​​#longread

Oʻzim loyihachi boʻlganim bois resurslarga oid statistikalarni kuzatib boraman. Eng ohirgi qilgan ishim ham, Jizzax shahrida ichimlik suvi boʻlmagan hududlarini suv bilan taʼminlashni tashkillash edi. Yaʼni loyiha chizish.

Jahon resurslari instituti yaqinda bergan bayonotida 2040 yilga borib butun dunyoda yuz berishi mumkin boʻlgan suv inqirozidan ogohlantirgan. Bayonotda Oʻzbekiston bundan eng koʻp aziyat chekadigan davlatlar qatoriga kiritilgan, yaʼni qurgʻoqchilik oʻta yuqori boʻlishi tahmin qilingan. Bu fikr avvaldan boshqa tashkilotlar va olimlar tomonidan ham ilgari surilib kelinadi, demoqchi boʻlganim kecha paydo boʻlib qolmagan. Tasavvur qilishingiz uchun;

Oʻrtacha odam suvsizlikdan 3-4 kunda rihlatga joʻnaydi. Hali xalqimiz qurgʻoqchilikdan aziyat chekmagan. Bu degani oʻsha hozir koʻrib turgan qor, yomgʻiring boʻlmaydi, nevaralaringga bizni davrda kranlardan toʻlib suvlar oqardi, deb ertaklar aytib berishing mumkin degani, Karl. Koʻp suv talab qiladigan poliz ekanlari yoʻq boʻladi; qovun, tarvuz, kartoshka va hokazo. Mevalarni aytmasa ham boʻladi. Bu esa iqtisodiyotga jiddiy zarar yetkazadi, import hajmi oshib ketadi. Chunki aholini qornini toʻydirish kerak, oʻzing yetishtirolmaganingdan keyin, sotib olasan. Suv qimmatlashishi ham turgan gap. Potensial yuqori havf.

Interestellerni koʻrmaganlar boʻlmasa kerak. Filmda qurgʻoqchilik, chang toʻzon, ocharchilikdan aziyat chekayotgan odamlar tasvirlanadi. Ularga eʼtibor bersangiz, hammasi makkajuxori kavshab oʻtiradi, yaʼni suvsizlikka chidamli oʻsimlik. Olimlar kamayib, dehqonlarga talab oshadi. Har yili yogʻingarchilik boʻlishini kutishadi, lekin foydasiz, ohirida boshqa sayyoradan najot topish uchun yechim izlay boshlashadi. Oʻzbekistonni bu pozitsiyada koʻrmayman, toʻgʻri dunyoning qaysidir chekkasidagi olimlar guruxi bu muammoni yechish uchun shoʻr suvni qayta ishlash texnalogiyasi yoki boshqa biror narsa haqida bosh qotirashayotgandir. Lekin biz emas. Ammo aynan biz eng koʻp aziyat chekadigan davlatlar qatoridamiz. Bizda esa suvdan foydalanish madaniyati tugul, oddiy madaniyatni topish qiyin.

Bu narsani yozayotganim, ikki kun avval mahallasiga suv tortib borilgan odamlar janjal qilib telefon qilishdi. Obʼektga yetib bordim, ahvol quyidagicha; aholiga suv kerak emas ekan, ular koʻchalarini buzilishi istashmas emush. Koʻcha asfalt, beton boʻlsa ham mayli, oddiy shagʻal yotqizilgan. Bundan tashqari pudratchi ishlarni yakunlagandan keyin, hammasini ilgarigidek joyiga saramjon qilib qoʻyaman deb vaʼda berib turibdi, shunda ham yoʻq deydida bular. Bilganlaringni qilinglar deb keldim. Odamlarning oʻzi suv kerak emas, deb turgan paytda, qurgʻoqchilik haqida kim ham oʻylardi.

Doim esimdan chiqadi, bizda biror kulfat boshga tushgandan keyin oʻylanadi, yechim izlanadi. Ungacha senga tegmayaptimi, yuraver, nasiniemsin.

@vasilbro

Nuralini challengeni qabul qilamiz🥂

​Эгаси йўқ муаммо: имлодаги чалкашликларга ечим керак

Ўзбек тилининг асосий имло қоидалари тасдиқлангач, 1995 йили мактаблар учун қўлланма сифатида имло луғати нашр этилди. Кейинчалик 2013 йили 85 000 дан ортиқ сўзни ўз ичига олган ва ҳозирча ўзбек лотин алифбосидаги энг қамровли имло луғати босмадан чиқди. Икки луғатдаги бир неча ўнлаб сўзлар имлосида фарқ бор. Шу сабабли фойдаланувчилар орасида турли тушунмовчилик ва чалкашликлар пайдо бўлган. 2013 йилги луғат чоп этилганига ҳам саккиз йил бўляпти. Лекин қайси луғатга асосланиш кераклиги ҳақида ҳалигача аниқ кўрсатма йўқ. Хўш, бу масалани ким ҳал қилиб беради? Давлат тилини ривожлантириш департаментими, ЎзРФА Ўзбек тили, адабиёти ва фольклори институтими ёки Алишер Навоий номидаги ўзбек тили ва адабиёти университетими?

Бугун асосан иккита луғатга: 1995 йили “Oʻqituvchi” ва 2013 йили “Akademnashr” нашриётида чоп этилган луғатларга кўп мурожаат қилинади. Бироқ бу икки луғатда бир-бирини рад қиладиган ўринлар бор.

Жумладан, 1995 йилги луғатга sentabr, oktabr шаклида киритилган сўзлар 2013 йилги луғатдан sentyabr, oktyabr кўринишида ўрин олган.

Хўш, бу икки луғатдан қайси биридан фойдаланиш керак? Қуйида икки луғатда турлича ёзилган сўзлардан баъзилари билан танишиш мумкин:

1995 йилги луғатга кўра ёзилиши

Aluminiy
Brilyant
Budjet
Dirijor
Dujina
Duym
Glukoza
Kastrul
Kastum
Lustra
Miniatura
Parashut
Regulator
Rejissor
Verstka

2013 йилги луғатга кўра ёзилиши

Alyuminiy
Brilliant
Byudjet
Dirijyor
Dyujina
Dyuym
Glyukoza
Kastryul
Kostyum
Lyusta
Miniatyura
Parashyut
Regulyator
Rejissyor
Vyorstka

Айни дамда Миллий ўқув дастури бўйича дарсликлар янгитдан ишланяпти. Бу жараёнда қайси бир луғатдан фойдаланиш масаласи кўндаланг турибди. Шу пайтгача чиққан аксарият дарсликлар 1995 йилги луғатга асосланган. Ўқитувчилар ўн йиллар давомида ўқувчиларга сўзларни sentabr, oktabr, budjet, miniatura, drijor шаклида ёзишни ўргатиб келган. Аммо 1995 йилги луғатдан давомли фойдаланиш ўзини оқламайди. Чунки унда сўз кам. Оддий natyurmort, kompyuter каби сўзлар киритилмаган. Ҳолбуки, ҳозир бу тушунчалар билан ўқувчилар биринчи синфдаёқ танишяпти.

Нашрга тайёрланилаётган дарсликларда кўп сўзли ва нисбатан кейинги нашр бўлгани учун 2013 йилги луғатга асосланиляпти. Бироқ ҳали китоблар чоп этилмасиданоқ муаллифлар, тақризчилар, экспертлар ва амалиётчи ўқитувчилар ўртасида имло масаласида тушунмовчиликлар келиб чиқяпти. Уларга-ку бир амаллаб тушунтирса бўлади. Лекин эртага ўн мингдан ортиқ мактабда дарс бераётган бир неча ўн минглаб ўқитувчиларга, олдин сўзни бошқа шаклда ёзиб ўрганган ўқувчиларга қандай изоҳ бериш мумкин?

2013 йилги луғат чиққанига саккиз йил бўляпти. Ҳозирча энг катта, қамровли луғат – шу. Қайси луғатга асосланиш масаласи нега ҳалигача узил-кесил ҳал этилмаган, деган ҳақли савол туғилади. Саволнинг жавоби ҳозирча йўқ...

Ечимини кутаётган савол шу: дарслик ва қўлланмаларда қайси луғатдан фойдаланиш керак? Имло принципидаги чалкашликларда (xilmaxillik, ketma-ketlik каби) қандай йўл тутиш зарур?

Тил масаласига масъул ташкилотлардан бу борада расмий жавоб кутамиз.

👉 Тўлиқ ўқиш

@oriftolib

Avgust uchun

Men kutmayman

Kim qaysi asarni o'qimoqda ?

Bugun shuni tugatib qo’ymoqchiman, lekin qaysi biriligi noma’lum

Йфвшьпш нгтщтдфк щкфышвф ашлкдфыр йщишднфеш нглыфл штэщь ршыщидфтпфтю Луншт г ифчепф фндфтвшю Ыщэтпкф лфыфддшлю Игпгт иг оштщнфе ршыщидфтфвшю

©️Куьфкл

#tarjima

…kimni yeyishni tanlash uchun qur’a tashladilar. Taqdir yig’layotgan eng yosh o’spirinni tanladi.

©Lui-Fransua Nikolai

@vasilbro

- Ikki og’iz so’z -

Oppengeymer kabilarga istaganingizcha sayqal berishingiz mumkin, ammo ilmiy fantastika va hislarni bunchalik uyg’unlashtira olish, mushkul masala.

@vasilbro

Bugun biz mish-mishlarga koʻra Netflix tomonidan suratga olinayotgan “Amir Temur” filmi tafsilotlariga toʻxtalamiz. Boʻlajak filmda “Halo” va “The Witcher” kabi mashhur seriallarda rol ijro etgan aktyorlar suratga tushayotganidan xabaringiz bormi? Qolaversa, Amir Temur rolini ijro etayotgan aktyor Kristian Mortensenning “Medal of Honor” oʻyiniga qanday aloqasi bor. Javobni navbatdagi videomiz orqali topasiz.

https://youtu.be/IN3oopnItpE

@insusambil

#film_motivi

Marianna

Seshanba kuni tug'ildi
Chorshanba kuni baxtli edi
Payshanba kuni turmushga chiqdi
Juma kuni jodugarga aylandi
Shanba kuni qo’lga tushdi
Yakshanbada hukm qilindi
Dushanbada esa qatl
Seshanba kuni dafn etildi.

Marianna Basselin 1587 yil seshanba kuni Blansh va Aguste Basselinlarning oilasida dunyoga keldi. Qiz yetti yoshga to‘lganda, ular yashab turgan uy o’t ichida qoladi. Yong’indan Marianna va uning mushuki Maturingina omon qolishadi. Bu voqeadan so’ng Mariannani “The Sacred Court” nomli monastir o’z qaramog’iga oladi. Buni qarangki, keyingi ikki yil ichida monastirga vabo tarqaladi, kasallikdan faqatginna ikki tirik jon omon qoladi; Marianna va uning mushuki Maturin.

Marianna 16 yoshida qo'ng'iroqchi Pol Marotga turmushga chiqadi. Ularning nikohidan bir bola tug'iladi, ammo go’dak uch oylik bo'lganda, uning beshigi kaminga juda yaqin qo'yilganligi sababli yonib, kul bo’ladi. Chaqaloq vafot etadi. Pol tushkunlikdan qutulish uchun yana farzand ko’rishni xohlaydi, Marianna bu safar ikkta farzand dunyoga keltiradi. Hayot bir zayilda o’ta boshlaydi, ammo kunlarning birida, quyosh to’xtab qolgan kechada, Marianna farzandlarini oy nurida o'ynash uchun o’rmonga olib boradi. O'sha tunda ular o'rmonda yolg'iz bo’lmagan degan mish-mishlar yuradi, bu rostmi yoki yolg’onmi - noma'lum. Ammo shunisi ma'lumki, Marianna uyga yolg'iz qaytadi.

Qaytganidan so’ng, Marianna erini bo’g’zidan pichoqlaydi. Juma kuni Shaytonning qoshida mushuklar shohi va do'zaxning yuqori martabali iblisi bo'lgan Beletga turmushga chiqadi. Marianna iblis bilan shartnoma imzolaydi va jodugarga aylanadi, bu unga qudrat va o'limdan keyin ham yashash qobiliyatini beradi. Marosimga behosdan o’tinchining o’g’li guvoh bo’lib qoladi va o’sha kecha do’zax olovining o’zi uy devorlarida mavjlanib turganligi haqida guvohlik beradi. Shanba kuni Mariannani qo'lga olishadi va yakshanba kuni o'limga hukm qilishadi. Dushanba kuni qatl qilinishidan oldin, jodugar, bir kun albatta qaytib kelishi, barchaning bolalari va nevaralarini do'zax azobiga duchor qilishga va’da beradi.

Marianna muqaddas xoch bilan birga dafn qilinadi. Qizning ruhi ozod bo’lishi uchun uning iblis bilan tuzgan shartnomasi yondirilishi kerak edi. Afsuski, uning shartnomasini yoqib yuborishi kerak bo'lgan ruhoniy, jinlarning unga qilgan hujumidan talvasaga tushib shartnomaning bir qisminigina yoqishga muvaffaq bo'ladi va dafn qilishni nazorat qiluvchi ruhoniylarga hammasini yoqib yuborganini aytib yolg’on gapiradi. Shunday qilib, Marianna o'lik holatida yashashda davom etadi va 500 yil o'tgach…

*Quyosh to’xtab qolgan kechada – the solstice night. Quyosh to’xtab turgandek ko’rinadigan kun. Quyosh samoviy sferadagi samoviy ekvatorga nisbatan eng shimoliy yoki janubiy nuqtaga yetganda yuz beradigan hodisa. Har yili ikki marta, taxminan 21 iyun va 21 dekabr kunlari sodir bo'ladi.

P.s: Bu spoyler emas, serialni tomosha qilish uchun ma’lumot o’rnida, serial umuman boshqa nuqtadan boshlanadi va yuqoridagi ma’lumotlar undagi yuz berayotgan voqealar bilan uzviy bog’liq emas.

@vasilbro

#film_motivi

Beleth

Agar mistik va horror janridagi filmlarni e’tibor bilan kuzatsangiz, ularda nomlari keltirilgan ko’plab iblislar, xristian demonologiyasida mavjud ekanligi guvohi bo’lasiz. Marianna serialida ham Beleth nomi tilga olingan.

Belet, barcha Goetial jinlar singari, bir vaqtlar farishta bo'lgan, keyinchalik Lyutsiferning Xudoga qarshi isyoniga qo'shilgan. So’ngra Jannatdan yiqilgan. Lyutsifer uni do’zaxning shohlaridan biri sifatida tayinlaydi, bitiklarga ko’ra, Beletning qo’l ostida 85 legiondan iborat jinlar qo’shini mavjud.

Infernal lug'atida aytilishicha, Beletni chaqirish uchun odam Beletning shohlik darajasiga hurmat ko'rsatish uchun chap qo'lning o'rta barmog'idagi kumush uzukni yuziga tutib turishi kerak, bundan tashqari bu uzuk Beletning olovli nafasidan ham himoya qilishi haqida aytilgan.(uyda takrorlash tavsiya qilinmaydi). Goetia yozuvlariga ko’ra, Belet, Sulaymonning (a.s) 72 eng muhim jinlaridan biri hisoblanadi.

Afsonalarga ko’ra, Belet birinchi marta Buyuk To'fon tugaganidan keyin paydo bo'lgan. Nuhning (a.s) o'g'li Xom to'fondan keyin uni va Gaap ismli jinini chaqirgan va ularning yordami bilan matematik kitob yozganligi aytiladi. Balki, Satan atayin matematikaga harflarni kiritgan, kabi latifomuz gaplar shundan tarqagandir.

Legion* - 2000 dan 10000 gacha piyoda va bir necha yuz otliq askarlardan iborat tarkibiy birlik.

@vasilbro