Turkiy tilda ming yillik tarixga ega boy klassik adabiyot mavjud. Ammo bugun biz klassikadan ham qadimgi adabiyot haqida gaplashmoqchimiz. Uzoq oʻtmishda, islom turkiylar orasida yoyilishidan oldin adabiyot boʻlganmi? U nega unutilib ketgan? Bu savollarga javob topish uchun biz yana bir bor turkolog, folklorshunos olim, falsafa doktori, dotsent Nodirbek Joʻraqoʻziyevni taklif qildik.

https://www.youtube.com/watch?v=_EaymRbBkGE

@insusambil

#film

Tolkien

Barchaga ma’lumki, “Taxtlar o’yini” seriali J.R.R. Martinning “Muz va olov qo’shig’i” asarlari turkumiga asoslanadi. Martin, Tolkienni hurmat qilsada, uni baz’i javhalarda tanqid ham qilgan. Bir gal Dublindagi nutqida;

Shubhasiz, Tolkien asarlari 20-asrning muhim va ajoyib asarlaridan biri, ammo bu men uni muakammal, deb hisoblayman degani emas. Men professor bilan uning asarlaridagi ayrim jihatlar xususida bahslashishni xohlardim. Masalan Aragorn taxtga o’tirgach, bir asr davomida, dono va adolatli hukmronlik qilganini olaylik. Bunday jumlani yozish oson, ammo bilishni istardimki, bu yillar davomida, Aragornning soliq siyosati qanday bo’lgan, mamlakatda ocharchilik boshlanganda u nima qilgan ? Ma’lumki, hali juda ko’p orklar tirik edi, urushda mag’lub bo’lishgach tog’larga chekinishdi. Shu yuz yillik farovon shohlik davrida, Aragorn muntazam ork genotsidi siyosatini qo’llab kelganmi ? Bilishni istardim.

Taxtlar o’yinining oltin qoidasi shuki, Martin yaratgan biror personajga muhabbat qo’yib bo’lmaydi. U istalgan daqiqada vafot etishi yoki siz o’ylagan inson bo’lib chiqmasligi mumkin. Voqealar shunchalar keskin burilishlarga boyki, oldindan biror fikr bildirish qiyin. Bu esa uning asarlarini reallik bilan tutashtiradi, muhit bizning hayotimiz, siyosiy o’yinlarga o’xshash manzara hosil qilgan. Martin aynan shu pozitsiyadan olib qaraganda Tolkien bilan hamfikr emas, ya’ni professor yaratgan personajlar, birodarlikning doimiy g’alabasi Martinga yoqmagan.

Filmni ko’rib tushundimki, Tolkienda buning uchun yetarli asoslar bo’lgan. Yozuvchi do’stlari, Rob Gilson, Bach Smit, Kristofer Visemanlar bilan birgalikda T.C.B.S nomli maxfiy birodarlik jamiyati tuzishadi. Albatta, maxfiy jamiyat dunyoni bosib olish yoki katta qudratga ega qurol ustida ishlash uchun emas edi, o’smirlar real hayotdan chekinib, doimiy yig’ilib turadigan bu makon, turli adabiy kechalar, she’rxonliklarga guvoh bo’lgan, hatto Tolkien aynan shu yerda, do’stlariga o’zi yaratgan hikoyalarini so’zlab bergan.

I-jahon urushi oqibatida, jamiyat xuvillab qoladi, ko’p a’zolar bilan bir qatorda, Tolkien do’stlari Rob Gilson va Bach Smitdan ayriladi, faqatgina Kristofer urushdan tirik qaytadi. Bu esa yozuvchiga qattiq ta’sir qiladi. Angladimki, professor jajji va kuchsiz hobbitlarini aynan shu sabab ham tirik qoldirgan, aynan ular orklar hujumidan, Sauron sehridan omon qolib, hech kim uddalay olmagan topshiriqni uddasidan chiqishgan. Tolkien buni do’stlari xotirasiga bag’ishlagan bo’lishi mumkin - birodarlik g’alabasi.

Bundan tashqari flmdan yana ko’plab qiziqarli narsalarni topdim, Tolkien olami shakillanishida onasi har kechda o’qib beradigan asarlar, uzuklar g’oyasi tug’ilishiga olmonlarning qadim afsonasi sabab bo’lgani, professor yaratgan elf tili va fin tili o’xshashligi, sehrli o’rmonlaridagi muhitni barpo bo’lishida, Bermingam daraxtzorlari, Mordor shakllanishida, yozuvchining urushdan ko’rgan daxshatari turtki bo’lganini payqadim.

Tolkienshunoslarga tavsiya qilaman.

@vasilbro

#haqida

Terminal (spoiler bor)

Kecha bir insonga Terminalni ko’rishni tavsiya qildim, bahonada o’zim ham ko’rdim. Hisobda adashmayotgan bo’lsam, bu 7 marotaba ko’rishim. Esingizda bo’lsa, bir gal shunday savolni o’rtaga tashlagandim, Terminal aynan shu ro’yhatdan joy olgan.

Ko’pchilikka filmning yakuni yoqmagani tabiiy, aniqroq aytadigan bo’lsam, Navorskiy va Ameliya munosabatlarining bu shaklda tugashi. Menimcha esa juda oqilona yechim yoki nimani kutgan edingiz, styuardessa Krakojiyaga Navorskiy bilan birga ketishinimi ? Ameliya bunday kuchli va irodali shaxsiyat emas. Navorskiyning xarakteridan kelib chiqsak, u vatanini hech qachon tark etmagan, Amerikada qolmagan bo’lardi. Biz real dunyoda yashaymiz, Terminal aynan shu dunyo haqidagi film, yakun esa doim ham Disneydagidek bo’lmaydi.

Kanaldagi oldlar bilishadiki, sotuvchi qiz haqida bir necha postlar yozganman. Kulishi, ko’zlari, o’sha vaziyat… u haqida ko’p o’ylab turaman. Navorskiy va Ameliya o’rtasida ham shunday ehtiros paydo bo’lgandi xolos. Meni ko’proq uning keyingi taqdiri qiziqtiradi, men shunday tasavvur qilaman;

80 yoshga kirgan qariya, nabiralariga go’zal styuardessani yoqtirib qolgani, puli va uyi yo’q bo’lsada, munosabatlari javobsiz qolmagani haqida so’zlab beradi. Nabiralari esa uning so’zlarini hazilga yo’yadi, qariya ularni ishontirishga harakat qiladi, ammo foydasiz. Hatto ayol bilan birga tushgan surati, boringki, biror esdalik ham yo’q. Ba’zan gazeta o’qiyotganda, yoki Napoleon haqida biror narsa qulog’iga chalingudek bo’lsa, Ameliya bilan bog’liq xotiralar yodiga tushadi, shu payt ajin bosgan yuzida nim tabassum zohir bo’ladi…

@vasilbro

Hech o’ylab ko’rganmisiz ?

Shoushenkdan qochish juda, juda ajoyib film. Ammo, u uchun tanlangan nom, doim menga ahmoqona tuyulgan. Chunki nomining o’ziyoq, film haqidagi tasavvurni shakllantiradi. Siz uni ko’rmasdan turib, bosh qahramon Shoushenkdan qochishini bilib bo’lasiz, g’alati emasmi ? Ahir bu eng katta spoiler, jin ursin seni Karl.

Albatta bu mening fikrim, ortiqcha bosh qotirish shart emas.

@vasilbro

and I am Iron Man

Bugun 17 oktyabr Tony Stark vafot etgan kun.

@vasilbro

Ishdan va o'qishdan bo'sh vaqtda nima qilasiz ? Kitob o'qish yoki film ko'rishdan tashqari albatta

p.s: anavi silindr ham uchadi✈️

@vasilbro

Kristofer Nolanning Oppengeymeri

Bir muncha subyektiv fikrlarim bilan o’rtoqlashmoqchiman. Dastavval, ikkinchi plandagi yoki epizodik rollarga taklif qilingan aktyorlarga nazar tashlaylik; Jeyms Rimar, Tim DiKey, Jeyms D’Arsi, Toni Goldiun, Mettyu Modin, Jeyson Klark, Kennet Brana, Aleks Vulf, Jeyn Dehaan, Gari Oldman, Mattias Shvayghyofer, Josh Harnet, Rami Malek, Keysi Afflek, Jek Kueyd, Devon Bostik, Devid Dastmalchyan, Josh Hartnett - shunchaki WOW! Futbolda shunday bir gap bor; bu jamoa shunday tarkibga egaki, bir jamoadan raqobat bardosh ikkita teng kuchli jamoa tuzsa bo’ladi, ya’ni har bir o’yinchining o’rnini bosadigan boshqasi bor. Oppengeymer - men umrim bino bo’lib ko’rgan, eng ko’p profesionallar ish olib borgan film.

Misol tariqasida aytaman Robert Dauni jr - Avangers: Infinity War filmi uchun 75 million dollar gonorar olgan. Oppengeymerdagi roli uchun 4 million xolos. Filmning umumiy byudjeti 100 millon $. Bugungi kunda Mett Deymon, Killian Myorfi, Robert Dauni, Emili Blant kabi aktyorlarni bosh va yuqoridagi yana o’nlab iqtidorlarni ikkinchi plandagi rollarga taklif etib, yana film byudjetini 100 millon dollar qila oladigan rejissor - bu faqat Nolan.

Kristofer Nolan bu brend. Rejissor shu darajaga chiqdiki, u sizni o’z loyihasiga taklif etyaptimi, siz aniq muxlislar olqishi va e’zoziga sazovor bo’lasiz, bu pulni o’ylaydgan payt emas. Aynan Oppengeymer Nolan rejissorlik qilgan eng zo’r film bo’lishi kutilgan edi, balki ko’pchilik uchun ham shunday bo’lgandir, ammo men bu fikrdan tamomila yiroqman. Shubhasiz u daho, yangilik yaratuvchi, biroq Oppengeymerda men Nolanni ko’rmadim.

Futbolda yana bir mashhur gap bor. 2009-2012 yillar oralig’idagi Barcelonaga murabbiy kerak emas edi, tarkib shunshalik hamjihat va shakllangan, yetmaganiga o’yinchilar o’zlarining pik nuqtalarida ediki, Gvardiolla nomiga maydon chetida tursa, anjumanlarda qatnashib bersa bo’ldi edi. Bu jarangdor va noto’g’ri fikr, lekin qoyilmaqom o’xshatish. Biroq filmning pozitsiyasiga juda mos tushadi, Oppengeymerning muvaffaqiyat qozonishi uchun Nolan rejissor bo’lishi shart emas.

Interestellar, Inception, Dark Knight, The Prestige, Insomnia bularga qarang, har biri kinoindustriyaga yangicha rang, nafas, shukuh olib kirgan filmlar. Nolan o’zining ijodkorligi, yangilikka o’chligi bilan buyuk. Xulosa qildimki, biografik filmlar u uchun emas, u o’zini cheklamasligi, aksincha ijod qilishi, o’zidan nimadir qo’shishi kerak. Balki so’nggi yillardagi kichik muvaffaqiyatsizliklar sabab ham Oppengeymerga rozilik bergandir, kim bilsin.

Film yaxshi chiqqan, ammo bir marta ko’rishlik. Eng yaxshi biografik filmlar qatorida, ammo eng yaxshi filmlar qatorida emas. Nolanning eng shov-shuvli va millionlarni kuttirgan filmi, ammo eng ajoyibi emas, hatto kuchli 5 likda ham yo’q. Boshqa filmlardan farqli o'laroq, Oppengeymer deganda Nolan birinchi qatorda yodga kelmaydi. Ular Nolansiz ham eplay olishardi.

P.s: mening fikrim mutaxassis fikridan tamomila farq qiladi.

@vasilbro

Doimgidek rasmlar birinchi shu kanalda🥂

Ohirgi besh oy, uchta-to'rtta kitobni hisobga olmaganda, aytarlik biror nima o'qimadim. Qo'zichoqlar shu davrdan meni olib chiqib ketgan asar, taqriz yozish qoldi xolos.

Ammo, besh oy ichida 150 dan ortiq film, serial va animelar ko'rdim. Ohirgi 4 kunda esa 17 ta film tugatibman, Karl.

@vasilbro

James Kameronning Avatari (spoiler bor)

Diskleymer: Agar film ananalariga sodiq tomoshabin bo’lsangiz, sekin postni o’tkazib yuboring.

Tanqid bo’lsa, bir yo’la juft bo’lsin. 2023 yilda Oppengeymer qanchalik ko’p kutilgan bo’lsa, 2022 yilda Avatar II undan ortiqroq kutildi. Hozirgi kunda fantastika janridagi filmlarning son sanog’i yo’q, deyarli har kuni yangi film chiqadi. Ularning bir-biridan maxsus effektlar orqali farqlanishi borgan sari urfdan qolmoqda. 2009 yilgi Avatar esa inqilob edi, kinoindustriyada haqiqiy inqilob. Vizual effektlar o’sha davr uchun hayratlanarli darajada zo’r bo’lgan, filmning muvaffaqiyat kaliti ham shunda. Ammo biz 2023 yilda yashayabmiz, hozir sarmoyasi yaxshi bo’lgan istalgan studiya vizual tomondan sifatli mahsulot taqdim qila oladi.

Ko’plab suvlar oqib ketdi, raqobatchilar paydo bo’ldi, oldin bo’shab yotgan arenada, hozirga kelib hatto “razdevalkdan” joy topish qiyin. Bundan tashqari qariya Kameron qarasaki, tomoshabin borgan sari talabchan, menga o’xshab injiq bo’lib bormoqda, ularni hayratlantirish esa, ilgariga nisbatan ancha mushkul. Nima qilish kerak ? Albatta, qandaydir aqlga sig’maydigan yangilik. Qariya bor ana senlarga deb, birinchi qismda barchani fojiali taqdiri bilan yig’latgan Greysni ikkinchi qismda komadayoq homilador qilib, qiz farzandlik qilib yubordi, qo’shimchasiga bu haqida birinchi qismda lom-lum deyilmagan. Hatto, uning ishqiy munosabati haqida, bir kiprik qoqishlik ma’lumot ham bermaslik, ayni muddao. Albatta, III qismga kelib, buni izohlashadi, lekin to’ydan keyin xinani…

Film atmosferasi. Odatda bunday loyihalarda rejissor almashsa, film atmosferasidan chiqish kuzatiladi. Lekin qariya Kameron o’z o’rnida. U biroz hazillashib qo’ymoqchi bo’ldi shekilli, qo’mondon, jangchi va sardor sifatida ko’z o’ngimizda gavdalangan Jek Salli, ikkinchi qismga kelib, o’z qabilasini tashlab, oilasini muhofaza qilish uchun boshqa qabilani xavfga qo’yib, ulardan yordam so’radi. Nima ham derdim, kuchli logika. U jangchi emasmidi, ahir ? Adolat yo’lida insonlardan kechib, boshqa sayyora irqiga qo’shilgan va ular uchun kurashgan qahramon u emasmidi, har holda ohirgi marta ko’rganimda shunaqa edi. Odamlarga ham hayronsan. Bu sayyoraga resurs uchun kelgansan-u, ammo butun batalyon bir oilani quvib yuribdi.

Shuncha kamchiligi bor ekan, nega film millionlar ishlashda davom etyapti ? Nostalgiya, Karl. Sen 2009-yilda ko’rgan narsang juda daxshat bo’lsa, uning davomini ham ko’rishni istaysan. Men ko’rma rasvo desam ham, ko’rasan. O’sha hisni, hayratni yana tuyging keladi. 100 % aniqlik bilan aytaman, Uyda yolg’izni, yana o’sha Kevin o’ynar ekan, o’zgacha talqinda, deb e’lon berilsin, sen u film rasvo chiqgan bo’lsada, baribir ko’rasan. Bunga o’zing ishonch hosil qilging keladi.

@vasilbro

Kimdir men bilan oila qurish haqida bahslashib ketsa.

Men:

P.s: Up in the Air filmidan lavha

@vasilbro