O‘lim va kulgu

2015-yilda Oksford lug‘atlari “Yil so‘zi” deb so‘zni emas quvonchdan yig‘layotgan yuz 😂 smaylikni tanladi. Dunyo kulgisining ramzi ko‘z yoshi to‘kayotgan yuz bo‘ldi. O‘n yil o‘tmay yoshlar uni eskicha deb chetga surishdi. Endi kulgili narsaga kulgudan o‘ldim, degan ma’noda 💀 qo‘ya boshlashdi. Kulgi yig‘iga, yig‘i o‘limga aylandi. Bundoq qarasa bu bizni tilimizda ham bor, odatiy kundalik lug’atda o‘liqoppan, jonim chiq ketdi, kulorib ichagim uzildi, deyishadi. Tilimizda kuchli hisni ifodalash uchun doim o‘limdan foydalanamiz.

Kuchli so‘z tez-tez ishlatilsa, eskirib, kuchsizlanib qoladi. Inglizcha terrific bir paytlar dahshatli degani edi, hozir ajoyib ma’noisida qo‘llaniladi. Awful esa qo‘rquv aralash hayrat uyg‘otadigan narsani bildirardi, endi shunchaki yomon. Bizda ham dahshat allaqachon maqtovga aylangan: dahshat zo‘r ekan, dahshat chiroyli, dahshat chiqibdi. Shu tomondan qarasak so‘zni ham pulga o‘xshatsa bo‘ladi, ko‘p bosilsa, qadri tushadi. Shuning uchun hisni yana kuchliroq so‘z bilan ifodalashga to‘g‘ri keladi. Bu zanjirning oxirgi bekati o‘lim. Undan kuchlirog‘i yo‘q.

Gapning eng avvaliga qaytsak, ya’ni 💀 bosh suyagiga. Bosh suyagi va kulgi azaldan yonma-yon bo‘lgan. Shekspirda Gamlet qabristonda bosh suyagini qo‘liga olib, u bilan gaplashadi. Bu suyak qirolning masxarabozi Yorikniki, Gamlet bolaligida uning yelkasida minib yurgan. Dunyo adabiyotidagi eng mashhur bosh suyagi hazilkashning boshi edi )

Italyanlarda “traduttore, traditore” degan gap bor - tarjimon xoin. Italyanchada ikki so‘z deyarli bir xil jaranglaydi, gapning butun hazili ham shunda. O‘zbekchaga o‘girsang, jarang yo‘qolib, quruq ayblov qoladi. Jarangni saqlab qolsa bo‘ladi, masalan, “o‘giruvchi o‘g‘ri”. Eshitishga yoqimli, lekin endi xoin o‘g‘riga aylanib qoladi. Tarjimonning butun hayoti shu tanlovdan iborat: yo ma’noga xiyonat qiladi, yo ohangga.

Nabokov “Yevgeniy Onegin”ni ingliz tiliga so‘zma-so‘z, qofiyasiz o‘girgan va uni to‘rt jildlik izoh bilan nashr ettirgan. Ayonki, “Yevgeniy Onegin” she’riy roman, butun asar qat’iy qofiya va vazn asosida yozilgan. Nabokov uni ingliz tiliga tarjima qilganida esa qofiya va vaznni ataylab chetga surib, asosan matnning ma’nosini imkon qadar so‘zma-so‘z yetkazishga harakat qiladi. U she’rni qofiyaga moslab o‘girsang, ma’no albatta buziladi, deb hisoblagan. Natijada ingliz o‘quvchisi Pushkin nima deganini aniq bilgan, lekin bu so‘zlar rus tilida qanday jaranglaganini eshitmagan.

Tarjimonlar homiysi Avliyo Ieronim Injilni lotinchaga o‘girganda, Musoning yuzi “nurlanib turardi” degan joyni “shoxli” deb bergan, deyishadi. Keyingi asrlarda rassom va haykaltaroshlar Musoni ana shu tarjimaga qarab tasvirlashgan, Mikelanjeloning mashhur haykalida ham uning boshida ikkita kichik shox bor. Bitta so‘z bir necha asrlik san’atda iz qoldirgan.

Xullas, xiyonatsiz tarjima bo‘lmasa kerak. Ko‘p o‘zbek o‘quvchisi Gyoteni Erkin Vohidovning ovozida taniydi. Bu ham xiyonat, ammo eng go‘zallaridan biri.

Tarjimonlar kuni muborak. Bizni shunchalik chiroyli aldaganingiz uchun rahmat.

Bizning avlod Gollumni asosan rus dublyajida tanigan. Uning gapi ham o‘shandan yod - Моя прелесть. Bu ibora allaqachon madaniyatning bir qismiga evrilib, turli mem va hazillar uchun tayyor qolipga aylanib qoldi )))

Inglizchada Gollum my precious deydi, ya’ni qimmatbahoyim, azizim. Rus tarjimonlari esa прелесть so‘zini tanlashgan. Bugun bu so‘zni maftunkor, yoqimli degan ma’nolarda ishlatishsada uning eski ma’nosi butunlay boshqacha.

So‘zning o‘zagida лесть bor, ya’ni xushomad, aldov. Прельстить yo‘ldan ozdirmoq degani. Eski cherkov tilida прелесть aynan aldov, vasvasa ma’nosida ishlatilgan. Pravoslav rohiblari esa bu so‘z bilan alohida ruhiy holatni nomlashgan - odam o‘zini nurga yaqin, tanlangan deb his qiladi, aslida esa aldanib, kibrga botib yurgan bo‘ladi. Ya’ni Gollum uzukni erkalab моя прелесть deganida, o‘zi bilmagan holda uning asl nomini aytadi - mening aldovim.

Tolkin ming sahifada aytgan gapni tarjima bitta so‘zga sig‘dirib qo‘ygan. Tarjimonlar buni ataylab qilganmi yoki tasodifmi, bilmayman.

Rasm esa chindan muhtasham.

#offtop

Bir-birini tanimaydigan odamlar qorong‘i zalga yig‘ilib, ikki soat bitta nurga qarab o‘tirishadi. Birga kulishadi, birga cho‘chishadi, lekin gaplashishmaydi. Chiroq yonganda esa bir-biriga qaramay tarqalib ketishadi. Bir asrdan ko‘proq vaqtdan beri shu g‘alati marosim davom etyapti.

Biz ham bugun ayolim bilan shu marosimga oshiqmoqdamiz…

Aslida Brad Pitt bratim o‘ynagan Heart of the Beast filmiga tushmoqchi edik, lekin ayni bugun mundarija o‘zgargan, natijada Tom Kruz Oskarga davogarlik qilayotgan Diggerni ko‘radigan bo‘ldik. Lekin texnik muammo chiqib, baribir Heart of the Beastni qo‘yib berishyapti. Mana tirjayib o‘tirippiz.

Heart of the Beast - Spoyler bor
 
Yosh bolasan, itlarga bo‘lgan mehring bo‘lakcha, esingni tanibsanki, yoningda jajji hamrohing bo‘lishini xohlagansan. O‘sha kezlarda Men afsonamanni ko‘ryapsan, bosh qahramonning orzuingdagi kabi iti bor. Sem. Butun film davomida unga hissiy bog‘lanasan, ammo kutilmaganda it o‘ladi. Biror baxtsiz hodisa tufayli emas, o‘z egasining qo‘lidan nobud bo‘ladi. Kinoni o‘sha yerida o‘chirganman, katta travma bo‘lgan. Shu-shu afishasida it bor birorta filmni ko‘rmadim. Kecha kinoteatrga tavakkal qilib tushdim, shu kunlarda qandaydir hissiy narsa xohlab yurgandim.
 
Film o‘lim mavzusini ko‘taradi va uni ta’sirli yetkazishga harakat qiladi. Syujet chizig‘i klassik: halokat, omon qolish, odam va it. Biroq kutilmagan burilishlar yetarlicha chuqur emas. Yengilgina emotsional tebrata oladi. Final esa absurd. Bred Pitt dalada, muhtasham daraxt ostida, ajib manzara qarshisida jon beradi. Instagram yuritadigan odam borki, bu sahnani yaxshi biladi. So‘nggi paytlarda o‘rta asr ritsarlarining jangda yengilib, epik musiqa ostida, go‘zal manzara qarshisida fidoyilarcha jon berishi haqidagi editlar juda ommalashib ketdi. Film aynan shu kadrni ekranga ko‘chirgan. Sanoat original g‘oya izlash o‘rniga, odamlar allaqachon yaxshi ko‘rib qo‘ygan narsani qidirayotganga o‘xshaydi.
 
Bu haqida oldin ham yozganman:
 
Jonivorlar insondagi eng arxaik narsa. Chunki hayvonga bo‘lgan hamdardlik bizdagi eng qadimiy refleks, ongdan ham, axloqdan ham avvalgi, yovvoyi, lekin toza tuyg‘u. Odam yomonlikni ko‘taradi, zulmni tushunishga harakat qiladi, lekin jonivorning ko‘zidagi qo‘rquvni kechirmaydi. Gollivud buni yaxshi biladi. Bleyk Snayderning ssenariy yozish haqidagi mashhur kitobi Mushukni qutqar deb ataladi: tomoshabin qahramonni sevishi uchun u film boshida biror jonivorga yaxshilik qilishi kerak. Teskarisi ham ishlaydi: yovuzni ko‘rsatish uchun itni tepish kifoya. Butun Jon Uik franshizasi bitta kuchukchaning o‘limiga qurilgan. Itga zarar yetkazish tomoshabinni o‘ldirishning eng oson yo‘li.
 
Kamchililarga qaramay, film odam bilan jonivor o‘rtasidagi bog‘liqlikni his qildira olgan. Bu kabi formatda, aslida, eng muhimi ham shu.
 
6/10

Shunda:

yakshanba, dushanba, shanba, yakshanba, dushanba bo‘ldimi ?

1688-yilda shveytsariyalik tibbiyot talabasi Iogann Xofer yangi kasallikni ta’riflab, unga nostalgiya deb nom beradi. Yunoncha nostos uyga qaytish, algos og‘riq degani. So‘zning o‘zi Yunonistonda paydo bo‘lmagan, uni Xofer yasagan. U yana nosomaniya va filopatridomaniya degan nomlarni ham taklif qilgan, yaxshiyamki, ular e‘tiborsiz qolgan.

Bemorlar asosan chet elda xizmat qilayotgan shveytsariyalik yollanma askarlar bo‘lgan. Ular uyqusizlik, ishtahasizlik, yurak o‘ynashidan aziyat chekkan, ba’zilari hatto o‘lib ketgan, deb yozishadi. Davo sifatida afyun, zuluk va uyga jo‘natish tavsiya qilingan.

Askarlar oldida cho‘ponlarning bir qo‘shig‘ini chalish taqiqlangan, chunki uni eshitgan askar uyini sog‘inib, xizmatni tashlab ketishgan kabi rivoyatlar yuradi.

Uch yuz yil o‘tib esa bu kasallik sanoatga aylanib ketti. Remeyklar, eski seriallarning davomlari, 90-yillar uslubidagi kiyimlar va hokazo. Shveytsariyalik shifokorlar bu dardni davolamoqchi bo‘lishgan, biz esa iste’mol qilyappiz )

Nima ham derdim kechka yomg‘ir tashab bersa - Cinema Paradisoni bosvorgum.

Ili Midnight in Parisni ko‘rvorish joyizmikan. Ko‘rmaganlar uchun qisqacha aytsam: Bosh qahramon 1920-yillar Parijini sog‘inadi va kechasi o‘sha davrga tushib qoladi. Lekin u yerdagi odamlar ham o‘zidan oldingi oltin davrni sog‘inib yurgan bo‘lishadi )

Yaxshi film.

Bugun yomg‘ir ham yog‘ib berdi. Midnight in Parisni ko‘rgandan so‘ng ko‘chada biror dilxush davra bilan sayr qilgisi keladi odamni. Chunki Vudi Allen yarim tunda ko‘chaga chiqsang eski mashina seni 1920-yillarga olib ketadi, deydi. Xeminguey bilan ichasan, Pikassoning mashuqasini sevib qolasan, Dali esa karkidon haqida gapiraverib boshingni og‘ritadi.

Nu blyat bitta nyuans bor. Jizzaxda yarim tunda ko‘chaga chiqsang, o‘tmishga ham, kelajakka ham tushmaysan. To‘g‘ri choyxonaga tushasan. Iyaqqa qarasang ham choyxona, byaqqa qarasang ham choyxona. Ili o‘rtada pps mazgi qiladi )

Farzandimga. Ikkinchi xat

Endi borsan. Hali ko‘rmadim, lekin borsan.

Bir paytlar senga xat yozib, tug‘ilmasliging ham sevgining bir shakli bo‘lishi mumkinligini aytgandim. O‘shanda bu gap menga juda aqlli tuyulgan.

Yaxshi odamlar ko‘p qiynalishi haqidagi gapim esa hali ham to‘g‘ri. Faqat endi boshqa narsani ham bilaman - qiynalmagan odam boshqalarni ham tushunmaydi. Seni og‘riqdan butunlay asrab qololmayman. Lekin yoningda bo‘la olaman.

Ko‘p narsani bilmasligim ham o‘zgarmadi. Seni qanday tarbiyalashni, qanday baxtli qilishni hali ham bilmayman. Bu yo‘lni birga bosib o‘tamiz.

Otang

Ismingni Aylin qo‘ydim. Oy nuri.

Yo‘ling oydin bo‘lsin, qizim.

Таълим вазирликларини бирлаштириб, битта вазирлик қилинди. Энди унга ким вазир бўлса, “супер” вазир бўлармиш. Узр-у, вазирнинг супери бўлмайди, суперлар Админстрацияда ўтиради.

Мана, неча кундирки, ким вазир бўларкин дея тахминлар урчиди.

Ўртоқлар, вазирнинг ким бўлиши ниманидир ўзгартирадими? Келинглар, вазиятга очиқ кўз билан қарайлик. Вазирликлар шунчаки ижрочи, Вазирлар Маҳкамасининг ҳам мавқеи аввалгидек эмас. Бирорта вазирлик ўз соҳасини тубдан ислоҳ қила олмайди, ниманидир ўзгартирса ҳам, жуда чекланган шаклда бўлади бу.

Таълим қандай бўлишини, йўналишини, келажагини фақат ўшал олий даргоҳ ҳал қилади. Яхши бўлса, унинг ютуғи, ёмон бўлса ҳам, шу даргоҳнинг камчилиги. Биз эсак, муаммо чиқса, нуқул вазирликларни сўкамиз. Тўғри, улар ҳам оппоқ эмас, аммо қўлларидан кўп иш келмайди. Тилла одамни вазир қилиб қўйсангиз ҳам, ўйин қоидаларини ўзгартира олмайди.

Ҳеч бир ташкилот ёки шахс ўз имкониятида бўлмаган ишлар учун масъул кўрилмаслиги керак. Кимда куч-қудрат энг кўп бўлса, энг катта масъулият ҳам ўшанда. Бу адолатнинг энг оддий принципларидан бири.

Ijtimoiy tarmoqda kecha va bugunning asosiy mavzusi

MrBeast O‘zbekistonga keldi, ko‘chalar odamga to‘ldi, tartib buzildi. Bizdagi bloggerlar: muxlislik madaniyati yo‘q, tartibni bilmaymiz, manqurtlik, uyat va hokazo.

Onasini emsin, zaybal bitta gapni chaynayverish.

Misol qilib Amerikani, Yevropani ko‘rsatishyapti. Kechirib qo‘yasizlar-ku, jannatmakonga har kuni Tom Kruz yoki Bred Pitt kelib, olomon orasida yurgani yo‘q. Gap madaniyatda emas, olomonning tabiatida. Madaniyat ham odat. Jin urgur bir kunda paydo bo‘lib qolmaydi, takrorlanib shakllanadi. Beastga o‘xshaganlar tez-tez kela boshlasa, navbat ham, tartib ham o‘zi paydo bo‘ladi. Yigirmanchi konsertga borib hech kim to‘siqdan sakramay qo‘yadi.

Uzoqqa bormaymiz, 2023-yilda Twitchda strim qiladigan Kay Senat tekin PlayStation tarqatishini e’lon qilganda, Nyu-Yorkdagi Union-skver maydoni bir necha soatda enasinikiga kirib ketgandi. Telbizorda uyat, yoshlarning ahvoli, degan reportajlar qilishgan. Bunaqa voqealar o‘sha tilga olinayotgan rivojlangan mamlakatlarda ham sodir bo‘lgan va bo‘ladi.

Yana qaytaraman, gap madaniyatda emas, olomonning tabiatida. Bo‘ldi, tarqalish.

Institut❌

Pogonofobik maskan✅

Pogonofobiya - soqoldan, jumladan soqolli kishilardan nafratlanish.

Uy❌

Birlamchi ponofobik maskan✅

Tokyo, Tokyoga borib, Tokyoda Tokyoni ko‘ri qopti.

O‘sha qo‘shnini bolasi )