​​#maqola

MUQANNA VA NAPOLEON

Muqanna deganda ko‘pchilikning ko‘z oldiga niqobdor, oq kiyimli, arablarga qarshi kurashgan vatanparvar bir inson gavdalanadi. Lekin Hoshim ibn Hakimning biz bilmagan boshqa qirralari va ta'sirlari ham mavjud.

Bu uchun biz Muqanna yashagan davrga ko‘z tashlashimiz kerak. Xalifalikda taxt uchun kurashlar endi tinib, mustamlaka hududlardagi aholi islom dinidan chiqib o‘z diniga qaytgan, ularni musulmon bo‘lishga qayta chorlash payti edi. Ayni shu vaqtda bir necha tilda erkin so‘zlasha oladigan, turli karomatlar-u jodu sirlariga ega lider paydo bo‘ladi va unga ergashganlarga cheksiz boylik va'da qiladi. Shunday qilib "Oq kiyimlilar" qo‘zg‘aloni boshlanadi. Lekin Muqannaning maqsadi Xuroson hududini arab bosqinchilaridan ozoq qilish emas, balki mazdakiylik ta'limotini yoyish va o‘zini payg‘ambar deb e'lon qilish edi.

Mazdakiylik ta'limotiga to‘xtaladigan bo‘lsak, u zardushtiylikning bir oqimi sifatida Mazdak tomonidan asos solingan bo‘lib, uning asosiy g‘oyalari mulk va barcha narsa, barcha uchun teng bo‘lishidir. Muqanna bu ta'limotga tayangan holda o‘z ortidan ko‘pchilikni ergashtira oldi. Narshaxiydan keltirgan parcham ham aynan shu davrda mazdakiylikka ergashgan, "erkak-u ayolni teng bilganlar" haqidadir. Mazdakning bu g‘oyalarining Muqanna sababli yoyilishi keyinchalik g‘arbga ham ta'sir ko‘rsatdi. Xususan Fixte va Karl Markslarning zamonaviy kommunizm g‘oyalariga asos bo‘lib xizmat qildi.

Muqannaning yana bir olamshumul ishi esa, o‘zini "payg‘ambarman" deya olganligidir. Bu keyinchalik hatto Fransiya imperatori Napoleonni ilhomlantirdi va "Niqobdor payg‘ambar" nomli hikoya ham yozdi. So‘ng Tomas Mur unga bag‘ishlab butun boshli poemasini atadi. Shunday qilib Lyudovik XIVning "Davlat - bu men", atamasi singari, Muqanna ham tezda g‘arbning yashirin hukmron sinfi ichida ommalashdi. Amerikada hattoki Muqanna sharafiga1876-yil 4-iyul kuni maxsus parad ham tashkil etishdi. Parad har yili uyushtirilardi. Toki "oq tanli aslzodalar" tomonidan asos solingan o‘ta millatchi Ku-Kluks-Klan, ya'ni Amerika tarixidagi birinchi uyushgan terror guruhiga ham "Pardali payg‘ambar" asosiy ramz qilib olinib, ular davlat tomonidan tazyiqqa uchragunga qadar(shu Amerikaga baribir terrorga sabab bo‘lgan biz bo‘lib qolyapmiz-da).

Shunday qilib Muqanna ham tarixiy, ham falsafiy, ham diniy, ham siyosiy, ham ijtimoiy jihatdan o‘rganilishi kerak bo‘lgan va o‘rganilmayotgan shaxsdir. Ko‘p manbalarda u fors deb aytilsada, lekin qadim tomiri so‘g‘dga taqaladi. Shunday qilib biz faqatgina "vatanparvar" deb biladigan qondoshimiz, aslida, dunyo tarixi va ijtimoiy-siyosiy hayotiga yetarlicha ta'sir qilgan shaxslardan biridir. Aslida, shanba kuni yettinchi sinflarga shu mavzuni o‘tish uchun tayyorlanayotgan edim, juda ko‘p ma'lumot topdim. Bu postda esa o‘zim anglab yeta olgan va tushunganlarimni qisqa bayon qildim. Xullas, Muqanna shaxsiyatiga qiziqsangiz Beruniy va Narshaxiy asarlarini birlamchi, professorlarimiz maqolaridan esa ikkilamchi manba sifatida foydalandangiz bo‘ladi. Hurmat va ehtirom ila S.N.K

P.s: Napoleon yozgan hikoya atigi ikki bet ekan, yoqsa tarjima ham qilib yuboramiz)

2023-yil filmlariga qisqacha reaksiya.

@boredpandablog

2023 yilni bir gap bilan ta'riflang deyishdi;

2023 onasinikiga ketib qolgani bo'yicha hali qaytib kelmadi

#mood

O'tgan yangi yil kunidan bu galgisini yagona farqi, olivyeni go'shtlik qilishibdi.

Bizga tashashipti. Kommentga o'tib "Karllar hammadan kuchli" deb yozib qo'ysangiz, xursand bo'lardim )

​​#1/2

Drakulaning yaralishi

Brem Stokerning Drakulasida Graf o’z tarixini doim faxr bilan tilga oladi. Usmonli imperiyasiga qarshi janglari, vatanini himoya qilgani, shonli davrlar haqida hikoyalar aytadi. Bu cho’pchaklar unchalik ham haqiqatdan yiroq emas. Vallaxiya hukmdori Vlad III Basarab yoki Vlad Drakula Brem Stoker vampirining prototipidir. XV asrda Vengriya Qirolligi va Usmonli imperiyasi o'rtasidagi yuzaga kelgan to'qnashuvlar va Vlad III ning shafqatsizliklari asrlar o'tib Stokerning gotik romanini ilhomlantirgan.

Drakula - zulmat shahzodasi, tirik murdalarning xojasi. Stoker Drakulaga shundayin afsonaviy, odamlarda qo’rquv uyg’otuvchi maqomni berdi, ammo tarixiy shaxs bundan dahshatliroq bo’lsa, dahshatliki, aslo kam emas. Vlad III Drakula 1448-1476 yillar oralig'ida Valaxiya knyazligining voivodasi (knyazga o'xshash harbiy rahbar) bo’lgan. Undan daxshatga tushganlar hukmdorni Vlad “qoziq” deb atashgan. Chunki ma'lumotlarga ko'ra, Drakula hayoti davomida 80 000 dan ortiq odamning o'limga hukm qilgan, ularning aksariyati esa ustunga mixlangan edi.

Vlad III ning shafqatsizligi haqiqat, lekin uning yovuz odam sifatidagi maqomi hukmronlik yillarida dushmanlari tomonidan yozilgan tashviqot risolalari sabab yevropa bo’ylab keng yoyildi. Bir necha asrlar o'tib, Stoker eski tarix kitobida Drakula ismini uchratib, u Valaxiyada "iblis" degan ma'noni ham anglatishi mumkinligini bilib, o'zining xayoliy vampiriga ism qo'yganida, Vlad Qo'rg'onning dahshatli maqomi qaytadan jonlandi.

Vlad III ning otasi Vlad II Ajdarho ordeni a’zosi edi. 1408 yilda Sigismund tomonidan asos solingan bu nasroniy harbiy jamiyati ham oʻrta asr salibchilardan namuna olgan; uning a'zolari bid'atga qarshi kurashish va Usmonli ekspansiyasini to'xtatishga qasam ichgan 24 ta yuqori martabali ritsarlardan tashkil topgan edi. Ordenga qo'shilgandan so'ng, Vlad II ga Drakul (ajdarho) familiyasi beriladi. Shu tariqa uning o'g'li Vlad III - Vlad Drakulea yoki Drakula, "ajdarning o'g'li" sifatida tanildi.

Usmonli-Vengriya mojarosi va ichki nizolar sabab Valaxiya juda abgor holatga kelib qoladi. Savdo-sotiq to'xtab, dalalar bo’shab qolgan, yerlar esa noqonuniy ravishda bo’lib olingan edi. Drakula hokimyat tepasiga kelgandan so’ng, jinoyatchilikka qarshi shafqatsiz kurasha boshlaydi, yolg'on gapirish kabi kichik huquqbuzarliklarga ham toqat qilmaslik siyosatini qo'llaydi. U davlat lavozimlariga oddiy odamlarni, hatto chet elliklarni ham tanlab olish orqali o’ziga sodiq amaldorlarni yaratadi va hokimiyatni mustahkamlaydi.

Drakula daxshatining yoyilishiga sabab bo’lgan yana bir voqealardan biri - otasi va katta akasini o’dirgan boyar oilalaridan o’ch olishi bilan bog’liq. 1459 yilda u boyarlardan 200 nafarini oilalari bilan birga katta Pasxa ziyofatiga taklif qiladi. Bazm dasturxoni Taxtlar o’yinidagi “Qizil to’y” kabi qonga botadi. Drakula ziyofatga tashrif buyurgan ayollar va qariyalarni pichoqlab o'ldiradi va ustunga mixlaydi, erkaklarni esa qul mehnatiga majburlaydi. Bu ishchilarning ko'pchiligi Vlad III ning sevimli qarorgohlaridan biri bo'lgan Poenari qal'asini qurishda charchoqdan o'lishadi.

Davomi ertaga…

@shisha_bino