Gaurko egunez 1937an...

"Perrexilaren sarraskia" deiturikoa hasi zuen Trujillo diktadoreak Dominikar Errepublikan. Bere armadak 20.000 bat haitiar hil zituela kalkulatzen da, batez ere bi herrialdeen arteko mugako nekazaritza-guneetan. Haitiko lur emankor eskasiaren ondorioz, pobreziatik ihesi aurreko urteetako haitiarren migrazioak dominikar eliteak kezkatu zituen, eta Trujillok haitiarren aurkako nazionalismo baztertzailea sustatu zuen. Sarraskiaren izena haitiarrak dominikarrengandik bereizteko esanarazten zieten "perejil" hitzetik dator. Ongi esaten ez zekiten asko hil egin zituzten, haitiarrek ezberdin ahoskatzen baituten kreoleraz. AEBek jarritako diktadorea izan zen Trujillo eta 30 urteko diktadura basatia ezarri zuen, harik eta AEBen kanpo politikarentzat traba izaten hasi zen arte. CIAk hil zuen 1961ean.

Gehiago:

1576, duela 450 urte: 41 pertsona heriotzara zigortu zituzten Uztaritzen sorginkeria egotzita https://labur.eus/f5sqs8og

1936, duela 90 urte: Beren borondatearen kontra frankisten Sanjurjoren Tertzioan erreklutatutako ehunka ezkertiar espetxeratu zituzten Zaragozan https://labur.eus/3u5df8vl

1968: Mexikon errepresioaren aurka protestan ari ziren ehunka ikasle hil zituzten Tlatelolco-n https://labur.eus/ebsm0pht

1977: Soldadutzaren aurkako lehen manifestazioa egin zuten Donostian https://labur.eus/lfd4yjxk

1992: Carandiru kartzelako sarraskia eragin zuen Brasilgo Poliziak Sao Paulon https://labur.eus/uigdzeyk

Ostiral on, jarraian webgunean argitaratu ditugun zenbait berri:

🔥 Ipar Euskal Herrira zabaldu da Paris inguruko auzoetatik abiaturiko lizeotarren mugimendua https://labur.eus/ibxppafk

Eta gaiaz ikuspegi zabalago bat, Goizean argi buletinak.
Murrizketak bai, armak ere bai
https://labur.eus/kzjnan4f

🏠 Etxebizitza kooperatiboaren ereduari atea zabaldu dio Errenteriako Udalak (Oarso Bidasoako Hitza) https://labur.eus/ul42iuzg

👉 Hendaiako herriko kontseiluak euskara lurraldeko hizkuntza gisa aitortzea bozkatu du (Euskal Irratiak) https://labur.eus/migxtys1

🎭 Ortzaizeko Kulturaldiak urriko asteburuak kulturaz beteko ditu (Irulegiko Irratia) https://labur.eus/iew4zzex

Ongi segi lagunok,

Egun on, lagunak!
Zupiriaren aurkako kereila atzera bota dutela-eta, kexu agertu dira flotillako kideen abokatuak

Flotillako kideen abokatuak: “Salagarria da Zupiria ardura gabe uztea” https://labur.eus/dlu4i8cz

👄 Maiaren aldeko ekintzaile Yazmin Novelo: “Borroka linguistikoa ez da soilik hizkuntzari buruz hitz egitea, mundu berri bat imajinatzea baizik” https://labur.eus/jnmfrg7q

🇭🇹 Ernst Djeride Jean-Baptiste: “Haitiko elitean konplizeak aurkitu dituzte kreolera baztertzeko” https://labur.eus/bh9juem8

🚘 Eutsi Pirineoa taldeko kide Maia Ederra Barber: “Garraio zerbitzurik gabe, ezinezkoa litzateke adineko pertsonek programan parte hartzea” https://labur.eus/y8ioljij

Ondo izan!

❗️Espainiako Diputatuen Kongresuak atzera bota ditu aste honetan Ministroen Kontseiluak onartutako etxebizitzari buruzko bi lege-dekretuak.

PP, Vox, UPN eta Juntsek kontra bozkatu dute bi dekretuetan, eta EAJ haiekin batu da bigarren dekretua ezeztatzeko.

Eskuinak atzera bota ditu etxebizitza dekretuak, Espainiako Gobernua kinka larrian utzita https://labur.eus/kja9l7a7

🏟 2031tik aurrera Europan debekaturik egongo da belar artifizialeko futbol zelaiak plastikozko bolatxo beltz nimiñoekin betetzea, kaltegarriak direlako ingurumenarentzat zein pertsonentzat.

Klub batzuk hasiak dira jada alternatibak probatzen, izan artaburuak, oliba hezurrak edo mahats pipitak baliatuta. Duen kostuagatik, askorentzat berdegunea aldatzea ez da samurra izango. Gainera, inork pentsatua badu belar sintetikoa kendu eta haren ordez naturala paratzea, kontuan izan beharko ditu bazterrak geroz eta gehiago idortzen dituen beroaren ondorioak.

Kautxu aleak debekatuta, artaburuak eta mahats-haziak

✍️ Jon Torner Zabala
📷 Mustafa Fatemi / Pexels

Gaurko egunez duela 15 urte, 2011n...

Joseba Sarrionandiari Euskadi Literatur Sarien dirusaria behin-behinean ez ziola emango iragarri zuen PSOEren Eusko Jaurlaritzak. Moroak gara behelaino artean? saiakeragatik saria idazle iurretarrak eskuratuko zuela jakin bezain pronto, erabakiarekin deseroso, Jaurlaritzak 18.000 euroko saria idazleak “Espainiako justiziarekin arazorik zabalik” zuen argitu arte ez zuela emango adierazi zuen.

Azkenean, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Fiskaltzak Sarrionandiaren zigorra preskribatua zegoela adierazi ostean, idazlearen arreba Marijek jaso zuen saria. Ekitaldian idazlearen esker-gutuna irakurri zuen eta “satanizatu” nahi izan zutenen aurrean haren defentsa egin zutenei esker ona adierazi zien.

Gehiago:

1981, duela 45 urte: Hamar hildako utzi zituen gose greba amaitu zuten preso irlandar errepublikarrek https://labur.eus/accklbpq

2011, duela 15 urte: Tuvalu Estatuak larrialdi egoera deklaratu zuen ur eskasiagatik https://labur.eus/o3te9kps

Egun on, lagunok! Astekari honetako iritzi bilduma segidan:

🖌 Goian Adur Larrearen zinta ⤴️

✍️ Diana Francoren teknologiaren zutabea: Erakundeak Fedibertsoan

✍️ Ula Iruretagoienaren ‘Lurraldea eta arkitektura’ zutabea: Maricarmen

✍️ Tere Maldonado, filosofia irakaslea (🎨 Dom Campistron): Heziketa sistema fokupean

✍️ Irati Labaien, EHUko irakasle eta ikertzailea: Aberastasunaren birbanaketa: zaharrak berri?

✍️ Hiruki Larroxa: Ez dugu oin-puntetan ibili nahi

✍️ Leire Narbaiza, irakaslea: Sortzaileak

✍️ Aingeru Epaltza, idazlea: Iparraldeak

Asteburu eta irakurketa on! 😘

Ekainean Espainiako Poliziak Samidoun eta Iranekin Bat plataformetako bi kide atxilotu zituen Getxon eta Bilbon: Libanoko erresistentziako Hezbollah taldeko kide izatea, Telegrameko kanal batean terrorismoa goratzea, hura finantzatzea eta jihadismoko entrenamendu militarra jasotzea leporatu zieten. Harrezkero, epaiketaren zain daude Asier Herranz eta Youssef Brahim: hamabi eta hogei urteko kartzela zigorren itzala dute gainean.

✍️ Maria Ortega Zubiate
📸 Pello Maudo Herrero / ARGIA CC BY-SA

"Palestina defendatzea terrorismoa bada, nazioarteko komunitatearen %40 terrorista da"

ELKARRIZKETA | Júlia Trias, Bartzelonako Udaltzaingoaren erreforma

👮🏻‍♂️ “Bagenekien Poliziarekin eraiki genuen oreka hauskorra zela; batailak ondo aukeratu beharra zegoen”

2015-2019 legegintzaldian Ada Colauren Barcelona en Comú-k Bartzelona gobernatu zuen, eta herritar askoren begiradapean zegoen Udaltzaingoa erreformatzen saiatu ziren. Eraldaketak bultzatu zituen taldeko kide izan zen Júlia Trias Juradok, segurtasun komisionatuaren aholkulari gisa. Giza Eskubideen Defentsarako Iridia zentrotik heldu zen ardura hartara, besteak beste Poliziaren jardunaren fiskalizazioa egiten duen elkartea. Irailaren 14an Telesforo Monzon Laborategiak Bergaran antolatu zuen Segurtasun publikoa eta polizia sistema udako eskolan parte hartu zuela baliatuta elkarrizketatu genuen. Esperientzia hartako eginak zein ezinak aletu dizkigu.

✍️ Zigor Olabarria Oleaga
📸 Dani Blanco
➡️ https://labur.eus/e5z7uphs

Gaurko egunez duela 20 urte, 2006an...

WikiLeaks sortu zuen Julian Assangek eta dokumentu sekretu kopuru erraldoia bistaratzeko aukera eman zion munduari. Horregatik, baina, Assange Mendebaldeko disidente jazarriena bilakatu zen. Zabaldu zuen lehen bideoan, AEBren bi helikoptero militar ikus zitezkeen babesik gabeko irakiar zibilei eraso egiten. 2010ean dokumentu sekretuz osaturiko hiru pakete argitaratu zituzten: Afganistango gerran AEBek burututako zibilen sarraskiez, Irakeko gerrari buruzko antzeko gertaerez eta AEBen Estatu Departamentuak dozenaka herrialdetako enbaxadekin trukatutako 1966 eta 2010 arteko telegramek osatua. Suediak eta AEBek haren aurkako jazarpen judiziala hasi zutenean, 2012an Assangek Ekuadorrek Londresen duen enbaxadan hartu zuen babes, baina 2019an Erresuma Batuak atxilotu eta espetxeratu egin zuen. Informazio askatasun ezaren ikur bilakatu zen.

Gehiago:

1981, duela 45 urte: Kanpaldi herrikoia egin zuten Belaguan gune militarraren aurka https://labur.eus/imp7gvme

Egun on, Argiazale! 👋

Aldaketa haizeak bizi ditugu hezkuntzaren digitalizazioan. Bi berri potente eman ditu Altxa Buruak:

✏️ Batetik, ikasgelan teknologia digitalaren erabilera murrizteko adituek gidaturiko bidelaguntzan parte hartuko du hainbat ikastetxek.

❗️Bestetik, Chromebookarekin ikasteak duen eragin kognitibo eta akademikoa aztertzeko ikerketa aitzindaria abiatuko dute EAEn https://labur.eus/mjbdjyws

ANALISIA gaiari lotuta, Mikel Garcia Idiakez kazetariaren eskutik:

✍️ Eskolek aurre hartu diote Jaurlaritzari desteknologizazioan https://labur.eus/ctfpupzv

On egin! 😊

Itsaso Zubiriak gogorarazi digu ARGIAko podcasten beste denboraldi bat hasi dela: Beranduegi, Egonarria, Oroimen histerikoa, Etxerako lanak, Menda bikoitza… eta adi bertsozaleok… Euskal Herriko Bertsolaritza Txapelketa jorratuko duen BTLN saioa.

Udazkena betelanez betea
https://labur.eus/btlolmnw

Duela astebete itxi zituen ateak Donostiako 74. Zinemaldiak, hamaikatxo film eta dokumental aurkeztu ondoren.

Horietako zenbaitek ez dute argirik ikusiko etorkizun hurbilean, baina asko eta asko laster izango ditugu ikusgai zine aretoetan. Horietako zortzi ekarri dituzte Gorka Peñagarikanok, Maria Ortegak eta Eneko Atxak, Zinemaldia bertatik bertara jarraitu zuten ARGIAko kideek.

Donostiako 74. Zinemaldiko hainbat gomendio

Elena Martinez Rubio. Maldan gora gogoa aske.

Filosofia eta literatura uztartzen ditu Martinezek eta argi du zein kulturaren ikuspegia maite duen:

"Gurasoek dirurik batere ez, eta zeukatena kulturan uzten zuten, ez 'El País'-eko kulturan, egiazko kulturan. Jakitea, zure bizimodua aldatzea, libre izatea, bidegabekeriari aurre egitea, duintasuna bilatzea…. Kultura, beraz, zentzu horretan".

✍️ Danele Sarriugarte Mochales

📸 Dani Blanco

“Hannah Arendt-ek 1970-eko hamarkadan aurreikusi zuen nazien itzulera".

Gaurko egunez 1968an...

Euskara batua onartu zuen Euskaltzaindiaren VII. Biltzarra amaitu zen Arantzazun. Urriaren 3an hasita, 1964an Baionan Txillardegik gidatuta eman ziren pausoak finkatu eta euskara normalizatzeko txostena aurkeztu zuen Koldo Mitxelenak. Helburua, euskalkien gainetik euskaldun guztiek ulertuko zuten hizkuntza komuna ezartzea zen, eta erdialdeko euskalkiak erabili ziren oinarritzat horretarako. Biltzar hartan erabaki praktiko ugari hartu zituzten: ŕ beharrean rr erabiltzea; sh, ch, śś baztertu eta x erabiltzea; eta tch eta ch baztertu eta tx erabiltzea, besteak beste. H hizkiari buruzko eztabaida geroago etorri zen. Gipuzkoa salbuespen egoeran zen ETAk Meliton Manzanas hil geroztik, eta tentsio giro hori biltzarrean ere igarri zen.

Gehiago:

1934: Arrasateko grebalariek herria hartu zuten Urriko Iraultzan eta autoritateak atxilotu zituzten https://labur.eus/kdpmiv8r

🎧Zure seme-alaba bakarrik sentitzen da?

Bakardade sentimendua ere bada haurren kontua. Bakardade kontzeptuaz, laguntasunaz, onarpenaz eta nerabezaroan honek guztiak hartzen duen dimentsioaz hainbat gako eman dizkio Nahia Idoiaga psikologo eta EHUko irakasleak Mikel Garcia Idiakezi.

🎤Entzun atala osorik: https://labur.eus/p7xtlfbq

📍Entzun Etxerako Lanak podcastaren atal guztiak ARGIAren hezkuntza kanalean: https://www.argia.eus/hezkuntza