Gaurko egunez duela 50 urte, 1976an...

Francisco Alonso 24 urteko gaztea hil zuen tiroz Guardia Zibilak Burlatan. Guardia Zibilaren Informazio Zerbitzuko kideek bizkarretik egin zioten tiro, horiengandik ihesean zela. Lurrean zauritua zegoela, poliziek ez zioten inori utzi hari laguntzerik eta ospitalera zeraman anbulantzian hil zen. Albistea eta elkartasuna berehala hedatu ziren, eta xingola beltzdun ikurrina buru zuen manifestazioa abiatu zuten Burlatan. Guardia Zibilak protesta horri eraso egin eta istiluak eragin zituen. Alonso Castillejoren aurkako kanpaina mediatikoa ere abiatu zuten hedabideetan, poliziaren bertsio ofizialean oinarrituta.

Gehiago:

1811, duela 215 urte: Agosti Xaho idazle eta kazetaria jaio zen Atharratzen https://labur.eus/v2wc9aud

1913: Panamako kanala zabaldu zuen AEBko presidenteak, Washingtonetik azken dinamita karga detonatuta https://labur.eus/hubzwlgy

Egun on, lagunok! Astekari honetako iritzi bilduma segidan:

🖌 Goian Adur Larrearen zinta ⤴️

✍️ Diana Francoren teknologiaren zutabea: AAren gudak

✍️ Ula Iruretagoienaren ‘Lurraldea eta arkitektura’ zutabea: Ez du zerikusirik

✍️ Ane Ablanedo, irakaslea (🎨 Maider Leturiaga): ‘Euskal’ irakaskuntza

✍️ Mikel Zurbano, ekonomialaria: Beroaldiaren eragin desorekatua

✍️ Sukar Horia: Zubi beldurgarria

✍️ Itxaro Borda, idazlea: Bi euro

✍️ Gorka Menendez, militantea, nekazaria eta botanikoa: Udazkena abuztuan hasten denean

Asteburu eta irakurketa on! 😘

Kaixo lagunok! Hementxe duzue Nagore Irazustabarrenak Denboraren Makina atalean aste honetan ekarri digun historia bitxi@.

🏛 Antzinako Grezian anfora hitza behin eta berriro idatzi ordez, “a” hizkiari buztana luzatuta laburtzen hasi ziren. Horrela sortu zen "a bildua" karakterea. Baina nola iritsi da gaur egungo teklatuetaraino? ⤵️

A bildua, anforetatik idazmakinetara https://labur.eus/8laamozt

Euskal zineak pelikula berria du: Inurri itsuak filma estreinatu berri dute, Igor Legarreta zuzendariaren azken obra. Ramiro Pinillaren Las ciegas hormigas liburua du oinarri, 1930eko Bizkaiko kostalde gosetua agertoki. Itziar Ituño eta Urko Olazabal dira pelikulako protagonista nagusiak, eta Donostiako Zinemaldian pelikula aurkeztu baino ordu batzuk lehenago egon ziren ARGIArekin.

✍️ Maria Ortega Zubiate
📸 Dani Blanco/ARGIA CC BY-SA

"Inkoherentzia kulturala da pelikula hemen grabatu eta euskarazko bertsioa bikoiztea"

Gaurko egunez duela 50 urte, 1976an...

Durangoko jaietan eskuin muturreko inkontrolatuak jendearen aurka oldartu ziren. Kate, borra eta metrailetekin ibili ziren kaletik, eta Jai Batzordearen egoitzari eraso egin zioten, baita ikurrina bat jartzen ari ziren bost gazte jipoitu ere. Hurrengo egunetan ere erasoek jarraitu zuten. Dallas izeneko tabernaren barrura ke pote bat bota eta ateratzen zirenak jipoitu zituzten, baita Gogokoa izeneko diskoteka kolpeka hustu ere. Kalean airera tiroak botatzen aritu ziren. Urriaren 18an udalbatzak dimisioa aurkeztu zuen gertaera horiengatik, baina gobernadore zibilak ez zuen onartu.

Gehiago:

1825: Fermin Mundaka jaio zen Bermeon, esklabo-trafikatzaile eta pirata euskalduna https://labur.eus/ylnfhxsm

1947: Greba historikoa abiatu zuten Dakar eta Niger lotzen zituen trenbideetako langileek https://labur.eus/z017vi5m

1972: Abortatzea egotzita 16 urteko neska baten aurkako epaiketa hasi zen Frantzian https://labur.eus/xguskfrk

2012: Barkamena eskatu zion Peter Norman atletari Australiako Parlamentuak, post mortem https://labur.eus/9xrhh6mt

2014: Irlanda osoko 100.000 lagun inguru batu ziren Dublinen ur-zerbitzuen pribatizazioaren aurka https://labur.eus/qjtifr1f

Itsaso Zubiriak aste honetako Komunitatea atalean erronka bota digu: ea ezagutzen dugun bertsolaritzaren historia. Bertsolaritzaren C2 titulua ateratzeko ARGIAk atera berri duen 'Data-zarta' karta jokoa aholkatu digu.

Joko berria, bertsoetara ekarria
https://labur.eus/jefmqsxm

Arritxu Iribar, Euskadi Irratiko kirol kazetari erretiratua:

"Niri ez zitzaidan tokatu, baina txirrindulari lasterketetan emakumeek ezin zuten lasterketa barruan joan. Txomin Perurena izan zen emakume bati aukera eman zion lehena: Cadena Ser-eko Miren Gascari. Mekanikoz mozorrotu zuten".

Luze eta sakon aritu da Iribar bere ibilbideaz, kazetaritzaren garapenaz, euskaraz... eta batez ere, txirrindularitzaz, bere pasioa eta gehien jarraitu duen kirola.

✍🏻 Onintza Enbeita
📸 Eider Iturriaga

“Ez dut primiziak emateko helbururik izan, lagunak salduta ez behintzat”

Gaurko egunez duela 365 urte, 1661ean...

Matalaz buru zuten nekazariak garaitu zituzten Bordeletik bidalitako soldaduek Zuberoan. Sohütan 400 laborari hil eta 150 preso hartu zituzten. Luis XIII.a Frantziako erregearen diru beharrei erantzunez, Zuberoako lur komunalak desjabetu eta zenbait noblerekin salerosketa operazioak egin ostean, zuberotarrei operazio horien ondoriozko zenbait zor ordainarazi nahi izan zieten, ordura arteko foru-legeak urratuta. Bernard Goienetxe Matalaz erretore zuberotarra buru, Zuberoako laborariak matxinatu egin ziren 1661eko ekainean. Altxamenduan 5.000 laborari inguruk hartu zuten parte, eta Sohütan nobleen eta burgesiaren hainbat etxe erre ostean, 7.000 pertsona inguruk armak hartuta Maule setiatu zuten. Laborarien kontrolpeko herrietan auzolana antolatzeari ekin zioten.

Gehiago:

2011, duela 15 urte: Benita Uribarrena Bollaín borrokalari antifaxista durangarra hil zen https://labur.eus/pk0rvopb

1492: Ameriketako jatorrizko herrien genozidioa eta lapurreta hasi zituen Espainiak https://labur.eus/iv3l30vp

1984: IRAren atentatutik gutxigatik salbatu zen Margaret Thatcher https://labur.eus/q5sms9xp

1985: Pixa-zarraztaldia egin zuten Donostiako Gobernu Militarraren eraikinean soldaduskaren aurkako kontzientzia eragozleek https://labur.eus/uqzl7vxz

1992: Diego de Mazariegos konkistatzaile espainiarraren estatua eraitsi zuten Chiapasen https://labur.eus/2lrbgf3j

2007: Donostian azken hamarkadetako istilurik handienak izan ziren eta faxistak ez ziren pasa https://labur.eus/mkzctw78

🎧Nola hasi ikasturtea gelan?

Ikasturteko lehenengo egun, aste eta hilabeteak inportanteak dira, norbera kokatu, gelako taldea sendotu, gurasoekin norabidea finkatu eta irakasleen artean koordinatzeko. Izaskun Egilegorrekin aritu da horretaz guztiaz Mikel Garcia Idiakez.

▶️Entzun atala osorik: https://labur.eus/2qcdffg2

📍Entzun Etxerako Lanak podcastaren atal guztiak ARGIAren hezkuntza kanalean: https://www.argia.eus/hezkuntza

Kaixo, lagunok!

✊ “Etxegabetzeen aurrean eskolak espazio aproposak dira familiei babesa emateko eta elkarrekin borrokatzeko” https://labur.eus/tespfigu

🎉 Amillubi proiektuak erosketa burutu du: jada bereak dira baserria eta lurrak https://labur.eus/f140okqk

🎤 Osatu dira Euskal Herriko Bertsolari Txapelketako finalaurrekoen lehenengo itzuliko saioak (Bertsozale) https://labur.eus/uzebba9x

Eta gogoratu:
Urriaren 1️⃣2️⃣an, ARGIAn ez dugu ezer ospatzeko https://labur.eus/nomwt4ju

Gero arte!

Jarraian zenbait berri:

‼️ Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailak “ardura penalekin” mehatxatu du Ibarrako ikastola urriaren 12a lanegun izendatuz gero https://labur.eus/fhw3e1eh

💣 Ukraina eta Errusiaren arteko “energia su-etena” iragarri du Trumpek, baina Zelenskik ez daki deus hari buruz eta Putin isilik dago https://labur.eus/5cletxyu

🎶 RTZ kolektiboak irabazi du Suns Europe 2026 jaialdiko nazioarteko epaimahaiaren saria https://labur.eus/k53a18pa

Horrez gain:

Gorka Bereziartuaren ‘Ezetz astea ondo bukatu’:
🔸 Frontearen zabaltasuna (eta nire kopetaren zimurra) https://labur.eus/ujpsuf56

Behe Bandaren ‘Barra warroak’:
🔸 Arratoiak eta gezurrak https://labur.eus/jstgsypr

Ondo izan!

Kaixo! Hemen aste honetako lurreko berriak:

🐞 Urriaren 17an azoka berezia egingo du EHKOlektiboak Ordizian (Gipuzkoa). Bertan egingo du publiko mantangorria, zigilu agroekologikoa. Eli Pagolak azaldu du https://labur.eus/nf5dh0mx

👩🏻‍🎓 Astronauta ala baserritarra? Laborantzako formazioari buruz, Josebe Blanco https://labur.eus/wb6prifi

🫘 Babarik jan al duzu aspaldian? Jakoba Errekondoren artikulu honek baba handia eta txikia bereizten lagunduko dizu https://labur.eus/qc7cfwht

📗 “Hamar urteotan baratzean egindako lanak agendan idatzi dituenak sekulako altxorra du” Garazi Zabaletak Jakoba Errekondo elkarrizketatu du, 2027ko Ilargia eta Landareak agendari buruz https://labur.eus/uppw5dhx

🕸 Tigre armiarmaren eraginkortasuna deskribatu digu Iñaki Mezquitak https://labur.eus/f6smv7oe

📸 Ainhoa Gutiérrez del Pozo. EHKOlektiboa, urriaren 17ko egitaraua aurkezten
➡️ Bizi Baratzea kanalera harpidetuta, egunean behin jasoko duzu Jakoba Errekondok proposatutako lan berezi bat: https://t.me/bizibaratzea

Arratsalde on, jarraian webgunean argitaratu ditugun zenbait berri:

👉 EHEk espainiar kolonialismoa salatu eta euskararen ofizialtasuna aldarrikatu du https://labur.eus/vnxkycpz

⚠️ Rotxapea futbol taldeak bost astez bere zelaia ixtea erabaki du, irain arrazisten harira https://labur.eus/s5l3qel3

💧 Laborantza Ganbarak dohaintza kanpaina abiatu du, ura eta larrialdi klimatikoa ardatz https://labur.eus/chynbqwz

📚 Haur eta gazte liburuak eskura jarri ditu Saran Ikusi Mikusik (Gure Irratia) https://labur.eus/altompiw

Eta borobiltzeko, Aritz Ibarraren iritzi artikulua:

🔴 Urriak 12 ditu berriz https://labur.eus/j55zabhg

🎧 Kaixo lagunok! Zuetako nor esnatu da gaur Martin Berasategirekin maiteminduta? Gurean bada halako daimona egokitu zaionik, eta ezin ezer egin patuaren aurka. Lasai, ez da erraza ulertzen, saio filosofiko xamarra atera zaigu gaur, baina beti bezala, azalpenak saioan zehar. ⤵️

Beranduegi 7x03: Berasategi eta beste daimon batzuk

Gozatu!

Gaurko egunez duela 365 urte, 1661ean...

Matalaz atxilotu zuten tropa frantsesek. Bezperan Sohütan borrokaldia galdu ostean, Urdiñarbeko Gentein etxean gotortu zen Bernard Goienetxe izena zuen apaiza, zenbait laborarik lagunduta. Defentsarako prestatu zuten etxea, baina tropek inguratuta, sarraskia saihesteko errenditu egin zen. Heriotzara zigortua, azaroaren 8an lepoa moztu zioten Lextarreko plazan, eta biharamunean bere burua Mauleko sarreran paratu zuten frantziarrek. Abenduaren 31 gauean, herritarrek burua berreskuratu eta lurperatu egin zuten. Matalazek 7.000 matxinatu inguru gidatu zituen ekainean nobleziaren aurka abiatutako herri matxinadan.

Gehiago:

1971, duela 55 urte: Ipar eta Hego Irlanda batzen zituen errepideak suntsitu zituen Britainiar armadak https://labur.eus/oe8o7lsu

1925: Euskarazko eskola-liburuak debekatu zituen Primo de Rivera diktadoreak https://labur.eus/fzvl4r9t

1977: Turistaz beteriko Lufthansa hegazkin bat bahitu zuten Palestinako eta Alemaniako talde armatuek elkarlanean https://labur.eus/ycqosyxk

2000: Istiluak Angelun eta Baionan, Miarritzeko Europar Batasunaren goi-bileraren harira https://labur.eus/ryutir6s

Egun on, jarraian webgunean argitaratu ditugun zenbait berri:

🎨 Adur Larrearen ilustrazioa, mezu hau irekitzeko.

👉 Asimilazioaren eta indar errepresiboen aurkako mobilizazioa egin dute u12an Gasteizen (Hala Bedi) https://labur.eus/2svkfkgs

🔴 Milaka gazte bildu dira lau egunez Elizondoko Gazte Topagune Sozialistan https://labur.eus/mimxybjb

🗳 Murillo el Cuenden biometano plantak instalatzeaz erreferenduma egingo dute https://labur.eus/kaovfclj

Egun ona izan, lagunok.