Birinchidan:
Matematikani cheksiz oʻyinga aylantirish kerak.

Simon Sinekning "Cheksiz oʻyin" haqidagi teoriyasi bor. Bunga koʻra, hayotdagi faoliyatimiz "chekli" va "cheksiz" oʻyinlarga boʻlinadi.

Chekli oʻyin bu aniq vaqt, aniq qoida berilgan, shartlar oldindan belgilangan oʻyin. Masalan, futbol oʻyini "chekli" oʻyin. Chunki unda aniq vaqt belgilangan (90 daqiqa), aniq qoidalar bor va gʻolib kim boʻlishi uchun aniq, oldindan belgilangan shartlar bor.

Cheksiz oʻyin esa aniq vaqt bilan belgilanmagan, qatnashchilari va qoidalari aniq boʻlmagan, gʻolib kimligi aniq kelishilmagan oʻyin. Masalan, hayot cheksiz oʻyin, shuningdek, biznes, sevgi yoki oilani ham cheksiz oʻyin qatoriga qoʻshish mumkin. Misol uchun, biznesda, qancha vaqt boʻlish maʼlum emas, aniq oldindan kelishilgan qoidalar yoʻq, kim gʻolib deb atalishi kelishilmagan, bugun magʻlub deyilgan odam, ertaga gʻolib boʻlib ketishi mumkin.

Xoʻsh, taʼlim-chi? Taʼlim qanaqa oʻyin?

Bizda, taʼlimni "chekli oʻyin" qatoriga kiritishni yaxshi koʻrishadi. Masalan, matematika fanidan kimdir tayyorlanmoqchi boʻlsa, odatda aniq maqsadda (biror imtihon uchun) aniq belgilangan muddat (imtihongacha) tayyorlanishadi, natija aniq (imtihondagi ishtiroki natijasi). Bu axvolda bolaning bilim olishi oʻsha imtihon shartlariga oʻta bogʻliq boʻlib qoladi, imtihon tugagandan keyin unda yana matematika fanidan tayyorgarlikni davom ettirish uchun motivatsiya boʻlmaydi.

Agar matematikani rivojlantirish borasidagi loyihalarda biror imtihon olish koʻzda tutiladigan boʻlsa, mana shu faktorni inobatga olish shart! Bolaga bu oʻyin davom etishi, matematika bilan shugʻullanish bir kunlik emasligini, bugun yengsang ham, yengilsang ham toʻxtash kerak emasligi haqidagi signalni yetkazish, loyiha rejasini shunga moslab tuzish kerak.

@ustozuz
©️ Otabek Raxmonberganov

Ikkinchidan:
Dofamin narkomaniyasiga barham berish kerak.

Biz biror muvaffaqqiyatga erishsak, biror muammoni hal qilsak, qoniqish hosil qilamiz. Olimlar bu vaqtda organizmda "dofamin" (inglizcha dopamine) deb ataluvchi modda ajralib chiqishini aytishadi va shu modda bizdagi qoniqish hissi uchun javobgar deyishadi.

Taʼlim jarayonida, ayniqsa boshlangʻich sinflarda oʻqituvchilar bu faktordan juda koʻp foydalanishadi. Masalan, oʻqituvchiga koʻproq, oson topshiriqlar berib, (oʻzi boshlangʻich sinflarda topshiriqlar qiyin emasku), ularda bu topshiriqlarni yechib, qoniqish hosil qilish (dofamin ishlab chiqarish) orqali fanga qiziqtirish, bolaga oson taʼlim berishga harakat qilishadi.

Bundan tashqari, mental arifmetikaga oʻxshagan turli "innovatsion usullar"da ham aynan mana shu dofamin effektidan unumli foydalanib, bolani darsga, oʻquv markazga qiziqtirib ushlab turishda unumli foydalanishadi.

Bular yaxshi, bolani fanga, taʼlimga qiziqtirib, uning qiyinchiliksiz, oʻz xoxishi bilan taʼlim olishiga yordam beradi, lekin "asalning ham ozi shirin": oson, tez natijaga erishib, qoniqish hissini tuyishga oʻrganib qolgan bolaga (dofamin narkomaniga) fikrlash talab qilinadigan topshiriqlarni ishlatish qiyin. Sababi, 1 daqiqada 10-15 ta topshiriqni bajarib, 10-15 marta "doza olayotgan" bola bittagina topshiriqni bajarish uchun 10-15 daqiqa vaqt va toʻliq konsentratsiya sarflanishiga chiday olmaydi, bunday topshiriqlarni ishlamaydi.

Jamiyatda matematikani haqiqatda rivojlantirmoqchi boʻlsak, mana shunaqa "firibgarlik"lardan qutilishimiz shart! Har qanday loyihada mana shu faktorni inobatga olishimiz kerak!

@ustozuz
©️Otabek Raxmonberganov

Uchinchidan:
Matematika faqat 2x2=4 emas, fikrlash fani!

Toʻgʻri, maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi oʻtkazadigan sinov, tanlov yoki musobaqalarda aniq formula yordamida hal qilinadigan topshiriqlar berishga majbur, ular matematika fanining maktab dasturiga asoslanishga majbur, lekin aynan yoshlar ishlari agentligi shu yoʻnalishda biror "challange", musobaqa yoki tanlov tashkil qilmoqchi boʻlsa, bu narsadan voz kechgani maʼqul.

Oʻzim maktabda oʻqituvchi boʻlib ishlayman, bundan tashqari oʻquv markazlarim bor, bolalarga matematika, mantiqiy va tanqidiy fikrlash yoʻnalishlarida dars berib kelaman va ayta olamanki, bolalarimiz aniq formulaga asoslanib yechiladigan, aniq "shablon"ga tushadigan topshiriqlarni yechishga ancha usta. Lekin topshiriqqa oddiy fikrlash, tushunish va ijod qilish elementi qoʻshilsa, bu oʻquvchilarning juda katta foizini oʻyindan chiqarib yubora oladi.

Shuning uchun agar tanlovlar, musobaqalar tashkil qilmoqchi boʻlsak, ayniqsa yoshlar agentligi, faqat mantiqiy fikrlash, turli boshqotirmalar, IQ testlar yoʻnalishida tashkil qilishi maqsadga muvofiq.

@ustozuz
©️Otabek Raxmonberganov

Toʻrtinchidan:
Matematikani rivojlantirmoqchi boʻlsak, oʻqish savodxonligini, oʻqib tushunishni, tanqidiy fikrlashni rivojlantirishimiz shart!

Bolalarga dars berish mobaynida qiziq narsani payqash qiyin emas: Bolalarning topshiriqni ishlay olish-olmaslik foizi topshiriq shartidagi soʻzlar miqdoriga teskari proporsional. Yaʼni, hattoki topshiriq oddiy, 2-3 sinf darajasida boʻlsa ham, lekin topshiriq katta matndan tashkil topgan boʻlsa, bu topshiriqni ishlay oladigan oʻquvchilar soni kam boʻladi.

Oʻzim matematika fanidan tayyorlanayotgan oʻquvchilarimdan biror sinov olmoqchi boʻlsam, sinovga oʻqib tushunish boʻyicha topshiriqlarni qoʻshishni yaxshi koʻraman. Matematika va mantiq darslarimda ham aynan katta hajmli topshiriqlarni oʻqib tushunish boʻyicha maxsus darslar ham mavjud.

Biror loyiha tashkil qilinadigan boʻlsa, bu omilni ham eʼtiborga olish maqsadga muvofiq.

@ustozuz
©️Otabek Raxmonberganov

Hozircha bu boradagi hayolimga kelgani shular. Bu boradagi har qanday loyihada hamkorlik taklif qilinsa, jon deb yordam berishga tayyorman.

Viloyatlar boʻyicha natijalar: 👇

Xorazm viloyati

Andijon viloyati

Buxoro viloyati

Fargʻona viloyati

Jizzax viloyati

Namangan viloyati

Navoiy viloyati

Qashqadaryo viloyati

Qoraqolpogʻiston Respublikasi

Samarqand viloyati

Sirdaryo viloyati

Surxondaryo viloyati

Toshkent viloyati