​Ustyurtda topilgan Maugli. Uning keyingi hayoti nima bo‘lgan?

1957-yilda bir guruh geologlar vertolyotdan bo‘rilarni otib tashlash uchun Ustyurt sahrosiga (Turkmaniston bilan Qoraqalpog‘istonning chegarasida, Sariqamish ko‘li atroflarida) ovga chiqadi. Geologlar bo‘ri to‘dasiga quvib yetib oladi, ammo, qochayotgan hayvonlar orasida taxminan besh yoshli bolaning yugurib ketayotganini ko‘rib hayratdan qotib qoladi. Bola ham bo‘rilar bilan birga osmondagi dushmandan qochib qutulishga harakat qilar edi.

Odamlar bolani har tomonlama qutqarishga qaror qilishadi va barcha bo‘rilarni otib tashlab, vertolyotni yerga qo‘ndirib, bolani ushlashga harakat qilishadi. Lekin ularga bolani tutish osonga tushmaydi. Bola xuddi bo‘ri bolasi kabi irillab yaqinlaganni tishlab, tepar edi. Geologlar amallab tutib uni birinchi navbatda, shifokorlarga yetkazishadi. Kichkina bolaning bo‘rilar orasiga qanday qilib tushib qolgani va uning ota-onasi kim bo‘lgani noma’lum edi. Kasalxonada unga oligofreniya tashxisi qo‘yiladi va Toshovuz ruhiy kasalliklar shifoxonasiga yotqiziladi.

Bundan keyin Jumani bir kasalxonadan ikkinchisiga tinmasdan ko‘chirib turishdi. U Toshovuzdan Ashxobodga, so‘ng Ashxobod yaqinidagi tog‘lar orasidagi Kalininskiy qishlog‘iga ko‘chib o‘tdi. Bu yerda, tog‘lar orasida moxovlar ham saqlanar edi. U, shuningdek, uran koni bilan tanilgan Qizilqoya (Krasnovodsk viloyati)ga ham yuborildi. Shu vaqtlarda turkmanistonlik kinorejissyorlar bu dahshatli joy haqida gapirishga harakat qilishdi, ammo ularga bunday qilish taqiqlandi.

90-yillarning boshlarida ommaviy axborot vositalarida turkmanistonlik Maugli haqida ma’lumot paydo bo‘lgandan so‘ng Moskvadan “Moskovskiy komsomoles“ gazetasi, “Ogonyok“ jurnali kabi yirik nashrlarning jurnalistlari u haqida material tayyorlash uchun Turkmanistonga tashrif buyurdi. Shu vaqtda ORTning “Vzglyad” dasturining boshlovchisi Vlad Listev Juma Jumayev haqida ko‘rsatuv tayyorlab, uning mashhurligini yanada oshirdi.
Kelgan jurnalistlar Jumani hayvonot bog‘iga olib borib, qafasda o‘tirgan bo‘rilarni ko‘rsatishar edi. Vlad Listevning so‘zlariga ko‘ra, Juma qafasdagi bo‘rilarni ko‘rganda juda hayajonlangan va uzoq vaqtgacha gapira olmay, bo‘rilar qafasiga kirishga jon-jahdi bilan uringan.

1992-yilda Jumani Ashxobodga olib kelganida, unga rejissyor Bulat Mansurov onasining rasmini chizishni iltimos qiladi. Ammo Jumayev bo‘rini chizardi. Juma yomon gapirganiga qaramay, unga nima deyilganini juda yaxshi tushungan. Mansurov unga: “Juma, bu bo‘ri“ desa, u shunchaki jilmayib qo‘yib, ko‘zlarida yosh bilan “Bu – onam” deb javob bergan.

Ushbu suhbatdan keyin rejissyor Bulat Mansurov “Turkman Mauglisi” nomli filmni suratga olishga qaror qiladi, lekin birnecha materiallar olgandan keyin unga taqiq qo‘yiladi.

Juma 37 yoshida pasport va nafaqaga chiqish huquqini oladi, lekin u umrining oxirigacha ruhiy kasalliklar shifoxonasidan chiqa olmaydi.

Jumaning navbatdagi joyi, avvalgi uran konlarida joylashgan Krasnovodskdan 300 kilometr uzoqlikdagi Qizilqoya tumani ruhiy kasalliklar shifoxonasi bo‘ldi. Bu joyda nurlanish kuchli edi.

(Davomi pastda) @usmonosphere

​Moskvadan kelgan psixiatr shifokor shaxsan o‘zi nurlanish bor-yo‘qligini tekshirish uchun shaxtalarning biriga tushadi, lekin shundan keyingi qolgan 3-yil umrini o‘zi shifoxonada o‘tkazadi.

Kasalxonaning yangi bosh shifokori lavozimiga tayinlangan Mishenko Vladimir Panfilovich o‘z xizmatini birinchi navbatda shifoxona joylashgan butun hududni dozimetr bilan o‘lchashdan boshlagan. Keyin u o‘z bemorlari uchun xavfsiz yangi joydan shifoxona izlashni talab qiladi. Lekin, ko‘p o‘tmay u ham sirli ravishda o‘lim topadi.

So‘ng Juma maxsus maktab-internatga o‘tkaziladi. Jurnalistlarning oxirgi intervyusi 1996-yilda bo‘lib o‘tgan, shundan keyin kasalxona eshiklari hamma uchun batamom yopiladi va Juma haqidagi ma’lumotlar to‘liq maxfiy bo‘lib qoladi. Uning keyingi hayoti qanday kechgani qorong‘u. Qachon va qanday sharoitda vafot etgani noma’lum. Shuni ta’kidlash kerakki, Juma dunyodagi boshqa Mauglilarga nisbatan ko‘proq umr ko‘rdi. Boshqalar 40 yoshgacha hayot bo‘lgan bo‘lsa, Juma taxminan 50-yil yashagan. Lekin, u bo‘rilar bilan taxminan 5-yil va odamlar bilan 40-yildan ortiq yashaganiga qaramay, odamlar jamiyatini tushuna olmasdan ketdi. Juma Jumayev fenomeni fan uchun ham yangi kashfiyot bo‘ldi. Uning ismi ilmiy adabiyotlarga ham kiritildi.

– Ustyurtdagi Mauglini, ya’ni Jumani Qoraqalpog‘iston hududida, ya’ni Sariqamish ko‘li atroflarida tutgan, — deydi qoraqalpog‘istonlik yozuvchi O‘mirbay O‘teo‘liyev. – Men Ustyurtdagi cho‘ponlardan bu voqeani ko‘p eshitganman. Bo‘rilarda juda ko‘p karomat bor.
*Suratda – Juma Jumayev. 1990-yil boshlari. Qizilqoya ruhiy kasalliklar shifoxonasi. Turkmaniston.
Suratni “Rodina” jurnali muxbiri Yuriy Kozirev olgan.

P.S: Uza’dan olindi

@usmonosphere

Magistraturaga kirolmaganlarni tabriklayman! Hech narsa yoʻqotganingiz yoʻq :)

@usmonosphere

Vatan pleylistini YouTubeda toʻliq holda tinglashingiz mumkin:

🤝 https://www.youtube.com/watch?v=_dXMxHYSs2g

Bugun Qamar kitoblar doʻkonidan sovgʻa va taklifnoma keldi. Oʻzim ish bilan koʻmilib, unpoqqing qilishga ulgurmagandim. Baraka topishsin, hamkasblarim (kotibam bilan shaxsiy operatorim) oʻzlari tayyorlab qoʻyishibdi hammasini.

Xullas, 7-sentyabr kuni Qamarning yangi doʻkoni ochiladi. Albatta boringlar. Usmonip taklif qildi desangiz, sizlarga maxsus chegirmalar bor ekan :)

@usmonosphere

​Deadline — oʻlim chizigʻi!

Har doim eng katta muammoyim dedlayn boʻlgan. Aniqrogʻi, dedlaynga ulgurish. Sababi, tabiatan boqi begʻam, bamaylixotir odamman. Lekin sohamdagi eng muhim jihat ishni muddatida topshirish. Chunki tarjimon kitob yoki matnni vaqtida topshirmasa, boshqa hech qaysi ish reja qilingan vaqtda boʻlmaydi.

Hozirgacha yuzlab (ehtimol, minglabdir) katta-kichik matnlar ustida sidqidildan ishladim. Lekin shular orasida muddatida yoki avvalroq topshirganlarim 30% chiqsa katta gap.

Nil Gayman bir nutqida bu mavzu chiroyli yoritilgandi. Uning fikricha, frilanser/ijodkor uchun 3 ta muhim talab bor: sifat, narx va dedlayn. Ammo hali hech kim uchalasiniyam qoyillata olmagan, menimcha. Ya’ni buyurtmachi vaziyatga qarab shu uch unsurning biriga koʻz yumadi. Masalan, tarjima sifati yaxshi va muddatida topshirilsa, qimmat narxga koʻnadi. Yoki sifat yaxshi va narxi hamyonbop boʻlsa, dedlayn oshib ketganda ham qabul qiladi. Yoki boʻlmasa, dedlaynga amal qilib, arzongina narxda ishni qilib bersangiz, sifat borasida sizga e’tiroz qilmaydi.

(Shu joyida eslatma: Mabodo, kimningdir buyurtmasini choʻzayotgan boʻlsam bilingki, sizlarni oʻta sifatli tarjimalar kutayotir!)

Lekin dedlaynga bee’tiborlik sabab koʻp pand yeganman. Masalan, yaqindagina tarjimonlar uchun Ogahiy mukofotiga hujjat topshira olmadim. Dissertatsiyam himoyasi kechiktirildi. 2 yildan beri “Mard oʻgʻlon” mukofotiga hujjat yigʻishga “ulgurmay qolaman” va hokazo.

Hozir bu postni ham poyezdda yozyapman. Qizigʻi, 23:29 da joʻnaydigan poyezdga minish uchun 23:25 da vokzalga yetib keldim. Oyigʻimni qoʻlimga olib chopib, halloslab kelib, bir soat deganda mana endi nafasimni rostlab oldim. Toʻgʻri, shu paytgacha koʻplab loyihalarda oxirgi kuni hujjat topshirib ham qabul qilinganman, oxirgi daqiqalarda ulgurgan poyezdlarim ham anchagina. Ammo bugundan shu kamchilik ustida jiddiy ishlashni oʻyladim. Ushbu kuz “taym menejmenti”ni oshirish fasli boʻlgʻay. Illo, dedlaynga befarq kishi roʻshnolik koʻrmas!

Mayli, bizga oq yoʻl :)

@usmonosphere

Buxoro biennalesiga borib, kontentlar olib, longridlar yozib qaytishni istaydi bu koʻngil. Homiylar boʻlsa, aloqaga chiquringlar :)

@usmonosphere

Qani savollar, duolar, qargʻishlar, olqishlar va hokazolar boʻlsa, gumburlatib yuboringlar. Qiziqlariga kanalda javob yozaman

🦈 t.me/anonaskbot?start=sanduvoch

Mana bu postimda “homiylar” deb birorta media nashrni nazarda tutgandim. Ya’ni nimadir yozsam, chop etadigan va gonorar toʻlaydigan sayt, jurnal va hokazo.

Lekin bugun dinozavrlar davridan buyon kuzatadigan obunachim shuncha pul donat qildi. Buxoro biennalesiga boring, nimadir yozing, oʻqiylik deb. Zoʻr-a?

Rahmat sizga, oqkoʻngil va san’atsevat inson!

@usmonosphere

Avlodlar oʻrtasidagi tafovutni shu yerdan bilsa ham boʻladi:

“Kel, ey soqiy…” — Rustam Gʻoipov
“Kel-kel, money*” — Shahriyor Rep

*money = soqqa

@usmonosphere

Avtomobildan saqlaning)

@usmonosphere

“Опасида 8, укасида эса 8,5 балл” – IELTS’дан юқори балл олган китобхонлар оиласи

Маъмура Қутлиева фарзандларига ҳақиқий намуна — у 1000 дан ортиқ турли мавзудаги китобларни ўқиб тугатган. Фарзандлари учун уйида кичик кутубхона ташкил қилган. Опа-ука ёш бўлишига қарамай 200 дан ортиқ китобни мутолаа қилиб улгурган. Улар яқинда IELTS имтиҳонини топшириб, биринчи уринишдаёқ юқори балларни қўлга киритди. Болалар айни вақтда 3 та тилда эркин сўзлаша олади. Kun.uz мухбири оиланинг меҳмони бўлиб, у ердаги муҳит, ёш китобхонларнинг мақсадлари ҳақида гаплашди.

📹 ВИДЕОНИ ТОМОША ҚИЛИНГ

АЙЛАНИБ-ЎГИРИЛИБ

Қошларинг – Бухоро,
Кўзинг – Хоразм,
Юзингни, дилоро,
Чизганга таъзим!
На кўлман, на саҳро,
На шаҳри азим –
Ўргилсун қулинг!

Лабларинг атиргул баргидан майин,
Гапларинг майиздек – мулойим, ширин.
Оловсан, совутмас елпиғичларинг,
Ингичка белингда белбоғичларинг,
Кўзимга қадалсин тўғноғичларинг –
Ўргилсун қулинг…

Парига эврилдинг,
Фарғона бўлдим
Ва куйлаб ўлтирдинг,
Чордона қурдим,
Ҳар кеча ўлдирдинг,
Мардона ўлдим –
Ўргилсун қулинг…

Қанийди, чорласанг, каптардай учсам,
Шамолдай шовуллаб, кўчкидай кўчсам,
Қанийди, бошингдан ўгириб ичсам,
Амударёни,
Сирдарёни ҳам –
Ўргилсун қулинг!

– Сенга қай куй ёқар?
– Ёзилмагани...
– Сенга қай йўл ёқар?
– Босилмагани.
– Сенга қай гул ёқар?
– Узилмагани.
Ўргилсин қулинг!

Нега мен бўзларман тўрт томонингда?
Нега мен изларман бахтиёрлигим?
Нега мен музтарман,
нега ёнингда
Эсимдан чиқади шаҳриёрлигим,
Ўргилсун қулинг!

Шаҳриёр Шавкат

https://t.me/shahriyor_shavkat

Bu jahonda senki borsan, koʻnglim yayraydi,
Senki borsan tunlar ham menga charogʻon.

@usmonosphere

Kecha butunjahonda avtomobilsiz kun edi. Jumladan, (yaxshiyamki) Toshkentda ham.

Lekin havo…

@usmonosphere