Egun on, lagunok! Astekari honetako iritzi bilduma segidan:

✍️ Nora Salbotx, maistra (🎨 goian Maider Leturiagaren ilustrazioa): Troiako astoa

✍️ Diana Francoren teknologiaren zutabea: Pantailen inguruan

✍️ Imanol Epelderen ‘Berriketa gutxi’ zutabea: Zero

✍️ Naroa Elortzaren ekonomiaren zutabea: Zeroetan, erosoegi

✍️ Ximun Fuchs, antzerkilaria: Azken artikulua

✍️ Iñaki Murua, bertsolaria: Zer habil? Zero bil?

✍️ Uxue Apaolaza, euskara irakaslea eta idazlea: Isilak

✍️ Nekane Txapartegi, kazetari feminista: Erreferendum xenofoboak, demokraziaz mozorrotuta

Asteburu eta irakurketa on! 😘

Gaurko egunez 1530ean...

Indigenei zaldiak eduki eta erabiltzea debekatu zieten espainiarrek Espainia Berrian, egungo Mexikon. Helburu nagusia nagusitasun militarra mantentzea zen, lurraldearen kontrola mantentzeko. Europan arabiar zaldunen bidez sartutako animalia zen, eta Amerikaren konkistan, indigenen aurrean konkistatzaileek irudi boteretsuagoa izateko erabili zituzten. Espainiako erreginak Espainia Berriko Auzitegiko lehendakariari helarazitako gutunean eman zuen agindua.

Gehiago:

2006, duela 20 urte: Euskal Herritik joandako joaldunak eta Israelgo armada, aurrez aurre https://labur.eus/l8qctpgn

1512: Albako Dukeak alardea agindu zuen Gasteizen, Nafarroako Erresuma erasotzeko prest zeuden milaka soldadurekin https://labur.eus/kreuhabt

1893: Fortunato Agirre jeltzale nafarra jaio zen Arellanon https://labur.eus/gpiklnlc

1937: 'Guernica' margolana jendaurrean erakutsi zuten lehenengoz, Parisen https://labur.eus/kvlbrfhg

1943: Maite Idirin jaio zen Ugaon https://labur.eus/hzdjvqwk

1967: AEBetako Newark hiriko arraza-istiluak hasi ziren https://labur.eus/veyhiqck

Marta Echaves idazle eta pentsalariak ketaminari buruzko saiakera bat idatzi du, baina berez ez da ketaminari buruzkoa, ketaminatik abiatuta gure garaia azaltzen baitigu areago.

✍🏻 Danele Sarriugarte Mochales
📸 Marta Romero Coll

“Drogaren kultura zuria honakoa da: droga botika bihurtzea, eta horrekin dirua irabaztea patenteei esker”

Gaurko egunez duela 45 urte, 1981ean...

Martin Hurson hil zen, Irlanda iparraldeko preso politikoen gose grebako seigarrena. 1976an atxilotu zuten IRAko kide izatea egotzita eta haren aurkako froga bakarra torturapean sinarazitako deklarazioa izan zen. Maiatzaren 28an hasi zuen gose greba eta 46. egunean hil zen. 1976an Erresuma Batuko gobernuak preso errepublikanoei preso politiko estatusa kendu zienean hasi ziren era guztietako protestak. Ezagunena 1981ean Belfasteko Long Kesheko espetxean Bobby Sands-ek abiatutako gose greba kolektiboa izan zen, non astero preso batek ekiten zion gose greba mugagabeari. Hamar preso hil ziren Margaret Thatcherrek beren eskaera nagusiak onartu aurretik.

Gehiago:

1906, duela 120 urte: Langabezian ziren hamalau pertsonak lursail bat okupatu zuten Londresen eta lurra lantzeari ekin zioten https://labur.eus/bfxl5cd7

👋🏽 Astelehen on, lagunok:

⚖️🔥 ELKARRIZKETA | Zaballa espetxeko zenbait euskal preso politiko: “Haizagailua izateko debekua onartezina da, gure ziegak labeak dira eta beste espetxeetan baimenduta daude”: https://labur.eus/kymykkcm

Beste hainbat konturen artean, gai hori dakar gaurko Goizean argi buletinak.

🖨 Beroari aiene
https://labur.eus/taxga16n

Horrez gain:

4️⃣8️⃣Poliziak tiroz erail zuela, Joseba Barandiaran omendu dute Donostian (Irutxulo): https://labur.eus/zikxgr0r

🔸 Euskal Selekzioaren ofizialtasuna aldarrikatzeko giza katea egingo dute uztailaren 14an Irun eta Hendaia arteko Avenida Zubian: https://labur.eus/2jhsl9yx

👋🏽 Honatx eguerdiko albiste buletina:

✊🏽Herritarrek Gazteluko plaza bete dute sanferminetan izan diren sexu erasoak salatzeko: https://labur.eus/5xl8q8bi

Poliziari loturiko bi albiste ere baditugu:

⛔️🔎 Ertzaintzak ez du iruzur fiskalik ikertu azken bost urteotan; https://labur.eus/latgyocw

👮🏻‍♂️👧🏽 ErNEk Zigor Kodea gogortzea eta hezkuntzan neurriak hartzea proposatu du, Polizia are gehiago babesteko: https://labur.eus/a9uaayki

Amaitzeko, euskarazko hezkuntzaren aurkako oldarraldiak zeresana ematen jarraitzen du:

🔸 Agora Filosofia irakasleen elkarteak babesa helarazi die USaPeko zuzentzaileei, eta euskalduntzea bermatzeko “neurri ausartak” eskatu ditu: https://labur.eus/gj3jnpdo

👋🏽Kaixo! Hauek aste honetako lurreko berriak:

🔥 Tenperatura goriek ekarritako ondorioak aztertu dituzte, nork bere alorretik:
Klaseak, Josebe Blanco artzainaren kronika https://labur.eus/dbawy6tv
Beroari beroarena ezin kendu, Jakoba Errekondo landareei beha https://labur.eus/grzqoiha

🐋 Orka: titularretatik soilik ezagutzen baduzu beldurtuko zaitu, baina gertuagotik ezagututa txundituko. Irati Diaz Virtok aurkeztu digu https://labur.eus/ptoevacg

🚐 Arabako Urbide proiektua ekarri digu Garazi Zabaletak: bertan, Ana Lafuentek gertuko ekoizpen ekologikoak banatzen ditu furgonetaz https://labur.eus/7ajfhfpw


📸 Eguzkitzeak sagarretan sortutako erredura. Jakoba Errekondo / ARGIA CC BY SA

➡️ Bizi Baratzea kanalera harpidetuta, egunean behin jasoko duzu Jakoba Errekondok proposatutako lan berezi bat: https://t.me/bizibaratzea

Arratsalde on,

🤡 Joker adar artean. Gorka Bereziartuaren artikulua https://labur.eus/jhecyowg

⚠️ Biharko deialdi ugari daude eginak Euskal Herrian, burujabetza faltarekin lotuta:

🔸 Ezpeletan manifestazioa "asimilazioaren aurka"
🔸 Giza-katea Irun eta Hendaia artean euskal selekzioaren alde
🔸 Kalejira Iruñean "hemen herri bat martxan dagoela aldarrikatzeko"

Informazio gehiago hemen: https://labur.eus/gqpd4tqh

▶️ Hitzarmenak euskaraz ere negoziatzeko eskubidearen alde. ELAko Pello Igeregiren iritzi artikulua https://labur.eus/2dejrpgg

Ongi segi, lagunok.

Gaurko egunez 1518an...

Emakume bat dantzan hasi zen Estrasburgoko kaleetan eta dantza-epidemia baten hasiera eragin. Frau Troffea zuen izena eta gelditu gabe ibili zen dantzan, lo apur bat egin, zutik jarri berriro eta dantzan jarraituz, sei egunez. Autoritateek eraman egin zuten, baina egun gutxira 34 ziren kalean dantzan hasiak ziren pertsonak, eta hilabetera, berriz, 400. Akituta edo bihotzekoak jota hildakoak ere izan ziren. Garai hartan zegoen emakumeenganako ikuspegi patriarkala tarteko, Jainkoak Troffea madarikatu zuela zabaltzen hasi ziren asko, baina histeria kolektibo kasu bat zen. Estrasburgok hiru urteko gosete eta gaixotasun epidemiak pasa berri zituen eta horiek eragindako gaitzen ondorio izan zitekeen. Epidemia, etorri bezala amaitu zen.

Gehiago:

1976, duela 50 urte: Jochen Peiper gerra-kriminal nazia hil zen Frantzian, bere etxeari su eman ziotenean https://labur.eus/9svgdhev

2006, duela 20 urte: 30.000 tona petrolio isuri ziren Mediterraneo itsasora, Israelek Libanoko Jiyehko zentral termikoa bonbardatu zuelako https://labur.eus/evr4c4fg

1894: Lehen ikurrina jarri zuten jendaurrean, Bilboko Euzkeldun Batzokijaren balkoian https://labur.eus/edmttyah

1965: Pintaketa abertzaleak azaldu ziren Ipar Euskal Herriko hainbat tokitan https://labur.eus/kigk0eop

1977: Bilbon 200.000 lagun inguru batu ziren Lemoizko zentral nuklearraren aurkako manifestazioan https://labur.eus/63bfyoyr

1994: Parabellum taldeak kontzertua eskaini zuen Barakaldoko auzitegi aurrean, taldekide intsumiso batek epaiketa zuen orduan https://labur.eus/85yffiot

Egun on! Hemen dituzu gaur goizekoak. Munduko Futbol Kopari loturiko bi, hasteko.

Gaur jokatuko da Espainiaren eta Frantziaren arteko finalerdia, eta Euskal Herriko kaleetan sumatzen den giroari buruzko analisia dakar gaurko Goizean argi buletinak.

🖨 Espainolismoari emanak
https://labur.eus/hyyci1ic

🤑 ERREPORTAJEA | Hirien kontrola, salbuespen neurriak eta langileen miseria: 2030eko Munduko Koparen mehatxuak (Gedar) https://labur.eus/ifmlfooi

Bestelakoetan:

🌳 ELKARRIZKETA | “Gipuzkoako Aldundiak ez du basabizitza balioan jartzen, etekina atera behar zaionaren pentsamenduz kudeatzen du”. Naturkon-eko kide Aitziber Sarobe eta Edurne Huesa https://labur.eus/coq3ikmr

⚠️ Gainpopulazioa eta hezetasuna nagusi dira Baionako presondegian (Euskal Irratiak) https://labur.eus/0zeihiz4

Eguerdi on, ARGIAzaleok!

❗️Espainiako Auzitegi Gorenetik dator notizia: Eusko Jaurlaritzak azpikontratatutako enpresei ezingo dizkie funtzionarioen baldintza linguistiko berberak eskatu https://labur.eus/los37d9r

‼️ Gorenaren beste epai batek ebatzi du Aiako txalet polemikoa, Garrastazu familiarena, eraitsi egin beharko dutela https://labur.eus/ycf7m6wh

🔴 Sestaoko udalekuetako familiek ez zekiten beren seme-alabak Guardia Zibilaren koartelera eramango zituztela bisitan, salatu dutenez https://labur.eus/gqrfcnxo

Eta Xabier Letona kazetariaren analisiarekin uzten zaituztegu:

✍️ Betor XXI. mendeko Ostpolitik-a https://labur.eus/r2l9z0pj

👋🏽Honatx arratsaldeko albiste buletina:

📲⛔️ Sare sozialak 13 urtez azpikoei eta pantaila oro 3 urtez azpikoei debekatzea aztertuko du Europar Batasunak: https://labur.eus/wzz6jy9u

👩🏻 Herbeheretako Delft unibertsitate prestigiotsuak emakumeentzat gordeko ditu Ingeniaritza Aeronautikoko plazen %30: https://labur.eus/9ewokdln

💰 Baionako bestak tokiko monetan!: Euskoa erabiltzen duten 67 elkarte, ostatu, peña, jatetxe eta kafetegien zerrenda, Enbata bidez: https://labur.eus/tozd3eei

Amaitzeko, Mikel Aramendiaren asteroko nazioarteko analisia:

💣 NATOren goi-bilera Ankaran: historia egin ordez, istorioak irentsi: https://labur.eus/wdcbx1bo

Gantz-ehunaren baldintza kroniko bat da lipedema. Beste gauza batzuen artean, ohiko metodoen bidez erre ezin den gantz pilaketa simetrikoa eta min handia eragiten ditu. Ane Sanchezek (Donostia, 1991) duela lau urte jakin zuen lipedema duela.

Bereziki emakumeei eragiten dien gaixotasuna da, eta azaldu du askok bakardadea, errua, presio estetikoa eta beste sentitzen dituztela. Horregatik, beste hiru emakumerekin batera Nafarroako Alidena elkartea sortu du.

Olaia L. Garaialde izan da berarekin solasean:

Ane Sanchez: “Osasunbideak lipedema gaixotasun bezala onartzea nahi dugu”

Gaurko egunez 2012an...

Sanferminetan Billabesaren entzierroaren aurka kargatu zuen Espainiako Poliziak eta Iruñeko Udaltzaingoak. Iruñean, jaietako azken eguneko parranda luzatzeko aitzakian uztailaren 15 goizean egiten den jai zirikatzailea da hau, entzierroaren parodia umoretsua, non zezenik gabe eta Miguel Indurainez mozorrotuta joaten den, kostata, pertsona bat bizikletan. Ibilbidearen amaieran, poliziek osatutako lerroak eten zuen festa. Gomazko pilotak bota eta piper-gasa eta borrak erabili zituzten poliziek. UPNko Yolanda Barcinaren alkatetza garaia zen, eta jai giroko ekitaldiaren aurka kargatu zuten laugarren urtea izan zen. Bost pertsona epaitu zituzten gertakariengatik.

Gehiago:

1971, duela 55 urte: RAFeko kide bat hil zuen lehen aldiz Mendebaldeko Alemaniako Poliziak: Petra Schelm https://labur.eus/qwlbsjlh

1522: Amaiurko gazteluaren setioa hasi zuten Gaztelako indar armatuek https://labur.eus/gu9ytxal

👋🏽 Asteazken on, ARGIAzale!

Atzo, beste behin, Bingen Zupiriak "ETA" aipatu zuen flotillakoen Loiuko harrerari loturikoetan. Hamalau ertzain zauritu ziren, eta zortzi baja izan; baina ez ditu zaurien detaileak emango. Horrekin dator gaurko Goizean argi buletina.

🖨 Orain ere ETA?
https://labur.eus/ugmq908j

Bestelako kontuetan, hauexek dakartzagu webgunean:

🎉⛔️ ELKARRIZKETA | “Lizarrako UPNk bere makineria guztia jarri du martxan txosnak desager daitezen”: https://labur.eus/bksmeixr

🌎💵 Argentinako lur eremu zabalak atzerriko esku pribatuetan uzteko legea onartu nahi du ostegunean Mileik: https://labur.eus/6cby9pbw

🫏 170 lagunek baino gehiagok babestu dute Leioako asto probak kentzeko manifestua (Hiruka): https://labur.eus/uzc37knj

🎎 Tesia emakumeen integrazio prozesuaz Uztaritzeko kaskarotetan. Alaia Cachenaut: “Tradizioa barrutik nola pentsatzen den ulertu nahi izan dut” (Dantzan): https://labur.eus/ngmyovhu

📬 ARGIA 2.972 | Ezagutzen al ditugu Euskal Herriko sugeak?

Ezjakintasunaren eta beldurraren artean sigi-saga, ikasleekin egindako ikerketan. Horrez gain: Unai Pascual zientzialariari elkarrizketa, Gazan genozidioa borrokatzen ari den arkitektoa, Shibari arte erotiko japoniarra... ⤵️

Azaleko argazkia: Ander Izagirre Egaña

WEB | https://labur.eus/kimxxzbn