Bostondagi Yashil Ajdarho (Green Dragon) bari. 1654-yilda tashkil etilgan ushbu bar inqilobiy Amerikadagi eng ko'hna barlardan biri sanaladi. Tarixchilar bu barni Amerika Inqilobi bosh ofisi deb e'tirof etadi.

Boston choyxo'rligi ham Ozodlik farzandlari tomonidan aynan shu yerda rejalashtirilgan.

@CJandLP

U yoki bu yurisdiksiyalardagi jazo siyosati va ularning variatsiyasi sotsiolog va kriminolog olimlarni anchadan beri o‘ylantirib keluvchi tadqiqot savoli sanaladi. Fandagi hamjamiyat qiziqtiruvchi qora quti o‘z ichiga qanday qilib jazo qonunchiligi va siyosati shakllantiriladi va qarorlar qanday qabul qilinishi haqida javoblarni qamrab olgan bo‘lishi mumkin. Amaldagi tadqiqotlar va ilmiy adabiyotlar strukturaviy noxolisliklar (structural biases) va institutsional dispozitsiyalar bunga ta’sir qiluvchi eng katta faktorlardan biri deb qaraydi.

Qiziqarli tadqiqotlardan birida David Daunes ana shu kabi yurisidiksional farqalanishlarni tushuntirib berishga urinish maqsadida Niderland qirolligi va Birlashgan Qirollikda 1945-1985-yillar mobaynida deyarli bir xil jinoyatchilik o‘sishi trendi kuzatilgan bir vaqtda nima uchun bu Angliyada qamoq darajasining o‘sishi (ikki baravar), Gollandiyada esa uning 50% dan ortiqqa tushgani tahlil qilgan. Daunes nimaga Ingliz hukumatining qamoq jazo formasini kamaytirishga muttasil urinishlariga qaramasdan muvaffaqiyatsizlikka uchragani hamda qanday qilib huddi shu kabi vaziyatda Niderland hukumati ozodlikdan mahrum qilish tizimiga kiruvchi shaxslar oqimini samarali kamaytira olgan degan savolga javob qidirgan.

Daunesga ko‘ra, bu har ikkala jinoiy adliya ‘tizimlar’ning qachalik boshqarish mumkin bo‘lgan bir-biridan tubdan farqlanuvchi birlik ekanligi bilan izohlandi. Angliya va Uelsda, jazo tayinlash trendi hukumatning jazo qarorlari qabul qilish jarayonlarida jazo tayinlsh qarorlarini nazorat yoki koordinatsiya qilish uchun resurs va vositalarga ega bo‘lmaganligi sababli qabul qilingan siyosiy qarorlar natijasida yuzaga kelgan. Angliyaning qamoq indikatorlari oldindan dasturlashtirilmagan jazo tayinlash qarorlarining natijasi o‘laroq yuzaga kelgan. Bu jaryonlarda o‘z mustaqilligini hukumatning aralashuvidan holi deb qarovchi minglab magistrat va sudyalar ishtirok etgan. Niderlandda, boshqa tarafdan, jinoiy adliya tizimi boshqaruvi qamoqxonalar sig‘imi haddan tashqari kengayib ketmasligi uchun katta darajadagi sudyalar, prokurorlar va Adliya vazirligi rasmiylari o‘rtasidagi kollektiv amalga oshirilgan hamkorlikdagi harakatning xosilasidir.

1/2

@CJandLP

O‘sib brogan jinoyatchilik darajasiga turlicha jazo choralari qanday izohlanishi mumkin? Qanday qilib Niderlandlar oshib brogan jinoyatchilikka kamroq qamoq jazosi bilan javob bergan-u, nima uchun bunday qarorga kelingan? Daunesning yondashuvida, jinoyatchilik darajasi, yechilgan jinoyat ishlari darajasi va prokurorlarning diskertsion vakolatlarini chegirib tashlaganda, jazo tayinlashga ta’sir etuvchi qiymatlar jazo tayinlashdagi farqlanishlarning o‘zagini tashkil etadi. Xususan, Angliyada o‘rtacha qamoq jazosining muddati 173 kun bo’lsa, Niderlandiyada bu 83 kunni tashkil etgan. Niderland sudlarida 8.5% jinoiy ayblovlar shaxs ozodligini u yoki bu tarzda cheklash bilan yakunlansa, Angliyada bu ko‘rsatkich 14% ni tashkil etgan.

Daunes nuqtai-nazariga ko‘ra, bu Niderland madaniyati yoki ommaviy sentimentlari bilan emas, jinoiy adliya tizimining xususiyati va uning siyosiy tizim bilan munosabatlari orqali izohlanishi mumkin. Niderland jinoiy adliya tizimidagi asosiy o‘ziga xos xususiyatlar sifatida jinoiy adliya tizimi masalalarini professionallarga qo‘yib bergan koalitsion siyosat uslubiyoti shakllanganligi, ijtimoiy ishning o‘ta rivojlangan tizimi va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash agentliklari faoliyati, sud hokimiyatining o‘ziga xos madaniyati, reabilitatsiya idealining ta’siri hamda jinoyatga javob sifatida ozodlikdan mahrum qilish jazosini qo‘llashni o‘tkir tanqid qiluvchi katta ta’sirga ega Niderlandiya kriminologiyasining Utrext maktabi alohida ajratib ko‘rsatiladi. Bularning ichida, albatta, Niderland prokurorlari va sudyalarining ozodlikdan mahrum qilishga salbiy qarovchi professional ideologiyasi (mazkur orientatsiya ularning huquq maktabidagi ta’limi, kriminologik ekspertizaga ega shaxslar bilan muttasil hamkorligi hamda Natsist hukumronligi davridagi konsentratsiya lagerlari bilan bog‘liq salbiy tarixiy xotirasi ortidan yuzaga kelgan) alohida o‘ringa ega. Olim, oxir-oqibat, kuchli tushuntirish beruvchi qiymatlar qatoriga prokuror va suydalarning huquqiy treningi va sotsializatsiyasini kiritish darkor deb hisoblaydi.

2/2

@CJandLP

Manba: Downes, David. 1988. Contrasts in Tolerance. Oxford, U.K.: Oxford University Press

@CJandLP

Deleuze, G., 2017. Postscript on the Societies of Control. In Surveillance, crime and social control (pp. 35-39). Routledge.

@CJandLP

Qo‘shma Shtatlar universitetlari Trampning viza siyosatidagi cheklovlar sababli $1 mlrd zarar ko‘rishi riski ostida qolib ketmoqda. Ayrim universitetlar asosiy daromadlarining 50% qismini xalqaro talabalar to‘laydigan kontrakt summalari tashkil etadi.

@CJandLP

Tramp siyosiy retorikasi va o'ng konservativ siysatchilar, tahlilchilar va mediadagi ahloqiy sarosima (moral panic) natijasida paydo bo'lgan anti-immigratsiya to'lqini susayotganligi kuzatilmoqda.

Gallup nashrining Amerikaliklarni immigratsiyaga nisbatan munosabatini o'rgangan so'ngi ijtimoiy so'rovi natijalari nashr etildi. Unda, 30 % Amerikaliklar immigratsiya siyosatini qisqartirishni qo'llab-quvvatlamoqda, bu o'tgan yilning shu davrida 55% ni tashkil etgan. Rekord darajadagi respondentlar (79%) immigratsiya mamlakatga foydali degan qarashni ilgari surmoqda. Tramp devori va mass-deportatsiya qo'llab-quvvatlovi susaymoqda.

Umuman olganda, immigratsiya bilan bog'liq ommaviy qo'rquvlar to'lqinining ko'tarilib turishi o'zining tarixiy sikllariga ega. Tanqidiy kriminologiya tadqiqotchilari AQSh politsiyasining o'zagini irqiy va immigratsion kontrolga borib taqalishiga qayta-qayta urg'u berib keladi.

@CJandLP

Huquq maktablari diversifikatsiyasida autlayner sifatida ajralib turuvchi Qo'shma Shtatlar yuridik maktablari ideologik jihatdan ham xilma-xillik taklif qiladi.

Odatda bo'lajak talabalar o'zlarining mafkuraviy qadriyatlaridan kelib chiqqan holda Huquq maktablarini tanlaydi. Xususan, Berklidagi Kaliforniya universitetining huquqshunos bitiruvchilari eng liberal huquqshunoslari deb qaralsa, Jorj Mason universiteti bitiruvchilari va professorlari eng konservativ deb hisoblanadi.

Manba: Bonica, A., Chilton, A., Rozema, K. and Sen, M., 2018. The legal academy’s ideological uniformity. The Journal of Legal Studies, 47(1), pp.1-43.

@CJandLP

Talabalik davri shaxs hayotidagi eng formativ davr. Har bir lokal hudud, mintaqa va geografik birlikda universitetlar hayoti va ta'limning qanday tashkil etilganligi kelgusida jamiyat va u orqali davlatning faoliyatiga bevosita va bilvosita ta'sir qiladi.

Davlatning mohiyati haqida ko'plab ilmiy ishlar nashr etgan Joel Migdal o'zining Jamiyatdagi davlat nomli ishida 1960-yillardagi talabalik davri uning shakllanishiga qanday ta'sir qilganligi haqida.

@CJandLP

O’tin tashiyotgan dehqon (1919-19123-yillar orasi), Julio Gonzalez

@CJandLP

1842-yilda Germaniyaning Reyn provinsiyasi qonun chiqaruvchi hokimiyati kambag’allar odat huquqi bo’lib Nemis jamiyati ijtimoiy hayotining sotsial to’qimasiga aylangan qurib qolgan darxat shox-shabbalarini yig’ish—kollektiv yoki xususiy egalikdagi yerdan bo’lishidan qat’i nazar—huquqini kriminalizatsiya qilish to’g’risida qonun qabul qilgan.

Huquq maktablarida odatdagi doktorinal tahlil—qonunlar qanday bo’lishi kerak, ular qanday qo’llanilishi kerak kabi—normativ tahlil 1970-yillarda Tanqidiy huquqiy tadqiqotlar (Critical Legal Studies, CLS) nomi ostidagi radikal qanot vakillarining alternativ epistimologiyasi bilan to’ldiriladi.

THTchilar akademik muassasalardagi ijtimoiy harakat o’laroq huquqiy tadqiqotlarga tanqidiy va ijtimoiy nazariyalar, strukturalizm va post-struktruralizm qarashlarini olib kiradi. THT huquqqa neytral, barcha uchun teng, xolis fenomenon sifatida emas, sinfiy dominatsiyada hukumron sinf manfaatlarini ifoda etuvchi, qo’riqlovchi hamda muhofaza qiluvchi vosita deb qaraydi. 1970-yillardagi jinoyat va jazo tadqiqotlarini amalga oshirgan olimlar jinoyat ‘kapitalning ishchi sinfini yaratish va nazorat qilishdagi eng ko’hna qurolidir’ degan nuqtai-nazarni ilgari surgan.

@CJandLP

Birlashgan Qirolliklar Bariga—Ingliz bari Lincoln's Inn, Inner Temple, Middle Temple va Gray's Inn nomli 4 ta alohida professional assotsiatsiyadan iborat—qabul qilinganlik haqida shahodatnoma.

@CJandLP

Al-Kaponening qamoqxona kamerasi, Filadelfiyadagi Sharqiy Shtat Penitensiar muassasasi (Eastern State Penitentiary)

Manba: Rubin, A.T., 2021. The Deviant Prison: Philadelphia's eastern state penitentiary and the origins of America's modern penal system, 1829–1913. Cambridge University Press.

@CJandLP

Urush bilan bir qatorda [o’lim jazosi] uzoq vaqt davomida qilichga bo’lgan huquqning boshqa bir shakli bo’lib kelgan; bu suverenning uning xohish-irodasi, qonunlariga yoki shaxsiyatiga qarshi chiqqanlarga nisbatan bergan javobini tashkil etgan… Hokimiyat o’ziga hayotni boshqarish funksiyasini olgach, uning mavjud bo’lishi va ana shu mavjudlik mantig’i—insoniy hissiyotlarni uyg’otib yubormagan holda—o’lim jazosini harakatga keltirishni murakkablashtirib qo’ygan.

Qanday qilib hokimiyat, toki uning asosiy vazifasi hayotni tartibga solish, uzaytirish, barqarorlashtirish va ta’minlashdan iborat bo’lsa, o’zining eng katta prerogativ huquqini insonlarni o’limga hukm qilish orqali amalga oshirishi mumkin? Bunday hokimiyat iqtidori uchun o’lim jazosini ijro etish bir vaqtning o’zida chegara, mojaro va ziddiyatdir. Shu sababli, jinoyatning og’irligidan-da, uni sodir etgan shaxsning hayvoniyligini, uni tuzatib bo’lmasligi hamda jamiyatning himoyasini ilgari surmaguncha, oliy jazoni saqlab turishning imkoni mavjud emas.

~ Foucault

@CJandLP

YouGov/CATO so‘rovnomasi natijasiga ko‘ra, Qo‘shma Shtatlarda yoshlarning deyarli 2/3 qismi sotsializm g‘oyalariga ustuvorlik bermoqda.

Bu ko‘rsatkich 2019-yilda 51%ni tashkil etgan.

@CJandLP

Nietzsche Fransuz madaniyati haqida:

@CJandLP

Birlashgan Qirollik Milliy arxivining MI5 ko’rgazmasida Hitlerning Myunxen bitimini qanday interpretatsiya qilishi haqida Britaniya xavsizlik idorasining hisoboti saqlanadi.

Unda bir vaqtlar dunyoga o’z ta’sirini o’tkazgan Britaniya imperiyasining ‘soyabon-pasifist’ bosh vaziri Nevil Chemberlinga nisbatan ishlatigan kamsitish va hazillar haqida qaydlar kiritilib, Hitler G’arb demokratiyaslari haqidagi qarashlariga iqtibos keltirilgan:

‘Demokratiyalar bizning maqsadlarimizga erishishni qanchalar osonlashtirayotganligi juda hayratli. […] Ular qancha ko’p narsa taklif qilsa, men shuncha do’q-po’psa orqali ulardan boshqa narsalarni talab qilaman.’

@CJandLP