10 - sinf organik kimyo fanidagi uglerodni oksidlanish darajasi yig'indisini topish mavzusiga qo'shimcha yordam ma'lumot.
Alkanlar CnH2n+2
2n+2= -(O.D)
Sikloalkanlar CnH2n
2n=-(O.D)
Alkenlar CnH2n
2n=-(O.D)
Alkadiyenlar CnH2n-2
2n-2=-(O.D)
Alkinlar CnH2n-2
2n-2=-(O.D)
Arenlar CnH2n-6
2n-6=-(O.D)
Bir atomli spirtlar (to'yingan) CnH2n+2O
2n=-(O.D)
Ikki atomli to'yingan spirtlar CnH2+2O2
2n-2=-(O.D)
Uch atomli to'yingan spirtlar CnH2n+2O3
2n-4=-(O.D)
Aldegidlar CnH2nO
2n=-(O.D)
Ketonlar CnH2nO
2n-2=-(O.D)
To'yingan dikarbon kislotalar CnH2nO2
*n=2,3,4,5 (+(0) O.D.)
*n=6,,,,,,,,(O.D. )
2n-10=-(O.D)
To'yingan monokarbon kislotalar CnH2n-2O4
n=2,,,,,,, 2n-4=-(O.D.)
Bir atomli fenollar CnH2n-6O
2n-8=-(O.D)
Ikki atomli fenollar CnH2n-6O2
2n-10=-(O.D)
Uch atomli fenollar CnH2n-6O3
2n-12=-(O.D)
Oddiy efirlar Cn2nO
2n-2=-(O.D)
Sikloalanollar CnH2nO
2n-2=-(O.D.)
Aminlar CnH2n-3N
2n=-(O.D)
Aromatik aminlar Cn2n-5N
2n-8=-(O.D.)
Izoh: O.D. oksidlanish darajasi yig'indisi.
Alkanlar CnH2n+2
2n+2= -(O.D)
Sikloalkanlar CnH2n
2n=-(O.D)
Alkenlar CnH2n
2n=-(O.D)
Alkadiyenlar CnH2n-2
2n-2=-(O.D)
Alkinlar CnH2n-2
2n-2=-(O.D)
Arenlar CnH2n-6
2n-6=-(O.D)
Bir atomli spirtlar (to'yingan) CnH2n+2O
2n=-(O.D)
Ikki atomli to'yingan spirtlar CnH2+2O2
2n-2=-(O.D)
Uch atomli to'yingan spirtlar CnH2n+2O3
2n-4=-(O.D)
Aldegidlar CnH2nO
2n=-(O.D)
Ketonlar CnH2nO
2n-2=-(O.D)
To'yingan dikarbon kislotalar CnH2nO2
*n=2,3,4,5 (+(0) O.D.)
*n=6,,,,,,,,(O.D. )
2n-10=-(O.D)
To'yingan monokarbon kislotalar CnH2n-2O4
n=2,,,,,,, 2n-4=-(O.D.)
Bir atomli fenollar CnH2n-6O
2n-8=-(O.D)
Ikki atomli fenollar CnH2n-6O2
2n-10=-(O.D)
Uch atomli fenollar CnH2n-6O3
2n-12=-(O.D)
Oddiy efirlar Cn2nO
2n-2=-(O.D)
Sikloalanollar CnH2nO
2n-2=-(O.D.)
Aminlar CnH2n-3N
2n=-(O.D)
Aromatik aminlar Cn2n-5N
2n-8=-(O.D.)
Izoh: O.D. oksidlanish darajasi yig'indisi.
📢Telegram tarmog'ida yaratilgan shaxsiy Biologiya kanali
Kanal yaratilgan kun (28.04.2020)
Siz bizning kanalda 👇 Biologiyadan
📖Kimyodan masala
📊Viktorina savollari
Test
🧬DNK masala yechish usuli
Creator: @Qurambayev91
Tel:📞 +99899 357-36-65📞
🔬
https://t.me/biomaximum
Kanal yaratilgan kun (28.04.2020)
Siz bizning kanalda 👇 Biologiyadan
📖Kimyodan masala
📊Viktorina savollari
Test
🧬DNK masala yechish usuli
Creator: @Qurambayev91
Tel:📞 +99899 357-36-65📞
🔬
https://t.me/biomaximum
Telegram
BIOLOGIYA NEW🔥 MED o'quv markazi kanali🚦
📢 Telegram tarmog'ida yaratilgan shaxsiy Biologiya kanali
Kanal yaratilgan kun (28.04.2020)
Bizning kanalda 👇
📖Kimyo masalalar
📊Viktorina savollari
Yangi testlar
🧬DNK va ATF masala yechimlari🗣
Creator: @Qurambayev91
Tel:📞 +99899 357-36-65📞
🔬
Kanal yaratilgan kun (28.04.2020)
Bizning kanalda 👇
📖Kimyo masalalar
📊Viktorina savollari
Yangi testlar
🧬DNK va ATF masala yechimlari🗣
Creator: @Qurambayev91
Tel:📞 +99899 357-36-65📞
🔬
#Nazariya
📌5-Qism
✔️ATOM TUZILISHI.✔️
Mavzu: ATOM TUZILISH NAZARIYASI📌.
✔️Atom tuzilishi haqidagi dastlabki tushunchalar er.avv. 400 yillarda Demokrit asarlarida uchraydi.
✔️Faqat XVIII asrga kelibgina ingliz olimi J.Dalton atomistik nazariyani yaratadi. Unga ko’ra barcha narsalar atomlardan tuzilgan. Daltonga ko’ra har bir element atomi o’ziga xos o’lcham va massaga ega bo’ladi.
✔️Atomning o’lchami juda kichkina – 10^-10m(1Å) atrofida. Uning absolyut massasi ham juda
ham kichik m.a.b.=1,66∙10^-27kg
✔️1895 yil ingliz olimi Kruks manfiy zaryadlangan nurlarni ochadi va unga katod nurlari deb nom beradi. Yana bir ingliz olimi J.Tomson katod nurlarini magnit maydonidagi harakatini o’rganib, bunday nurlar har qanday moddada mavjudligini asosladi va unga elektron deb nom
beradi.
✔️Amerikalik olim Milliken elektronning massasi va zaryadini aniqlaydi.
qe=1,6∙10^-19Kl
me=9,11∙10^-31kg ya’ni atomning 1/1840 qismiga teng.
✔️1911 yil ingliz olimi Ernest Rezerford atom tuzilishing planetar modelini kashf etadi. Ya’ni u yupqa Au folga olib unga α nurlar oqimini yuboradi. Shunda bu nurlardan barchasi ham to’g’ri o’tib ketavermasdan baz’ilari burilishini, hatto orqaga ham qaytishini kuzatadi.
✔️Planetar modelga ko’ra:
1) Atom markazida musbat zaryadlangan yadro yotadi.
2) Yadro atrofida manfiy zaryadli elektron harakat qiladi.
3) Atom yadrosi o’lchami atomning o’lchamidan ancha kichik.
Ya’ni atom o’lchami 10^-10m bo’lsa, yadroning o’lchami 10^-15m ga teng.
✔️Atom elektroneytral bo’lib, yadro atrofidagi elektronlarning umumiy soni yadroning musbat zaryadiga tengdir. Yadroning musbat zaryadi esa o’z navbatida elementning davriy jadvaldagi tartib raqamiga teng. Buni 1913 yil ingliz fizigi Mozli aniqlagan.
✔️Elektronning massasi juda kichik bo’lganligi uchun atomning asosiy massasi yadroda yig’ilgan. Atom yadrosining musbat zaryadini protonlar tashkil qiladi. Lekin yadroda protonlardan tashqari massaga ega zarrachalar ham bo’lib, ular neytronlar deyiladi. Neytronlarning mavjudligini
1932 yil Chedvik ochgan.
✔️Ta’rif: Atom musbat zaryadli yadro va uning atrofida harakatlanuvchi manfiy zaryadli elektronlardan tuzilgan. Yadro o’z navbatida proton va netronlardan tuzilgan.
✔️Proton va neytronlar soni ayni atomning massasini beradi va nuklonlar deyiladi. Proton, neytron va elektron fundamental zarrachalardir.
@Kimyo_Biologiya_Namangan
📌5-Qism
✔️ATOM TUZILISHI.✔️
Mavzu: ATOM TUZILISH NAZARIYASI📌.
✔️Atom tuzilishi haqidagi dastlabki tushunchalar er.avv. 400 yillarda Demokrit asarlarida uchraydi.
✔️Faqat XVIII asrga kelibgina ingliz olimi J.Dalton atomistik nazariyani yaratadi. Unga ko’ra barcha narsalar atomlardan tuzilgan. Daltonga ko’ra har bir element atomi o’ziga xos o’lcham va massaga ega bo’ladi.
✔️Atomning o’lchami juda kichkina – 10^-10m(1Å) atrofida. Uning absolyut massasi ham juda
ham kichik m.a.b.=1,66∙10^-27kg
✔️1895 yil ingliz olimi Kruks manfiy zaryadlangan nurlarni ochadi va unga katod nurlari deb nom beradi. Yana bir ingliz olimi J.Tomson katod nurlarini magnit maydonidagi harakatini o’rganib, bunday nurlar har qanday moddada mavjudligini asosladi va unga elektron deb nom
beradi.
✔️Amerikalik olim Milliken elektronning massasi va zaryadini aniqlaydi.
qe=1,6∙10^-19Kl
me=9,11∙10^-31kg ya’ni atomning 1/1840 qismiga teng.
✔️1911 yil ingliz olimi Ernest Rezerford atom tuzilishing planetar modelini kashf etadi. Ya’ni u yupqa Au folga olib unga α nurlar oqimini yuboradi. Shunda bu nurlardan barchasi ham to’g’ri o’tib ketavermasdan baz’ilari burilishini, hatto orqaga ham qaytishini kuzatadi.
✔️Planetar modelga ko’ra:
1) Atom markazida musbat zaryadlangan yadro yotadi.
2) Yadro atrofida manfiy zaryadli elektron harakat qiladi.
3) Atom yadrosi o’lchami atomning o’lchamidan ancha kichik.
Ya’ni atom o’lchami 10^-10m bo’lsa, yadroning o’lchami 10^-15m ga teng.
✔️Atom elektroneytral bo’lib, yadro atrofidagi elektronlarning umumiy soni yadroning musbat zaryadiga tengdir. Yadroning musbat zaryadi esa o’z navbatida elementning davriy jadvaldagi tartib raqamiga teng. Buni 1913 yil ingliz fizigi Mozli aniqlagan.
✔️Elektronning massasi juda kichik bo’lganligi uchun atomning asosiy massasi yadroda yig’ilgan. Atom yadrosining musbat zaryadini protonlar tashkil qiladi. Lekin yadroda protonlardan tashqari massaga ega zarrachalar ham bo’lib, ular neytronlar deyiladi. Neytronlarning mavjudligini
1932 yil Chedvik ochgan.
✔️Ta’rif: Atom musbat zaryadli yadro va uning atrofida harakatlanuvchi manfiy zaryadli elektronlardan tuzilgan. Yadro o’z navbatida proton va netronlardan tuzilgan.
✔️Proton va neytronlar soni ayni atomning massasini beradi va nuklonlar deyiladi. Proton, neytron va elektron fundamental zarrachalardir.
@Kimyo_Biologiya_Namangan
1. Temir bo’lakchasi birikmalarida +1 oksidlanish darajasini nomoyon qiladigan noma’lum metall nitrat eritmasiga tushirildi. Metall namunasining massasi 16 g ga ortdi. Olingan temir (II) nitrat eritmasi orqali vodorod sulfid gazi o’tkazildi. Bunda 8,8 g temir (II) sulfid olingan bo’lsa, metallni aniqlang.
A) mis B) kumush C) simob D) oltin
2. Temir bo’lakchasi birikmalarida +2 oksidlanish darajasini nomoyon qiladigan noma’lum metall nitrat eritmasiga tushirildi. Metall namunasining massasi 4 g ga ortdi. Olingan temir (II) nitrat eritmasi orqali vodorod sulfid gazi o’tkazildi. Bunda 44 g temir (II) sulfid olingan bo’lsa, metallni aniqlang.
A) mis B) qalay C) temir D) qo’rg’oshin
3.Marganes bo’lakchasi birikmalarida +2 oksidlanish darajasini nomoyon qiladigan noma’lum metall xlorid eritmasiga tushirildi. Metall namunasining massasi 32 g ga ortdi. Olingan marganes(II)xlorid eritmasi orqali vodorod sulfid gazi o’tkazildi. Bunda 43,5 g marganes (II) sulfid olingan bo’lsa, metallni aniqlang.
A) mis B) qalay C) temir D) qo’rg’oshin
✅ bizning kanal: @Kimyo_Biologiya_Namangan
A) mis B) kumush C) simob D) oltin
2. Temir bo’lakchasi birikmalarida +2 oksidlanish darajasini nomoyon qiladigan noma’lum metall nitrat eritmasiga tushirildi. Metall namunasining massasi 4 g ga ortdi. Olingan temir (II) nitrat eritmasi orqali vodorod sulfid gazi o’tkazildi. Bunda 44 g temir (II) sulfid olingan bo’lsa, metallni aniqlang.
A) mis B) qalay C) temir D) qo’rg’oshin
3.Marganes bo’lakchasi birikmalarida +2 oksidlanish darajasini nomoyon qiladigan noma’lum metall xlorid eritmasiga tushirildi. Metall namunasining massasi 32 g ga ortdi. Olingan marganes(II)xlorid eritmasi orqali vodorod sulfid gazi o’tkazildi. Bunda 43,5 g marganes (II) sulfid olingan bo’lsa, metallni aniqlang.
A) mis B) qalay C) temir D) qo’rg’oshin
✅ bizning kanal: @Kimyo_Biologiya_Namangan
1. 13 g H2SO4∙xSO3 tarkibli oleumni neytrallash uchun 11,2 g NaOH sarflandi. x ni aniqlang.
A) 0,1 B) 0,2 C) 0,3 D) 0,4
2. 21,2 g H2SO4∙xSO3 tarkibli oleumni neytrallash uchun 17,6 g NaOH sarflandi. x ni aniqlang.
A) 0,1 B) 0,2 C) 0,3 D) 0,4
3. H2SO4∙0,1SO3 tarkibli oleumni neytrallash uchun 8,8 g NaOH sarflandi. Boshlang’ich oleum massasini (g) toping.
A) 10,6 B) 15,6 C) 12,4 D) 9,8
4. H2SO4∙0,3SO3 tarkibli oleumni neytrallash uchun 0,52 mol NaOH sarflandi. Boshlang’ich oleum massasini (g) toping.
A) 12,2 B) 24,4 C) 6,1 D) 18,3
5. H2SO4∙0,5SO3 tarkibli 27,6 g oleumni neytrallash uchun 50 g NaOH eritmasi sarflandi.NaOH eritmasining foiz konsentratsiyasini toping.
A) 36 B) 24 C) 40 D) 20
6. H2SO4∙SO3 tarkibli 17,8 g oleumni neytrallash uchun 50 g NaOH eritmasi sarflandi.NaOH eritmasining foiz konsentratsiyasini toping.
A) 12 B) 24 C) 20 D) 16
✅ bizning kanal: @Kimyo_Biologiya_Namangan
A) 0,1 B) 0,2 C) 0,3 D) 0,4
2. 21,2 g H2SO4∙xSO3 tarkibli oleumni neytrallash uchun 17,6 g NaOH sarflandi. x ni aniqlang.
A) 0,1 B) 0,2 C) 0,3 D) 0,4
3. H2SO4∙0,1SO3 tarkibli oleumni neytrallash uchun 8,8 g NaOH sarflandi. Boshlang’ich oleum massasini (g) toping.
A) 10,6 B) 15,6 C) 12,4 D) 9,8
4. H2SO4∙0,3SO3 tarkibli oleumni neytrallash uchun 0,52 mol NaOH sarflandi. Boshlang’ich oleum massasini (g) toping.
A) 12,2 B) 24,4 C) 6,1 D) 18,3
5. H2SO4∙0,5SO3 tarkibli 27,6 g oleumni neytrallash uchun 50 g NaOH eritmasi sarflandi.NaOH eritmasining foiz konsentratsiyasini toping.
A) 36 B) 24 C) 40 D) 20
6. H2SO4∙SO3 tarkibli 17,8 g oleumni neytrallash uchun 50 g NaOH eritmasi sarflandi.NaOH eritmasining foiz konsentratsiyasini toping.
A) 12 B) 24 C) 20 D) 16
✅ bizning kanal: @Kimyo_Biologiya_Namangan
#Nazariya
📌6-Qism
✔️Mavzu: IZOTOPLAR, IZOBARLAR VA IZOTONLAR📌.
✔️Atom massasini A bilan belgilasak, undagi protonlar soni Z va netronlar soni N o’rtasida
quyidagi bog’liklik bor:
A=Z+N N=A-Z
✔️Ta’rif: Bir elementning yadro zaryadi bir xil, atom massasi har xil bo’lgan atomlar shu elementning izotoplari deyiladi.
✔️Masalan: H massasi A=1, D massasi A=2, T massasi A=3 ga teng yadro zaryadi esa barchasi uchun Z=1
✔️Izotoplar bir-birlari bilan faqat neytronlar soni bilan farq qiladi.
N=0(H), 1(D), 2(T)
Izotoplar aralashmasidan elementning o’rtacha atom massasi kelib chiqadi.
✔️Masala: Cl ikkita 75%(Cl 35) va 25% (Cl 37) izotoplaridan tashkil topgan. Uning o’rtacha atom massasini hisoblang.
Ār(Cl)=Ar1∙𝜔1+Ar2∙𝜔2=
=35∙0,75+37∙0,25=35,5m.a.b.
✔️Ta’rif: Atom massalari bir xil, yadro zaryadlari bilan farq qiluvchi atomlar turiga izobarlar deyiladi.
Masalan, Kaliy Ar=40, va Kalsiy Ar=40
✔️Ta’rif: Neytronlar soni bir xil bo’lgan atomlar turiga izotonlar deyiladi.
Masalan,
Kaliy N=39-19=20
Kalsiy N=40-20=20
@Kimyo_Biologiya_Namangan
📌6-Qism
✔️Mavzu: IZOTOPLAR, IZOBARLAR VA IZOTONLAR📌.
✔️Atom massasini A bilan belgilasak, undagi protonlar soni Z va netronlar soni N o’rtasida
quyidagi bog’liklik bor:
A=Z+N N=A-Z
✔️Ta’rif: Bir elementning yadro zaryadi bir xil, atom massasi har xil bo’lgan atomlar shu elementning izotoplari deyiladi.
✔️Masalan: H massasi A=1, D massasi A=2, T massasi A=3 ga teng yadro zaryadi esa barchasi uchun Z=1
✔️Izotoplar bir-birlari bilan faqat neytronlar soni bilan farq qiladi.
N=0(H), 1(D), 2(T)
Izotoplar aralashmasidan elementning o’rtacha atom massasi kelib chiqadi.
✔️Masala: Cl ikkita 75%(Cl 35) va 25% (Cl 37) izotoplaridan tashkil topgan. Uning o’rtacha atom massasini hisoblang.
Ār(Cl)=Ar1∙𝜔1+Ar2∙𝜔2=
=35∙0,75+37∙0,25=35,5m.a.b.
✔️Ta’rif: Atom massalari bir xil, yadro zaryadlari bilan farq qiluvchi atomlar turiga izobarlar deyiladi.
Masalan, Kaliy Ar=40, va Kalsiy Ar=40
✔️Ta’rif: Neytronlar soni bir xil bo’lgan atomlar turiga izotonlar deyiladi.
Masalan,
Kaliy N=39-19=20
Kalsiy N=40-20=20
@Kimyo_Biologiya_Namangan
🔷️ Ikki suyuqlikning zichliklari nisbati 1:5 bo'lib teng hajmda aralashtirilsa zichlik 7.2gr/mlga teng bo'ldi agar ular teng massada olib aralashtirilsa zichlik qanday bo'ladi
Yechimi:
Teng hajmda deyilgan 100 ml dan olamiz; zichlikni -x
100x+500x
--------------=7.2 x=2.4
200
Teng massada olinsa : 100 gr dan
m 100
V=-------- -------- =41.67
p 2.4
100
V=--------=8.33
2.4×5
m 100+100
p=------ ------------------=4
V 8.33+41.67
Javob:4
@Kimyo_Biologiya_Namangan
Yechimi:
Teng hajmda deyilgan 100 ml dan olamiz; zichlikni -x
100x+500x
--------------=7.2 x=2.4
200
Teng massada olinsa : 100 gr dan
m 100
V=-------- -------- =41.67
p 2.4
100
V=--------=8.33
2.4×5
m 100+100
p=------ ------------------=4
V 8.33+41.67
Javob:4
@Kimyo_Biologiya_Namangan
■ Davriy sistema va davriy qonun.
XVIII-asr ohirlarida fanda 25 ta element malum bo’lgan,XIX-asrning 1-choraklarida yana 19 ta element kashf qilindi.
1812-yilda Berselius barcha elementlarni metallar va metalmaslarga ajratdi va 1814-yilda 46 ta elementning atom massalari ortib borish tartibida davriy jadval tuzdi.
1817-1829-yillarda Debereyner uchta-uchta elementdan iborat elementlar guruhlarini tuzdi va ularni triadalar deb atasshni taklif etdi.U elementlarni atom massalari ortib borish tartibida joylashtirib triadalar nazariyasini taklif etdi.
M; Li;Na;K Be;Mg;Ca
Xar qaysi triadada o’rtadagi element atom massasi ikki chetdagi elementlarning atom massalar yig’indisini yarmiga teng.O’sha vaqtda bor yo’g’i 7 ta triada tuzishga muaffaq bo’lgan.
1862-1863-yillarda De Shankurtua kimyoviy elementlarning silindr shakldagi jadvalni yaratdi.
1863-yil J.Nyulends elementlarni ekvivalentlarga asoslanib davriy jadvalni tuzdi va oktavalar qonuniga asos soladi.
1866-yilda N.I.Meyer elementlarni atom massalariga asoslanib davriy jadval tuzdi.
1869-yilda D.I.Mendeleyev tabiatning mihim qonuni – kimyoviy elementlarni davriy qonunini tarifladi.
D.I.Mendeleyev davriy qonuni – oddiy moddalar elementlarning xossalari shuningdek elementlar birikmalarning shakl va xossalari elementlarning atom massalari ortib borishiga davriy ravishda bog’liq.
Davriy qonunning hozirgi zamon tarifi-kiyoviy elementlarning xossalari, shuningdek element birikmalarining shakl va xossalari atom yadrolari zaryadining kattaligiga davriy ravishda bog’liqdir.
Mendeleyev davriy sistemani tuzgan vaqtda fanda 63 ta element malum bo’lgan va 29 ta elementga bo’sh joy qoldirgan.
Mendeleyev hayotligidayoq 3 tasi
skandiy(ekabor),galliy(ekaalyuminiy) va germaniy (ekasilitsiy)larni bashoratqilgan.
Eslatma; eka degani bitta yoki birinchi analog degani.
Galliyni 1875-yilda Lekok De Buabodran, Skandiyni
1879-yilda Nilson, Germaniyni
1886-yilda Vinkler kashf etdi va o’z yurti nomini ber.
@Kimyo_Biologiya_Namangan
XVIII-asr ohirlarida fanda 25 ta element malum bo’lgan,XIX-asrning 1-choraklarida yana 19 ta element kashf qilindi.
1812-yilda Berselius barcha elementlarni metallar va metalmaslarga ajratdi va 1814-yilda 46 ta elementning atom massalari ortib borish tartibida davriy jadval tuzdi.
1817-1829-yillarda Debereyner uchta-uchta elementdan iborat elementlar guruhlarini tuzdi va ularni triadalar deb atasshni taklif etdi.U elementlarni atom massalari ortib borish tartibida joylashtirib triadalar nazariyasini taklif etdi.
M; Li;Na;K Be;Mg;Ca
Xar qaysi triadada o’rtadagi element atom massasi ikki chetdagi elementlarning atom massalar yig’indisini yarmiga teng.O’sha vaqtda bor yo’g’i 7 ta triada tuzishga muaffaq bo’lgan.
1862-1863-yillarda De Shankurtua kimyoviy elementlarning silindr shakldagi jadvalni yaratdi.
1863-yil J.Nyulends elementlarni ekvivalentlarga asoslanib davriy jadvalni tuzdi va oktavalar qonuniga asos soladi.
1866-yilda N.I.Meyer elementlarni atom massalariga asoslanib davriy jadval tuzdi.
1869-yilda D.I.Mendeleyev tabiatning mihim qonuni – kimyoviy elementlarni davriy qonunini tarifladi.
D.I.Mendeleyev davriy qonuni – oddiy moddalar elementlarning xossalari shuningdek elementlar birikmalarning shakl va xossalari elementlarning atom massalari ortib borishiga davriy ravishda bog’liq.
Davriy qonunning hozirgi zamon tarifi-kiyoviy elementlarning xossalari, shuningdek element birikmalarining shakl va xossalari atom yadrolari zaryadining kattaligiga davriy ravishda bog’liqdir.
Mendeleyev davriy sistemani tuzgan vaqtda fanda 63 ta element malum bo’lgan va 29 ta elementga bo’sh joy qoldirgan.
Mendeleyev hayotligidayoq 3 tasi
skandiy(ekabor),galliy(ekaalyuminiy) va germaniy (ekasilitsiy)larni bashoratqilgan.
Eslatma; eka degani bitta yoki birinchi analog degani.
Galliyni 1875-yilda Lekok De Buabodran, Skandiyni
1879-yilda Nilson, Germaniyni
1886-yilda Vinkler kashf etdi va o’z yurti nomini ber.
@Kimyo_Biologiya_Namangan
TESTLAR.
1. Qaysi qatordagi elementlar elektromanfiyligi kamayib borishi tartibida joylashgan?
A) K, Ca, V, Ti, Sc
В) K, Ca, Sc, Ti, V
C) Nb, Zr, Y, Cr, Rb
D) I, Br, CI, F, N
2. D.I. Mendeleyev elementlar davriy jadvalining asosiy guruhida tartib raqami ortib borishi bilan quyidagi qaysi qonuniyat kuzatiladi?
A) elektromanfiylik ortadi, protonlar soni kamayadi
B) atom radiusi kamayadi, atom massasi ortadi
C) ionlanish potensiali ortadi, elektromanfiylik kamayadi
D) atom radiusi ortadi, elektromanfiylik kamayadi
3. Qaysi qatorda elementlar atom radiusi ortib borishi tartibida joylashtirilgan?
1) ftor; 2) berilliy; 3) azot;
4) kislorod; 5) bor; 6) uglerod.
A) 2, 5, 6, 3, 4,1
B) 2, 6, 3, 5, 4, 1
C) 1,4, 3,6, 5, 2
D) 1,4,5,3,6,2
4. Quyidagi qatorda elektromanfiylik qanday o'zgaradi?
O, N, S, B, Be, I, Br, CI, F
A) ortadi
B) kamayadi
C) avval ortadi, so'ngra kamayadi
D) avval kamayadi, so'ngra ortadi
5. Quyidagi qatorda elektromanfiylik qanday o'zgaradi? K, Ca, S, Ti, V, Cr, Fe
A) ortadi
B) kamayadi
C) avval ortadi, so'nga kamayadi
D) avval kamayadi so'ngra ortadi
6. D.I. Mendeleyev elementlar davriy jadvalining asosiy guruhida tartib raqami kamayib borishi bilan quyidagi qaysi qonuniyat kuzatiladi?
A) elektromanfiylik ortadi, protonlar soni kamayadi
B) atom radiusi kamayadi, atom massasi ortadi
C) ionlanish potensiali ortadi, elektromanfiylik kamayadi
D) atom radiusi ortadi, elektromanfiylik kamayadi
7. Qaysi qatorda elementlar atom radiusi kamayib borishi tartibida joylashtirilgan?
1) ftor; 2) berilliy; 3) azot;
4) kislorod; 5) bor; 6) uglerod.
A) 2, 5, 6, 3, 4, 1
B) 2, 6, 3, 5, 4, 1
C) 1,4,3,6,5,3
D) 1,4,5, 3,6,2
8. Metallarga xos bo'lgan xususiyatlarni aniqlang.
1) elektromanfiyligi nisbatan past bo'ladi;
2) ionlanish energiyasi nisbatan kichik bo'ladi;
3) elektromanfiyligi nisbatan yuqori bo'ladi;
4) atom radiusi nisbatan kichik bo'ladi;
5) ionlanish energiyasi nisbatan yuqori bo'ladi;
6) atom radiusi nisbatan katta bo'ladi.
A) 1,5, 6 B) 1,2, 6
C) 2, 3, 4 D) 3, 4, 5
9. Qaysi qatorda elementlar atom radiusi ortib borishi tartibida joylashtirilgan?
1) selen; 2) kislorod; 3) tellur; 4) oltingugurt; 5) poloniy.
A) 5, 3,1,4,2 B) 2, 4, 1,3, 5
C) 5, 1,4, 3,2 D) 2, 3,4, 1,5
10. D.I. Mendeleev elementlar davriy jadvalidagi atomlar ionlanish potensialining o'zgarishi (asosiy guruhda) qaysi javobda noto'g'ri ifodalangan?
A) ishqoriy metallarda yuqoridan pastga ortadi
B) 2-davr elementlarida chapdan o'ngga ortadi
C) 3-davr elementlarida o'ngdan chapga kamayadi
D) IIA guruh elementlarida pastdan yuqoriga ortadi
@Kimyo_Biologiya_Namangan
1. Qaysi qatordagi elementlar elektromanfiyligi kamayib borishi tartibida joylashgan?
A) K, Ca, V, Ti, Sc
В) K, Ca, Sc, Ti, V
C) Nb, Zr, Y, Cr, Rb
D) I, Br, CI, F, N
2. D.I. Mendeleyev elementlar davriy jadvalining asosiy guruhida tartib raqami ortib borishi bilan quyidagi qaysi qonuniyat kuzatiladi?
A) elektromanfiylik ortadi, protonlar soni kamayadi
B) atom radiusi kamayadi, atom massasi ortadi
C) ionlanish potensiali ortadi, elektromanfiylik kamayadi
D) atom radiusi ortadi, elektromanfiylik kamayadi
3. Qaysi qatorda elementlar atom radiusi ortib borishi tartibida joylashtirilgan?
1) ftor; 2) berilliy; 3) azot;
4) kislorod; 5) bor; 6) uglerod.
A) 2, 5, 6, 3, 4,1
B) 2, 6, 3, 5, 4, 1
C) 1,4, 3,6, 5, 2
D) 1,4,5,3,6,2
4. Quyidagi qatorda elektromanfiylik qanday o'zgaradi?
O, N, S, B, Be, I, Br, CI, F
A) ortadi
B) kamayadi
C) avval ortadi, so'ngra kamayadi
D) avval kamayadi, so'ngra ortadi
5. Quyidagi qatorda elektromanfiylik qanday o'zgaradi? K, Ca, S, Ti, V, Cr, Fe
A) ortadi
B) kamayadi
C) avval ortadi, so'nga kamayadi
D) avval kamayadi so'ngra ortadi
6. D.I. Mendeleyev elementlar davriy jadvalining asosiy guruhida tartib raqami kamayib borishi bilan quyidagi qaysi qonuniyat kuzatiladi?
A) elektromanfiylik ortadi, protonlar soni kamayadi
B) atom radiusi kamayadi, atom massasi ortadi
C) ionlanish potensiali ortadi, elektromanfiylik kamayadi
D) atom radiusi ortadi, elektromanfiylik kamayadi
7. Qaysi qatorda elementlar atom radiusi kamayib borishi tartibida joylashtirilgan?
1) ftor; 2) berilliy; 3) azot;
4) kislorod; 5) bor; 6) uglerod.
A) 2, 5, 6, 3, 4, 1
B) 2, 6, 3, 5, 4, 1
C) 1,4,3,6,5,3
D) 1,4,5, 3,6,2
8. Metallarga xos bo'lgan xususiyatlarni aniqlang.
1) elektromanfiyligi nisbatan past bo'ladi;
2) ionlanish energiyasi nisbatan kichik bo'ladi;
3) elektromanfiyligi nisbatan yuqori bo'ladi;
4) atom radiusi nisbatan kichik bo'ladi;
5) ionlanish energiyasi nisbatan yuqori bo'ladi;
6) atom radiusi nisbatan katta bo'ladi.
A) 1,5, 6 B) 1,2, 6
C) 2, 3, 4 D) 3, 4, 5
9. Qaysi qatorda elementlar atom radiusi ortib borishi tartibida joylashtirilgan?
1) selen; 2) kislorod; 3) tellur; 4) oltingugurt; 5) poloniy.
A) 5, 3,1,4,2 B) 2, 4, 1,3, 5
C) 5, 1,4, 3,2 D) 2, 3,4, 1,5
10. D.I. Mendeleev elementlar davriy jadvalidagi atomlar ionlanish potensialining o'zgarishi (asosiy guruhda) qaysi javobda noto'g'ri ifodalangan?
A) ishqoriy metallarda yuqoridan pastga ortadi
B) 2-davr elementlarida chapdan o'ngga ortadi
C) 3-davr elementlarida o'ngdan chapga kamayadi
D) IIA guruh elementlarida pastdan yuqoriga ortadi
@Kimyo_Biologiya_Namangan
■ Davriy sistemadagi elementlarning xossalari.
● Davrda o’ngdan chapga (atom massa va yadro zaryad kamayishi bilan), guruhda yuqoridan pastga qarab (atom massa va yadro zaryad ortishi bilan) – metallik, atom radius, oksidlarni asosliligi, qaytaruvchiligi, bog’ qutublanuvchanligi kabi xossalari ortadi. chapdan o’nga,pastdan yuqoriga bu xossalari kamayadi.
● Davrda chapdan o’nga (atom massa va yadro zaryad ortishi bilan),guruhda pastdan yuqoriga qarab (atom massa va yadro zaryad kamayishi bilan) – metalmaslik, ionlanish energiyasi, elektronga moyilligi, NEM, oksidlarni kislotaliligi, oksidlovchilik, vodorodli birikmalarning turgunligi, vodorod bog qutubliligi kabi hossalar ortadi. o’ngdan chapga, yuqoridan pastga bu xossalar kamayadi.
□ Ionlanish energiyasi – atomning elektronlarini tortib olish uchun kerak bo’lgan minimal energiya miqdori.
□ Elektronga moyillik – neytral holdagi atomga elektron birikishi natijasida ajralib chiqadigan energiya miqdori.
□ Elementlarning elektromanfiyligi – L.Poling 1932-yilda fanga kiritgan. Molekula tarkibidagi atomning o’ziga bog’lovchi elektronini tortish xususiyati uning elektromanfiyligi deyiladi.
@Kimyo_Biologiya_Namangan
● Davrda o’ngdan chapga (atom massa va yadro zaryad kamayishi bilan), guruhda yuqoridan pastga qarab (atom massa va yadro zaryad ortishi bilan) – metallik, atom radius, oksidlarni asosliligi, qaytaruvchiligi, bog’ qutublanuvchanligi kabi xossalari ortadi. chapdan o’nga,pastdan yuqoriga bu xossalari kamayadi.
● Davrda chapdan o’nga (atom massa va yadro zaryad ortishi bilan),guruhda pastdan yuqoriga qarab (atom massa va yadro zaryad kamayishi bilan) – metalmaslik, ionlanish energiyasi, elektronga moyilligi, NEM, oksidlarni kislotaliligi, oksidlovchilik, vodorodli birikmalarning turgunligi, vodorod bog qutubliligi kabi hossalar ortadi. o’ngdan chapga, yuqoridan pastga bu xossalar kamayadi.
□ Ionlanish energiyasi – atomning elektronlarini tortib olish uchun kerak bo’lgan minimal energiya miqdori.
□ Elektronga moyillik – neytral holdagi atomga elektron birikishi natijasida ajralib chiqadigan energiya miqdori.
□ Elementlarning elektromanfiyligi – L.Poling 1932-yilda fanga kiritgan. Molekula tarkibidagi atomning o’ziga bog’lovchi elektronini tortish xususiyati uning elektromanfiyligi deyiladi.
@Kimyo_Biologiya_Namangan
1.Davr bo ’ ylab atom radiusi ……..
A) ortadi B) kamayadi
2. Guruh bo ’ ylab atom radiusi ………
A) ortadi B) kamayadi
3. Davr bo ’ ylab metallik xossa ……..
A) ortadi B) kamayadi
4. Guruh bo’ylab metallik xossa ………
A) ortadi B) kamayadi
5. Davr bo’ylab metallmaslik xossa ……….
A) ortadi B) kamayadi C)o’zgarmaydi
6. Guruh bo ’ ylab metallmaslik xossa ………
A) ortadi B) kamayadi
7. Davr bo’ylab oksidlovchilik xossa ……..
A) ortadi B) kamayadi
8. Guruh bo’ylab oksidlovchilik xossa ………
A) ortadi B) kamayadi
9. Davr bo’ylab qaytaruvchilik hususiyat ……..
A) ortadi B) kamayadi
10. Guruh bo’ylab qaytaruvchilik hususiyat ……..
A) ortadi B) kamayadi
@Kimyo_Biologiya_Namangan
A) ortadi B) kamayadi
2. Guruh bo ’ ylab atom radiusi ………
A) ortadi B) kamayadi
3. Davr bo ’ ylab metallik xossa ……..
A) ortadi B) kamayadi
4. Guruh bo’ylab metallik xossa ………
A) ortadi B) kamayadi
5. Davr bo’ylab metallmaslik xossa ……….
A) ortadi B) kamayadi C)o’zgarmaydi
6. Guruh bo ’ ylab metallmaslik xossa ………
A) ortadi B) kamayadi
7. Davr bo’ylab oksidlovchilik xossa ……..
A) ortadi B) kamayadi
8. Guruh bo’ylab oksidlovchilik xossa ………
A) ortadi B) kamayadi
9. Davr bo’ylab qaytaruvchilik hususiyat ……..
A) ortadi B) kamayadi
10. Guruh bo’ylab qaytaruvchilik hususiyat ……..
A) ortadi B) kamayadi
@Kimyo_Biologiya_Namangan
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
📹 Xotirani kuchaytiruvchi 10 ta SIR. Hamma uchun birdek to'gri keladi! 10 daqiqada
‼️Sifatli esda saqlashni xohlasangiz buni albatta koring
👇👇👇👇👇👇👇👇👇👇
✅ @Kimyo_Biologiya_Namangan 👈👈
👆👆👆👆👆👆👆👆👆👆
Eng zo‘r kanalga a‘zo bo‘ling.
‼️Sifatli esda saqlashni xohlasangiz buni albatta koring
👇👇👇👇👇👇👇👇👇👇
✅ @Kimyo_Biologiya_Namangan 👈👈
👆👆👆👆👆👆👆👆👆👆
Eng zo‘r kanalga a‘zo bo‘ling.
✍✍✍
S U Y A K L A R ...
____________________
TUZILISHIGA KOʻRA ....
____________________
1⃣ — NAYSIMON ( 88 ta )
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
A) Uzun naysimon ( 12 ta )
————————————————
✓ yelka - 2 ta
✓ bilak - 2 ta
✓ tirsak - 2 ta
✓ boldir - 4 ta
✓ son - 2 ta
B) Kalta naysimon ( 76 ta )
————————————————
✓ qoʻlning kaft - 10 ta
✓ qoʻlning barmoq - 28 ta
✓ oyoqning kaft - 10 ta
✓ oyoqning barmoq - 28 ta
2⃣ — GʼOVAK ( 92 - 93 ta )
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
A) Uzun govak ( 27 ta )
——————————————
✓ qovurgʻalar - 24 ta
✓ oʻmrov - 2 ta
✓ toʻsh - 1 ta
B) Kalta gʻovak ( 65 - 66 ta )
—————————————————
✓ umurtqalar - 33-34 ta
✓ kaftusti (bilaguzuk) - 16 ta
✓ tovon - 16 ta
3⃣ — YASSI SUYAKLAR
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
✓ tepa - 2 ta
✓ ensa - 1 ta
✓ kurak - 2 ta
✓ yuz va chanoq suyaklari.
Chanoq ( nomsiz ) suyagi 2 ta boʻlib har biri 3 ta ( yonbosh, qov, quymich) suyak birikishidan hosil boʻlgan
4⃣ — GʻALVIRSIMON ( 5 ta )
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
✓ yuqori jagʻ - 2 ta
✓ peshona - 1 ta
✓ ponasimon - 1 ta
✓ gʻalvirsimon - 1 ta
=========================
____________________
JOYLASHISHIGA KOʻRA ....
____________________
1⃣ — BOSH Suyagi.
23 ta boʻlib,
2 ta qismdan iborat....
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
A) Yuz suyaklari ( 15 ta )
————————————————
✓ pastki burun chanogʻi - 2 ta
✓ tanglay - 2 ta
✓ yuqori jagʻ - 2 ta
✓ pastki jagʻ - 1 ta
✓ yonoq - 2 ta
✓ burun - 2 ta
✓ koʻz yosh - 2 ta
✓ dimogʻ - 1 ta
✓ til osti - 1 ta
B) Miya qutisi ( 8 ta )
—————————————
✓ chakka - 2 ta
✓ tepa - 2 ta
✓ ensa - 1 ta
✓ peshona - 1 ta
✓ asosiy suyak - 1 ta
✓ gʼalvirsimon - 1 ta
2⃣ — GAVDA Skeleti.
2 qismdan iborat...
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
A) Umurtqa pogʻonasi ( 33-34 ta)
——————————————————
✓ boʻyin - 7 ta
✓ koʻkrak - 12 ta
✓ bel - 5 ta
✓ dumgʼaza - 5 ta
✓ dum - 4-5 ta
B) Koʻkrak qafasi ( 37 ta )
————————————————
✓ koʻkrak umurtqasi - 12 ta
✓ qovurgʻalar - 24 ta
✓ toʻsh - 1 ta
3⃣ — Qoʻl suyaklari.
Ikkalasida 64 ta boʻlib,
2 qismga boʻlinadi...
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
A) Yelka kamari ( 4 ta )
——————————————
✓ kurak - 2 ta
✓ oʻmrov - 2 ta
B) Erkin suyaklari ( 60 ta )
————————————————
✓ yelka - 2 ta
✓ bilak - 2 ta
✓ tirsak - 2 ta
✓ kaftusti (bilakuzuk) - 16 ta
✓ kaft suyagi - 10 ta
✓ barmoq - 28 ta
4⃣ — Oyoq suyaklari.
2 guruhga boʻlinadi...
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
A) Kamar suyaklari ( 11-12 ta)
——————————————————
✓ chanoq - 2 ta
✓ dumgʻaza - 5 ta
✓ dum - 4-5 ta
B) Erkin suyaklari ( 62 ta )
————————————————
✓ son - 2 ta
✓ tizza qopqogʻi - 2 ta
✓ boldir - 4 ta
✓ tovon - 16 ta
✓ kaft - 10 ta
✓ barmoq - 28 ta
@Kimyo_Biologiya_Namangan
S U Y A K L A R ...
____________________
TUZILISHIGA KOʻRA ....
____________________
1⃣ — NAYSIMON ( 88 ta )
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
A) Uzun naysimon ( 12 ta )
————————————————
✓ yelka - 2 ta
✓ bilak - 2 ta
✓ tirsak - 2 ta
✓ boldir - 4 ta
✓ son - 2 ta
B) Kalta naysimon ( 76 ta )
————————————————
✓ qoʻlning kaft - 10 ta
✓ qoʻlning barmoq - 28 ta
✓ oyoqning kaft - 10 ta
✓ oyoqning barmoq - 28 ta
2⃣ — GʼOVAK ( 92 - 93 ta )
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
A) Uzun govak ( 27 ta )
——————————————
✓ qovurgʻalar - 24 ta
✓ oʻmrov - 2 ta
✓ toʻsh - 1 ta
B) Kalta gʻovak ( 65 - 66 ta )
—————————————————
✓ umurtqalar - 33-34 ta
✓ kaftusti (bilaguzuk) - 16 ta
✓ tovon - 16 ta
3⃣ — YASSI SUYAKLAR
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
✓ tepa - 2 ta
✓ ensa - 1 ta
✓ kurak - 2 ta
✓ yuz va chanoq suyaklari.
Chanoq ( nomsiz ) suyagi 2 ta boʻlib har biri 3 ta ( yonbosh, qov, quymich) suyak birikishidan hosil boʻlgan
4⃣ — GʻALVIRSIMON ( 5 ta )
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
✓ yuqori jagʻ - 2 ta
✓ peshona - 1 ta
✓ ponasimon - 1 ta
✓ gʻalvirsimon - 1 ta
=========================
____________________
JOYLASHISHIGA KOʻRA ....
____________________
1⃣ — BOSH Suyagi.
23 ta boʻlib,
2 ta qismdan iborat....
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
A) Yuz suyaklari ( 15 ta )
————————————————
✓ pastki burun chanogʻi - 2 ta
✓ tanglay - 2 ta
✓ yuqori jagʻ - 2 ta
✓ pastki jagʻ - 1 ta
✓ yonoq - 2 ta
✓ burun - 2 ta
✓ koʻz yosh - 2 ta
✓ dimogʻ - 1 ta
✓ til osti - 1 ta
B) Miya qutisi ( 8 ta )
—————————————
✓ chakka - 2 ta
✓ tepa - 2 ta
✓ ensa - 1 ta
✓ peshona - 1 ta
✓ asosiy suyak - 1 ta
✓ gʼalvirsimon - 1 ta
2⃣ — GAVDA Skeleti.
2 qismdan iborat...
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
A) Umurtqa pogʻonasi ( 33-34 ta)
——————————————————
✓ boʻyin - 7 ta
✓ koʻkrak - 12 ta
✓ bel - 5 ta
✓ dumgʼaza - 5 ta
✓ dum - 4-5 ta
B) Koʻkrak qafasi ( 37 ta )
————————————————
✓ koʻkrak umurtqasi - 12 ta
✓ qovurgʻalar - 24 ta
✓ toʻsh - 1 ta
3⃣ — Qoʻl suyaklari.
Ikkalasida 64 ta boʻlib,
2 qismga boʻlinadi...
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
A) Yelka kamari ( 4 ta )
——————————————
✓ kurak - 2 ta
✓ oʻmrov - 2 ta
B) Erkin suyaklari ( 60 ta )
————————————————
✓ yelka - 2 ta
✓ bilak - 2 ta
✓ tirsak - 2 ta
✓ kaftusti (bilakuzuk) - 16 ta
✓ kaft suyagi - 10 ta
✓ barmoq - 28 ta
4⃣ — Oyoq suyaklari.
2 guruhga boʻlinadi...
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
A) Kamar suyaklari ( 11-12 ta)
——————————————————
✓ chanoq - 2 ta
✓ dumgʻaza - 5 ta
✓ dum - 4-5 ta
B) Erkin suyaklari ( 62 ta )
————————————————
✓ son - 2 ta
✓ tizza qopqogʻi - 2 ta
✓ boldir - 4 ta
✓ tovon - 16 ta
✓ kaft - 10 ta
✓ barmoq - 28 ta
@Kimyo_Biologiya_Namangan