Soat millarning o‘ngga qarab aylanishi biz uchun shunchalik tabiiyki, buni xuddi suvning oqishi yoki quyoshning chiqishi kabi o‘zgarmas qonuniyat deb qabul qilamiz. Ammo, aslida bu tabiiylik ortida hech qanday muqaddas muhandislik yoki koinot siri yotgani yo‘q. Hammasi insoniyat sivilizatsiyasi yer sharining qaysi nuqtasida gullab-yashnaganiga borib taqaladigan ulkan bir geografik tasodif xolos.

Barchasi qadimgi dunyoning eng birinchi soatsozi bo‘lmish quyosh va oddiy bir tayoqning soyasidan boshlangan. Sivilizatsiya beshigi hisoblangan Misr, Bobil va Yunoniston kabi o‘lkalarning barchasi shimoliy yarim sharda joylashgan. Bu o‘lkalarda yashagan inson uchun quyosh doimo janubiy ufq bo‘ylab suzar, natijada yerga sanchilgan tayoqning soyasi g‘arbdan boshlanib, shimol orqali sharqqa, ya’ni biz tushunadigan o‘ngga qarab kavis chizgan. Ming yillar davomida insoniyatning nigohi va ongi vaqt oqimini aynan shu o‘ngga qarab sudralayotgan soya bilan tenglashtirdi. Natijada bizning xotiramizda vaqt o‘ngga harakat qiladi degan qat’iy formula muhrlanib qoldi. Oradan asrlar o‘tib, Yevropada birinchi mexanik soatlar yasala boshlaganda, ixtirochilarning mantiqan boshqa yo‘li ham yo‘q edi. Agar ular millarni chapga aylantirishganida, butun boshli sivilizatsiya buni tabiatga zid va mantiqsiz deb rad etgan bo‘lardi.

Shu tariqa, mexanika shunchaki shimoliy quyosh soyasining vizual nusxasiga aylandi va bu nusxa keyinchalik butun dunyoga eksport qilindi. Agar tarix boshqacha yo‘ldan yurib, buyuk imperiyalar soya chapga aylanadigan Avstraliya yoki Janubiy Amerikada paydo bo‘lganida, bugun biz soat mili bo‘yicha deganda mutlaqo teskari yo‘nalishni tushungan bo‘lardik.

Univer ma’ruzaxonasida, zerikishdan yozildi. Aniqrog’i zal bo’ylab tarqalib ketgan hiddan o’zimni chalg’itish maqsadida.

Taqrizga o’xshagan narsa

Meni ikki zirapcha doim qiynab kelgan. Biri Palp Fikshin - bu haqida yozganman. Ikkinchisini ham nihoyat sug’urib tashladim - Sapiens. Ochig’i hiqqildog’imga kelgandi, o’nta davradan sakkiztasida Sapiensni o’qiganmisiz, Sapiensda shunday deyiladiki va hokazo gaplarni eshtib kelganman. Aytishim mumkinki, kitob silliq ketdi. Harari daxshatli darajada zo’r yozgan, murakkab tarixiy jarayonlarni shunday silliqlab berganki, o‘quvchi dunyodagi barcha jumboqlarni tushunib qolgandek sezadi o’zini. Lekin kitob nomini: Sapiens - insoniyatning qisqacha tarixi emas, aksincha Sapiens - insoniyat tarixi haqida mening shaxsiy mulohazalarim deb nomlasa to’g’ri bo’lardi.

Ikki zirapchani olib tashlab biror narsa yutmadim ham, yutqazmadim ham. Faqat kimdir so’rasa ha o’qiganman, ha ko’rganman deya olaman. O’ylashimcha, ayni shu vajdan bosh suqqanlar ko’p. Lekin og’izni ko’pirtirib maqtash ortiqcha.

3/5

P.s: rasm olishga vaqt yo’q.

An’ana buzilmasin )

Taxtlar o’yini bir yon-u, Qirollar to’qnashuvi bir yon. Dyuna bosmadan chiqyapti azizlar )

Hech o‘ylab ko‘rganmisiz, nega zamonaviy, ratsional erkak o‘z ixtiyori bilan tomog‘iga sirtmoq solib, uni chiroyli qilib tugib yuradi ? Bu shunchaki stil emas. Balki insoniyatning mantiqsizlikni mantiqqa aylantirish borasidagi eng nafis intellektual firibgarligidir.

Hamma narsa XVII asrda, O‘ttiz yillik urush davrida boshlangan. Fransuz qiroli Lyudovik XIV Parijga kelgan xorvatiyalik yollanma askarlarning bo‘ynidagi rangli matolarni ko‘rib qoladi. Xorvatlar bu matoni kiyimning yoqasi kir bo‘lib ketmasligi vajidan bog’lashardi. Ammo, fransuz saroyining nafosat kasalligiga chalingan aristokratlari bu manzarani ko‘rib: vuuh, onasini emsin, bo‘yinga latta bog‘lash naqadar dohiyona qaror, deb yuborishadi. Shu tariqa xorvatlarning hrvat so‘zi fransuz tilida cravatega, keyinchalik esa butun dunyoga tanish galstukga aylandi.

Endi mantiqiy zanjirni qarang: askarlar kiyimi kirlanmasligi uchun bog‘langan oddiy latta, bir necha asr o‘tib, dunyodagi eng nufuzli bankirlar va prezidentlarning jiddiylik ramziga evrildi. Bugun siz biror shartnoma imzolayotgan bo‘lsangiz-u, bo‘yningizda o‘sha lattadan bo‘lmasa, ko‘pchilik sizni yetarlicha jiddiy qabul qilmaydi. Bu xuddi operatsiyaga kirayotgan jarrohning boshiga pat qadab olishi kabi absurd, lekin biz bunga etiket deb nom berganmiz. Eng qizig‘i, galstukning funksional ma’nosi nolga teng. U sizni isitmaydi, aksiga olib, nafas olishni qiyinlashtiradi. Cho‘ntak vazifasini o‘tamaydi, hatto yuzingizni artishga ham yaramaydi. Uning yagona vazifasi sizning qaysidir ijtimoiy tabaqaga mansub ekanligingizni ko‘rsatishdir.

Shunday qilib, biz o‘zini o‘ta aqlli deb hisoblaydigan mavjudotlar to‘rt yuz yil oldin xorvat askarlarining oddiy gigiyenik ehtiyojidan tug‘ilgan lattani yuqori madaniyat darajasiga ko‘tardik. Ehtimol, doim shunday bo’lib kelgandir: avval tasodifan latta bog‘laymiz, keyin uni ramziylashtiramiz, so‘ng nima uchun buni qilayotganimizni butunlay unutamiz.

I saw the Devil - Men iblisni ko’rdim

Vizual va operatorlik ishi jihatidan muhtasham. Umuman olganda esa o’rtacha film ekan. Lekin final sahnasi uchun ham ko’rish kerak. Final qismi muazzam.

6/10

Uzun quloq gaplarga ko’ra, Anya Teylor Joy - Uzuklar hukmdori: Gollumga ov filmida Arven rolini ijro etishi mumkin ekan.

Aníron

Jorj R. R. Martin film va seriallar hikoyani qanday barbod qilishi haqida:

Qayoqqa qaramang, buyuk hikoyalarni olib, ularni “o‘zlariniki qilib olishga” ishtiyoqmand ssenaristlar-u prodyuserlar ko‘payib ketdi. Asl manba muallifi Sten Li, Charlz Dikkens, Yan Fleming, Roald Dal, Ursula K. Le Guin, J. R. R. Tolkin, Mark Tven, Reymond Chandler, Jeyn Osten yoki umuman, kim bo‘lishining ahamiyati yo‘qdek. Yozuvchi qanchalik buyuk bo‘lmasin, kitob qanchalik zo‘r bo‘lmasin, doim kimdir o‘zini undan ustunroq bilib, hikoyani olib, uni “yaxshilashga” oshiqadi.   “Kitob – bu kitob, film – bu film”, deydi ular! Go‘yoki bir chuqur ma’noli gap aytayotgandek.  So‘ngra ular hikoyani o‘zlariniki qilib olishadi. Biroq ular asarni hech qachon yaxshilay olmaydi.  Mingtadan to‘qqiz yuz to‘qson to‘qqiz holatda uni battar qilishadi, xolos.

Xo‘sh, sizningcha Martin haqmi?

@insusambil