Soat millarning o‘ngga qarab aylanishi biz uchun shunchalik tabiiyki, buni xuddi suvning oqishi yoki quyoshning chiqishi kabi o‘zgarmas qonuniyat deb qabul qilamiz. Ammo, aslida bu tabiiylik ortida hech qanday muqaddas muhandislik yoki koinot siri yotgani yo‘q. Hammasi insoniyat sivilizatsiyasi yer sharining qaysi nuqtasida gullab-yashnaganiga borib taqaladigan ulkan bir geografik tasodif xolos.

Barchasi qadimgi dunyoning eng birinchi soatsozi bo‘lmish quyosh va oddiy bir tayoqning soyasidan boshlangan. Sivilizatsiya beshigi hisoblangan Misr, Bobil va Yunoniston kabi o‘lkalarning barchasi shimoliy yarim sharda joylashgan. Bu o‘lkalarda yashagan inson uchun quyosh doimo janubiy ufq bo‘ylab suzar, natijada yerga sanchilgan tayoqning soyasi g‘arbdan boshlanib, shimol orqali sharqqa, ya’ni biz tushunadigan o‘ngga qarab kavis chizgan. Ming yillar davomida insoniyatning nigohi va ongi vaqt oqimini aynan shu o‘ngga qarab sudralayotgan soya bilan tenglashtirdi. Natijada bizning xotiramizda vaqt o‘ngga harakat qiladi degan qat’iy formula muhrlanib qoldi. Oradan asrlar o‘tib, Yevropada birinchi mexanik soatlar yasala boshlaganda, ixtirochilarning mantiqan boshqa yo‘li ham yo‘q edi. Agar ular millarni chapga aylantirishganida, butun boshli sivilizatsiya buni tabiatga zid va mantiqsiz deb rad etgan bo‘lardi.

Shu tariqa, mexanika shunchaki shimoliy quyosh soyasining vizual nusxasiga aylandi va bu nusxa keyinchalik butun dunyoga eksport qilindi. Agar tarix boshqacha yo‘ldan yurib, buyuk imperiyalar soya chapga aylanadigan Avstraliya yoki Janubiy Amerikada paydo bo‘lganida, bugun biz soat mili bo‘yicha deganda mutlaqo teskari yo‘nalishni tushungan bo‘lardik.

Univer ma’ruzaxonasida, zerikishdan yozildi. Aniqrog’i zal bo’ylab tarqalib ketgan hiddan o’zimni chalg’itish maqsadida.

Taqrizga o’xshagan narsa

Meni ikki zirapcha doim qiynab kelgan. Biri Palp Fikshin - bu haqida yozganman. Ikkinchisini ham nihoyat sug’urib tashladim - Sapiens. Ochig’i hiqqildog’imga kelgandi, o’nta davradan sakkiztasida Sapiensni o’qiganmisiz, Sapiensda shunday deyiladiki va hokazo gaplarni eshtib kelganman. Aytishim mumkinki, kitob silliq ketdi. Harari daxshatli darajada zo’r yozgan, murakkab tarixiy jarayonlarni shunday silliqlab berganki, o‘quvchi dunyodagi barcha jumboqlarni tushunib qolgandek sezadi o’zini. Lekin kitob nomini: Sapiens - insoniyatning qisqacha tarixi emas, aksincha Sapiens - insoniyat tarixi haqida mening shaxsiy mulohazalarim deb nomlasa to’g’ri bo’lardi.

Ikki zirapchani olib tashlab biror narsa yutmadim ham, yutqazmadim ham. Faqat kimdir so’rasa ha o’qiganman, ha ko’rganman deya olaman. O’ylashimcha, ayni shu vajdan bosh suqqanlar ko’p. Lekin og’izni ko’pirtirib maqtash ortiqcha.

3/5

P.s: rasm olishga vaqt yo’q.

An’ana buzilmasin )

Taxtlar o’yini bir yon-u, Qirollar to’qnashuvi bir yon. Dyuna bosmadan chiqyapti azizlar )