ESP32-CAM ustida yengil jarrohlik

Har doim ESP32-CAMga qaragan odamning ishtiyoqlari oshib ketadi. Kichkina plata ichida kamera, Wi-Fi, PSRAM, SD-karta sloti, flashlight… Arzon matah deyishga til bormaydi. Bitta shu modulning o‘zi bilan mini IP-kamera, smart qo‘riqlash tizimi, time-lapse qurilma, hatto mayda robot engine qilish mumkin.

Fantaziyalar yaxshi, ammo real hayotda loyiha boshlanishi bilan romantika tez tugaydi. Sxemaga yaxshiroq qarasang, ishlab chiqaruvchi deyarli ko‘rinib turgan hamma pinlarni allaqachon kamera, PSRAM va SD-karta bilan band qilib bo‘lgan.

Tashqaridan qaraganda dofiga GPIO bor, ichkarida esa har bir pin: “men bandman, kameraga ketganman, menga tegma”, deb turadi. Shu sababli ESP32-CAM bilan ishlashga ko‘pchilik toqatsiz yoki loyihani oxiriga yetkaza olmaydi.

Oddiy I/O operatsiyalar uchun board imkoniyati yetishi mumkin. Ammo biroz murakkabroq sxemaga o‘tsang, hammayoq qulashni boshlaydi. Boot pinlarni hisobga olmaydigan bo‘lsak, kameraning o‘zi 10+ pinni band qilgan. Eng yomoni, PSRAM va SD card slot SPI uchun muhim bo‘lgan I/O matrixni bloklab qo‘yadi.

Masalan, modul asosida TFT ekran ulab, rasm oladigan va SD cardga saqlaydigan qurilma qilamiz deb qaraylik. To‘g‘ridan-to‘g‘ri bu ishni qilishni absolut imkoni yo‘q. Sababi TFT ham SPI talab qiladi, PSRAM va SD_MMC esa bu yo‘lni berkitib qo‘ygan. Bir qaraganda shu yerda zaybal deydi odam, lekin ESP32-CAMning fokusini tushunishga harakat qilinsa, yo‘l topiladi.

SD-karta aslida 4 bitli shinada ishlaydi, ya’ni D0, D1, D2, D3 degan to‘rt chiziq, ustiga CMD va CLK. ESP32-CAMda ular mos ravishda GPIO2, 4, 12, 13, 15 va 14 ga ulangan. Eng qizig‘i, D3 liniyasi (GPIO13). Ko‘pchilik TFTning MOSI pinini ham shu 13-pinga ulab yuboradi. Natijada ichkarida quyidagicha holat paydo bo‘ladi: SD “bu meniki, bu yerda init qilaman” deydi, TFT esa “yo‘q, bu mening MOSIim” deydi, ESP32 bo‘lsa ikkalang ham ezding deydida “SD_MMC: FAIL” bilan taslim bo‘ladi.

Bu yerda fokusni liniyaga berilsa, muammo yechimi topiladi. SD majburiy tarzda 4 bit bilan ishlashi shart emas. Uni SD_MMC.begin("/sdcard", true) qilib 1-bit rejimga tushirsak, u faqat D0 (GPIO2), CMD (GPIO15) va CLK (GPIO14) orqali ishlay boshlaydi. D1, D2, D3 chiziqlari amalda ishtirok etmaydi. Demak, biz avval SD_MMCni ishga tushirib, kartani 1-bit rejimga o‘tkazamiz, shundan keyin GPIO13ni bemalol TFT MOSI sifatida tortib olsak ham, SD bundan xafa bo‘lmaydi va u yerdan foydalanmaydi.

GPIO33 ham shu joyda qutqaruvchi bo‘ladi. Bu ESP32-CAMdagi status LED bo‘lib, kamera, SD yoki boot strap bilan bog‘lanmagan, shuning uchun TFT uchun ideal CS sifatida ishlaydi. Shunda modulni tanlash faqat 33 orqali bo‘ladi, data esa 13–16 liniyalarda aylanadi. Shunday qilib, ichkarida SD D0/CMD/CLK bilan ishlayapti, tashqarida esa TFT MOSI=GPIO13, SCLK=16, CS=33 bilan SPI qilayapti va ikkalasi ham bir-biriga to‘qnashmaydi.

Xullas, gap SD card yoki TFTda emas, gap ESP32-CAM bilan qanday kelishishda. Platani arduino qilib ulab yuboraman, qolganini kutubxona o‘zi hal qiladi degan buyerda ishlamaydi. Unda har bir pinning o‘z tarixi, ichkarida yashirin xo‘jayinlari bor. Shuning uchun bu modulla ishlashda savol “qaysi pin bo‘sh?” emas, balki “qaysi periferiyani qachon yoqaman, qaysi liniyani siqib, qaysinisini qayta ishlataman?” bo‘lishi kerak. Minimal test yozish, avval anatomiyani tushunib olish, keyin periferiyalarni navbat bilan kelishtirish. Mana shu pattern nafaqat SD+TFT, balki boshqa qo‘shimcha SPI device, sensor, hatto kamera bilan murakkab sxemalarda ham o‘zini oqlaydi.

Bu narsani yozishdan maqsad esa internetni kavlasang, ESP32-CAM bilan nimanidir birga ishlatmoqchi bo‘lgan odamlar ko‘p, lekin ko‘pincha savol bor, oxiriga yetgan hikoya yo‘q. ishlamayapti degan joyda gap tugab qoladi. Mana shu kichkina yengil jarrohlik esa modul o‘zi uncha yomon emas, shunchaki u bilan hamma narsa “plug and play” bo‘lmaydi xolos. Boshida biroz o‘tirib o‘ylasang, keyin ESP32-CAM gapga kirishni boshlaydi.

@yetimdasturchi

Pingvin rasmini wallpaperga qo‘yganingiz bilan u kabi bo‘lib qolmaysiz. Bunaqa prinsipial, hamma qarshi bo‘lsa ham o‘zimni yo‘limdan qaytmayman degan holat ko‘pincha tug‘ma narsa. Bu shunchaki hayot davomida o‘rganib oladigan lifehack emas. Bu sizning ichki meningizda bor bo‘ladi. Balki u yillar davomida yashirin yurgandir, lekin baribir u allaqachon ichingizda bo‘ladi. Internetdan skachat qilib olmaydi buni.

Eng asosiysi bu oson yo‘l emas. Ko‘zingiz yetmayotgan yo‘lga trend uchun yurib ketmang. Kattalar aytgandek ko‘taningiz chiqib ketadi.

Avvalo o‘z prinsiplaringiz va qarashlaringiz bo‘lsin. Aks holda bugun pingvinman deb story qo‘yasiz, ertaga boshqa trend chiqsa shu yerning o‘zida unutib yuborasiz. Chunki bu sizning yo‘lingiz, tajribangiz va og‘rig‘ingiz emas, shunchaki kontent.

Hamma pingvinlar bir tarafda, o‘sha yolg‘iz pingvin boshqa tarafda. Kuchlar teng emas. Sotsial jamiyatda ham shunday. Kuchlar hech qachon teng bo‘lmaydi. “Bu why?” degan joyingizda talpada qolib ketasiz. Eng alam qiladigani talpani ba’zan omma emas, o‘z yaqinlaringiz, do‘stlaringiz, oila a’zolaringiz uyushtiradi.

Isyonkor odam ko‘pincha isyonkor tabiat bilan tug‘iladi. Ularni hamma ham tushunmaydi, qabul qilmaydi. Shuning uchun bu ish wallpaper qo‘ydim, endi tog‘larga ketaman darajasidagi romantika emas. Avval o‘ylab ko‘ring, sizning o‘rningiz qayerda?

Agar o‘rningiz sotsial muhitda, oddiy, barqaror hayotda bo‘lsa bu ayb emas. Oddiy odamlar ham kerak. Insoniyatning eng katta kuchi vaqtida birlasha olishi. Biz tabiatda pandalardan keyin turadigan eng kuchsiz va mantiqsiz mavjudotmiz. Ammo unga bo'y sunishdan qochadigani va kuchlilarni birlashib yengadigani ham o'zimiz.

Balki u pingvin umuman isyonkor ham emasdir. Balki u shunchaki adashgan, miyasi charchagan, atrofni to‘g‘ri analiz qila olmagan jonivordir. Biz esa har qanday fojeaviy kadrni qahramonlik qilib bo‘yab yuborishga usta bo‘lib qolganmiz. Ba’zan isyon emas, oddiy kasallikni ham romantiklashtiramiz.

Bugungi trendning kulgili tomoni hamma koloniyadan chiqish haqida gapiryapti, lekin hammasi baribir koloniya ichida, koloniya qoidalariga moslab qilinyapti. Pingvin rasmini qo‘yib, reels qilib, men ham shundayman deb yozamiz. Aslida esa bu jamiyat ichidagi navbatdagi rol xolos (algoritmga mos isyonkorlik).

Yana bir nozik joy hamma ham pingvin bo‘la olmaydi. Kimdir kredit to‘lashi kerak, kimdir oilaning yagona boquvchisi, kimdir jamiyatda bitta xato uchun ham yo‘q qilinadigan holatda. Ba’zilarni tog‘ga ketishi uchun orqasida xavfsizlik yostiqlari bor (pasport, til, pul, tanish-bilish, juda bo‘lmasa ortga qaytadigan joy). Boshqalarda esa hech biri yo‘q. Shuning uchun pingvindek bo‘l degan shior hamma uchun ham adolatli emas.

Ba’zan esa tog‘ tomon ketish jasorat emas, charchoq bo‘ladi. Hammasidan qochsam bo‘ldi degan ichki ovoz ham pingvin yo‘li bo‘lib ko‘rinishi mumkin. Lekin bu ongli strategiya emas, ruhiy charchoqning so‘nggi bosqichi bo‘lsachi? Har bir normadan chiqish ham qahramonlik emas ba’zan bu miyyamizning tushnarsiz yordam signali.

Hammamiz tog‘larga ketadigan pingvin bo‘lishimiz shart emas. Kimdir koloniya ichida qolib, muz ustida yurgan oddiy pingvin bo‘lib ham katta ishlarni qiladi. Bola tarbiyalaydi, do‘stini tinglaydi, hech qachon instagramga chiqmaydigan ishlarni qiladi. Ba’zan eng katta jasorat hech qanday rahmat olmay va fon musiqasisiz ham o‘z kuningni to‘g‘ri yashashdir.

Superqahramonlarning hayotii eyforiyadagina yaxshi ko‘rinadi xolos. Ular ishida qahramon, lekin ko‘p hollarda o‘z hayotida baxtsiz. Batman – Gotham uchun umid, lekin o‘zi uchun doimiy azob. Hayotda ham shunaqa odamlar ko‘p. Ishda, sahnada, maydonda yulduz, lekin kechasi yostiqqa yuzini bosib yig‘laydi.

Qahramon bo‘lish jamiyat uchun qulay, lekin individ uchun juda qimmatli rol bo‘lishi mumkin. Hammaning ham bunaqa rolga chiqishi shart emas.

@yetimdasturchi

Kun sabog‘i: Telegram chatida Esc o‘rniga tasodifan Alt+Left bosa boshladingmi, demak, Ghidradan ozgina uzoqlashib, hech bo‘lmasa bittadan chekib kelish vaqti kelganini anglatadi))

Xullas oxirgi vaqtlarda crossplatform uchun reversing skilimni yaxshilashga begona bo'lgan platformalar narsalariniyam titkilab ko'ryapman. Hadeb embeded instruksiyalari orasida aylanaverish jonga tegdi.

Nu bundayam qonun qoida bor:

1. Hech qanday enviromentlarsiz
2. Runtimelarsiz
3. Shunchaki crack yoki qaysidir qismni o'zgartirish emas balkim o'sha logic uchun alternativni yozib chiqish.

Bu jarayonda juda qiziq logikalarni topish mumkin, compiler optimizatsiyalari, dasturchilarning himoya yoki boshqa shunga o'xshash jarayon uchun turlicha qollagan metodlari.

Albatta hammasi ham muvaffaqiyatli yoki oson degani emas. Nu zerikarli deb ham bo'lmaydi.

Muhim qoida: Qiziqqonlik qilib nimanidir buzib qo'yma yoki crack qilib tarqatib yuborma. Mabodo ikkisini ham qilsang hidi chiqmasin.

Statdagilar nima chekishgan bilmadim, lekin onamning qornida degan variant tashlab ketishsa bo'lardi))

Qachon mindey bir mantiqiy tizimlarni qurishni boshlaymiz?

Onam doim bu uyda sendan boshqa hayvon o'rnini bosadigan mavjudot yo'q derdilar. Menimcha menga o'xshaganlar bo'lsa ha deb ketaverish kerak shekilli)

Xullas opa shuncha qiyinchilik nimaga ekanini bitta she'rda tushuntirib berdilar)

Qiziq jihati gap bunday so'rovnomada emas, uni qanday tashkil qilishda. Juda ko'p parametrlar aholining yashash tarzi va platformalardan foydalanish saviyasidan kelib chiqmagan.

Qaysidir o'zbek uyida qo'ziqorin ekishiga hech qachon ishonib bo'lmaydi. Undan ko'ra multiple select bilan shudgoringizda taxminan nimalar yetishtirasiz deb pomidor, kartoshka yoki bulg'or qalampirini tayyor kitirib qo'yish mantiqliroq edi.

Bosqichlar tartibida ham xuddi shunday.

1. Shaxs haqida info (Uning kimligi, qayerdaligi, nima qilishi, yaqin qarindoshlari)
2. Yashaydigan joyi. Bunda ham ortiqcha dynamic formalarsiz, uning qayerda tug'ilgani, qayerda yashashi va hozirda qayerda ekanligi.
3. Keyin esa chiroyli bitta bosqichda unga tegishli bo'lgan mulklar ro'yxati. Ana o'sha joyda juda qisqa yo'l bilan bor ma'lumotni sug'urib olish mumkin edi. Shaxsiy ma'lumotdan kadastr raqamini olib tayyor formani to'ldirish keyin uni edit qilishga ruxsat berish mumkin edi. Chorva masalasini ham xuddi ekin maydoni kabi qurish. Har bir mulkni alohida form repeater qilib ketilinaveriladi.

Mendaku oson kechdi. Yaqin o'rtog'im 3 yoshli qizchamni daromad manbasini so'rayapti deyapti))

Albatta arxitektura jihatdan bunday dynamic formali wizardlar qilish ancha murakkab hisoblanadi, lekin bu rasvo qilish uchun ham bir bahona emas. 4 ta dasturchi avvalo 1 oy o'tirib chiroyli system design qilishi, mahallarni o'rganishi mumkin edi.

Mahallalar yig'inida bunday ishlar uchun yetarlicha immunitet bor aslida. Har saylov oldi shunga yaqin ishlar amalga oshiriladi. Shunday ekan yig'inlardagi xodimlarda tajribasini so'rab olish qiyin emasdi.

Men har doim bir narsani istaganman: Dasturchi bu faqat kod yozadigan odam emas, u atrofni, muammoni avvalo yechim berayotgan maydoniga moslab o'rganishi kerak bo'lgan kishi.

Ozgina muhandischa o'ylash bugun 38 millionga yetgan aholi ishini anchagina osonlashtirardi. Statistika qo'mitasining bu platformasi aslida juda katta ish hisoblanadi, bunga yarasha masuliyatni ham his qilishlari kerak edi. Bir guruh dasturchilarning ruslardan copy-paste qilgan platformasiga butun mamlakat aholisi qiynalmasligi kerak. TVdagi eng yoqimsiz aktyorlar bilan reklama qilishga hojat qolmasligi kerak. KISS (Keep It Simple, Stupid) - metodi haqida bunday nuqtalarda hech qachon unutmagan maqul.

@yetimdasturchi

O'zbekistondan katta ma'lumot sizishi yuz berdi deyishyapti. Ko'plab hukumat agentliklari portallaridan foydalanuvchilar haqidagi ma'lumotlar utechka bo'lganmish.

Bu kuladigan xabar emas. Tasodifan biror yaqiningiz kartasidan pul yechishsa (scam qurbonlari, odatda bor data bilan manipulatsiya qilishadi), har xil reklama smslari kelsa, guruhlarda birovni kassalik rasmi bilan xayriya yig'ishsa shu infolar qo'l kelayotgan bo'lishi mumkin.

2025-yil AI va haqiqatni bir biridan farqlab bo'ladigan oxirgi yil edi. Bunday info va kuch sabab esa qurbonlar soni haddan tashqari ko'payadi. Hamma ham aqlli emas, kelgan infoni yoki manipulatsiyalarni analiz qila olmaydi.

Blin o'tirib-o'tirib odamni asabi buziladi. Avvallari telefon raqamim va shunga oid infolarni bilishardi xolos. Endi uyga qo'ziqorin ekkan yoki ekmaganimniyam bilishadi.

Census saytini ham backup qilib ketishipti.

Excel bilan ishlashda qiynalyapsizmi?

Sizla uchun ajoyib kanal topdim — @google_sheets_demo

Ushbu kanalda siz:
- Ish jarayonlarini tartiblash va avtomatlashtirishni o‘rganasiz
- Formulalarni sodda va tushunarli tilda bilib olasiz
- Tayyor real misollar va keyslar bilan ishlaysiz

Google sheets huddi Excelga oxshaydi. Qo'shimchasiga u onlayn ishlash mumkinligi va boshqa imkoniyatlari bilan hozirgi kunda Excelni ortda qoldirmoqda.

Formulalar Excel bilan deyarli bir xil, shuning uchun bittasini o‘rganib, bir o‘q bilan ikkita quyonni urishingiz mumkin!

👉 Kanalga ulanish uchun link
👉 Kanalga ulanish uchun link

Tojikistonda Starlink sun’iy yo‘ldosh interneti rasman ishga tushdi.

Shu bilan Tojikiston Markaziy Osiyoda Starlink internetini ishga tushirgan ikkinchi davlatga aylandi.

Bundan oldin, 2025-yil avgustda Qozog‘istonda ishga tushgan edi.

Rejaga ko‘ra, Markaziy Osiyoning boshqa mamlakatlarida Starlink 2026-yilda ishga tushirilishi rejalashtirilgan.

Batafsil: https://tanga.uz/news/1011

Telegram | Instagram | YouTube