Yakshanba kuni Bobilda diydorlashurmiz.

@vasilbro

Bobilda o’tgan “Taxtlar o’yini” kitobining muhokamasida ko’tarilgan mazvular to’g’risida.

Nega fentezi bizda “детский”, ammo g’arbda eng qadrlanadiganlardan biri hisoblanadi ?

Fentezi azaldan har bir jamiyatning muhim bir bo’lagi bo’lib kelgan. Asrlar davomida, dunyo bo’ylab odamlar mo'jizaviy hodisalar, xudolar va afsonaviy qahramonlar haqida hikoya, cho’pchaklar va rivoyatlar to’qib kelishgan. Bunday afsonalarning paydo bo’lishining o’ziga yarasha sabablari bor edi: noma'lum narsalardan qo'rqish, sarosima, dunyo sirlarini tushunish istagi. O’ylab qaralsa bir paytlar hamma adabiyot fentezi bo’lgan. Boshqacha qilib aytganda, qadim zamonlarda makkajo‘xori hosilining yomonligi, yangi tug’ilgan qo‘zichoqlar orasida to‘satdan paydo bo‘lgan epidemiya yoki uzoq davom etgan qurg’oqchilik, qaysidir xudoning g‘azabi yo bo’lmasa qora kuchlarga xizmat qiladigan jodugarning qarg’ishi tufayli yuzaga kelgan bo‘lishi mumkin, deb ishonilgan, odamlarga izoh va sabab zarur edi.

G’arb odamlari shu hikoyalar ta’sirida ulg’ayishdi, shu tariqa ko’plab avlodlar almashdi. Iblis bilan kurash, arvoh kechalari, cherkovning jodugarlikka qarshi urushi, parilar-u, ajdarlar – keyinchalik bular og’izdan adabiyotlarga ko’chdi, alaloqibat sehr va mo’jiza mavjud bo’lmasada g’arb madaniyatining bir bo’lagiga aylandi. Filmlar esa bu jarayonni yanada mustahkamladi va yangi bosqichga olib chiqdi. Bizda esa bu ancha yengil, agar o’qib berilsa faqat bolalar uchun atalgan ertakligicha qolib ketdi. Umuman bu mavzuning ildizi ancha uzoqqa borib taqaladi. Bir kitobdan iqtibos keltiraman:

Sotsiolizimni takomillashtirishning hozirgi bosqichida ilmiy-ateistik tarbiya sovet kishilarini kommunistik ruhda tarbiyalashning muhim sohalaridan biri sifatida idealogiya ishining bir necha konkret masalalarini, jumladan kishilarda ilmiy-materialistik va ateistik dunyoqarashni shakllantirish, turmushda uchrab turadigan diniy marosimlarni bartaraf etish va yangi sotsiolistik ananalar, odatlarni joriy qilish, hozirgi klerikalizmning reaktsion siyosiy faoliyatini va uning real sotsiolizmga qarshi bo’xtonlarini ilmiy asosda fosh etish, sotsiolistik afzalliklari va xalqimiz erishgan olamshumul yutuqlarni keng propaganda qilish kabi muhim vazifalarni o’z ichiga oladi

Biz ayni shu ruhda tarbiyalangan odamlarning avlodlarimiz, mo’jizadan ancha yiroqlashdik, xayoldan uzoqlashib, juda bir materiallashdik. Jiddiy qarashlar qurshovida turli maishiy muammolar bilan o’ralashib qoldik. To’g’ri, o’qidik, biroq qarashlarimiz sabab o’qiganlarimizni qabul qilolmadik.

Bizning mintaqada yoki umuman asosiy qatlami musulmonlar bo’lgan davlatlarda fentezining rivojlanmaganligining asosiy sababini folklorlar va mifologiyaning yetishmasligi bilan bog’layman. Ularning yetishmaganligini esa din bilan bog’layman. Deylik 12 asrda bir musulmon chiqib Dante misoli komediyasini yoki Tolkiendek dunyosini taqdim qilganida yo kallasi ketardi, yo uni adabiyot o’rnida ko’rishmagan, asrlar davomida yerga urib, tahqirlab kelishgan bo’lishar edi. Tarix ham bunga guvohlik beradi, “Ming bir kecha” ertaklari g’arbda qadr topgan bo’lsda, ammo arablar tomonidan umuman jiddiy qabul qilinmagan.

Nega gapirmadim ?

Bu uchun uzr so’rayman, ammo biz kitobni tahlil qilamiz deb o’ylagandim, mavzular esa asosan tarjima, nashr va nashrgacha bo’lgan jarayonlar haqida bo’ldi. Orginal holatida o’qimaganligim uchun o’zbekchasi va inglizchasining solishtirmasi xususida biron nima deyolmadim. Biroq, tarjima haqida anchayin iliq fikrlar bo’ldi. Umuman suhbatga “Atirgullar urushi” va “Muz va Olov qo’shig’ining” bog’liqligi tog’risida ma’lumotlar yig’ib kelgandim, baxtga qarshi Timur aka ham aynan shu mavzuni ko’tarib qoldilar )

P.s: fikrlarim umuman asossiz bo’lishi mumkin, barchasi subyektiv.

@vasilbro

“Xobbit” filmini suratga olish chog‘ida ser Yan Makkallen ko‘plab sahnalarni yashil fon qurshovida yolg‘iz o’zi o’ynashga majbur bo‘ladi, bu esa uni xafa qiladi va hatto yig‘latadi:

- Yo Xudo, Men bu uchun aktyor bo’lmaganman, agarda suratga olish shu tariqa davom etsa, men bu filmda suratga tushishni xohlamayman.

Quizda ikkinchi o’rinni olganimizdan so’ng men:

Imperiyalar rishtasi

Aytgancha, bugun muhim sana. 1453-yilning shu kunida Konstantinopol qulaydi. Aslini olganda Qadimgi Rim imperiyasi tarixchilar aytganidek 476-yilda emas, balki aynan o'sha sanada tugaydi. Negadir ko‘pchilik Vizantiya - bu Rimning davomchisi ekanligini unutib qo‘yadi.

O'z tarixi davomida Vizantiyaning ushbu beqiyos poytaxtini turli xalqlar - arablar, slavyanlar, pecheneglar, bolgarlar, mo'g'ullar, forslar egallashga harakat qilishdi. Ammo faqatgina yosh Mehmet II boshchiligidagi turkiylargina muvaffaqiyat qozonadi. Deyarli 2000 yil mavjud bo'lgan Rim Imperiyasi 21 yoshli (!!!) yigitning qamali ostida taslim bo'ladi.

Konstantinopolning qulashi nafaqat eski davrning tugashini, balki G'arb va Sharq o'rtasidagi savdo-sotiqning murakkablashishga ham olib keladi. Iqtisodiy inqiroz Yevropa davlatlarini dengiz yo‘llari singari muqobil savdo yo‘llarini izlashga undaydi va oradan 40 yil o‘tib, Xristofor Kolumb Amerikani kashf etadi.

Rashev

@panda_books