📚 Darslik kitoblarda (10-sinf va akademik litsey va kasb-hunar kollej kitobi) berilganlari boʻyicha.
✂️ Restrikatazalardan masala ishlashga yordam berishi mumkin.
✅ EcoR I — umumiy 10 ta kimyoviy bogʻ uzadi. Shulardan 2 tasi fosfodiefir bogʻ; 8 tasi H bogʻ:
✅ BamH I — 12 ta kimyoviy bogʻ uzadi. Shulardan 2 tasi fosfodiefir bogʻ; 10 tasi H bogʻ.
✅ EcoR I va BamH I - funksiyasi tronspozazaga oʻxshash boʻlib, "yopishqoq" uchlar hosil qilib kesadi.
✅ Hae III va Hpa I — faqat fosfodiefir bogʻ uzadi. Bular DNK molekulasini qaychi singari 2 boʻlakka boʻladi.
✅ Hpa I — "Toʻmtoq" uchlar hosil qilib kesadi.
Masala: Qaysi restriktazalar faqat fosfodiefir bogʻni (a) va qaysi(lari) ham fosfodiefir bogʻni ham vodorod (H) bogʻni uzadi?
1) EcoR I; 2) Hpa I; 3) BamH I; 4) Hae III
Endi javob topishga qiynalmaysiz deb oʻylayman.
DOʻSTLARINGIZGA HAM ULASHING
@Kimyo_Biologiya_Namangan
✂️ Restrikatazalardan masala ishlashga yordam berishi mumkin.
✅ EcoR I — umumiy 10 ta kimyoviy bogʻ uzadi. Shulardan 2 tasi fosfodiefir bogʻ; 8 tasi H bogʻ:
✅ BamH I — 12 ta kimyoviy bogʻ uzadi. Shulardan 2 tasi fosfodiefir bogʻ; 10 tasi H bogʻ.
✅ EcoR I va BamH I - funksiyasi tronspozazaga oʻxshash boʻlib, "yopishqoq" uchlar hosil qilib kesadi.
✅ Hae III va Hpa I — faqat fosfodiefir bogʻ uzadi. Bular DNK molekulasini qaychi singari 2 boʻlakka boʻladi.
✅ Hpa I — "Toʻmtoq" uchlar hosil qilib kesadi.
Masala: Qaysi restriktazalar faqat fosfodiefir bogʻni (a) va qaysi(lari) ham fosfodiefir bogʻni ham vodorod (H) bogʻni uzadi?
1) EcoR I; 2) Hpa I; 3) BamH I; 4) Hae III
Endi javob topishga qiynalmaysiz deb oʻylayman.
DOʻSTLARINGIZGA HAM ULASHING
@Kimyo_Biologiya_Namangan
📌Oqsil, Uglevod, Nuklein kislota biopolimerlar. YOG’LAR esa biomolekula hisoblanadi. Oqsil monomerlari – aminokislotalar. Nuklein kislotalar monomeri – nukleotidlar hisoblanadi. ✅✅
📌Hujayrda tuzilishi, vazifasi va yana bir qancha xususiyatlari bilan farq qiluvchi 2 xil nuklein kislota dezoksiriboza (DNK) va ribonuklein kislota (RNK) uchraydi. ✅✅
📌DNK va RNK nukleotidlardan tuzilgan. Har bir nukleotid azot asosi (Purin asosi - ADENIN, GUANIN: Pirimidin asosi - TIMIN, SITOZIN, URATSIL), monosaxarid (dezoksiriboza, riboza) va fosfat kislota qoldig’idan tashkil topgan.✅✅
📌Dezoksiriboza va Riboza pentozalar guruhiga kiradi. Ularning tarkibida 5 tadan C (uglerod) atomi bo’ladi. Dezoksiriboza tarkibida 1 atom O (kislorod) yetishmasligi bilan ribozadan farq qiladi. ✅✅
📌DNK nechta nukleotiddan iborat bo’lsa, shuncha dezoksiriboza (pentoza) bo’ladi. ✅✅
📌Nukleotidlarning molekulyar massasi shartli ravishda 330 D (Dalton). Orasidagi masofa 0,34 nm yoki 3,4 A (Angstrem) ga teng. ✅✅
📌DNK – 2 ta zanjirli bo’lgani uchun orasida vodorod bog’lari mavjud bo’lib, ular doimo komplementar sherik nukleotidlar A - T orasida 2 ta hamda G - S orasida 3 ta bo’ladi.✅✅
📌DNK ning RNK dan farqli tomoni – molekulyar massasi katta, 2 ta zanjirdan iborat, purin asoslaridan A, G; pirimidin asoslaridan S, T uchraydi. RNK da esa T uchramaydi. ✅✅
📌DNK da Purin va Pirimidin asoslari vodorod bog’lar orqali, Purin asoslari o’zaro yoki Pirimidin asoslari o’zaro – fosfodiefir bog’lar yordamida birikkan. ✅✅
📌DNK da nechta nukleotid bo’lsa fosfodiefir bog’ 2 ta kam bo’ladi. RNK da esa 1 taga kam bo’ladi. ✅✅
📌Vodorod va fosfodiefir bog’lar DNK dagi kimyoviy bog’lar hisoblanadi. ✅✅
📌RNK dan DNK sintezlanishi teskari transkripsiya; DNK ning 1 znjiridan RNK (i-RNK, t-RNK, r-RNK) lar sintezlanish jarayoni transkripsiya – ko’chirib yozish deb ataladi. Bu jarayon ham qat’iy komplementarlik asosida kechadi. ✅✅
📌Hujayradagi eng asosiy assimilatsion jarayonlardan biri oqsil biosintezi hisoblanadi, bu jarayon asosan sitoplazmada, ribosomalarda kechadi. ✅✅
📌Sintezlangan oqsil haqidagi irsiy axborot asosan yadroda, DNK da nukleotidlar ketma-ketligda yozilgan bo’lib, ular asosan dastlab RNK (i-RNK, t-RNK, r-RNK) sintezlab olinadi. i-RNK da 4 xil nukleotid yordamida kodlangan irsiy axborot har nukleotidlar uchligida (triplet) aminokislotalar sinteziga sabab bo’ladi. Har bir aminokislotaning 4 xil nukleotid yordamida 3 ta nukleotid ketma-ketligida ifodalanib kelishiga genetik kod deyiladi. ✅✅
📌Jami kodlar soni 64 ta bo’lib, 20 xil aminokislotalardan ikkitasini kodi 1 tadan. Qolgan 18 tasini kodi 2, 3, 4, 6 tadan bo’lishi mumkin. 5 ta kodonga ega bo’lgan aminokislota uchramaydi.
1. Metionin va triptofan - 1 ta;
2. Fenilalanin, tirozin, gistidin, glitsin, lizin, sistein, serin - 2 ta;
3. Izoleysin - 3 ta;
4. Valin, serin, prolin, treonin, alanin, asparagin - 4 ta;
5. Leysin, glutamin, arginin - 6 ta; 6. Qolgani terminatorlar - 3 ta; ular polipeptid zanjir sintezi tugallanganini bildiradi.
📌Jami 64 ga teng.
📌Har qanday oqsil molekulasi – metionin aminokislotasidan boshlanadi.✅✅
📌1 ta aminokislotani 1 ta kodon (3 ta nukleotid) kodlaydi. 1 ta aminokislotani massasi 120 D (Dalton). Har bir aminokislota o’zaro peptid bog’lar yordamida bog’lanib turadi. Peptid bog’ aminokislota sonidan 1 taga kam bo’ladi ✅✅
📌Hujayrda tuzilishi, vazifasi va yana bir qancha xususiyatlari bilan farq qiluvchi 2 xil nuklein kislota dezoksiriboza (DNK) va ribonuklein kislota (RNK) uchraydi. ✅✅
📌DNK va RNK nukleotidlardan tuzilgan. Har bir nukleotid azot asosi (Purin asosi - ADENIN, GUANIN: Pirimidin asosi - TIMIN, SITOZIN, URATSIL), monosaxarid (dezoksiriboza, riboza) va fosfat kislota qoldig’idan tashkil topgan.✅✅
📌Dezoksiriboza va Riboza pentozalar guruhiga kiradi. Ularning tarkibida 5 tadan C (uglerod) atomi bo’ladi. Dezoksiriboza tarkibida 1 atom O (kislorod) yetishmasligi bilan ribozadan farq qiladi. ✅✅
📌DNK nechta nukleotiddan iborat bo’lsa, shuncha dezoksiriboza (pentoza) bo’ladi. ✅✅
📌Nukleotidlarning molekulyar massasi shartli ravishda 330 D (Dalton). Orasidagi masofa 0,34 nm yoki 3,4 A (Angstrem) ga teng. ✅✅
📌DNK – 2 ta zanjirli bo’lgani uchun orasida vodorod bog’lari mavjud bo’lib, ular doimo komplementar sherik nukleotidlar A - T orasida 2 ta hamda G - S orasida 3 ta bo’ladi.✅✅
📌DNK ning RNK dan farqli tomoni – molekulyar massasi katta, 2 ta zanjirdan iborat, purin asoslaridan A, G; pirimidin asoslaridan S, T uchraydi. RNK da esa T uchramaydi. ✅✅
📌DNK da Purin va Pirimidin asoslari vodorod bog’lar orqali, Purin asoslari o’zaro yoki Pirimidin asoslari o’zaro – fosfodiefir bog’lar yordamida birikkan. ✅✅
📌DNK da nechta nukleotid bo’lsa fosfodiefir bog’ 2 ta kam bo’ladi. RNK da esa 1 taga kam bo’ladi. ✅✅
📌Vodorod va fosfodiefir bog’lar DNK dagi kimyoviy bog’lar hisoblanadi. ✅✅
📌RNK dan DNK sintezlanishi teskari transkripsiya; DNK ning 1 znjiridan RNK (i-RNK, t-RNK, r-RNK) lar sintezlanish jarayoni transkripsiya – ko’chirib yozish deb ataladi. Bu jarayon ham qat’iy komplementarlik asosida kechadi. ✅✅
📌Hujayradagi eng asosiy assimilatsion jarayonlardan biri oqsil biosintezi hisoblanadi, bu jarayon asosan sitoplazmada, ribosomalarda kechadi. ✅✅
📌Sintezlangan oqsil haqidagi irsiy axborot asosan yadroda, DNK da nukleotidlar ketma-ketligda yozilgan bo’lib, ular asosan dastlab RNK (i-RNK, t-RNK, r-RNK) sintezlab olinadi. i-RNK da 4 xil nukleotid yordamida kodlangan irsiy axborot har nukleotidlar uchligida (triplet) aminokislotalar sinteziga sabab bo’ladi. Har bir aminokislotaning 4 xil nukleotid yordamida 3 ta nukleotid ketma-ketligida ifodalanib kelishiga genetik kod deyiladi. ✅✅
📌Jami kodlar soni 64 ta bo’lib, 20 xil aminokislotalardan ikkitasini kodi 1 tadan. Qolgan 18 tasini kodi 2, 3, 4, 6 tadan bo’lishi mumkin. 5 ta kodonga ega bo’lgan aminokislota uchramaydi.
1. Metionin va triptofan - 1 ta;
2. Fenilalanin, tirozin, gistidin, glitsin, lizin, sistein, serin - 2 ta;
3. Izoleysin - 3 ta;
4. Valin, serin, prolin, treonin, alanin, asparagin - 4 ta;
5. Leysin, glutamin, arginin - 6 ta; 6. Qolgani terminatorlar - 3 ta; ular polipeptid zanjir sintezi tugallanganini bildiradi.
📌Jami 64 ga teng.
📌Har qanday oqsil molekulasi – metionin aminokislotasidan boshlanadi.✅✅
📌1 ta aminokislotani 1 ta kodon (3 ta nukleotid) kodlaydi. 1 ta aminokislotani massasi 120 D (Dalton). Har bir aminokislota o’zaro peptid bog’lar yordamida bog’lanib turadi. Peptid bog’ aminokislota sonidan 1 taga kam bo’ladi ✅✅
Oqsillar molekulasining tuzilish
darajalari.
📌Oqsil makromolekulasining strukturasida tuzilishining bir necha xillari farqlanadi. Bulardan birinchisi oddiy peptid bog‘lar yordamida o‘zaro bog‘langan aminokislotalar zanjiridir. Bu struktura oqsilning birlamchi strukturasi deyiladi. Oqsilning birlamchi strukturalari odatda o‘zgarmas, irsiy belgilangan bo‘ladi. Hujayrada oqsillar birlamchi chiziq shaklda bo‘lmay balki, o‘ralgan, spiralsimon, globulyar, ipsimon fibrillyar shakllarda bo‘ladi. Oqsillarning to‘rtta strukturasi mavjud. Ular birlamchi, ikkilamchi, uchlamchi va to‘rtlamchi strukturalardir
📌Birlamchi struktura --->polipeptid zanjirda o‘zaro peptid bog‘i yordamida bog‘langan, chiziqli aminokislotalar ketma-ketligidan iborat. (DNK kodlagan, spetsifik, oqsilning funksiyasi va tarkibi birlamchi strukturaga bog‘liq.) Insulin gormoni birlamchi strukturada bo‘ladi.
📌Ikkilamchi struktura ---->polipeptid zanjir spiralsimon bo‘lib, zanjirdagi bir aminokislotaning CO – karboksil gruppasi bilan ikkinchi aminokislotaning NH – amino gruppasi o‘rtasida vodorod bog‘i hosil bo‘ladi. Vodorod bog‘i peptid zanjirda bir qancha bo‘ladi va ular qo‘shni bo‘lmagan, lekin bir-biriga yaqin bo‘lgan aminokislotalar o‘rtasida sodir bo‘ladi. Globin, sochdagi keratin, kollagen oqsillari ikkilamchi strukturada ega.
📌Uchlamchi struktura ---> aminokislotalardan iborat polipeptid zanjir globulyar shaklda bo‘ladi. Ko‘pgina oqsillar uchlamchi strukturada bo‘ladi. Aminokislotalari o‘rtasida ion bog‘lar, vodorod bog‘lar, disulfid bog‘ (S–S), gidrofob aloqalar mavjud bo‘ladi. Hamma globulyar oqsillar – fermentlar, antitelolar, mioglobin, gormonlar uchlamchi strukturada bo‘ladi.
📌To‘rtlamchi struktura ---> bir qancha polipeptid zanjirlar disulfid ko‘priklar orqali, vodorod bog‘lari va gidrofob aloqalar yordamida birlashib oqsilning to‘rtlamchi strukturasini hosil qiladi. Masalan, gemoglobin molekulasi to‘rtlamchi strukturaga ega.
darajalari.
📌Oqsil makromolekulasining strukturasida tuzilishining bir necha xillari farqlanadi. Bulardan birinchisi oddiy peptid bog‘lar yordamida o‘zaro bog‘langan aminokislotalar zanjiridir. Bu struktura oqsilning birlamchi strukturasi deyiladi. Oqsilning birlamchi strukturalari odatda o‘zgarmas, irsiy belgilangan bo‘ladi. Hujayrada oqsillar birlamchi chiziq shaklda bo‘lmay balki, o‘ralgan, spiralsimon, globulyar, ipsimon fibrillyar shakllarda bo‘ladi. Oqsillarning to‘rtta strukturasi mavjud. Ular birlamchi, ikkilamchi, uchlamchi va to‘rtlamchi strukturalardir
📌Birlamchi struktura --->polipeptid zanjirda o‘zaro peptid bog‘i yordamida bog‘langan, chiziqli aminokislotalar ketma-ketligidan iborat. (DNK kodlagan, spetsifik, oqsilning funksiyasi va tarkibi birlamchi strukturaga bog‘liq.) Insulin gormoni birlamchi strukturada bo‘ladi.
📌Ikkilamchi struktura ---->polipeptid zanjir spiralsimon bo‘lib, zanjirdagi bir aminokislotaning CO – karboksil gruppasi bilan ikkinchi aminokislotaning NH – amino gruppasi o‘rtasida vodorod bog‘i hosil bo‘ladi. Vodorod bog‘i peptid zanjirda bir qancha bo‘ladi va ular qo‘shni bo‘lmagan, lekin bir-biriga yaqin bo‘lgan aminokislotalar o‘rtasida sodir bo‘ladi. Globin, sochdagi keratin, kollagen oqsillari ikkilamchi strukturada ega.
📌Uchlamchi struktura ---> aminokislotalardan iborat polipeptid zanjir globulyar shaklda bo‘ladi. Ko‘pgina oqsillar uchlamchi strukturada bo‘ladi. Aminokislotalari o‘rtasida ion bog‘lar, vodorod bog‘lar, disulfid bog‘ (S–S), gidrofob aloqalar mavjud bo‘ladi. Hamma globulyar oqsillar – fermentlar, antitelolar, mioglobin, gormonlar uchlamchi strukturada bo‘ladi.
📌To‘rtlamchi struktura ---> bir qancha polipeptid zanjirlar disulfid ko‘priklar orqali, vodorod bog‘lari va gidrofob aloqalar yordamida birlashib oqsilning to‘rtlamchi strukturasini hosil qiladi. Masalan, gemoglobin molekulasi to‘rtlamchi strukturaga ega.
♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️
♻️ Oqsil tarkibidagi 20 ta ♻️ ♻️aminokislotalarning nomi va. ♻️ ♻️qisqartmalari. ♻️
♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️
🔰I. Ochiq zanjirli (atsiklik) halqasiz aminokislotalar
📌1. Monoaminomonokarbon kislotalar:
Glitsin Gli
Alanin Ala
Serin Ser
Sistein Sis
Sistin Sis
📌2. Dikarbon aminokislotalar:
Aspartat Asp
Asparagin Asn
Glutamat kislota Glu
Glutamin Gln
📌3. Diaminokislotalar:
Treonin Tre
Lizin Liz
Valin Val
Arginin Arg
Metionin Met
Leysin Ley
Izoleysin Ile
🔰II. Siklik (halqali) aminokislotalar
📌1. Aromatik aminokislotalar
Fenilalanin Fen
Tirozin Tir
📌2. Geterotsiklik aminokislotalar
Gistidin Gis
Triptofan Trp
🔰III. Iminokislotalar
Prolin Pro
Oksiprolin Pro
📌Qoʻshimcha Malumotlar
Aminokislota tarkibidagi korboksil va aminoguruhlarning bo‘lishi ularga amfoterlik xususiyatni beradi.
Ular kuchli kislotali sharoitda ishqor, ishqoriy sharoitda esa kislota sifatida reaksiyaga kirishadi.✅✅
📌Ko‘p aminokislotalar biologik aktiv moddalar – gormonlar, vitaminlar, antibiotiklar sintezi uchun zarur mahsulot hisoblanadi. ✅✅
📌O‘simliklar va ko‘pchilik mikroorganizmlar o‘ziga kerakli aminokislotalarni
boshqa moddalardan o‘zlari sintezlay oladi. ✅✅
📌Odam va hayvonlar bir qancha aminokislotalarni sintezlay olmaydi. Bu aminokislotalar
o‘rni almashmaydigan aminokislotalar deyiladi.
Ularga---> valin, leysin, izoleysin, trionin, fenilalanin, triptofan, metionin, arginin, gistidin kiradi.
Ular faqat ovqat tarkibi bilan kiradi.✅✅
♻️ Oqsil tarkibidagi 20 ta ♻️ ♻️aminokislotalarning nomi va. ♻️ ♻️qisqartmalari. ♻️
♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️
🔰I. Ochiq zanjirli (atsiklik) halqasiz aminokislotalar
📌1. Monoaminomonokarbon kislotalar:
Glitsin Gli
Alanin Ala
Serin Ser
Sistein Sis
Sistin Sis
📌2. Dikarbon aminokislotalar:
Aspartat Asp
Asparagin Asn
Glutamat kislota Glu
Glutamin Gln
📌3. Diaminokislotalar:
Treonin Tre
Lizin Liz
Valin Val
Arginin Arg
Metionin Met
Leysin Ley
Izoleysin Ile
🔰II. Siklik (halqali) aminokislotalar
📌1. Aromatik aminokislotalar
Fenilalanin Fen
Tirozin Tir
📌2. Geterotsiklik aminokislotalar
Gistidin Gis
Triptofan Trp
🔰III. Iminokislotalar
Prolin Pro
Oksiprolin Pro
📌Qoʻshimcha Malumotlar
Aminokislota tarkibidagi korboksil va aminoguruhlarning bo‘lishi ularga amfoterlik xususiyatni beradi.
Ular kuchli kislotali sharoitda ishqor, ishqoriy sharoitda esa kislota sifatida reaksiyaga kirishadi.✅✅
📌Ko‘p aminokislotalar biologik aktiv moddalar – gormonlar, vitaminlar, antibiotiklar sintezi uchun zarur mahsulot hisoblanadi. ✅✅
📌O‘simliklar va ko‘pchilik mikroorganizmlar o‘ziga kerakli aminokislotalarni
boshqa moddalardan o‘zlari sintezlay oladi. ✅✅
📌Odam va hayvonlar bir qancha aminokislotalarni sintezlay olmaydi. Bu aminokislotalar
o‘rni almashmaydigan aminokislotalar deyiladi.
Ularga---> valin, leysin, izoleysin, trionin, fenilalanin, triptofan, metionin, arginin, gistidin kiradi.
Ular faqat ovqat tarkibi bilan kiradi.✅✅
♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️
♻️Oqsillar klassifikatsiyasi. ♻️
♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️
Oqsillar asosan aminokislotalar soniga ko‘ra, tarkibi va strukturasi bo‘yicha klassifikatsiyalanadi.
🔰I. Aminokislotalar soniga ko‘ra:
📌1. Oligopeptidlar (2 tadan 10 tagacha aminokislotadan iborat).
📌2. Polipeptidlar (10 tadan ko‘p aminokislotalardan iborat).
asosan polipeptidlar 10 tadan 50 tagacha aminokislotalardan iborat bo‘ladi – gormonlar.✅✅
📌Oqsillar (proteinlar)--->50 ta aminokislotadan bir qancha milliongacha bo‘lishi mumkin.✅✅
II. Tarkibi bo‘yicha:
🔰1. Oddiy oqsillar (proteinlar) faqat aminokislota qoldiqlaridan iborat. Gistonlar nukleoproteinlar tarkibiga kiradi, genom aktivlik metabolizmini boshqarilishida muhum rol o‘ynaydi. ✅✅
📌Albuminlar----> Toza distillangan suvda eriydigan oqsillar. Tuxum oqsili, bug'doy va no'xat oqsillari
misol bo'ladi. ✅✅
📌Globulinlar----> Osh tuzining kuchsiz eritmasida eriydigan oqsillar Qon tarkibidagi oqsillar va ko'pchilik o'simlik oqsillari kiradi. ✅✅
📌Albumin va globulinlar hayvon oqsillari bo‘lib, sut, tuxum, muskullarda uchraydi. ✅✅
🔰2. Murakkab oqsillar (proteidlar) tarkibida aminokislotalardan tashqari qo‘shimcha moddalar tutadi. Murakkab oqsillar tarkibida aminokislotalardan tashqari, oddiy metall atomi yoki boshqa oqsil bo'lmagan murakkab moddalar ham uchraydi.✅✅
📌Xromoproteidlar---> (gemoglobin, sitoxrom)✅✅
📌Nukleoproteid ----> yadrodagi nuklein kislotagabirikkan oqsillar (xromatin). ✅✅
📌Lipoprotein ---->oqsil va lipidlardan iborat (plazmatik membranadagi). ✅✅
📌Fosfoproteidlar ---->oqsil va fosfatlardan iborat (sutda, tuxum sarig‘ida, baliq ikrasida ko‘p bo‘ladi).✅✅
📌Glikoproteidlar ---> oqsil uglevodlar birikmasi (hujayra membranasi komponenti).✅✅
📌Metalloproteidlar ---> oqsil va metallar birikmasi (fermentlar).✅✅
🔰III. Strukturasi bo‘yicha:
📌Fibrillyar oqsillar ----> polipeptid zanjir ipsimon, suvda yomon eriydi (soch va mol shoxidagi keratin, mushakdagi miozin, suyakdagi kollagen).✅✅
📌Globulyar oqsillar ----> sharsimon polipeptid zanjir, suvda (albuminlar) yoki natriy xloridning kuchsiz eritmasida (qon plazmasi oqsillari, fermentlar) eriydigan oqsillar
♻️Oqsillar klassifikatsiyasi. ♻️
♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️
Oqsillar asosan aminokislotalar soniga ko‘ra, tarkibi va strukturasi bo‘yicha klassifikatsiyalanadi.
🔰I. Aminokislotalar soniga ko‘ra:
📌1. Oligopeptidlar (2 tadan 10 tagacha aminokislotadan iborat).
📌2. Polipeptidlar (10 tadan ko‘p aminokislotalardan iborat).
asosan polipeptidlar 10 tadan 50 tagacha aminokislotalardan iborat bo‘ladi – gormonlar.✅✅
📌Oqsillar (proteinlar)--->50 ta aminokislotadan bir qancha milliongacha bo‘lishi mumkin.✅✅
II. Tarkibi bo‘yicha:
🔰1. Oddiy oqsillar (proteinlar) faqat aminokislota qoldiqlaridan iborat. Gistonlar nukleoproteinlar tarkibiga kiradi, genom aktivlik metabolizmini boshqarilishida muhum rol o‘ynaydi. ✅✅
📌Albuminlar----> Toza distillangan suvda eriydigan oqsillar. Tuxum oqsili, bug'doy va no'xat oqsillari
misol bo'ladi. ✅✅
📌Globulinlar----> Osh tuzining kuchsiz eritmasida eriydigan oqsillar Qon tarkibidagi oqsillar va ko'pchilik o'simlik oqsillari kiradi. ✅✅
📌Albumin va globulinlar hayvon oqsillari bo‘lib, sut, tuxum, muskullarda uchraydi. ✅✅
🔰2. Murakkab oqsillar (proteidlar) tarkibida aminokislotalardan tashqari qo‘shimcha moddalar tutadi. Murakkab oqsillar tarkibida aminokislotalardan tashqari, oddiy metall atomi yoki boshqa oqsil bo'lmagan murakkab moddalar ham uchraydi.✅✅
📌Xromoproteidlar---> (gemoglobin, sitoxrom)✅✅
📌Nukleoproteid ----> yadrodagi nuklein kislotagabirikkan oqsillar (xromatin). ✅✅
📌Lipoprotein ---->oqsil va lipidlardan iborat (plazmatik membranadagi). ✅✅
📌Fosfoproteidlar ---->oqsil va fosfatlardan iborat (sutda, tuxum sarig‘ida, baliq ikrasida ko‘p bo‘ladi).✅✅
📌Glikoproteidlar ---> oqsil uglevodlar birikmasi (hujayra membranasi komponenti).✅✅
📌Metalloproteidlar ---> oqsil va metallar birikmasi (fermentlar).✅✅
🔰III. Strukturasi bo‘yicha:
📌Fibrillyar oqsillar ----> polipeptid zanjir ipsimon, suvda yomon eriydi (soch va mol shoxidagi keratin, mushakdagi miozin, suyakdagi kollagen).✅✅
📌Globulyar oqsillar ----> sharsimon polipeptid zanjir, suvda (albuminlar) yoki natriy xloridning kuchsiz eritmasida (qon plazmasi oqsillari, fermentlar) eriydigan oqsillar
♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️
♻️ Yangi 8-sinf darsligi asosida ♻️
♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️
OITV- orttirilgan immun tanqisligi virusi
📌1983 -yilda Lui Montane tomonidan aniqlangan. Virus qon , limfa va orqa miya suyuqligida uchraydi. U ko'proq limfositlarni zararlaydi. Shu sababli bemor immun tizimi eng avval ishdan chiqadi. OITV rivojlanishiga ko'ra 5 davrga bo'linadi:✅✅
🔰1. Inkubatsiya davri - 14 kundan 1 yilgacha davom etadi.✅✅
🔰2. O'tkir davr - 7-14 ba'zan 30 kun o'tgach namoyon bo'ladi. Istima, sovqotish, darmonsizlik, faringit, stomatit, toshma, ich ketishi kabi alomatlar kuzatiladi.✅✅
🔰3. Latentlik davri - 5-10 yil davom etadi. Limfa bezlari yiriklashuvi kuztiladi.✅✅
🔰4. OITSdan oldingi davr - 1 -2yil davom etadi. Stomatit, gerpes, kandidoz va til leykoplakiyasi takrorlanadi.✅✅
🔰5. Terminal davr - sil, meningit, gripp, salmonellyoz, saraton, limfoma, endmsefalit, toksoplazmoz va shu kabi infeksiyali va infeksiyasiz kasalliklar avj oladi. Bu 3 yil ko'pincha bir yil davom etadi. ✅✅
♻️ Yangi 8-sinf darsligi asosida ♻️
♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️
OITV- orttirilgan immun tanqisligi virusi
📌1983 -yilda Lui Montane tomonidan aniqlangan. Virus qon , limfa va orqa miya suyuqligida uchraydi. U ko'proq limfositlarni zararlaydi. Shu sababli bemor immun tizimi eng avval ishdan chiqadi. OITV rivojlanishiga ko'ra 5 davrga bo'linadi:✅✅
🔰1. Inkubatsiya davri - 14 kundan 1 yilgacha davom etadi.✅✅
🔰2. O'tkir davr - 7-14 ba'zan 30 kun o'tgach namoyon bo'ladi. Istima, sovqotish, darmonsizlik, faringit, stomatit, toshma, ich ketishi kabi alomatlar kuzatiladi.✅✅
🔰3. Latentlik davri - 5-10 yil davom etadi. Limfa bezlari yiriklashuvi kuztiladi.✅✅
🔰4. OITSdan oldingi davr - 1 -2yil davom etadi. Stomatit, gerpes, kandidoz va til leykoplakiyasi takrorlanadi.✅✅
🔰5. Terminal davr - sil, meningit, gripp, salmonellyoz, saraton, limfoma, endmsefalit, toksoplazmoz va shu kabi infeksiyali va infeksiyasiz kasalliklar avj oladi. Bu 3 yil ko'pincha bir yil davom etadi. ✅✅
ZAMBURUG'LAR DUNYOSI.
Zamburug'larga xos xususiyatlar :
--- > Plastidalari yo'q Geterotrof organizmlar. ✅
--- > Parazit yoki Saprofit ( O'lik organik modda bilan oziqlanishi. ) ✅
--- > Vegetativ tanasi Mitselliy deb ataladi. ✅
--- > Suvo'tlardan Xlorofilining yo'qligi , Bakteriyalardan Yadrosining bo'lishi bilan farq qiladi. ✅
--- > Ko'payishi jinssiz , jinsiy , vegetativ usulda amalga oshadi. ✅
Mitselliysini tuzilishi va ko'payish usuliga qarab Zambrug'lar 2 guruxga bo'linadi :
1. Tuban Zambrug'lar ( Oq po'panak ) ✅
2. Yuksak Zambrug'lar. ( Penitsil )
Tuban zambrug'lar mitselliysida to'siqlar bo'lmaydi. Yuksak zambrug'larda esa bo'ladi. ✅
Achitqi Zambrug'i.
--- > Haqiqiy mitselliysi mavjud emas. ✅
--- > Hujayrasi bir yadroli , oval shaklda bo'ladi. ✅
--- > Kurtaklanish orqali ko'payadi. Buning natijasida hosil bo'lgan hujayralar Ona hujayradan ajralib ketmaydi. ✅
--- > Zambrug' faoliyati natijasida shakar spirt va karvonat angidridga parchalanadi. Ushbu jarayon pivo , vino , novvoychilikda ahamiyatga ega. ✅
Qo'ziqorin zambrug'i.
--- > Tanasi oyqocha va qalpoqchadan iborat , uzunligi 10 - 12 sm ga teng. ✅
--- > Tuproq ostidagi ko'p yillik mitselliysi yoz faslida zaxira sifatida oxiq moddalar to'plab kuzdan boshlab meva tanachalar shakllana boshlaydi. ✅
--- > Qo'ziqorin shartli istemol qilinuvchi Zambrug'lar guruxiga kiradi. ✅
Istemol qilinuvchi zambrug'lardan --- > Oq zambrug' , Oqqayin bilan birga o'suvchi zambrug'.
📌 Parazit Zambrug'lar.
O'simlik hayvon va odamlarda turli kasalliklarni keltrib chiqaradi.
Zang Zambrug'i.
--- > Oraliq ho'jayini Zirk , Asosiy ho'jayini Bug'doy hisoblanadi. ✅
--- > Zang zambrug'i yoz davomida Sarg'ish - qizil ( Zang ) rangdagi sporalar hosil qiladi. ✅
--- > Bug'doy o'simligining poya va barglarini zararlaydi. ✅
--- > Zambrug'ning sporalari yengil havoda tez tarqaladi. Ularga qarishi kurshda eng qulay usul Ushbu zambrug'ga chidamli yangi bug'doy navlarini yaratish hisoblanadi. ✅
Virtitsill. ( Oq palak )
--- > G'o'za O'simlikgining o'tkazuvchi sistemasi paraziti hisoblanadi. ✅
--- > O'simlikda so'lish ( vilt ) kasalligini keltrib chiqaradi. ✅
--- > O'simlikda dastlab sarg'ish - jigarrang , so'ngra qora dog'lar paydo bo'ladi. ✅
--- > Kasallikka qarshi kurash almashlab ekishni to'g'ri yo'lga qo'yish , Yangi g'o'za navlarini yaratish hisoblanadi. ✅
📌 Zambrug'larning ahamiyati.
Mikoriza.
Yuksak o'simliklar va Zambrug'larning simbioz hayot kechirishidan hosil bo'ladi.
Mikoriza 2 xil bo'ladi :
1. Ektotrof ( Tashqi ) --- > Qayin , eman va nina bargli daraxtlarda uchraydi. O'simlik ildizining ustki yuzasini zambrug' qoplab oladi. ✅
2. Endotrof ( ichki ) --- > Zambrug' Ildizning ichki to'qimasiga kirib oladi. ✅
Mikorizaning ahamiyati :
--- > Oqsillarni aminokislotalarga parchalaydi. Aminokislotalarning bir qismi o'simlik tomonidan o'zlashtriladi. ✅
--- > Zambrug' daraxt ildiz tizimi shimish yuzasini oshiradi. ✅
--- > Ichki mikoriza ko'pincha o't o'simliklarda uchraydi. ✅
📌 Lishayniklar.
Tirik organizmlarning o'ziga xos guruxi bo'lib Zambrug'lar va bir hujayrali suvo'tlarning simbioz yashashidan kelib chiqadi.
Lishayniklarning 26 000 ga yaqin turi ma'lum.
Lishayniklar shakliga ko'ra 3 xil :
1. Yopishqoq ( Batsidiya ) ✅
2. Bargsimon ( Parmeliya ) ✅
3. Butasimon. ( ) ✅
--- > Lishayniklar tundra va o'rmon tundrada tarqalgan. ✅
--- > Kimyoviy elementlarni va radioktiv moddalarni to'plash hususiyatiga ega. ✅
--- > Atmosfera havosining ifloslanganlik darajasini aniqlashda indikator sifatida foydalaniladi. ✅
--- > Lishaynik tarkibida : ( Lishaynik kraxmali ( lixenin ) , Disaxaridlardan Saxaroza , aminokislotalar , Vitaminlardan C , B6 , B12. ) ✅
--- > Lishaynik Manna istemol qilinadi. ✅
Kladoniya turkumi --- > Shimol bug'ulari uchun oziq.
Daraxt po'stlog'ida yaxlit qoplam xosil qiladi :
Soqolli usneya ( Usneya barbata ) ✅
Tasmasimon everneya ( Everneya Purnastri. ) ✅
Xantoria Pariyentina ( yashil - sarg'ish va tillarang qoplam hosil qiladi. ) ✅
Zamburug'larga xos xususiyatlar :
--- > Plastidalari yo'q Geterotrof organizmlar. ✅
--- > Parazit yoki Saprofit ( O'lik organik modda bilan oziqlanishi. ) ✅
--- > Vegetativ tanasi Mitselliy deb ataladi. ✅
--- > Suvo'tlardan Xlorofilining yo'qligi , Bakteriyalardan Yadrosining bo'lishi bilan farq qiladi. ✅
--- > Ko'payishi jinssiz , jinsiy , vegetativ usulda amalga oshadi. ✅
Mitselliysini tuzilishi va ko'payish usuliga qarab Zambrug'lar 2 guruxga bo'linadi :
1. Tuban Zambrug'lar ( Oq po'panak ) ✅
2. Yuksak Zambrug'lar. ( Penitsil )
Tuban zambrug'lar mitselliysida to'siqlar bo'lmaydi. Yuksak zambrug'larda esa bo'ladi. ✅
Achitqi Zambrug'i.
--- > Haqiqiy mitselliysi mavjud emas. ✅
--- > Hujayrasi bir yadroli , oval shaklda bo'ladi. ✅
--- > Kurtaklanish orqali ko'payadi. Buning natijasida hosil bo'lgan hujayralar Ona hujayradan ajralib ketmaydi. ✅
--- > Zambrug' faoliyati natijasida shakar spirt va karvonat angidridga parchalanadi. Ushbu jarayon pivo , vino , novvoychilikda ahamiyatga ega. ✅
Qo'ziqorin zambrug'i.
--- > Tanasi oyqocha va qalpoqchadan iborat , uzunligi 10 - 12 sm ga teng. ✅
--- > Tuproq ostidagi ko'p yillik mitselliysi yoz faslida zaxira sifatida oxiq moddalar to'plab kuzdan boshlab meva tanachalar shakllana boshlaydi. ✅
--- > Qo'ziqorin shartli istemol qilinuvchi Zambrug'lar guruxiga kiradi. ✅
Istemol qilinuvchi zambrug'lardan --- > Oq zambrug' , Oqqayin bilan birga o'suvchi zambrug'.
📌 Parazit Zambrug'lar.
O'simlik hayvon va odamlarda turli kasalliklarni keltrib chiqaradi.
Zang Zambrug'i.
--- > Oraliq ho'jayini Zirk , Asosiy ho'jayini Bug'doy hisoblanadi. ✅
--- > Zang zambrug'i yoz davomida Sarg'ish - qizil ( Zang ) rangdagi sporalar hosil qiladi. ✅
--- > Bug'doy o'simligining poya va barglarini zararlaydi. ✅
--- > Zambrug'ning sporalari yengil havoda tez tarqaladi. Ularga qarishi kurshda eng qulay usul Ushbu zambrug'ga chidamli yangi bug'doy navlarini yaratish hisoblanadi. ✅
Virtitsill. ( Oq palak )
--- > G'o'za O'simlikgining o'tkazuvchi sistemasi paraziti hisoblanadi. ✅
--- > O'simlikda so'lish ( vilt ) kasalligini keltrib chiqaradi. ✅
--- > O'simlikda dastlab sarg'ish - jigarrang , so'ngra qora dog'lar paydo bo'ladi. ✅
--- > Kasallikka qarshi kurash almashlab ekishni to'g'ri yo'lga qo'yish , Yangi g'o'za navlarini yaratish hisoblanadi. ✅
📌 Zambrug'larning ahamiyati.
Mikoriza.
Yuksak o'simliklar va Zambrug'larning simbioz hayot kechirishidan hosil bo'ladi.
Mikoriza 2 xil bo'ladi :
1. Ektotrof ( Tashqi ) --- > Qayin , eman va nina bargli daraxtlarda uchraydi. O'simlik ildizining ustki yuzasini zambrug' qoplab oladi. ✅
2. Endotrof ( ichki ) --- > Zambrug' Ildizning ichki to'qimasiga kirib oladi. ✅
Mikorizaning ahamiyati :
--- > Oqsillarni aminokislotalarga parchalaydi. Aminokislotalarning bir qismi o'simlik tomonidan o'zlashtriladi. ✅
--- > Zambrug' daraxt ildiz tizimi shimish yuzasini oshiradi. ✅
--- > Ichki mikoriza ko'pincha o't o'simliklarda uchraydi. ✅
📌 Lishayniklar.
Tirik organizmlarning o'ziga xos guruxi bo'lib Zambrug'lar va bir hujayrali suvo'tlarning simbioz yashashidan kelib chiqadi.
Lishayniklarning 26 000 ga yaqin turi ma'lum.
Lishayniklar shakliga ko'ra 3 xil :
1. Yopishqoq ( Batsidiya ) ✅
2. Bargsimon ( Parmeliya ) ✅
3. Butasimon. ( ) ✅
--- > Lishayniklar tundra va o'rmon tundrada tarqalgan. ✅
--- > Kimyoviy elementlarni va radioktiv moddalarni to'plash hususiyatiga ega. ✅
--- > Atmosfera havosining ifloslanganlik darajasini aniqlashda indikator sifatida foydalaniladi. ✅
--- > Lishaynik tarkibida : ( Lishaynik kraxmali ( lixenin ) , Disaxaridlardan Saxaroza , aminokislotalar , Vitaminlardan C , B6 , B12. ) ✅
--- > Lishaynik Manna istemol qilinadi. ✅
Kladoniya turkumi --- > Shimol bug'ulari uchun oziq.
Daraxt po'stlog'ida yaxlit qoplam xosil qiladi :
Soqolli usneya ( Usneya barbata ) ✅
Tasmasimon everneya ( Everneya Purnastri. ) ✅
Xantoria Pariyentina ( yashil - sarg'ish va tillarang qoplam hosil qiladi. ) ✅
QON TOMIRLARI , QON AYLANISHI.
( Yangi Anatomiya 2019 - nashri !!! )
Qon va qon aylanish doirasining asosiy vazifasi kislorod va oziq moddalarni hujayralarga yetkazib berish hisoblanadi.
Asosiy qon aylanish organlari.
1. Yurak ✅
2. Arteriyalar ✅
3. Venalar ✅
4. Kapilyarlar. ✅
Arteriyalar ---- > Yurakdan chiquvchi qon tomirlar.
Devori 3 qavatdan iborat.
1. Qalin elastik brikiruvchi to'qima ✅
2. Silliq muskulli qavat ✅
3. Bir qavat epiteliy. ✅
Venalar ---- > Yurakka keluvchi qon tomirlar.
Devori 3 qavat arteriya devoriga o'xshash lekin birmuncha yupqa. ✅
Kapilyarlar ---- > Hujayra va to'qimalarda gazlar almashinuvida ishitok etuvchi qon tomir hisoblanadi.
Devori bir qavat hujayralardan iborat epiteliy bilan qoplangan. Kapilyarlar qalinligi odam sochidan 50 marta ingichka. ✅
📌 Qon aylanish doirasi.
Odam organizmida asosiy ikkita qon aylanish doirasi mavjud.
1. Katta qon aylanish doirasi.
Chap qorincha -- > Aorta -- > Arteriya -- > Buyrak arteriyasi ( Qon zararli moddalardan tozalanadi. ) -- > Arteriola -- > Kapilyar( To'qimaga kislorod va oziq moddalar berilib , Karbonag anhidrid va zararli qoldiq qonga chiqariladi. ) -- > Venula -- > Venalar -- > Jigar Venasi ( Shuningdek oshqozondagi oziq moddalar ham Vena qon tomiri orqali jigarga keladi. ) -- > Yuqori va pastki kovak vena -- > O'ng bo'lmacha. ✅
2. Kichik qon aylanish doirasi.
O'ng qorincha -- > O'pka arteriyalari -- > Venula -- > O'pka kapilyarlari ( Karbonat angidrid tashqi muhitga beriladi , kislorod Qonga o'tadi. ) -- > Arteriola -- > 4 ta o'pka venalari -- > Chap bo'lmacha. ✅
Ko'rinishida organizmda qon aylanadi.
📌 Limfa sistemasi.
Organizmda qon aylanish bilan birga limfa aylanish sistemasi ham bo'lib organizmnda immunitetda ishtirok etadi.
Qon aylanishdan limfa aylanishning asosiy farqi Tomirlar to'qimalarga bormaydi balki , to'qimalardan boshlanadi.
Organizmda limfa tugunlari soni 460 tani tashkil etadi.
Limfa tugunida limfotsitlar harakatlanib vena qon tomirlariga quyiladi.
Limfa tomirlarida o'rtacha 1 - 1,5 l limfa suyuqligi harakatlanadi.
Bir kecha kunduzda 1200 - 1500 ml qon Vena qon tomirlariga quyiladi. ✅
( Yangi Anatomiya 2019 - nashri !!! )
Qon va qon aylanish doirasining asosiy vazifasi kislorod va oziq moddalarni hujayralarga yetkazib berish hisoblanadi.
Asosiy qon aylanish organlari.
1. Yurak ✅
2. Arteriyalar ✅
3. Venalar ✅
4. Kapilyarlar. ✅
Arteriyalar ---- > Yurakdan chiquvchi qon tomirlar.
Devori 3 qavatdan iborat.
1. Qalin elastik brikiruvchi to'qima ✅
2. Silliq muskulli qavat ✅
3. Bir qavat epiteliy. ✅
Venalar ---- > Yurakka keluvchi qon tomirlar.
Devori 3 qavat arteriya devoriga o'xshash lekin birmuncha yupqa. ✅
Kapilyarlar ---- > Hujayra va to'qimalarda gazlar almashinuvida ishitok etuvchi qon tomir hisoblanadi.
Devori bir qavat hujayralardan iborat epiteliy bilan qoplangan. Kapilyarlar qalinligi odam sochidan 50 marta ingichka. ✅
📌 Qon aylanish doirasi.
Odam organizmida asosiy ikkita qon aylanish doirasi mavjud.
1. Katta qon aylanish doirasi.
Chap qorincha -- > Aorta -- > Arteriya -- > Buyrak arteriyasi ( Qon zararli moddalardan tozalanadi. ) -- > Arteriola -- > Kapilyar( To'qimaga kislorod va oziq moddalar berilib , Karbonag anhidrid va zararli qoldiq qonga chiqariladi. ) -- > Venula -- > Venalar -- > Jigar Venasi ( Shuningdek oshqozondagi oziq moddalar ham Vena qon tomiri orqali jigarga keladi. ) -- > Yuqori va pastki kovak vena -- > O'ng bo'lmacha. ✅
2. Kichik qon aylanish doirasi.
O'ng qorincha -- > O'pka arteriyalari -- > Venula -- > O'pka kapilyarlari ( Karbonat angidrid tashqi muhitga beriladi , kislorod Qonga o'tadi. ) -- > Arteriola -- > 4 ta o'pka venalari -- > Chap bo'lmacha. ✅
Ko'rinishida organizmda qon aylanadi.
📌 Limfa sistemasi.
Organizmda qon aylanish bilan birga limfa aylanish sistemasi ham bo'lib organizmnda immunitetda ishtirok etadi.
Qon aylanishdan limfa aylanishning asosiy farqi Tomirlar to'qimalarga bormaydi balki , to'qimalardan boshlanadi.
Organizmda limfa tugunlari soni 460 tani tashkil etadi.
Limfa tugunida limfotsitlar harakatlanib vena qon tomirlariga quyiladi.
Limfa tomirlarida o'rtacha 1 - 1,5 l limfa suyuqligi harakatlanadi.
Bir kecha kunduzda 1200 - 1500 ml qon Vena qon tomirlariga quyiladi. ✅
BURCHOQDOSHLAR OILASI
( Dukkakdoshlar )
( Onlayn kursimizdan namunalar !!! )
📌 Gul Formulasi ---- > GK( 5 ) GT1 + 2, + ( 2 ) Ch( 9 ) + 1 U1 ✅
📌 Yer yuzida tarqalishi ---- > 400 turkumga mansub 12 000 tur ✅
📌 Hayotiy Shakllari ---- > ko'pchiligi bir , ikki , ko'p yillik o'tlar , qisman yarim buta , buta va daraxtlardan iborat. ✅
📌 Poyasi ---- > tik o'suvchi , ilashuvchi , o'raluvchi , yotib o'suvchi. ✅
📌 Barglari ---- > ko'pincha murakkab , bazan oddiy , hamisha yon bargchali , poyada ketma - ket o'rnashgan. ✅
📌 Gullari ---- > qiyshiq , ikki jinsli , Shingil va Kallakcha to'pgullarda o'rnashgan , Gultoji Kapalak shaklda ( 1 ta bayroqcha , 2 ta yelkancha , 2 ta qayiqcha qo'shilgan ) ✅
📌 Mevasi ---- > Dukkak ✅
Vakillari :
📌 O'tloq sebargasi ---- > bo'yi 25 - 50 sm , ko'p yillik , Gullari mayda , 2 - 3,5 sm , Dukkagi bir urug'li , To'pguli Kallakcha ✅
📌 Yantoq ---- > Respublikamizning tog' etaklaridagi tekisliklarda qir va cho'llarda o'sadi , ildizi juda uzun ( Boshi olovda oyog'i suvda bo'ladi. ) Yozning issiq kunlarida Yantoqdan Shakar ajraladi. ✅
📌 Yeryong'oq ---- > Vatani Baraziliya , Barglari juft patsimon , murakkab. dukkagi cho'ziq. Gullari changlanib urug'lanib bo'lgach , gulli novdalari qayrilib tuproq ichiga kirib ketadi.
Vakillari
📌 ( yovvoyi ) ---- > Isirg'aot , Shirinmiya , oqquray , qashqarbeda , afsonak , astragal , burchoq , beda ✅
📌 ( Madaniy ) ---- > Mosh , no'xat , loviya , soya , yasmiq ✅
📌 Manzarali vakillari ---- > Tuxumak ( Yapon saforasi ) , Tikan daraxt , Oq akatsiya. ✅
📌 Qizil kitob ---- > jami 60 ta turi kiritilgan.
Astragal ---- > 37 ta ✅
Okistrops ---- > 13 ta ✅
Tangao't ---- > 8 ta ✅
( Dukkakdoshlar )
( Onlayn kursimizdan namunalar !!! )
📌 Gul Formulasi ---- > GK( 5 ) GT1 + 2, + ( 2 ) Ch( 9 ) + 1 U1 ✅
📌 Yer yuzida tarqalishi ---- > 400 turkumga mansub 12 000 tur ✅
📌 Hayotiy Shakllari ---- > ko'pchiligi bir , ikki , ko'p yillik o'tlar , qisman yarim buta , buta va daraxtlardan iborat. ✅
📌 Poyasi ---- > tik o'suvchi , ilashuvchi , o'raluvchi , yotib o'suvchi. ✅
📌 Barglari ---- > ko'pincha murakkab , bazan oddiy , hamisha yon bargchali , poyada ketma - ket o'rnashgan. ✅
📌 Gullari ---- > qiyshiq , ikki jinsli , Shingil va Kallakcha to'pgullarda o'rnashgan , Gultoji Kapalak shaklda ( 1 ta bayroqcha , 2 ta yelkancha , 2 ta qayiqcha qo'shilgan ) ✅
📌 Mevasi ---- > Dukkak ✅
Vakillari :
📌 O'tloq sebargasi ---- > bo'yi 25 - 50 sm , ko'p yillik , Gullari mayda , 2 - 3,5 sm , Dukkagi bir urug'li , To'pguli Kallakcha ✅
📌 Yantoq ---- > Respublikamizning tog' etaklaridagi tekisliklarda qir va cho'llarda o'sadi , ildizi juda uzun ( Boshi olovda oyog'i suvda bo'ladi. ) Yozning issiq kunlarida Yantoqdan Shakar ajraladi. ✅
📌 Yeryong'oq ---- > Vatani Baraziliya , Barglari juft patsimon , murakkab. dukkagi cho'ziq. Gullari changlanib urug'lanib bo'lgach , gulli novdalari qayrilib tuproq ichiga kirib ketadi.
Vakillari
📌 ( yovvoyi ) ---- > Isirg'aot , Shirinmiya , oqquray , qashqarbeda , afsonak , astragal , burchoq , beda ✅
📌 ( Madaniy ) ---- > Mosh , no'xat , loviya , soya , yasmiq ✅
📌 Manzarali vakillari ---- > Tuxumak ( Yapon saforasi ) , Tikan daraxt , Oq akatsiya. ✅
📌 Qizil kitob ---- > jami 60 ta turi kiritilgan.
Astragal ---- > 37 ta ✅
Okistrops ---- > 13 ta ✅
Tangao't ---- > 8 ta ✅
❗️POLIMER irsiylanish
➖➖➖➖➖➖➖➖➖
📌 Polimer irsiylanish — Allel boʻlmagan bir nechta genning bitta belgini rivojlanishiga oʻxshash taʼsir etishidir. Polimer hodisasini shved olimi Nilson Ele birinchi boʻlib oʻrgangan.
📌 Polimer irsiylanish kumulyativ va nokumulyativ polimeriyaga ajratiladi.
📌 Kumulyativ polimeriya miqdor belgilarni nokumulyativ polimeriya esa sifat belgilarining irsiylanishini namoyon etadi.
🔎 Bugʻdoy don rangi...
4 ta dominant gen - qizil
3 ta dominant gen - och qizil
2 ta dominant gen - pushti
1 ta dominant gen - och pushti
Dominant gen boʻlmasa - oq
🔎 Bugʻdoy doni rangini irsiylanishi kumulyativ polimeriyaga misol boʻladi. F² da fenotipik nisbat 1:4:6:4:1
📚 Kumulyativ polimeriyada F² da fenotipik nisbatlar...
Diduragayda
5 xil - 1:4:6:4:1
Triduragayda
7 xil - 1:6:15:20:15:6:1
Tetraduragayda
9 xil - 1:8:28:56:70:56:28:8:1
📚 Nokumulyativ polimeriyada F² da fenotipik nisbatlar...
Diduragayda
2 xil - 15:1
Triduragayda
2 xil - 63:1
Tetraduragayda
2 xil - 255:1
➖➖➖➖➖➖➖➖➖
📌 Polimer irsiylanish — Allel boʻlmagan bir nechta genning bitta belgini rivojlanishiga oʻxshash taʼsir etishidir. Polimer hodisasini shved olimi Nilson Ele birinchi boʻlib oʻrgangan.
📌 Polimer irsiylanish kumulyativ va nokumulyativ polimeriyaga ajratiladi.
📌 Kumulyativ polimeriya miqdor belgilarni nokumulyativ polimeriya esa sifat belgilarining irsiylanishini namoyon etadi.
🔎 Bugʻdoy don rangi...
4 ta dominant gen - qizil
3 ta dominant gen - och qizil
2 ta dominant gen - pushti
1 ta dominant gen - och pushti
Dominant gen boʻlmasa - oq
🔎 Bugʻdoy doni rangini irsiylanishi kumulyativ polimeriyaga misol boʻladi. F² da fenotipik nisbat 1:4:6:4:1
📚 Kumulyativ polimeriyada F² da fenotipik nisbatlar...
Diduragayda
5 xil - 1:4:6:4:1
Triduragayda
7 xil - 1:6:15:20:15:6:1
Tetraduragayda
9 xil - 1:8:28:56:70:56:28:8:1
📚 Nokumulyativ polimeriyada F² da fenotipik nisbatlar...
Diduragayda
2 xil - 15:1
Triduragayda
2 xil - 63:1
Tetraduragayda
2 xil - 255:1
HUJAYRANING KIMYOVIY TARKIBI.
Hujayra tarkibiga jonsiz tabiatda uchraydigon kimyoviy elementlarning 70 ga yaqini uchraydi. Ular Biogen elementlar deb ataladi.
Hujayra tarkibidagi Biogen elementlar :
1. Makroelementlar ( C,O,H,N,Na,K,Ca,Cl,P,S,Fe va hokazo. ) ✅
2. Mikroelementlar
( Zn,J,Co,Mn,Au,F,B va hokazo.) ✅
Biogen elementlarning 98 % ni :
C , H , O , N tashkil etadi.
Biogen elementlarning 1,9 % ni :
P , S , K , Mg , Cl , Fe , Ca Na tashkil etadi.
Biogen elementlarning 0,02 % ni :
Zn , Cu , J , F , Co , Mo , B , Mn
Na , K , Cl --- > Hujayra membranalari orqali turli xil moddalarni o'tkazishni taminlaydi. Hujayraning qo'zg'alishini taminlaydi. ✅
Ca va P --- > Suyak to'qimalarini hosil qilishda ishtirok etadi va mustaxkamligini taminlaydi. Ca + qon hosil bo'lishida ishtirok etadi. ✅
Fe ( Temir ) --- > Qon tarkibidagi Gemoglobin tarkibiga kiradi. O'pkadan to'qimalarg kislorod tashishda ishtirok etadi. ✅
Mg ( Magniy ) --- > O'simlik hujayralarida fotosintezda ishtirok etuvchi pigment xlorofill tarkibiga kiradi. Hayvonlarda biologik katalizator tarkibida biokimyoviy reaksiyalarni tezlashtiradi. ✅
Mikroelementlar biologik faolligi yuqori bo'lgan moddalar ( Vitaminlar , fermentlar , garmonlar ) tarkibiga kiradi.
J ( yod ) --- > Qalqonsimon bez ishlab chiqaradigon tiroksin garmoni tarkibiga kiradi. Yodning kamayishi Bez gipofunksiyasiga sabab bo'ladi va Buqoq rivojlanadi. ✅
Zn ( Rux ) --- > Jinsiy garmonlar funksiyasini kuchaytiradi. ✅
Co ( Kobalt ) --- > B12 vitamini tarkibiga kiradi va qon hosil bolishida ishtirok etadi.
Hujayra tarkibiga jonsiz tabiatda uchraydigon kimyoviy elementlarning 70 ga yaqini uchraydi. Ular Biogen elementlar deb ataladi.
Hujayra tarkibidagi Biogen elementlar :
1. Makroelementlar ( C,O,H,N,Na,K,Ca,Cl,P,S,Fe va hokazo. ) ✅
2. Mikroelementlar
( Zn,J,Co,Mn,Au,F,B va hokazo.) ✅
Biogen elementlarning 98 % ni :
C , H , O , N tashkil etadi.
Biogen elementlarning 1,9 % ni :
P , S , K , Mg , Cl , Fe , Ca Na tashkil etadi.
Biogen elementlarning 0,02 % ni :
Zn , Cu , J , F , Co , Mo , B , Mn
Na , K , Cl --- > Hujayra membranalari orqali turli xil moddalarni o'tkazishni taminlaydi. Hujayraning qo'zg'alishini taminlaydi. ✅
Ca va P --- > Suyak to'qimalarini hosil qilishda ishtirok etadi va mustaxkamligini taminlaydi. Ca + qon hosil bo'lishida ishtirok etadi. ✅
Fe ( Temir ) --- > Qon tarkibidagi Gemoglobin tarkibiga kiradi. O'pkadan to'qimalarg kislorod tashishda ishtirok etadi. ✅
Mg ( Magniy ) --- > O'simlik hujayralarida fotosintezda ishtirok etuvchi pigment xlorofill tarkibiga kiradi. Hayvonlarda biologik katalizator tarkibida biokimyoviy reaksiyalarni tezlashtiradi. ✅
Mikroelementlar biologik faolligi yuqori bo'lgan moddalar ( Vitaminlar , fermentlar , garmonlar ) tarkibiga kiradi.
J ( yod ) --- > Qalqonsimon bez ishlab chiqaradigon tiroksin garmoni tarkibiga kiradi. Yodning kamayishi Bez gipofunksiyasiga sabab bo'ladi va Buqoq rivojlanadi. ✅
Zn ( Rux ) --- > Jinsiy garmonlar funksiyasini kuchaytiradi. ✅
Co ( Kobalt ) --- > B12 vitamini tarkibiga kiradi va qon hosil bolishida ishtirok etadi.
❗️EPISTAZ
➖➖➖➖➖
🔊 Epistaz — bir genning unga noallel ikkinchi gendan ustun kelishi. Epistaz dominant yoki retsessiv boʻlishi mumkin.
🔊 Oʻziga allel boʻlmagan bironta genning taʼsirini toʻsib oʻzining belgisini yuzaga chiqaruvchi genga - epistatik gen, belgini yuzaga chiqara olmaydigan genga gipostatik gen deyiladi.
Masalan.
🌀 Piyozda... (F² 13:3
Oq — I-A-, I-aa, iiaa
Rangli — iiA-
🌀 Itlarda jun rangi... (F² 12:3:1)
Oq — I-A-, I-aa
Qora — iiA-
Jigarrang — iiaa
🌀 Tovuqlarda pat rangi. (F² 13:3)
Oq — I-C-, iicc
Qora — iiC-
🌀 Epistazda F² da ajralish dominant epistazda 13:3, 12:3:1 nisbatlarda, Retsessiv epistazda esa 9:3:4 nisbatda boʻladi.
🔊 Epistazning xarakterli tomoni ota-onaga oʻxshamagan organizmlarni rivojlanishi faqat ikkinchi avlodda kuzatiladi.
➖➖➖➖➖
🔊 Epistaz — bir genning unga noallel ikkinchi gendan ustun kelishi. Epistaz dominant yoki retsessiv boʻlishi mumkin.
🔊 Oʻziga allel boʻlmagan bironta genning taʼsirini toʻsib oʻzining belgisini yuzaga chiqaruvchi genga - epistatik gen, belgini yuzaga chiqara olmaydigan genga gipostatik gen deyiladi.
Masalan.
🌀 Piyozda... (F² 13:3
Oq — I-A-, I-aa, iiaa
Rangli — iiA-
🌀 Itlarda jun rangi... (F² 12:3:1)
Oq — I-A-, I-aa
Qora — iiA-
Jigarrang — iiaa
🌀 Tovuqlarda pat rangi. (F² 13:3)
Oq — I-C-, iicc
Qora — iiC-
🌀 Epistazda F² da ajralish dominant epistazda 13:3, 12:3:1 nisbatlarda, Retsessiv epistazda esa 9:3:4 nisbatda boʻladi.
🔊 Epistazning xarakterli tomoni ota-onaga oʻxshamagan organizmlarni rivojlanishi faqat ikkinchi avlodda kuzatiladi.
7-SINF ZOOLOGIYA DARSLIGIDAGI RASMLARDAGI SAVOLLAR VA YANGI MA’LUMOTLAR
1.Amyobani ozig’i- suv o’tlari, bakteriyalar, tufelka
2. Qaysi soda hayvonlarda qisqaruvchi vakuola mavjud emas?
✔ foraminifera, nursimonlar, ichburug’ amyobasi
3. Amyobaga nisbatan harakatchan hayvon. ✔ tufelka
4. Zaxira oziq zarrasiga ega hayvon. ✔ evglena
5. Qaysi hayvonni tarqoli turi tatqalgan? ✔ timsox
6. Qaysi bir hujayrali hayvon tanasini burab harakatlanadi? ✔yashil eglena
7. Iliq suvli dengizlar qirgog’ida keng tarqalgan hayvon ✔ koroll poliplar
8. Gidrada muskul tolasi qaysi hujayralar qatoriga kiradi ✔ hazm qiluvchi
9. Ikki qavatli embrion qaysi hayvond uchraydi? ✔ gidra
10. Oziq yetarli bo’lganda jinssiz ko’payadigan hayvon ✔ gidra
11. Nerv stvoli qaysi hayvonga tegishli? ✔ oq planariya
12. Qaysi hayvon ozig’ini qorni bilan yopib oladi? ✔ planariya
13. Kiprikli chuvalchanglarda tanasini yriklashishi oqibatida, qaysi sistemalari murakkablashgan? ✔ nerv sistemasi va ayrish sistemasi
14. Olti ilmoqli lichinka qaysi hayvon tanasida rivojlanadi? ✔ qoramol
15. Ikki ilmoqli tuxum qaysi parazit uchun xos? ✔ qoramol tasmasimoni
16. Lichinkalik bosqichi uzoq davom etadigan hayvon ✔ jigar qurti
17. O’simliklarga sistasi yopishib qoladigan parazit ✔ jigar qurti
18. O’simliklarga ikki ilmoqli tuxumi yopishib qoladigan parazit ✔ qoramol tasmasimoni
19. Askarida qon orqali o’pkaga borishdan oldin qaysi organlardan o’tadi?
✔ jigar, yurak
20. Boshida ilmoqlari bor parazitlar ✔ cho’chqa tasmasimoni, exinokokk
21. Oldingi tomoni konnusimon keyingi tomoni tomtoq hayvon ✔ yomg’ir chuvalchangi
22. Dumi ayri bo’lgan chuvalchang ✔ nereida
23. Bosh qismida uzun qillari mavjud bo’lmagan chuvalchang ✔ qizil chuvalchang
24. Tirik tug’adigan umurtqasiz hayvonlar ✔ rishta, chayon, tirik tug’ar shilliq
25. Tanasi buralmagan qorinoyoqli mollyuska ✔ yalang’oqch shilliq
26. Yallang’och shilliqni ko’zi qayerda joylashgan ✔ paypaslagichlarini uchida
27. Rishtani oraliq xo’jayni qaysi hayvon ? ✔ siklop
28. Rishta odamda ba’zan qayerda uchraydi? ✔ qo’l terisida
29. Zoxid qaysi sinfga mansub? ✔ qisqichbaqasimonlar
30. Qaysi kapalak turlarida o’siqchalar mavjud? ✔ maxaon, podolariy
31. Ikki pallali molyuskalarni eng kichigi ✔ dreysena
32. Lichinkasi faqat umurtqali hayvon tanasida parazitlik qiladigan hayvon
✔ baqachanoq
33. Qaysi mollyuska o’troq hayot kechiradi? ✔ baqachanoq
34. Burgni uzunligi qancha? ✔ 3 mm
35. Zoxidning yurish oyoqlari qaysi qon tomirdagi qon bilan ta’minlanadi?
✔ orqa qon tomir
36. Zoxidning qisqichlari qaysi qon tomirdagi qon bilan ta’minlanadi?
✔ orqa qon tomir
37. Zoxidning dumi qaysi qon tomirdagi qon bilan ta’minlanadi?
✔ qorin qon tomir
38. Qaysi hashorotning erkagida eng uzun mo’ylov mavjud? ✔ tunlam kapalagi
39. Karam kaplagini erkagini urg’ochisidan farq qiluvchi jixatlar:
1) tanasi bir muncha yirik 2) mo’ylovi bir muncha kalta 3) qanotlarini ustida qora dog’lari mavjud
40. Ostki va ustki qanotlari bir xil tuzilgan hashorotlar ✔ asalari, ninachi
41. Chigirtkani yashil temirchakdan farqi ✔ mo’ylovi kalta
42. Qora chirildoqni to’shak qandalasidan farq qiluvhi jixatlari:
1) mo’ylovi uzun; 2) tanasi birmuncha yirik 3) qanotlari rivojlangan
43. Eng yirik kalpak turi ✔ podalariy
44. Qanotlarini rangi va shkli jixatddan bir biriga o’xshaydigan kapalaklar
✔ kata sadafdor, kulrang satir
45. Qaysi hashorotlarning qorin bo’limi tinch holatda ham ko’tarilib tushib turadi?
✔ asalari, pashsha
46. Qanday baliqlarni suzgich pufagi mavjud emas?
1) tanasi bir mincha yirik; 2) suv ostida yashaydigan
47. Loyqalangan suvda ham adashmay ozig’ini topa oladigan hayvon ✔ baliq
48. Zog’ara baliqning gavda bo’limlari ✔ bosh, tana, dum
49. Burun teshigi og’iz teshigi bilan bog’langan hayvon? ✔ baqa
50.Yuragi 4 kamerali lekin tanasiga aralash qon keladigan hayvon ✔ timsox
51. Orqa suzgichi uzun baliq ✔ zog’ara baliq
52. Anal suzgichi uzun baliq ✔ laqqa baliq
53. Yelka tomondan qorin tomonga yassilashgan ko’krak suzgichga ega hayvon?
✔ skat
54. Baliqning Jabra qopqpg’i qaysi qon tomirdagi
1.Amyobani ozig’i- suv o’tlari, bakteriyalar, tufelka
2. Qaysi soda hayvonlarda qisqaruvchi vakuola mavjud emas?
✔ foraminifera, nursimonlar, ichburug’ amyobasi
3. Amyobaga nisbatan harakatchan hayvon. ✔ tufelka
4. Zaxira oziq zarrasiga ega hayvon. ✔ evglena
5. Qaysi hayvonni tarqoli turi tatqalgan? ✔ timsox
6. Qaysi bir hujayrali hayvon tanasini burab harakatlanadi? ✔yashil eglena
7. Iliq suvli dengizlar qirgog’ida keng tarqalgan hayvon ✔ koroll poliplar
8. Gidrada muskul tolasi qaysi hujayralar qatoriga kiradi ✔ hazm qiluvchi
9. Ikki qavatli embrion qaysi hayvond uchraydi? ✔ gidra
10. Oziq yetarli bo’lganda jinssiz ko’payadigan hayvon ✔ gidra
11. Nerv stvoli qaysi hayvonga tegishli? ✔ oq planariya
12. Qaysi hayvon ozig’ini qorni bilan yopib oladi? ✔ planariya
13. Kiprikli chuvalchanglarda tanasini yriklashishi oqibatida, qaysi sistemalari murakkablashgan? ✔ nerv sistemasi va ayrish sistemasi
14. Olti ilmoqli lichinka qaysi hayvon tanasida rivojlanadi? ✔ qoramol
15. Ikki ilmoqli tuxum qaysi parazit uchun xos? ✔ qoramol tasmasimoni
16. Lichinkalik bosqichi uzoq davom etadigan hayvon ✔ jigar qurti
17. O’simliklarga sistasi yopishib qoladigan parazit ✔ jigar qurti
18. O’simliklarga ikki ilmoqli tuxumi yopishib qoladigan parazit ✔ qoramol tasmasimoni
19. Askarida qon orqali o’pkaga borishdan oldin qaysi organlardan o’tadi?
✔ jigar, yurak
20. Boshida ilmoqlari bor parazitlar ✔ cho’chqa tasmasimoni, exinokokk
21. Oldingi tomoni konnusimon keyingi tomoni tomtoq hayvon ✔ yomg’ir chuvalchangi
22. Dumi ayri bo’lgan chuvalchang ✔ nereida
23. Bosh qismida uzun qillari mavjud bo’lmagan chuvalchang ✔ qizil chuvalchang
24. Tirik tug’adigan umurtqasiz hayvonlar ✔ rishta, chayon, tirik tug’ar shilliq
25. Tanasi buralmagan qorinoyoqli mollyuska ✔ yalang’oqch shilliq
26. Yallang’och shilliqni ko’zi qayerda joylashgan ✔ paypaslagichlarini uchida
27. Rishtani oraliq xo’jayni qaysi hayvon ? ✔ siklop
28. Rishta odamda ba’zan qayerda uchraydi? ✔ qo’l terisida
29. Zoxid qaysi sinfga mansub? ✔ qisqichbaqasimonlar
30. Qaysi kapalak turlarida o’siqchalar mavjud? ✔ maxaon, podolariy
31. Ikki pallali molyuskalarni eng kichigi ✔ dreysena
32. Lichinkasi faqat umurtqali hayvon tanasida parazitlik qiladigan hayvon
✔ baqachanoq
33. Qaysi mollyuska o’troq hayot kechiradi? ✔ baqachanoq
34. Burgni uzunligi qancha? ✔ 3 mm
35. Zoxidning yurish oyoqlari qaysi qon tomirdagi qon bilan ta’minlanadi?
✔ orqa qon tomir
36. Zoxidning qisqichlari qaysi qon tomirdagi qon bilan ta’minlanadi?
✔ orqa qon tomir
37. Zoxidning dumi qaysi qon tomirdagi qon bilan ta’minlanadi?
✔ qorin qon tomir
38. Qaysi hashorotning erkagida eng uzun mo’ylov mavjud? ✔ tunlam kapalagi
39. Karam kaplagini erkagini urg’ochisidan farq qiluvchi jixatlar:
1) tanasi bir muncha yirik 2) mo’ylovi bir muncha kalta 3) qanotlarini ustida qora dog’lari mavjud
40. Ostki va ustki qanotlari bir xil tuzilgan hashorotlar ✔ asalari, ninachi
41. Chigirtkani yashil temirchakdan farqi ✔ mo’ylovi kalta
42. Qora chirildoqni to’shak qandalasidan farq qiluvhi jixatlari:
1) mo’ylovi uzun; 2) tanasi birmuncha yirik 3) qanotlari rivojlangan
43. Eng yirik kalpak turi ✔ podalariy
44. Qanotlarini rangi va shkli jixatddan bir biriga o’xshaydigan kapalaklar
✔ kata sadafdor, kulrang satir
45. Qaysi hashorotlarning qorin bo’limi tinch holatda ham ko’tarilib tushib turadi?
✔ asalari, pashsha
46. Qanday baliqlarni suzgich pufagi mavjud emas?
1) tanasi bir mincha yirik; 2) suv ostida yashaydigan
47. Loyqalangan suvda ham adashmay ozig’ini topa oladigan hayvon ✔ baliq
48. Zog’ara baliqning gavda bo’limlari ✔ bosh, tana, dum
49. Burun teshigi og’iz teshigi bilan bog’langan hayvon? ✔ baqa
50.Yuragi 4 kamerali lekin tanasiga aralash qon keladigan hayvon ✔ timsox
51. Orqa suzgichi uzun baliq ✔ zog’ara baliq
52. Anal suzgichi uzun baliq ✔ laqqa baliq
53. Yelka tomondan qorin tomonga yassilashgan ko’krak suzgichga ega hayvon?
✔ skat
54. Baliqning Jabra qopqpg’i qaysi qon tomirdagi
p
28. Rishta odamda ba’zan qayerda uchraydi? ✔ qo’l terisida
29. Zoxid qaysi sinfga mansub? ✔ qisqichbaqasimonlar
30. Qaysi kapalak turlarida o’siqchalar mavjud? ✔ maxaon, podolariy
31. Ikki pallali molyuskalarni eng kichigi ✔ dreysena
32. Lichinkasi faqat umurtqali hayvon tanasida parazitlik qiladigan hayvon
✔ baqachanoq
33. Qaysi mollyuska o’troq hayot kechiradi? ✔ baqachanoq
34. Burgni uzunligi qancha? ✔ 3 mm
35. Zoxidning yurish oyoqlari qaysi qon tomirdagi qon bilan ta’minlanadi?
✔ orqa qon tomir
36. Zoxidning qisqichlari qaysi qon tomirdagi qon bilan ta’minlanadi?
✔ orqa qon tomir
37. Zoxidning dumi qaysi qon tomirdagi qon bilan ta’minlanadi?
✔ qorin qon tomir
38. Qaysi hashorotning erkagida eng uzun mo’ylov mavjud? ✔ tunlam kapalagi
39. Karam kaplagini erkagini urg’ochisidan farq qiluvchi jixatlar:
1) tanasi bir muncha yirik 2) mo’ylovi bir muncha kalta 3) qanotlarini ustida qora dog’lari mavjud
40. Ostki va ustki qanotlari bir xil tuzilgan hashorotlar ✔ asalari, ninachi
41. Chigirtkani yashil temirchakdan farqi ✔ mo’ylovi kalta
42. Qora chirildoqni to’shak qandalasidan farq qiluvhi jixatlari:
1) mo’ylovi uzun; 2) tanasi birmuncha yirik 3) qanotlari rivojlangan
43. Eng yirik kalpak turi ✔ podalariy
44. Qanotlarini rangi va shkli jixatddan bir biriga o’xshaydigan kapalaklar
✔ kata sadafdor, kulrang satir
45. Qaysi hashorotlarning qorin bo’limi tinch holatda ham ko’tarilib tushib turadi?
✔ asalari, pashsha
46. Qanday baliqlarni suzgich pufagi mavjud emas?
1) tanasi bir mincha yirik; 2) suv ostida yashaydigan
47. Loyqalangan suvda ham adashmay ozig’ini topa oladigan hayvon ✔ baliq
48. Zog’ara baliqning gavda bo’limlari ✔ bosh, tana, dum
49. Burun teshigi og’iz teshigi bilan bog’langan hayvon? ✔ baqa
50.Yuragi 4 kamerali lekin tanasiga aralash qon keladigan hayvon ✔ timsox
51. Orqa suzgichi uzun baliq ✔ zog’ara baliq
52. Anal suzgichi uzun baliq ✔ laqqa baliq
53. Yelka tomondan qorin tomonga yassilashgan ko’krak suzgichga ega hayvon?
✔ skat
54. Baliqning Jabra qopqpg’i qaysi qon tomirdagi qon bilan ta’minlanadi?
✔ orqa aorta
55. Zog’ara baliqning qaysi suzgichiga orqa miyadan nervlar chiqmagan?
✔ orqa suzgich
56. Dumi ikkiga ajralmagan baliq ✔ tikan baliq
57. Kojan qaysi turkum vakili ✔ qo’lqanotlilar
58. Tolay qaysi turkum vakili ✔ kemruvchilar
59. Kaputsin qaysi turkum vakili ✔ primatlar
60. Sur rangli hayvon qaysi ✔ qo’y
61. Baliqlar yozda nima sababdan halok bo’ladi ✔ kislorod yetishmasligi tufayli
62. Zog’ara baliqning qaysi suzgichiga orqa miyadan juda ko’p nervlar chiqqan?
✔ dum suzgichiga
63. Bakra baliqlarning eng yirigi ✔ beluga
64. Baqa va kaltakesakda jami qancha qovoq mavjud? ✔ 5 ta
65. Qushlarda birinchi tartib qoqish patlari qayerdan chiqadi?
✔ bilak suyagidan
66. Qushlarda ikkinchi tartib qoqish patlari qayerdan chiqadi?
✔ panja suyagidan
67. Birinchi va ikkinchi tartib o’siqchalar qushlarning qaysi pati tarkibida uchraydi?
✔ qoplag’ich
68. Qaysi hayvon go’shti tez hazm bo’ladi?
✔ qush
69. Ninabargli darxtlarni shox shabbasiga uya quradigan qush?
✔ qizilto’sh
70. Murakkab bargli daraxtlarni shoxlariga uya quradigan qush ✔ ko’rgalak
71. Oddiy bargli daraxtlarni shoxlariga uya quradiga qush ✔ vahmaqush
72. Uchib o’tuvhi qushlarga xos ma’lumot ✔ bizda kuzda va bahorda uchraydi
73. Qaysi qushlar yerga uya quradi ✔ to’rg’ay, qirg’ovul, tuvaloq, tuyaqush
74. Daraxt shoxlariga uya quradigan qushlar ✔ chumchuq, mayna, qarg’a
75. So’ngi yillrada shaxarlarimizda qaysi qush kam uya qurmoqda ✔ qaldirg’och
76 G’ozsimonlar turkumiga mansub qaysi qush rang jixatdan boshqa turlaridan keskin farq qiladi? ✔ suqsun
77. Qaysi hayvonnig quloq suprasi keng ✔ ko’rshapalak
78. Qaysi kemruvchilar turkumiga kiruvchi hayvon in qurmaydi ✔ tovushqon
79. Quloq suprasi umuman bo’lmaydigan hayvon ✔kitsimonlar
28. Rishta odamda ba’zan qayerda uchraydi? ✔ qo’l terisida
29. Zoxid qaysi sinfga mansub? ✔ qisqichbaqasimonlar
30. Qaysi kapalak turlarida o’siqchalar mavjud? ✔ maxaon, podolariy
31. Ikki pallali molyuskalarni eng kichigi ✔ dreysena
32. Lichinkasi faqat umurtqali hayvon tanasida parazitlik qiladigan hayvon
✔ baqachanoq
33. Qaysi mollyuska o’troq hayot kechiradi? ✔ baqachanoq
34. Burgni uzunligi qancha? ✔ 3 mm
35. Zoxidning yurish oyoqlari qaysi qon tomirdagi qon bilan ta’minlanadi?
✔ orqa qon tomir
36. Zoxidning qisqichlari qaysi qon tomirdagi qon bilan ta’minlanadi?
✔ orqa qon tomir
37. Zoxidning dumi qaysi qon tomirdagi qon bilan ta’minlanadi?
✔ qorin qon tomir
38. Qaysi hashorotning erkagida eng uzun mo’ylov mavjud? ✔ tunlam kapalagi
39. Karam kaplagini erkagini urg’ochisidan farq qiluvchi jixatlar:
1) tanasi bir muncha yirik 2) mo’ylovi bir muncha kalta 3) qanotlarini ustida qora dog’lari mavjud
40. Ostki va ustki qanotlari bir xil tuzilgan hashorotlar ✔ asalari, ninachi
41. Chigirtkani yashil temirchakdan farqi ✔ mo’ylovi kalta
42. Qora chirildoqni to’shak qandalasidan farq qiluvhi jixatlari:
1) mo’ylovi uzun; 2) tanasi birmuncha yirik 3) qanotlari rivojlangan
43. Eng yirik kalpak turi ✔ podalariy
44. Qanotlarini rangi va shkli jixatddan bir biriga o’xshaydigan kapalaklar
✔ kata sadafdor, kulrang satir
45. Qaysi hashorotlarning qorin bo’limi tinch holatda ham ko’tarilib tushib turadi?
✔ asalari, pashsha
46. Qanday baliqlarni suzgich pufagi mavjud emas?
1) tanasi bir mincha yirik; 2) suv ostida yashaydigan
47. Loyqalangan suvda ham adashmay ozig’ini topa oladigan hayvon ✔ baliq
48. Zog’ara baliqning gavda bo’limlari ✔ bosh, tana, dum
49. Burun teshigi og’iz teshigi bilan bog’langan hayvon? ✔ baqa
50.Yuragi 4 kamerali lekin tanasiga aralash qon keladigan hayvon ✔ timsox
51. Orqa suzgichi uzun baliq ✔ zog’ara baliq
52. Anal suzgichi uzun baliq ✔ laqqa baliq
53. Yelka tomondan qorin tomonga yassilashgan ko’krak suzgichga ega hayvon?
✔ skat
54. Baliqning Jabra qopqpg’i qaysi qon tomirdagi qon bilan ta’minlanadi?
✔ orqa aorta
55. Zog’ara baliqning qaysi suzgichiga orqa miyadan nervlar chiqmagan?
✔ orqa suzgich
56. Dumi ikkiga ajralmagan baliq ✔ tikan baliq
57. Kojan qaysi turkum vakili ✔ qo’lqanotlilar
58. Tolay qaysi turkum vakili ✔ kemruvchilar
59. Kaputsin qaysi turkum vakili ✔ primatlar
60. Sur rangli hayvon qaysi ✔ qo’y
61. Baliqlar yozda nima sababdan halok bo’ladi ✔ kislorod yetishmasligi tufayli
62. Zog’ara baliqning qaysi suzgichiga orqa miyadan juda ko’p nervlar chiqqan?
✔ dum suzgichiga
63. Bakra baliqlarning eng yirigi ✔ beluga
64. Baqa va kaltakesakda jami qancha qovoq mavjud? ✔ 5 ta
65. Qushlarda birinchi tartib qoqish patlari qayerdan chiqadi?
✔ bilak suyagidan
66. Qushlarda ikkinchi tartib qoqish patlari qayerdan chiqadi?
✔ panja suyagidan
67. Birinchi va ikkinchi tartib o’siqchalar qushlarning qaysi pati tarkibida uchraydi?
✔ qoplag’ich
68. Qaysi hayvon go’shti tez hazm bo’ladi?
✔ qush
69. Ninabargli darxtlarni shox shabbasiga uya quradigan qush?
✔ qizilto’sh
70. Murakkab bargli daraxtlarni shoxlariga uya quradigan qush ✔ ko’rgalak
71. Oddiy bargli daraxtlarni shoxlariga uya quradiga qush ✔ vahmaqush
72. Uchib o’tuvhi qushlarga xos ma’lumot ✔ bizda kuzda va bahorda uchraydi
73. Qaysi qushlar yerga uya quradi ✔ to’rg’ay, qirg’ovul, tuvaloq, tuyaqush
74. Daraxt shoxlariga uya quradigan qushlar ✔ chumchuq, mayna, qarg’a
75. So’ngi yillrada shaxarlarimizda qaysi qush kam uya qurmoqda ✔ qaldirg’och
76 G’ozsimonlar turkumiga mansub qaysi qush rang jixatdan boshqa turlaridan keskin farq qiladi? ✔ suqsun
77. Qaysi hayvonnig quloq suprasi keng ✔ ko’rshapalak
78. Qaysi kemruvchilar turkumiga kiruvchi hayvon in qurmaydi ✔ tovushqon
79. Quloq suprasi umuman bo’lmaydigan hayvon ✔kitsimonlar
Diqqat elon bugun soat 19:00 da biologiya fanidan online test bo'lib o'tadi
@Kimyo_Biologiya_Namangan
@Kimyo_Biologiya_Namangan
Javobini bugun botga jo'natmaymiz sababi hali ko'pchilik test bo'lishini bilgani yo'q