AZOBNI KUCHAYTIRADIGAN NARSA NIMA?

Biror inson sizni xafa qildi. Yoki hayotingizda siz kutmagan, istamagan voqea sodir bo‘ldi. Siz xafa bo‘ldingiz. Alam qildi. Bu tabiiy. Ammo oradan vaqt o‘tsa ham, xayolingizda bir xil savollar aylanaveradi:

— Nega aynan men?
— Nega bunday bo‘ldi?
— Bunday bo‘lmasligi kerak edi!
— Men bunga loyiq emasdim!

Endi sizni faqat sodir bo‘lgan voqea emas, uning sodir bo‘lganiga qarshi ichki kurashingiz ham qiynay boshlaydi. Psixolog Kristin Neff o‘zining «Self-Compassion» asarida Zen an’anasiga oid bir g‘oyani keltiradi:

OG‘RIQ × QARSHILIK = AZOBLANISH

Bu matematik formula emas, balki inson ruhiyatini tushuntiruvchi model.

Og‘riq — hayotimizda yuz bergan noxush voqeaga tabiiy javobimiz.
Qarshilik esa — sodir bo‘lgan voqea yoki paydo bo‘lgan hissiyotni ichimizda rad etishimiz.

Masalan, yaqin insoningiz sizga xiyonat qildi. Xiyonatdan og‘riq his qilishingiz tabiiy. Ammo «U bunday qilmasligi kerak edi», «Nega men buni oldinroq sezmadim?», «Qanday qilib bunga yo‘l qo‘ydim?» degan fikrlarni qayta-qayta aylantirish og‘riqqa qo‘shimcha azob qo‘shishi mumkin.

Xo‘sh, yechim nima?

Qabul qilish. Lekin qabul qilish — sodir bo‘lgan ishni ma’qullash, xiyonatni oqlash yoki adolatsizlikka ko‘nish degani emas. Qabul qilish — «Bu voqea sodir bo‘lmasligi kerak edi» degan ichki kurashdan «Bu voqea sodir bo‘ldi. Endi men nima qila olaman?» degan pozitsiyaga o‘tishdir. Bu o‘zgarish voqeani ortga qaytarmaydi. Og‘riqni ham bir zumda yo‘qotmaydi. Ammo insonning o‘zini ortiqcha qiynashini kamaytirishi mumkin.

Kristin Neffning muhim g‘oyalaridan biri shuki, biz nafaqat boshimizga tushgan qiyinchiliklardan, balki o‘sha qiyinchilik paytida o‘zimizga qiladigan munosabatimizdan ham aziyat chekamiz. Ba’zan bizga azob berayotgan narsa faqat sodir bo‘lgan voqea emas, uning boshqacha bo‘lishi kerakligi haqidagi tinimsiz kurashimizdir.

💬 Sizningcha, inson boshiga tushgan adolatsizlikni qabul qilishi bilan unga taslim bo‘lishi o‘rtasida qanday farq bor?

Bir kuni belgilangan vaqtda muzeyga borishim kerak edi. Agar kech qolsam chipta kuyishi mumkin degan havotir bor edi. Bir soat avval yo’lga chiqsam bemalol ulgurib boraman dedim-da, taxi chaqirdim. Negadir taxi topilavermadi. Axiri bir taxi so’rovni qabul qildi va ekranda ko’rsatilgan vaqt bo’yicha 5 daqiqalik masofada edi.

Oradan 10 daqiqa o’ttiyamki, taxi joyidan qimirlamayapti. Asabiylashishni boshladim. Buyurtmani bekor qilib boshqattan chaqirdim. Unisi ham 6 daqiqa ko’rsatib 10 daqiqadan ortiq qimirlamay turdi va kelmadi. Ichim taranglasha boshladi. Betoqat bo’lib ayni shu kunda palakat bo’ladi deb bir joyda turolmay g’imirlay boshladim. 3-marta taxi chaqirdim va u kechikib bo’lsa ham keldi-da, yo’lni narigi betida to’xtadi. Qo’limni ko’tarib baqirishimni eshitmadi, birdan ikkita yoshi katta erkak va ayol yugurib men chaqirgan taxiga chiqib ketdi. Taxi adashib boshqa taxi chaqirgan odamlarni olib ketib qoldi. Fig’onim falakka chiqdi.

Kechikib bo’lsa ham muzeyga yetib bordim va kirishga muvaffaq bo’ldim. Bilasizmi, natijasi qayerda bilindi? Kutilmaganda taxilar bilan bog’liq omadsizlikka ichkaridan qarshilik qilish muzeyni ekskursiya qilish zavqidan bebaxra qildi. Maqsadim museyga kirib yangiliklardan hayratlanish edi. Kechikib bo’lsa ham o’sha imkoniyatga ega bo’ldim. Biroq, borishdan avvalgi vaziyatga ichimdagi asabiy qarshilik borganimda ham meni tark etmagandi. Neffning yondashuvi ana shunday muammo ustida ham ishlashga yordam beradi.

Abu Yusuf Kindiy musulmon olamida katta kalibrli faylasuflardan hisoblanadi. Teran fikrlari bilan meni qiziqtirib kelgan.

Qayg’u - sevgan narsasidan yoki orzu qilgan narsasiga erisha olmaslik oqibatida paydi bo’ladigan ruhiy og’riqdir.

Hayotimiz topmoq va yo’qotmoq orasida yashaydi. Bilasizmi, bu qayg’u bizga nimani eslatib turadi? Dunyoning o’tkinchi ekanligini.

Klonimni yaratyapman. Bu test versiyasi. Nima deysizlar? Men shunaqa qosh uchirib gapiramanmi? 😄

Hali beri uxlamaydiganlar bo’lsa, ovozli chat qilamizmi?

Yaxshi suxbat bo’ldi. Hammangizga rahmat! Boringizga shukur )))

Onam ekkan rayhonlarni payhon qilibdi. Bu shumtakaga nima jazo beraylik? Kelganida kichikkina edi. Hozir qappayib semiribdi.

PS: Quyonlarni nega qulog’idan ushlab ko’tarishlarini endi tushundim. Bo’lmasa tipirchilab timdalab tashlar ekan qo’lni.

Shu yili yozda “Iman invest” moliya kompaniyasi media marketingni yangi bosqichi uchun islomiy qadriyatlar bilan tanilgan, ijtimoiy tarmoqda ziddiyatsiz bo’lgan shaxslarni uchrashuvga taklif qilishgandi. Shular orasida men ham bor edim. Taqdimotda kompaniya yangi strategiya tuzayotgani va biz bilan hamkorlikda ishlash niyatlari borligini aytishdi. Tushundimki, halollik va odamlarning ishonchi borasida bizning yuzimiz kerak. Meni ham pul qo’yishga bir necha bora undashgan. Lekin, ko’nglim chopmay yurdim. Bugun esa kompaniya bilan hamkorlikda ishlayotgan shar’iy kengashi a’zosi Mahmud Usmon domla quyidagi bayonotni beribdilar. Ko’rib chiqsangiz foydadan holi bo’lmaydi. Ayniqsa, pul qo’yaman deb yurganlar yoki ikkalanayotganlar uchun. Kompaniya yashab qolishi uchun ancha murakkab tanlov ustida turibdi.

https://www.instagram.com/reel/De6eCMONHeZ/?dlrf=cjNzaWNhdjk5NWVu

Bir erkak xotiniga qilgan xiyonati haqida gapirib qoldi.

“Men ayolim bilan bir birimizni sevib oila qurganmiz. Turmushimizni boshida hammasi yaxshi edi. Bir dona farzandimiz bor. Men dasturchi bo’lib ishlayman. Ayolim esa uy bekasi edi. Uning asosiy vazifasi ro’zg’or ishlari, bolaga qarash va taom tayyorlashdan iborat edi. Bolamiz bog’cha yoshiga yetib o’zini eplab qolganidan keyin ayolimda ishlash istagi paydo bo’ldi. Tan olish kerakki, xotinim judayam tirishqoq, tashkilotchilikka salohiyati bor ayol edi. O’z kuchi bilan noldan kompaniya qurdi. Ishi online do’kon bo’lib, mijozlarga mahsulotlarni online yetkazib berardi. Ishi jadal suratda o’sa boshladi. Endilikda ayolim vaqti va energiyasini oilaviy vazifalaridan ishga qarata boshladi. Tabiiyki, uning oiladagi o’rni kamaygani sari uy-ro’zg’or ishlariga o’zim yordamlasha boshladim. Vaqtlar o’tgani sari bu vazifalarni asta sekin o’zimni zimmamga tushib qoldi. Ustiga utsak dasturchi bo’lganim uchun asosiy vaqtimni uyda o’tkaza olardim. Farzandimizni bog’chaga olib borib kelish, uylarni tozalab o’tirish, taom tayyorlash, bolamizni ovqatlantirish, unga qarash, oshxona ishlaridan tortib tozalikkacha meni vazifamga aylanib qoldi. Men ayolimni ishiga bo’lgan ishtiyoqi va rag’batini to’g’ri tushinib unga yordam beryapman deb o’yladim. Ayolim ishdan bo’shaganida kelib biz bilan vaqt o’tkazishta kuchi ham qolmaganidan ozgina suxbatlashardida keyin uxlab qolardi. Erta tongda biz bilan xayrlashgancha ishga ketardi. Hayotimiz ana shu garmoniyaga tushib qoldi. Bir kun farzandimizni bog’chasiga olib borganimda boshqa bolalarning onalari bilan suxbatlashib qolardik. Hammasi shu yerdan boshlandi. Bir ayol menga hurmat va e’tibor bilan boshqacha munosabatda bo’lardi. Oilaparvarligimni, uncha-muncha erkak men kabi ayol kishni to’g’ri tushinavermasligini aytib maqtadi. Bilishimcha, bu ayol eri bilan ajrashgan edi. Bolalarni bog’chaga olib kelish bahonasida u bilan uchrashib turadigan, ko’proq suxbat quradigan bo’ldik. U ayolda men xohlayotgan bir narsa bor edi. U meni mas’uliyatli, kuchki, irodali, suyansa bo’ladigan tayanch sifatida ko’rardi. Bu esa menga bo’lgan muhim e’tibor, kerak ekanligim, o’zimni erkak sifatida qayta his qilishimga sabab bo’lgandi. Ha, men oiladagi rolim o’zgarganidan beri o’zimni yetarlicha erkak sifatida his qilolmayotgan edim. Shu tufayli o’sha ayolga bog’lanib qolishim bir tomon, xotinimga qilayotgan xiyonatim ikkinchi tomondan vijdonimni qiynardi. Bir kun ayolim meni o’sha ayol bilan munosabatimni payqab qolbdi. Bilasizmi, u mendan bu ishni hech qachon kutmaganini va nega bunday bo’lganini o’ylayverib halovati yo’qoldi. Ayolim endi meni kechirmasa kerak deb o’ylagandim, ammo u o’rtamizdagi nikohimizni buzishdan ko’ra, o’zini aybdor his qila boshladi. Barcha vakolat va vazifalarini boshqa odamga topshirib o’zi oilaviy munosabatlarimizni tiklashga qaror qilmoqchi bo’ldi. Lekin, men uni bu qaroridan to’xtatdim. Ayb to’laqonli menda ekanini, bunda uning sira ham aybi yo’qligini ta’kidladim. Istasa ishini yana avvalgidek davom ettirishini, meni esa kechirishini iltimos qildim”.

Endi sizlarga savol bilan yuzlanmoqchiman. Insonni o’zini erkak va ayol ekanini yetarli darajada his qilishi uchun ularning oiladagi va ijtimoiy roli muhimmi yoki insonning kim ekanligida qanday vazifada bo’lishi ahamiyatsizmi? Voqeadagi er xotinning oiladagi va ko’chadagi rollari alishgani erning qilgan xiyonatini oqlaydimi yoki nega xiyonat qilganini tushintiradimi?

“Maktublar” audioloyihasini boshlashim uchun yetarlicha so’rovnoma o’tkazib oldim. Hozir menga bitta maktub kelib tushgan. Navbatdagi ishimiz audiomaktubni ovozlashtirib sizlarga taqdim qilganimda voqea va javobni uzun yoki qisqa ekanini baholab berasizlar. Ya’ni, voqeani bayon qilishga ketadigan vaqt hamda unga beriladigan javobni uzun yoki qisqa bo’lishiga munosabatingiz kerak.

Maktubni tez orada ovozlashtirib sinov tariqasida taqdim qilishimni istasangiz izohga “Qiziq” deb yozib qoldiring.