#eskifakt

Ilmiy tilda Porfiriya deb ataluvchi ancha og‘ir va nasliy qon kasalligi oldinlari Vampirizm deb atalgan.

Chunki bu kasallikka chalingan bemorda kunduz kunlari og‘riqlar kuchayishi kuzatilsa, qon quyishdan keyin va tungi payt bemor ahvoli yaxshilangan. Dr Morbiusda ham bu kasallik bor,

Do'stlaringizga ulashing.

wikiTarjima - Original tarjimalar

​​▪️Yoqub zinapoyasi

Yoqub zinapoyasi — Bibliyada, Ibtido (Genesis) 28-bobda uchraydigan mashhur voqea bo‘lib, unda Yoqub tushida osmonga yetgan ulkan zinapoyani ko‘radi; farishtalar uning ustida ko‘tarilib-tushib yuradi, tepasida esa Xudo turib, Yoqubga baraka, avlodlar, yer va himoya va’da qiladi. Bu zinapoya yer bilan osmon, inson bilan Xudo o‘rtasidagi ruhiy aloqa, ma’naviy o‘sish va ilohiy haqiqatga yetishish yo‘lini anglatadi.

Yoqub uxlagan joy "Bet-El" deb nomlanadi — bu ibroniy tilida "Xudoning uyi" degan ma’noni bildiradi. Zinapoya keyinchalik turli dinlar, san’at asarlari va falsafiy tizimlarda chuqur ma’naviy ramzga aylangan. Mistika va tasavvufda u ruhiy bosqichlarning (masalan, shariat–tariqat–ma’rifat–haqiqat) timsoli sifatida talqin qilinadi.

Hatto psixologiya va kinoda ham (masalan, 1990-yildagi “Jacob’s Ladder” filmi) bu obraz inson ongi, ruh va o‘lim oralig‘idagi murakkab holatlarni tushuntirishda ishlatilgan. Yoqub zinapoyasi — bu Xudo bilan bog‘lanish, baraka topish va ichki ruhiy sayohatning kuchli timsolidir.

Do'stlaringizga ulashing va post ostida reaksiya qoldiring.

wikiTarjima - Original tarjimalar

​​#mifologiya

▪️Kalinov ko‘prigi — bu Slavyan mifologiyasida uchraydigan afsonaviy ko‘prik bo‘lib, u tiriklar va o‘liklar dunyosi o‘rtasidagi chegara sifatida tasvirlanadi. Bu ko‘prik ko‘plab xalq rivoyatlari va dostonlarda, xususan rus bylinalarida muhim ramziy ahamiyatga ega. "Kalinov" so‘zi rus tilidagi "kalina" (qizil viburnum o‘simligi) so‘zidan olingan bo‘lib, bu o‘simlik Slavyanlarda ko‘pincha o‘lim, qon va ruhlar bilan bog‘liq timsol sifatida qaraladi.

Kalinov ko‘prigi odatda tor, xavfli, olovli yoki qizigan temirdan yasalgan tarzda tasvirlanadi. Undan o‘tish oson emas — bu jasorat, kuch va ruhiy bardamlik talab qiladi. Slavyan qahramonlik dostonlarida, masalan, Ilya Muromets haqidagi bylinalarda bu ko‘prik qahramon sinovdan o‘tadigan joy sifatida namoyon bo‘ladi. Ko‘pincha bu ko‘prik ostida yovuz kuchlar, jinlar yoki o‘liklar olamining hukmdori yashaydi. Ba’zi holatlarda qahramon bu ko‘prikni qo‘riqlaydi yoki o‘z nazoratiga oladi, bu esa uning jasorati va kuchini namoyish etadi.

Kalinov ko‘prigi hayot va o‘lim o‘rtasidagi metafizik o‘tish joyi bo‘lib, boshqa madaniyatlardagi muqobillariga o‘xshab ketadi. Masalan, yunon mifologiyasidagi Stiks daryosi, zardushtiylikdagi Chinvat ko‘prigi, islomdagi Sirat ko‘prigi yoki skandinav mifologiyasidagi Bifröst kabi timsollar bilan bir qatorda turadi. Ularning barchasi ruhning bu dunyodan boshqa dunyoga o‘tishini, sinovdan o‘tishini bildiradi.

Qiziqarli jihati shundaki, Kalinov ko‘prigi ko‘plab ertaklar va dostonlarda syujetning burilish nuqtasi bo‘lib xizmat qiladi. Qahramon bu ko‘prikdan o‘tgach, u yangi ruhiy yoki jismoniy bosqichga o‘tadi va o‘z taqdirini hal qiladi.

Do'stlaringizga ulashing va post ostida reaksiya qoldiring.

wikiTarjima - Original tarjimalar

#yaponcha

Kendo — qadimiy samuray jang san’atiga asoslangan, zamonaviy sport turi bo‘lib, yapon tilida "qilich yo‘li" degan ma’noni bildiradi (ken – qilich, do – yo‘l). Bu san’at jismoniy mahorat bilan birga, ruhiy barqarorlik, intizom va hurmat kabi qadriyatlarni ham o‘z ichiga oladi.

Kendo mashg‘ulotlarida jangchilar shinai deb ataluvchi bambukdan tayyorlangan qilich bilan shug‘ullanadilar. Himoya kiyimlari to‘plami bogu deb ataladi va bosh (men), qo‘l (kote), qorin (do) va bo‘yin (tsuki) kabi muhim zarba nuqtalarini himoya qiladi.

Kendoninig ildizlari Yaponiyadagi samuraylar tomonidan 17–19-asrlarda mashq qilingan kenjutsu san’atiga borib taqaladi. 20-asr boshlarida kendo rasmiy sport turi sifatida shakllandi va hozirda butun dunyo bo‘ylab millionlab tarafdorlariga ega. Kendo musobaqalari qat’iy qoidalar asosida o‘tkaziladi.

Do'stlaringizga ulashing va post ostida reaksiya qoldiring.

wikiTarjima - Original tarjimalar

#yaponcha

Kamishibay — bu Yaponiyada XX asr boshlarida ommalashgan an’anaviy hikoya aytish san’atidir. Yapon tilida “kamishibay” so‘zi “qog‘ozli drama” degan ma’noni bildiradi. Bu san’at shakli asosan bolalarga mo‘ljallangan bo‘lib, hikoyachi (kamishibaiya) maxsus yog‘och ramkaga joylashtirilgan rasmli karton sahifalarni birma-bir almashtirib, har bir sahifadagi voqeani og‘zaki ravishda dramatik ohangda aytib bergan. Har bir rasmning orqa tomonida hikoyaning matni yozilgan bo‘ladi.

Kamishibay 1920–1930-yillarda Yaponiyada ko‘cha ko‘ngilocharlari sifatida paydo bo‘lgan va ayniqsa 1930–1950-yillar oralig‘ida juda mashhur bo‘lgan. O‘shanda kamishibaiyalar velosipedda shaharlarda yurib, bolalar to‘planadigan joylarga borar, oldindan shirinliklar sotib, so‘ngra ertaklar aytib berishgan. Televizor keng tarqalganidan so‘ng bu san’at shakli sekinlik bilan kamaygan bo‘lsa-da, bugungi kunda kamishibay madaniy meros sifatida maktab va kutubxonalarda saqlab qolingan.

wikiTarjima - Original tarjimalar.

​​#rulesandlaws

▪️Gloger qoidasi (Gloger's rule)

Gloger qoidasi — bu hayvonlarning tana rangi iqlimga bog‘liq holda o‘zgarishini tushuntiruvchi biologik qonuniyat bo‘lib, 1833-yilda nemis zoologi Konstantin Gloger tomonidan ilgari surilgan. Ushbu qoida shuni ta’kidlaydiki, issiq va nam iqlim sharoitida yashovchi hayvonlar, ayniqsa qushlar va sutemizuvchilar, odatda to‘qroq rangga ega bo‘ladi, sovuq va quruq iqlimda yashovchi hayvonlar esa ochroq rangda bo‘ladi. Buning sababi, nam iqlimda to‘q rang hayvonlarni bakteriyalar va mog‘orlardan yaxshi himoya qiladi, shuningdek, yashash muhitiga moslashishda foydalidir. Quruq va sovuq hududlarda esa och rang tana tomonidan issiqlikni kamroq yutadi va qorli yoki och muhitda yashirinishga yordam beradi.

Masalan, ekvator yaqinida yashovchi qushlar va sutemizuvchilar ko‘pincha jigarrang yoki qora rangda bo‘ladi, Arktikada yashovchi hayvonlar esa — masalan, oq ayiq va qor quyonlari — oq rangga ega. Afrika fillari Hindiston fillariga qaraganda to‘qroq tusda bo‘lishi ham bu qoidaning amaliy tasdig‘idir. Gloger qoidasi biologik xilma-xillikni tushunishda muhim ahamiyatga ega bo‘lib, iqlim va yashash muhitining hayvonlar tashqi ko‘rinishiga qanday ta’sir qilishini ko‘rsatadi.

Biroq, bu qoida har doim ham istisnosiz qo‘llanavermaydi, chunki hayvonlar rangiga boshqa omillar, jumladan yashash muhiti, yashirinish, ko‘payishdagi rol va tabiiy tanlanish ham ta’sir ko‘rsatadi.

Do'stlaringizga ulashing va post ostida reaksiya qoldiring.

wikiTarjima - Original tarjimalar

▪️Favela

Favela so‘zining ma’nosi — norasmiy uylar yoki kambag‘allar yashaydigan mahalla, ya’ni Braziliyada ruxsatsiz qurilgan, ko‘pincha infratuzilmasiz, qashshoq hududni anglatadi.

Bu atama dastlab 19-asr oxirida ishlatilgan bo‘lib, Bahia shtatidagi "Favela" tepaligi nomidan olingan. Askarlar u yerda joylashib, keyinchalik shu nom boshqa shunga o‘xshash norasmiy uy-joy massivlariga ham qo‘llanila boshlangan.

Qisqacha aytganda, favela — bu "ruxsatsiz qurilgan kambag‘al mahalla" degan ma’noni anglatadi.

Do'stlaringizga ulashing va post ostida reaksiya qoldiring.

wikiTarjima - Original tarjimalar

​​▪️Meissen — Germaniyaning Saksoniya yerida, Elba daryosi bo‘yida joylashgan qadimiy shahar bo‘lib, dunyoga mashhur Meissen porseleni bilan tanilgan. 929-yilda Germaniya qiroli Genrix I tomonidan qal’a sifatida asos solingan va o‘rta asrlarda Saksoniya gersogligining muhim markazi bo‘lgan. 1710-yilda bu yerda Yevropadagi birinchi haqiqiy chinni — “oq oltin” ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yildi. Meissen porseleni o‘zining nozik oq massasi, murakkab bezaklari va qo‘lda chizilgan oltin chiziqlari bilan mashhur. Ikki ko‘k rangli kesishgan qilich belgisi uning eng qadimiy savdo belgisi hisoblanadi.

Shahar Yevropa choy ichish madaniyatida ham muhim rol o‘ynagan — Meissen choynak va piyolalari issiq suyuqlikka chidamli birinchi mahalliy mahsulotlar bo‘lib, ilgari faqat Xitoydan kelgan chin bilan almashtirilgan. Mashhur “Ko‘k piyoz naqshi” aslida shaftoli va anor tasviriga ega bo‘lsa-da, xalq orasida piyoz deb atalib ketgan.

Meissen atrofida Elba vodiysi uzumzorlari joylashgan bo‘lib, Riesling va Müller-Thurgau kabi oq sharob navlari mashhur. Turistlar bu yerga Albrechtsburg qal’asi, Meissen sobori, porseleyn muzeyi va tarixiy markazdagi tor ko‘chalarni ko‘rish uchun tashrif buyuradilar.

Do'stlaringizga ulashing va post ostida reaksiya qoldiring.

wikiTarjima - Original tarjimalar

​​▪️Atari — video o‘yinlar afsonasi

Atari 1972-yilda AQShning Kaliforniya shtatida Nolan Bushnell va Ted Dabney tomonidan asos solingan va zamonaviy video o‘yin industriyasining boshlanishida muhim rol o‘ynagan. Dastlabki katta muvaffaqiyati — oddiy stol tennisi simulyatori Pong bo‘lib, u o‘yin avtomatlarida ulkan mashhurlikka erishdi va butun bir bozorni jonlantirdi. 1977-yilda kompaniya Atari 2600 konsolini chiqardi — o‘yinlarni kassetalar orqali almashtirish imkonini bergan ilk ommaviy uy qurilmalaridan biri. Shuningdek, Asteroids, Centipede va Missile Command kabi klassik arcade o‘yinlar ham Atari tomonidan yaratildi. Kompaniyaning “Fuji” shaklidagi logotipi o‘yinchilar orasida eng taniqli ramzlardan biri hisoblanadi.

1983-yilda yuz bergan “video game crash” inqirozi Atari’ni qattiq zararladi, noto‘g‘ri boshqaruv va raqobat sababli kompaniya bo‘linib ketdi va brendi bir necha marta qo‘l almashdi. “Atari” so‘zi yapon shogird o‘yini Go dagi raqibni xavf ostiga qo‘yish holatini anglatadi. “Pong” o‘yini ilk sinov paytida apparati buzilgandek tuyulgan, ammo sabab oddiy bo‘lib chiqdi — ichki tangalar qutisi odamlar navbatda o‘ynaganidan to‘lib ketgan edi. Hozirgi Atari asosan retro o‘yinlar va nostalgiya mahsulotlari bilan shug‘ullanadi, ammo uning nomi video o‘yin tarixida abadiy o‘rnashib qolgan.

Do'stlaringizga ulashing va post ostida reaksiya qoldiring.

wikiTarjima - Original tarjimalar

​​▪️"Nord-Ost" — bu aslida Rossiyada qo‘yilgan musiqiy teatr spektaklining nomi bo‘lgan, lekin keyinchalik bu nom 2002-yil Moskva teatridagi garovga olish fojiasi bilan bog‘lanib ketgan.

“Nord-Ost” avvaliga Moskva sahnasida juda mashhur bo‘lgan musiqiy spektakl nomi edi: u yozuvchi Veniamin Kaverinning “Ikki kapitan” (“Два капитана”) romaniga asoslangan bo‘lib, 2001-yilda Dubrovka teatr markazida premyera qilinadi. Nomining o‘zi nemischadan kelib, “shimol-sharq shamoli” ma’nosini anglatadi. 2002-yil 23–26 oktabr kunlari aynan shu spektakl namoyishi vaqtida terrorchilik hujumi sodir bo‘lib, “Nord-Ost voqeasi” sifatida tarixda qoldi. 23-oktabr kechqurun qurollangan chechen guruhi (taxminan 40–50 kishi, ularning bir qismi portlovchi kamarbop qurilmali ayollar bo‘lgan) sahnaga bostirib kirib, zalda o‘tirgan 850 ga yaqin tomoshabinni garovga oldi.

Ularning asosiy talabi Rossiya hukumatidan Chechenistondagi urushni to‘xtatish va qo‘shinlarni olib chiqish edi. Keyingi soatlarda va kunlarda ayrim siyosatchi va jamoat arboblari — masalan, Irina Xakamada, jurnalist Anna Politkovskaya, qo‘shiqchi Iosif Kobzon — vositachilikka urinib, bir qator bolalar, ayollar va chet elliklar orasidan o‘nlab garovdagilar ozod qilindi. Voqea taxminan 57 soat davom etdi. 26-oktabr tongida maxsus kuchlar binoning shamollatish tizimi orqali hushdan ketkazuvchi gaz (keyinchalik u fentanil hosilalari bo‘lgani taxmin qilingan) yuborib, operatsiyani boshladi: terrorchilar bartaraf etildi, ammo gaz ta’siri, evakuatsiya va tez tibbiy yordamdagi kamchiliklar oqibatida 130 dan ortiq garovdagilar halok bo‘ldi, yuzlab kishi jarohat oldi. Gazning tarkibi darhol oshkor qilinmagani shifokorlarning to‘g‘ri antidot qo‘llashiga xalaqit bergani borasida katta bahs-munozaralar yuzaga keldi; keyinchalik ushbu voqea yevropa sudlarida ham ko‘rib chiqilib, qutqaruv rejalashtirilishi va tibbiy ta’minot sifatiga oid tanqidlar bildirildi. Tragediyadan so‘ng spektakl qayta tiklanmadi, “Nord-Ost” nomi esa Dubrovka garov olish fojiasi bilan sinonim bo‘lib qoldi; har yili Moskva va boshqa joylarda qurbonlar xotirasi yodga olinadi.

Do'stlaringizga ulashing va post ostida reaksiya qoldiring.

wikiTarjima - Original tarjimalar

#fakt

Peritas - Aleksandr Makedonskiyning sevimli iti. «Peritas» nomi qadimgi grek tilidan «yanvar» ma’nosini bildiradi degan taxminlar mavjud.

Plutaxrning eslashicha, sarkarda o‘zining sevimli oti Butsefal kabi, Peritasni ham yaxshi ko‘rgan. O‘zining itidan ayirilgach, Pokistondagi, Betsefal nomi berilgan shahardan uncha uzoq bo‘lmagan shaharga o‘z itining nomini bergan.

wikiTarjima - Original tarjimalar

▪️George C. Parker (1860–1936) — Amerikaning eng mashhur qalloblaridan biri hisoblanadi.Parker firibgarlikda shu qadar mahoratli ediki, o‘zini haqiqiy hujjatlar, soxta notarial guvohnomalar bilan qurollantirib, xaridorlarga Brooklyn ko‘prigini, Ozodlik haykalini, Madison Square Gardenga o‘xshash mashhur joylarni o‘z mulki sifatida ko‘rsatib kelgan. Eng mashhur aldagan narsasi — Brooklyn ko‘prigi bo‘lib, u bu ko‘prikni o‘nlab marta “sotgan”. Ayrim xaridorlar hatto ko‘prikni o‘zlashtirib olishga, pul to‘lab o‘z nomiga olishga uringanlar.

Parkerning firibgarliklari oxir-oqibat fosh bo‘lib, u bir necha bor hibsga olingan va nihoyat umrbod qamoq jazosiga hukm qilingan. U 1936-yilda Sing Sing qamoqxonasida vafot etgan.

U tufayli ingliz tilida “If you believe that, I’ve got a bridge to sell you” (“Agar bunga ishonadigan bo‘lsang, senga ko‘prik sotib yuboraman”) degan mashhur ibora paydo bo‘lgan. Bu ibora kimdir oddiy, ishonib bo‘lmaydigan gapga laqqa tushganida ishlatiladi.

wikiTarjima - Original tarjimalar

▪️Cornucopiya

Cornucopiya (lotincha cornu copiae – “to‘liq shox”, “mo‘l-ko‘lchilik shoxi”) qadimgi yunon va rim mifologiyasidan kelib chiqqan ramz bo‘lib, u farovonlik, boylik va tabiat ne’matlari timsoli hisoblanadi. Afsonalarga ko‘ra, uning kelib chiqishi ikki xil talqin qilinadi: birinchi rivoyatda kichik Zevsni boqib katta qilgan Amalfiya echkisining sindirilgan shoxi mo‘l-ko‘lchilik shoxiga aylangan.

ikkinchi afsonada esa Gerakl bilan jang qilgan Aheloy daryosi xudosining sindirilgan shoxi sehrli qilib, undan meva va don to‘la mo‘ljal paydo bo‘lgan. Shu tariqa Cornucopiya boylik va hosildorlik ramzi sifatida qadrlangan.

wikiTarjima - Original tarjimalar