik
👍1