Xudoga shukurki, Lyuk Bessonning Drakulasi biror nominatsiyada davogarlik qilmayapti. Shunisiga xursandman.

Titanikdagi monov qo’l Rouzniki emas, rejissyor Jeyms Kemeronniki. Endi shu bilan yashanglar.

Gollivudning bizga qarzdor bo‘lgan filmi bor…

Kino olamida shunday nomlar borki, ularni bir kadrda ko‘rishni millionlab odamlar orzu qiladi. Masalan, Devid Fincher va Leonardo Di Kaprio. Tasavvur qiling: bir tomonda har bir kadrni matematik aniqlikda chizadigan, mukammallikka erishmaguncha bitta sahnani yuz marta qayta oladigan Fincher, ikkinchi tomonda esa har bir roliga borlig‘ini berib, ekranda yashaydigan Di Kaprio. Afsuslar bo’lsinkim, ular shu paytgacha birorta ham to'liq metrajli filmda birga ishlashmagan. Bu zamonaviy kinoning eng katta armonlaridan biri desak mubolag‘a bo‘lmaydi.

Ularning yagona hamkorligi esa mutlaqo tasodifan, bir binoning o‘zida uchrashib qolishganida yuz bergan. 2010-yil. Devid Fincher o‘sha paytda dunyoni larzaga keltirgan The Social Network filmini suratga olayotgan, Leonardo Di Kaprio esa shundoqqina qo‘shni pavilyonda Kristofer Nolan bilan Inception ustida ishlayotgan edi. Ikki daho tanaffus paytida ko‘rishib qolishadi. Fincher o‘sha paytda raqamli kinoning inqilobi hisoblangan yangi RED kameralarini sinab ko‘rayotgan edi. U Leoga shunchaki kamerani test qilib ko‘rishni taklif qiladi. Natijada esa kino tarixidagi eng mashhur kamera-test paydo bo‘ladi: atigi 36 soniyalik kadrda Leo qorong‘ulikda bitta gugurt chaqib, sigara tutatadi. Bor-yo’g’i yarim daqiqalik bu kadrda Fincherning sovuq estetikasi va Leoning betakror xarizmasidan baxramand bo’lish mumkin.

Shanbadagi o’y-xayollarni yig’ishtiring. Pingvin bo’lmang. Hamma ishga va o’qishga - bugun dushanba.

Munajjimlar bashoratiga ko’ra, bugun charxpalak aylangan gardishda qadimgi burjlar silsilasi titrab, falakning yetti qatidan muqaddas Muzalar zamin uzra nuzul eturlar. Ular mening boshim uzra samoviy bir garchak yasab, nurdan to‘qilgan rido kabi giryon aylanisharmish.

Qizu narsa o’qib qoldim

Bilaman, uzoq kutilgan yomg‘irdan keyin havoga taraladigan o‘ziga xos, yoqimli hiddan zavqlangansiz. Bu hidga adabiyot-u, filmlarda ham ko’p murojaat qilishadi. Boy, tuproqni eslatuvchi bu hid petrichor deb atalarkan. Atama 1960-yillarda avstraliyalik mineral kimyogarlar tomonidan yaratilgan bo‘lib, petro – yunoncha tosh va ichor - yunon mifologiyasida xudolarning tomirlarida oqadigan ilohiy, oltinrang suyuqlik so‘zlaridan tuzilgan.

Petrichor uzoq davom etgan qurg‘oqchilik paytida toshlar va tuproqda to‘planib qolgan kimyoviy birikmalarning yomg‘ir ta’sirida atmosferaga chiqishi natijasidir. Bu xushbo‘y aralashma tarkibiga ozon, o‘simlik moylari hamda geosminlar kiradi. Geosminlar esa tuproqda yashovchi bakteriyalar ajratadigan suyuqlik hisoblanadi )

Inson burni geosmin hidiga juda ta’sirchan. Biz tuproqning o‘sha hidini hatto 1 trilliondan bir qism miqdorda bo‘lsa ham seza olamiz. Bu ko‘rsatkich bo‘yicha hatto akulalarning suvda qon hidini sezish qobiliyatidan ham o‘zib ketganmiz.

Shunaqa kartochkalarga nima deysiz ?

Kitob o'qiyotganda musiqa tinglamoqchi bo'lsangiz, Erik Satiening Gnossiennes turkumini tanlang.

Yakunlanganidan so'ng, ketidan Shopenning Nocturne in C Sharp Minorini ulab keting.

Syujet o‘ta sodda. Noziktabiat boyvachchaning suvga tushib ketishi, uni yomon amaki qutqarishi va qahramonning azoblar ichida haqiqiy erkakka aylanishi. Muallif bu yerda yangilik yaratmagan, shunchaki tayyor sxemadan foydalangan.

Asarning eng zaif nuqtasi ayol obrazining paydo bo’lishida, ungacha ikki erkakning jiddiy, shafqatsiz va haqiqiy intellektual to‘qnashuvini kuzatayotgan edim. Ayol kelishi bilan asar mantiqan yakson bo‘ldi. Shafqatsiz dengiz dramasi o’rnini o‘rtamiyona va biroz erish sentimental roman egalladi. London go’yoki bozor talabi uchun asarga romantikani majburan tiqishtirgan, huddi Golivudda keraksiz joyga seks tiqishtirishgani kabi. Bu esa hikoyaning shiddatini o‘ldirdi.

London realizm ustasi hisoblansa-da, asar yakuni mantiqan juda arzon. Butun boshli okeanda adashib yurib, aynan kapitan bilan qayta to’qnash kelish va birdaniga qutqarilish muallifning chorasizligidan boshqa narsa emas. Muallif o‘zi boshlagan falsafiy bahsni qanday yakunlashni bilmagach, mo’jiza orqali nuqta qo‘yishga urungan va shunday ham qilgan. Bu esa asarning falsafiy yukini pasaytirib, uni oddiy sarguzashtli ertak darajasiga tushirib qo’ygan.

Asarning eng katta muammolaridan biri esa unda qon va go’shtdan yaratilgan tirik odamlar yo’qligida. Bu yerda o’quvchiga tuyg’u berish emas, faqat ma’lumot berish ko‘zlangan. Kitobni yopishingiz bilan qahramonlar ismi ham, ularning taqdiri ham esingizdan chiqib ketadi. Chunki hissiyot yo’q joyda xotira ham ildiz otmaydi. London esa faqat quruq mantiqiy konstruksiyalar qurgan. Ular mustahkam ko’ringani bilan, ichi bo’sh. Agar vaqtingiz ko’p bo’lsa, intellektual mashq uchun o’qib qo’ysa bo’ladi.

P.s: ohirgi marta, salkam bir yil oldin shu kitobga taqriz yozgan ekanman. Tinchlik bo'laversin )

@vasilbro

Gabriel Garsia Markes - Ulkan qanotli mo'ysafid. Bugunning 21 daqiqasini mazmunli o'tkazish uchun imkon )

Madina Musayeva o'qidi.

Yana bitta qizu narsa.

Tilimizda bir ajoyib metamorfoza bor. Ayonki barchamiz O’zbekiston fuqarosimiz. Arab tilida faqir (kambag‘al, ehtiyojmand) so‘zining ko‘plik shakli - fuqaro hisoblanadi. Ya’ni, qoidaga ko‘ra:

Faqir - 1 kishi

Fuqaro - ko‘p kishilar

Vaqt o‘tishi bilan turkiy tillarda, xususan o‘zbek tilida, bu so‘z o‘zining kambag‘allik ma’nosini yo‘qotib, davlatga tegishli shaxs ma’nosiga ko‘chgan. Qiziq tomoni shundaki, biz hozir fuqaro so‘zini birlikda ishlatamiz, masalan bir fuqaro keldi va lar qo‘shimchasini qo‘shib, fuqarolar deymiz.

Asarda rivojlanish yo’q, voqealar doira bo’lib aylanaveradi: juma keladi, pochta kemasi keladi, xat yo‘q, va yana ochlik. Markes o‘quvchini ham qahramon kabi bitta nuqtada depsinishga majbur qiladi. Bu uslub psixologik jihatdan kuchli bo‘lishi mumkin, lekin o‘quvchi sifatida turg‘unlikdan charchadim. Biroq, qariya ochlikni shunchalik realistik tasvirlaganki, Polkovnikning oshqozonidagi og‘riqni his qilsa bo’ladi. Lekin, lekin va yana lekini bor…

Agar kitobxon asarni tushunish uchun Markesning Parijdagi mehmonxonada pulsiz yashagani yoki bobosi polkovnik bo‘lganini qidirib yurishga majbur bo‘lsa, demak, yozuvchi o‘z g‘oyasini badiiy tilda to‘liq ochib bera olmagan. Muallifning biografiyasi asarning kamchiliklarini yopish uchun pardoz vazifasini o‘tamasligi kerak. Palkovnikning ahmoqona kutishi, Markesning shaxsiy tajribasi bo‘lgani uchun emas, balki asarning mantiqiy markazi bo‘lgani uchun tanqid qilinishi shart.

Muallif so‘zlarni chiroyli tizgan bo‘lishi mumkin, ammo asar hech qanaqasiga e’tirof etilganchalik buyuk umid haqida emas.

@vasilbro