Be, te, ele eta ene. BTLN, edo Betelana. Horixe egin behar izaten da askotan bizitzan eta bertsotan. Hori ondo dakite ARGIAren bideopodcasteko lau hizlariek.

Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa izango dute hizketagai, finalaurrekoak eta finala, astelehenero, argia.eus-en.Danele Sarriugarte idazle eta itzultzaileak gidatuta, Asier Galarza, Oihana Arana eta Lide Arregi bertsolariak izango dira hizlari, iruzkingile eta analisigile.

Informazio guztia, hemen.

Gaurko egunez duela 90 urte, 1936an...

Jose Ariztimuño Aitzol atxilotu zuten frankistek, ontziz Bilbora zihoala. Pasaian lurreratu eta Ondarretako kartzelan sartu, torturatu eta bi egunen buruan fusilatu zuten Hernaniko hilerrian. Euskaltzale, apaiz, kazetari eta idazle tolosarra, Primo de Riveraren diktadura osteko euskal kulturaren pizkundearen sustatzaile nagusietako bat izan zen. Abertzalea eta ELAren ideologoetako bat izan zen, eta 1936ko Gerra hasi berritan Lapurdin babes hartu arren, nazionalekin su-etena negoziatzeko asmoz gurutzatu zuen muga bestaldera.

Gehiago:

1896, duela 130 urte: Euskara hutsez irakasten zuen historiako lehen eskola zabaldu zuten Bilbon, Ikastetxea izenarekin https://labur.eus/fgffgb87

2016, duela 10 urte: Altsasuko gazte batzuek istilua izan zuten taberna batean kalez jantzitako bi guardia zibilekin, herriko jaietan https://labur.eus/ap8urvhw

Egun on, lagunak!

🟡 2018an Frantziako Estatua astindu zuen mugimendua bueltan izanen da asteburuan.

Jaka Horien mugimendua berrabiatuko dute larunbatean, lizeotarren protestei lotuta https://labur.eus/nd7qtnez

👨‍✈️ Krisia Santurtziko Udaltzaingoan, Anderren hilketaren ostean https://labur.eus/pgblwol4 (Gedar)

♀️ Abortua Konstituzioan sartu eta urtebetera, oztopoek irauten dute https://labur.eus/n4flo0wu (Euskal Irratiak)

♫ Iruñaldiak euskarazko kultura garaikidez loratuko du Iruñea azaroaren 5etik 14ra https://labur.eus/j5tvncxr (Sustatu)

Ondo segi!

⚾️ Urriak 15 duenean hasiko da Euskal Pilotako Munduko Txapelketa. Argentinan eta Uruguain jokatuko da, hilaren 24a bitartean, eta euskal selekzioak lehenbizikoz hartuko du bertan parte. 41 pilotari ariko dira selekzioan, hamahiru modalitatetan banatuta.

"Munduko txapelketa honetan lehiatzea aurrerapauso garrantzitsua baldin bada ere, ez da ahantzi behar selekzio honek ez diela euskaldun guziei gure koloreak defendatzen uzten", adierazi dute Euskal Selekzioa Orain elkarteak eta Nafarroako Euskal Pilota Sustatzeko Erakundeak: "Gaur egun oraino, salbuespenak salbuespen, Ipar Euskal Herriko eta Nafarroako pilotariek ezin dute selekzio honetan parte hartu". Bi erakundeok elkarretaratzea deitu dute hilaren 23an Hendaiako Gaztelu Zahar frontoian, zazpi herrialdeetako pilotariak hartuko dituen selekzioa aldarrikatzeko, besteak beste.

Urrats “garrantzitsua” izanik ere, zazpi herrialdeak hartuko dituen selekzioa aldarrikatu dute hainbat eragilek

👋🏽 Eguerdion, ARGIAzale:

🏠 ➡️ Cintruénigo eta Fiteroko 60 familia baino gehiago, etxegabetu nahi dituzten putre funtsen aurka borrokan: https://labur.eus/xpcxftjv

⚖️ Martxoaren 3ko “errepresio bortitza” judizialki aitortzeko prozedura abiatu du Arabako Fiskaltzak: https://labur.eus/f5ezbg5o

🔸Vito Quilesen ekitaldia Iruñeko Yamaguchi plazara eraman dute: https://labur.eus/wbttmt75

📚 Ixiar Rozasek irabazi du euskarazko literaturako Euskadi saria, Yolanda Arrietak haur literaturakoa eta Kike Ibáñezek ilustrazioetakoa: https://labur.eus/ngw1ojjf

Arratsalde on,

👉 Ehunka lagun batu dira Iruñean Vito Quiles probokatzaile faxistaren aurkako mobilizazioetan. Gaiari jarraipena egingo diogu.

⚠️ Euskara ofizialki aitortzeko Arberatze-Zilhekoako deliberoa bertan behera utzi du Paueko Administrazio Auzitegiak https://labur.eus/bqmkojgd

👩‍🌾 Gaur Landa Eremuko Emakumeen* Nazioarteko Eguna da eta ARGIA lau emakumerekin elkartu da, hiru baratzezain eta gaztagile batekin https://labur.eus/ucickf3h

🟣 Indarkeria matxistaren aurka, Beldur Barik bideo lehiaketaren hamazazpigarren edizioa abian da https://labur.eus/gxdtuhg6

Ongi segi, lagunok.

Gabon lagunok, erreportaje bat proposatzera gatoz.

🌡 Mundu mailan 1,5°C-ko beroketa gainditzeak zein inplikazio izanen dituen, zein zailtasun berri topatuko ditugun, eta zein ibilbide hartzen ahalko diren maila horren azpira itzultzeko. Horixe jaso du Nazio Batuen Ingurumenerako Programak argitaratu berri duen txosten batek. Argi da ez dela erraza izanen eta erabaki hartzaileek gehiegi itxaron izana garesti suertatuko dela. Are garestiago litzateke, ordea, gehiago itxarotea. Nicolas Goñiren eskutik ⤵️

1,5ºC-ko beroketa gainditzeak ekarriko diguna

‼️ Istilu artean, antifaxistek Quilesi aurre egin diote Iruñean. Pertsona bat larri zauritu dute foam bala batekin buruan jota. Hamar minutu egin ditu Quilesek joan aurretik.

Xabier Letonaren kronika https://labur.eus/ntctd9ly

Gaurko egunez 1979an...

Telenorteren egoitza okupatu eta emisioa eten zuten EMK-ko kideek. Euskadiko Mugimendu Komunistako 40 kide Telenorteren Bilboko egoitzara sartu ziren eta bi orduz bertan geratu ziren, kanpoan beste dozenaka kidek protesta egiten zuten bitartean. Espainiako telebista kate publikoaren Araba, Bizkaia eta Gipuzkoarako saioari egozten zioten urriaren 25ean egitekoa zen Euskadiko Autonomia Estatutuaren erreferendumean abstentzioaren aldeko kanpaina isilaraztea. EMK-ko militanteek komunikatu bat irakurri nahi izan zuten, baina kateko arduradunek okupazioa aipatu gabe egitekotan onartuko zutela adieraztean, uko egin eta saioa eten zuten.

Gehiago:

1968: Mexikoko Olinpiar jokoetan Smith eta Carlos amerikarrek Pantera Beltzen agurra egin zuten podiumean https://labur.eus/ixbnsc3v

1973: Petrolioaren prezioa egun batetik bestera biderkatu zuten arabiar herrialdeek https://labur.eus/zdpvaw4n

Ostiral on, jarraian webgunea irekitzeko argitaratu ditugun zenbait berri:

🟣🎥 Emakumeen izen propioak erdigunean, Hernaniko Hariak zinemaldian (Urumeako Kronika) https://labur.eus/mrokcm7g

⚠️ Bizik hamalau herriren gehiegizko artifizializazioa salatu du (Euskal Irratiak) https://labur.eus/t3ibgz83

🇵🇸 Larunbatean inauguratuko du Yala Nafarroak Palestinaren omenez egindako monumentua (Euskalerria Irratia) https://labur.eus/zuxolvcw

Egun ona izan, lagunok.

🏘 📢 Greba orokorra egingo dela iragarri ostean, erabaki dute Bilboko Arriaga pareko kanpaldia bertan behera uztea.

Arriagako kanpaldia bertan behera, etxebizitza eskubidearen aldeko manifestazioa egingo dute gaur Bilbon https://labur.eus/z4fdtr43

👉 Naparra terrorismoaren biktima dela hirugarrenez ukatu du Espainiako Gobernuak https://labur.eus/dbfw7xka

🟣 “Elkartasun feminista” antolatzeagatik epaitu zituzten sei lagunekin elkartasunez jaialdia egingo dute Zestoan https://labur.eus/jztmxplv

📢 Bularreko minbizi metastasikoa ikusarazi eta ikerketa publiko gehiago eskatu ditu Iñurri elkarteak https://labur.eus/uzz1kvsf

1️⃣0️⃣0️⃣0️⃣ 'Gaur8'-ren 1.000. zenbakia: Euskal Herritik munduari patxadaz begiratzeko leihoa https://labur.eus/1hjwhx9t

ITZALETIK ARGIRA | Pasa den astean zendu zen Xosé Manuel Beiras politikari galiziar historikoa, 90 urterekin.

✊🏿 Bere izaera indartsu eta bereziarengatik ezaguna, ekonomialaria, itzultzailea eta intelektual jantzia ere bazen Beiras. Lisboan, Caparica mendiak atzean dituela 1994an ateratako argazki poetiko hau berreskuratu dugu Fototekatik, ibilbide hori laburbiltzeko. ⤵️

Ez naiz poeta

✍🏽 Urko Apaolaza Avila
📸 Xabier Letona / ARGIA CC-BY-SA

🎥🎥 DOKUMENTALA 🎥🎥

Lan honen eskutik azken urteotan azaleratzen ari diren milaka tortura kasuen ondorioetan murgilduko gara.

🗣 BI ARNAS
https://labur.eus/k8tumlxo

📝 Bi arnas: Iratxe Sorzabalena eta Mari Nieves Diazena, bere amarena. Biek ala biek, bakoitzak bere modura, torturak eragiten duen arnas falta sufritu dute, beste hainbat sufrikariorekin batera.

🎬 Hamaika Telebistak zabaldu du Jon Mikel Fernandez Elorzen lana.

🕥 57 minutu

🎞 527 dokumental ikusgai, euskaraz eta doan: https://www.dokumentalak.com

Gaurko egunez duela 15 urte, 2011n...

Aieteko Konferentzian goi mailako nazioarteko ordezkariek euskal gatazka armatua gainditzeko eskaera egin zuten. Egun osoko bilkuran, Euskal Herriko eragile sozial eta politiko ugari bildu ziren Donostiako Aieteko jauregian. Amaieran, Kofi Annan, Gerry Adams, Gro Harlem Brundtland, Bertie Ahern, Pierre Joxe eta Jonathan Powellek irakurri zituzten ondorioak: Europako azken konfrontazio armatua behin betiko gainditzeko, ETAri eta Espainiako eta Frantziako gobernuei bakearen eta elkarrizketaren bidea hartzeko eskaera luzatu zieten. Handik hiru egunera, urriaren 20an, ETAk borroka armatua behin betiko alboratuko zuela adierazi zuen.

Gehiago:

1936, duela 90 urte: 'Aitzol' fusilatu zuten frankistek, euskararen Pizkundean giltzarri izan zen militante abertzalea https://labur.eus/risovzcx

1961, duela 65 urte: Frantziako Poliziak 200 aljeriarretik gora hil zituen Parisen eta Sena ibaira jaurti https://labur.eus/ql5x5ljs

Egun on, lagunok! Astekari honetako iritzi bilduma segidan:

✍️ Katixa Dolhare, literatur zalea (🎨 Maider Leturiaga, goiko ilustrazioa): Musak eta haize-eiherak

✍️ Naroa Elortzaren ekonomiaren zutabea: America first

✍️ Diana Francoren teknologiaren zutabea: Margaret berraurkitzen

✍️ Karmelo Landa, historialaria: Etxean ekin

✍️ Maialen Arteaga, kazetaria: Aukera da esperantza

✍️ Arantza Gutierrez, EHUko irakaslea: Pospoloak

✍️ Beñat Muguruza, irakaslea eta ikertzailea: Ahul

Asteburu eta irakurketa on! 😘

Kaixo lagunok! Bazkalosterako, hementxe daukazue geopolitika, kolonialismoa eta historia batzen dituen pasarte kurioso bat, Denboraren Makina ataletik ekarria.

🏛 New York, 1960ko urriaren 12a. Nazio Batuen Batzar Nagusian Nikita Khrustxov sobietar buruzagiak zapata atera eta mahaia behin eta berriz kolpatu zuen indar handiz, Filipinetako presidente Lorenzo Sumulongen diskurtsoa eteteko: "Ergela, txotxongiloa eta inperialismoaren ipurgarbitzailea!", deitu zion haserre... ⤵️

Khrustxoven zapata, Gerra Hotzeko fake bat?

✍🏾 Urko Apaolaza Avila