Сунъий интеллектни ривожлантиришга сармоя қилинганида, ундан ҳимоя қилишга ҳам тегишли сармоя киритиш жуда муҳим (уни СИ йўналишида мақсадсиз сарф деб ҳисобланса риск ортаверади)

Охирги кунларда хакерлар атакалари бўйича дунёда жуда кўп янгиликлар чиқмоқда. Масалан, BINANCE биржасидан 6 млрд доллардан ортиқ маблағлар ўғирлангани тасдиқланди. СИдан сўраса яна кўплаб мисоллар беради: https://share.gemini.google/snFw4XVANeO1

Яқинда 27 млн маълумот чиқиб кетди деб шов-шув қилган https://t.me/butterfly_grp мақсади ҳам айнан шу масалага эътибор қаратиш бўлганлигини ўзида ҳам ёзиб чиқибди. Лекин ҳозир тарқалмади дегани, зудлик билан чоралар кўрилмаса, эртага бундай ҳолат бўлмаслигига кафолат дегани эмас!!!

Сунъий интеллект эски ишлатилаётган тизимларда заифликларни аниқлаш бўйича жуда катта революцияни бошлаб берди. Gemini тайёрлаган графикка эътибор қилсангиз, аввалгиларига қараганда, ҳозир аниқланаётган заифликлар сони бир неча бараварга ортиб кетди.

Шунинг учун, барча давлат, нодавлат ва тижорат ташкилотлари ўз тизимларида доимий равишда ушбу заифликларни вақтида тузатиб боришлари зарур бўлади.

Рисклар кескин ортиб бораётгани сабабли тизимларни яратишга ва юритишга масъул идоралар ва компаниялар томонидан Киберхавфсизлик учун қўшимча молиялаштириш кўзда тутилиши ва мутахассислар тайёрланиши зарур.

Ўша мутахассислар ДХХ Киберхавфсизлик маркази тавсиялари https://t.me/cyber_csec_uz ва уларнинг UzCERT хизмати https://t.me/uzcert_live хабарларидаги янги топилган заифликлар ҳақида ўқиб, зудлик билан тизимларни тузатиш чораларини кўриши шарт!

Акс ҳолда, рақамлаштириш ва СИ ривожи борган сари хавфни ортишига сабаб бўлаверади.

Бу ҳолат келажакда юқори даромадли ишга эга бўлмоқчи бўлган ёшларга қўшимча эслатма ва имконият. Киберхавфсизлик бўйича мутахассис бўлишга ҳаракат қилинг! Уларга ўзимизда ҳам, чет элда ҳам талаб ортаверади. Шунинг учун, Cyber University давлат университетини танлашни тавсия қиламиз. Албатта, ТАТУ, INHA, Amity, Acharya университетларида ҳам Киберхавфсизлик йўналишларини кучайтиришга эътибор қаратилади.

SI-agentlar analitiklar va ML-muhandislarga qanday yordam berishi: YSDAʼdan intensiv
 
2026-yil 23–27-noyabrda Yandex School of Data Analysis (YSDA) AI Analytics Week oʻtkazadi. Yandex  ekspertlari maʼlumotlarni tayyorlashdan tortib prognozlar tuzish va tajribalarni loyihalashgacha LLM va SI-agentlardan qanday foydalanishni koʻrsatadi.
 
Nimalarni koʻrib chiqamiz:
● Analitik ishida SI-vositalar
● LLM bilan maʼlumotlarni tozalash, RAG-payplaynlar
● Tajribalarda LLM: tanlanma, stratifikatsiya, sintetik nazorat
● Agent tizimlari arxitekturasi, MCP orqali maʼlumotlarga kirish
 
Ishtirok etish uchun SQL, Python boʻyicha mustahkam baza, statistika va ML asoslari kerak.
 
👉 22-noyabrgacha roʻyxatdan oʻting. Sizni YouTubeʼda savol berish imkoniyati bilan 5 kunlik videotranslyatsiyalar kutmoqda.

https://t.me/uzbekdevs

#multicast #wiki #uzbekdevs

Multicast

Ma'lumotlarni bitta manbadan faqat tanlangan guruh a'zolariga uzatish imkonini beradi. IPTV, real vaqtli media va moliyaviy ma'lumotlarni tarqatishda trafikni tejash uchun xizmat qiladi. Paketlar tarmoqning kerakli nuqtalarida nusxalanib, faqat guruhga a'zo qabul qiluvchilarga yetkaziladi.

👉 uzbekdevs.uz/wiki/multicast

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#capacitor #texnologiya #uzbekdevs

Capacitor (Mobile)

Capacitor web ilovalarni Android va iOS platformalarida ishga tushirish imkonini beradi. Kamera, fayl tizimi va bildirishnomalar kabi mahalliy APIlarga ulanadi.

👉 uzbekdevs.uz/capacitor

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#rendering #wiki #uzbekdevs

Rendering

Grafik ma'lumotlar, yorug'lik va materiallar asosida yakuniy tasvir yoki video kadrini yaratish jarayonidir. U o'yinlarda real vaqtda yoki animatsion filmlarda oldindan hisoblab chiqarish orqali ishlatiladi. Geometriya va teksturalarni qayta ishlab, ekrandagi piksellarning rangini aniqlashga xizmat qiladi.

👉 uzbekdevs.uz/wiki/rendering

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#multi_leader_replication #wiki #uzbekdevs

Multi-Leader Replication

Bir nechta tugun mustaqil ravishda ma'lumot yozishni qabul qilib, o'zgarishlarni o'zaro almashadi. Bu usul turli hududlardagi foydalanuvchilarga tezroq kirish imkonini beradi va tizimning ishdan chiqishga chidamliligini oshiradi. Parallel yozilgan ma'lumotlar orasidagi ziddiyatlar maxsus qoidalar yoki algoritmlar yordamida hal qilinadi.

👉 uzbekdevs.uz/wiki/multi-leader-replication

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#locale #wiki #uzbekdevs

Locale

Dasturda matn, son, sana va valyuta kabi ma'lumotlarni ma'lum bir til va hudud qoidalariga moslashtirish uchun ishlatiladi. U foydalanuvchiga ma'lumotlarni o'zi tushunadigan formatda ko'rsatish va alifbo tartibida to'g'ri saralash imkonini beradi. Sozlamalar to'plami orqali vaqt, ko'plik qoidalari va raqamlar ajratgichlari hududiy standartlarga muvofiq belgilanadi.

👉 uzbekdevs.uz/wiki/locale

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#certificate_rotation #wiki #uzbekdevs

Certificate Rotation

Amaldagi sertifikat va unga bog‘liq kalit materiallarini rejalashtirilgan yoki favqulodda ravishda yangisiga almashtirish orqali xavfsizlik ta'minlanadi. Jarayon davomida yangi kalit juftligi chiqariladi va eski ma'lumotlar xavfsiz yo‘q qilinadi. Bu usul kalitlar kompromiss bo‘lish xavfini kamaytiradi va kriptoperiodni boshqarish imkonini beradi.

👉 uzbekdevs.uz/wiki/certificate-rotation

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#teardown #wiki #uzbekdevs

Teardown

Test tugagach, yaratilgan resurslarni tozalash va muhitni avvalgi holiga qaytarish imkonini beradi. U ma'lumotlar bazasidagi yozuvlarni o'chirish, vaqtinchalik fayllarni olib tashlash va ochiq ulanishlarni yopish uchun xizmat qiladi. Bu jarayon testlar orasida ma'lumotlar aralashib ketishining va ortiqcha resurslar qolishining oldini oladi.

👉 uzbekdevs.uz/wiki/teardown

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#clock_cycle #wiki #uzbekdevs

Clock cycle

Raqamli tizimlardagi komponentlarga ma'lumotni qachon qabul qilish va keyingi bosqichga o'tishni belgilovchi vaqt tayanchidir. U protsessorning ishlash tezligini va hisoblash bosqichlarini tartibga solish uchun xizmat qiladi. Chastotani boshqarish orqali qurilmaning unumdorligini oshirish yoki quvvat sarfini kamaytirish mumkin.

👉 uzbekdevs.uz/wiki/clock-cycle

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#static_typing #wiki #uzbekdevs

Static Typing

O‘zgaruvchilar turlari dastur ishga tushishidan oldin tekshiriladi. Bu xatolarni erta aniqlash, kodni optimallashtirish va muharrirning avtomatik to‘ldirish imkoniyatini yaxshilashga yordam beradi. Katta kod bazalari va xavfsizlikka muhim tizimlarda modul chegaralarini ravshanlashtirish uchun foydalaniladi.

👉 uzbekdevs.uz/wiki/static-typing

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#semantic_versioning #wiki #uzbekdevs

Semantic Versioning

Dastur versiyalarini MAJOR. MINOR. PATCH ko‘rinishida belgilash orqali o‘zgarishlar public API mosligiga qarab raqamlanadi.

👉 uzbekdevs.uz/wiki/semantic-versioning

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#jupyter_notebook #wiki #uzbekdevs

Jupyter Notebook

Kod, matn va vizualizatsiyani bitta interaktiv hujjatda birlashtiruvchi veb-asosidagi vositadir. U dasturlash kodini bosqichma-bosqich sinab ko'rish va natijalarni darhol ko'rish imkonini beradi. Ma'lumotlar fani va ta'lim sohasida kodni tushuntirish matnlari bilan birga taqdim etish uchun ishlatiladi.

👉 uzbekdevs.uz/wiki/jupyter-notebook

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#checksum #wiki #uzbekdevs

Checksum

Ma’lumotlar uzatish yoki nusxalash jarayonida tasodifiy xatolar yuz berganini aniqlash uchun maxsus ixcham qiymat hisoblanadi. Qabul qiluvchi natijalarni solishtirish orqali fayl yoki paketning butunligini tekshiradi. Ushbu usul IP, TCP va UDP kabi tarmoq protokollarida hamda fayllarni yuklab olganda xatoliklarni topishda ishlatiladi.

👉 uzbekdevs.uz/wiki/checksum

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#distillation #wiki #uzbekdevs

Distillation

Katta va kuchli modeldagi bilimlarni kichikroq modelga o‘tkazish orqali modelni siqish imkonini beradi. Kichik model katta modelning javoblariga taqlid qilib, kamroq xotira va resurs sarflagan holda ishlaydi. Bu usul mobil qurilmalar va cheklangan imkoniyatli tizimlarda sifatli modellarni ishlatish uchun xizmat qiladi.

👉 uzbekdevs.uz/wiki/distillation

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#pid #wiki #uzbekdevs

PID

Operatsion tizim har bir ishga tushgan jarayonni boshqarish va resurslarni taqsimlash uchun unga raqamli identifikator beradi. Ushbu raqam orqali tizim jarayon holatini nazorat qiladi, signal yuboradi va ularning o‘zaro bog‘liqligini aniqlaydi. Jarayon tugagach, uning raqami keyinchalik boshqa yangi jarayonlarga qayta berilishi mumkin.

👉 uzbekdevs.uz/wiki/pid

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#min_max_heap #wiki #uzbekdevs

Min-Max Heap

Min-Max Heap — juft darajalarda minimum, toq darajalarda maksimum shartini saqlab, ikkala ekstremumni tez beradigan binary heap. Tushuncha ma’lumotlar tuzilmasi yoki matematik modelning aniq xususiyatini bildiradi. Uni to‘g‘ri qo‘llash uchun saqlanadigan invariant, qo‘llab-quvvatlanadigan amallar va ularning murakkablik kafolatlari birgalikda ko‘riladi.

👉 uzbekdevs.uz/wiki/min-max-heap

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#c #texnologiya #uzbekdevs

C (Desktop, Mobile)

C tizim dasturlashining asosiy tillaridan biri bo'lib, xotira, pointer, jarayon va apparatga yaqin ishlashni aniq boshqarish imkonini beradi. Operatsion tizimlar, drayverlar, embedded qurilmalar, kompilyatorlar va yuqori unumdor kutubxonalar ko'pincha C orqali yoziladi. Til sodda ko'rinsa ham, resursni boshqarish va xavfsiz kod yozish bo'yicha chuqur muhandislik intizomini talab qiladi.

📚 C darsliklari

👉 uzbekdevs.uz/c

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#dynamodb #wiki #uzbekdevs

DynamoDB

DynamoDB — key-value va document modelini qo‘llaydigan, gorizontal scale, replication va managed operationga mo‘ljallangan cloud database xizmati. U past latency bilan katta request hajmini qayta ishlash uchun partitionlangan arxitekturadan foydalanadi. DynamoDB data modeli access pattern va primary key tanloviga kuchli bog‘liq.

👉 uzbekdevs.uz/wiki/dynamodb

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs

#ruby #wiki #uzbekdevs

Ruby

Ruby — yapon dasturchisi Yukihiro Matsumoto (Matz nomi bilan ham tanilgan) tomonidan 1995-yilda taqdim etilgan, dinamik tiplangan va obyektga yo'naltirilgan dasturlash tili. Matsumoto tilni yaratishda ochiq e'lon qilingan maqsadi — "dasturchining baxtini" birinchi o'ringa qo'yish, ya'ni kodni yozish jarayonini iloji boricha yoqimli va tabiiy qilish bo'lgan. Dasturchi baxti falsafasi Ruby'da deyarli hamma narsa — hatto sonlar va mantiqiy qiymatlar ham — obyekt hisoblanadi, bu esa tilga izchil va...

👉 uzbekdevs.uz/wiki/ruby

uzbekdevs.uz / @uzbekdevs