Nega?

https://www.gazeta.uz/oz/2026/10/14/uzpost-wildberries/

@uzbekonomics

O'zbekiston pochtasini modernizatsiya qilish, xususiy kapital va tajribani jalb etish zarurligiga shubha yo'q.

Lekin, bu chet ellik xususiy korxona o'zi logistika va elektron savdo bozorining ishtirokchisi. Endi u boshqa kompaniyalarga ham xizmat ko'rsatadigan milliy pochta operatorining boshqaruvida bo'lar ekan. Iqtisodchi sifatida hayolga birinchi bo'lib manfaatlar to'qnashuvichi degan savol keladi. Bunday vaziyatda kompaniyaning barcha mijozlariga teng munosabatda bo'linishi, tijoriy qarorlar qanday xolis qabul qilishi o'rinli savol.

Muhimi, istalgan mamlakatning milliy pochta tizimi oddiy tijorat korxonasi emas. U mamlakatning strategik infratuzilmasi, millionlab fuqarolar va korxonalarning ma'lumotlari bilan ishlaydi. Ayniqsa hozirgi, aynan shu kunlardagi geosiyosiy vaziyatda sanksiya xatarlari, texnologik qaramlik va ma'lumotlar xavfsizligi masalalarini e'tiborsiz qoldirib bo'lmaydi. Bu xatarlar baholanishi muhim. Ishonchli boshqaruv evaziga olinadigan narsalarni bu xatarlarsiz ham boshqalardan olish mumkin edi deb o'ylayman.

Korporativ boshqaruvda, mulk kimga tegishli ekanidan tashqari, uning nomidan kim qaror qabul qilishi, kimning manfaatini ko'zlashi va kimga hisob berishi ham birdek ahamiyatli.

@uzbekonomics

Tobora respublikachilar, amaldagi hokimiyat partiyasi AQShda yaqinda bo'ladigan oraliq saylovlarda Kongressni/Senatni berib qo'yadiganga o'xshaydi.

Asossiz urushlar/tariflar natijasida narx-navo oshib ketganini parda bilan yopib bo'lmaydi.

Demak, boshqa fon kerak. Eronga urush yana jadallasharmikan? Qayerdadir qandaydir notinchlik o'rinli tasodif bo'lib qoladigandek.

@uzbekonomics

Dunyoning eng tez o'sayotgan shaharlari Afrikada. Yiliga ikkita Londonga to'g'ri keladigan miqyosda shaharlar o'sayotgan ekan.

Bundan oldin ham bo'lishgan edim, kutilmalarga ko'ra 2050 yilga kelib dunyoda tug'ilishlarning deyarli yarimi Afrikaga to'g'ri kelar ekan.

@uzbekonomics

mood

Internet, kiber xavfsizlik masalasi har qachongidan aktual bo'lib qolibdi, ayniqsa bank sohasida.

Bugun ikkita maqolaga ko'zim tushib qoldi. Birinchisi, AQShdagi bir qancha banklar mijozlarning shaxsiy hisoblariga, kabinetlariga AI agent orqali kirishlar va mijoz nomidan undan so'ramasdan qaror qabul qilishga urinishlar ko'paygani haqida xabar berishmoqda. Bank of America, Morgan Stanley va Wells Fargo kabi banklarga masalan Metaning Muse va shunga o'xshash agentlar kirayotgani ko'payibdi.

Menimcha, bank/moliya hisoblaringizga turli AI agentlarga "dostup" bermaganingiz ma'qul. Berib kelayotgan bo'lsangiz ham, endi buni iloji bo'lmay qolsa kerak. Banklar bunday agentlarga "dostupni" aniq yopadi.

Menga qachondir "agentic bank run" ko'ramizmi yo'qmi degan savol qiziq.

Ikkinchisi, FTda o'z agentingni bilib ol ma'nosidagi maqolasi. Komplayns prinsipi bo'lgan KYC (know your customer) o'rniga endi KYA (know your agent) muhimroq bo'lib qoldi deyilmoqda.

@uzbekonomics

George Soros degan personajning haqiqiy ismi Elon Musk ekan.

Oraliq saylovlarining o'zida yarim milliard dollar sarflabdi, o'z nomzodlarini saylatish uchun:

https://thehill.com/homenews/campaign/6167594-elon-musk-midterm-spending/

@uzbekonomics

Aytgancha, AQSH Davlat kotibi Marko Rubio yaqinda O'zbekistonga tashrifi davomida Prezident Shavkat Mirziyoyev va ikki mamlakat ishbilarmonlari bilan uchrashuvda AQSH va O'zbekiston o'rtasidagi hamkorlik, xususan, ilm-fan va texnologiyalar sohasidagi aloqalar haqida gapirar ekan, Dallasdagi Texas universitetini ham alohida tilga olibdi.
Rubio ilg'or ilmiy va texnologik hamkorlikka misol sifatida UT Dallas va Samarqand kvant markazi (Samarkand Quantum Center) o'rtasidagi aloqalarni keltiribdi.

https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesman/2026/10/secretary-of-state-marco-rubio-at-the-u-s-uzbekistan-business-and-investment-council/

Eshitib xursand bo'ldim.

Umid qilamanki, ikki mamlakat universitetlari o'rtasidagi ilmiy hamkorlik, tadbiqotlar bundan keyin ham kengayib boradi.

@uzbekonomics

Nazarboyev Universiteti

Astanadagi Nazarboyev Universitetida seminar berish nasib qildi. Bu universitet haqida ko‘p eshitgan edim. Ko‘plab do‘stlarim u yerda ishlagan yoki doktorantura qilgan, bittasi esa qisqa muddat professor ham bo‘lgan. Lekin qanday dargoh ekanini o‘zim borib ko‘rgandagina chinakam tasavvur qildim.

Avvalo, universitet juda katta. Ko‘p kampuslarda bo‘lganman, ammo bunday bahaybat binolarni (aeroportdek) kam ko‘rganman. Binolarning deyarli barchasi bir-biriga ulangan. Kampus falsafasi menga Singapurdagi Nanyang texnologiya universitetini biroz eslatdi. Bu yerda tibbiyot klasteri (tibbiyot markazi, fakulteti va shifoxonasi - u ham alohida bir shaharcha ekan) haqida emas, asosiy kampus haqida gapiryapman. Maydoni 200 gektarga yaqin, talabalarning deyarli hammasi kampusda yashaydi. Kutubxonalardan tortib sport inshootlarigacha, sharoitlar, takror aytaman, dunyo darajasida.

Biroq meni hayratga solgan narsa binolar emas, odamlar bo‘ldi. Bu yerda o‘ta yuqori malakali professor va tadqiqotchilar ishlar ekan. Dunyoning deyarli barcha burchagidan kelgan yuzlab postdok va professorlar bor. Ijtimoiy fanlar fakultetiga domlalarni jalb qilishda Viskonsin universiteti, biznes maktabiga esa Dyuk universiteti yordam bergan. Ya’ni biznes maktabiga ishga olinayotgan professorlar suhbat uchun Shimoliy Karolinaga, Dyukka borishgan.

Universitet qurish o‘ta qiyin va qimmat ish, chunki universitet binolardan emas, odamlardan, ya’ni olimlardan tashkil topadi. Olimlarni olib kelish oson emas. Shu sababli yangi universitetni muvaffaqiyatli yo‘lga qo‘yish kamdan-kam mamlakatga nasib etadi. Nazarboyev Universiteti buni uddaladi desak bo‘ladi, chunki olimlarining sifati xalqaro miqyosda raqobatbardosh.

Talabalar sifati ham juda yuqori ekan. Domlalarning aytishicha, talabalarning aksariyati bepul grant asosida o‘qishga kirgan o‘ta tirishqoq, iste’dodli va mehnatkash yoshlar. Ko‘p joylarda domlalar o‘z talabalari haqida bunday gapirmaydi.

Seminarim biznes maktabida bo‘ldi. Ularda iqtisodiyot va biznes maktabi birlashtirilgan ekan, shuning uchun ko‘plab iqtisodchilar ham keldi. Ularning ko‘pchiligi Rossiyadan ekan. Bir paytlar Botir aka bilan podkastda Rossiyadan olimlarni O‘zbekiston universitetlariga jalb qilish kerak, deb gaplashgan edik. Nazarboyev Universiteti buni amalda qilibdi.

Ochiq manbalarga ko‘ra, universitetning davlat byudjetidan oladigan yillik mablag‘i taxminan 100 million dollar. 12 yil oldin bu raqam 300 million dollar atrofida bo‘lgan. Katta ehtimol bilan kapital investitsiyalar yakunlanib, hozir asosan operatsion xarajatlar qolgan.

Albatta, muammolar hali ko‘p. To‘liq tenure tizimi hanuz joriy etilmagan, ya’ni professorlar muddatli kontraktlarda ishlaydi. Bu olimlar uchun noqulay, garchi universitet amalda kontraktlarni uzaytirib kelayotgan bo‘lsa-da. Turli korrupsiya mojarolari haqida ham gaplar ko‘p. Lekin umumlashtirib aytmoqchimanki, mintaqamizda bunday ulkan loyiha hali bo‘lmagan. Markaziy Osiyoda ilm-fan markazining barpo etilishi mutlaqo yangi hodisa.

Universitet rahbariyati bilan suhbatda bildimki, Yangi O‘zbekiston Universitetidan ular bilan bog‘lanishgan va bir necha uchrashuvlar ham bo‘lgan ekan. Balki kelajakda, aynan shu darajada bo‘lmasa ham, bizda ham shunday yaxshi universitet paydo bo‘lar. Mamlakatga kuchli universitet o‘ta zarur.

Rostini aytsam, “yuqsin, yuqsin” deb qaytdim. Markaziy Osiyoda bunday dargohning mavjudligi o‘zbekistonliklar uchun ham katta imkoniyat. Balki talabalarimiz u yerga ko‘proq borib o‘qir, domlalarimiz borib fikr almashar. O‘zbekistonning kelajagi uchun shunday universitetlar bo‘lishi va ular bilan yaqin aloqa o‘rnatish juda muhim.

Anthropic kompaniyasi o'z aksiyalarini fond birjasida ommaviy savdoga chiqarish (IPO) uchun AQSh Qimmatli qog'ozlar va birjalar komissiyasiga (SEC) rasmiy hujjat topshiribdi. Bu kompaniyaning aksiyalarini keng jamoatchilikka sotish yo'lidagi dastlabki rasmiy qadamlardan biri.

https://www.ft.com/content/4b2b9c0e-adfb-4362-800f-950f5b905984?syn-25a6b1a6=1

Qizig'i, korxonaning S-1 formasida “biz insoniyatning yo'q bo'lib ketishiga sabab bo'lishimiz mumkin” deyishibdi.

Menimcha, bunday risk faktorni tilga olgan birinchi IPO qilayotgan korxona bo'lsa kerak.

@uzbekonomics

Moliyaviy hisobotlarni o'qishni bilish nega muhim?

Bugun dunyo bo'ylab minglab investorlar, tahlilchilar, jurnalistlar va boshqa qiziquvchilar IPO qilayotgan Anthropicning S-1 formasini, moliyaviy hisobotlarini o'qib, kompaniyaning asl moliyaviy ahvolini tushunishga harakat qilishmoqda. Nafaqat Anthropic biznesini, balki butun sun'iy intellekt sanoatining iqtisodiyoti qanday ishlayotganini tushunishga harakat qilishmoqda.

Anthropic qancha daromad topmoqda? Daromadi qanchalik tez o‘smoqda? Xarajatlari o'zi qancha? Foyda ko'ryaptimi yoki zarardami? Qancha naqd pul sarflayapti va cash flow qanday? Biznes modeli uzoq muddatda qanchalik barqaror? Kompaniya qanday moliyaviy xatarlarga duch kelmoqda?

Bu savollarga javob topish uchun kompaniyaning moliyaviy hisobotlarini- balans, foyda va zararlar hamda pul oqimlari to'g'risidagi hisobotlarni o'qish va tushunishni bilish kerak.

Ko'pchilik o'ylagandek buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotlarni tushunish faqat buxgalter yoki auditorlar uchun zarur bilim emas. Bu investor, tadbirkor, iqtisodchi, jurnalist va umuman biznes olamida nima sodir bo'layotganini tushunmoqchi bo'lgan har bir inson uchun muhim ko'nikma.

Xullas, kompaniyalarning kelajagi haqida balandparvoz va'dalar, katta prognozlar va shov-shuvli yangiliklar ko'p bo'ladi. Ammo biznes ortidagi haqiqiy iqtisodiyotni, oshxonasini tushunish uchun moliyaviy hisobotlarni o'qiy va tahlil qila olish kerak.

https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/2130357/000162828026067168/anthropicpbc-sx1.htm

@uzbekonomics

​​Agar Sam Bankman-Fried qamoqqa tushmaganida...

Kecha Claude sun'iy intellektini yaratgan Anthropic kompaniyasi IPO qilayotgani haqida yozgandim. Kompaniya qiymati 1,5–2 trillion dollarga yetishi mumkin.

Esingizda bo'lsa, FTX kriptobirjasi asoschisi Sam Bankman-Fried (SBF) mijozlarining milliardlab dollar mablag'larini o'zlashtirgani uchun 25 yilga qamalgan edi. Bu haqida bir necha yil oldin shu kanalimda ham, podkastimizda ham gaplashganmiz.

Xullas, SBF 2022-yilda mijozlarning pulini olib Anthropicga 500 million dollar investitsiya kiritgan. Agar bu ulush bugungacha saqlanganida taxminan 40-60 milliard dollarga baholanishi mumkin edi. Ya'ni dastlabki investitsiyadan 80-100 baravar daromad! Venchur investitsiyalar tarixidagi eng katta yutuq bo'lishi mumkin edi.

Lekin, SBF jinoyatda ayblanib, FTX bankrot bo'lgach, uning Anthropicdagi ulushi 2024-yilda 1,3 milliard dollarga sotildi. Tushgan mablag' mijozlar oldidagi qarzlarni qoplashga yo'naltirildi. Ya'ni mijozlar pullarini qaytarib olishdi.

Agar SBF mijozlarning pullarini ishlatib, Anthropicga kiritgan investitsiyasidan 50 milliard dollar ishlab olganida, mijozlar uni firibgar emas, eng daho investor deb atashardi balki.

Lekin albatta bu yerda hindsight bias- natijani bilgandan keyin o'tmishdagi qarorni boshqacha baholash- juda qiziq.

Aytmoqchimanki, investitsiyaning muvaffaqiyatli chiqishi boshqalarning pulini ruxsatsiz, noqonuniy ishlatishni oqlamaydi. Qolaversa, mijozlar investitsiyadan tushgan barcha foydaning avtomatik egasiga aylanmaydi.

Xulosa balki shunday: yaxshi investitsiya qarori bilan yaxshi boshqaruv bir xil narsa emas. Natija qanchalik yaxshi bo'lmasin, unga qanday erishilgani ham muhim.

SBF esa juda omadsiz bo'lib qoldi, o'ziga juda alam qilayotgan bo'lsa kerak. Agar FTX birjasi yana 1 yil ishlab berganida, yangi administratsiya kelishini kutganda bormi.... Hozirgi bo'layotgan "grifting" ko'lamini ko'rib, yoqasini ushlayotgan bo'lsa kerak.

@uzbekonomics

Kasb tanlayotganlarga maslahat: elektrik bo'ling. Aynan AI zamonida ularga talab, masalan dasturchilardan ham ko'proqqa o'xshamoqda.

Anthropic kecha e'lon qilgan IPO hujjatlarida kompaniyaning rivojlanishiga to'sqinlik qilaytogan xatarlardan biri sifatida elektrchilar, texnik mutaxassislar va boshqa malakali ustalarning yetishmasligini alohida qayd etgan.

Sun'iy intellektni rivojlantirish uchun ulkan data-markazlar qurish kerak. Ularni qurish uchun esa elektrchilar yetishmayapti. Ayniqsa AQShda.

Xullas, AI ko‘plab kasblarni o'zgartirishi mumkin, lekin AI uni amalga oshirishi uchun avval o'ziga ham elektrchi kerak ekan.

@uzbekonomics