Har bir jamiyatni qanchalik progressiv bo‘la olishini belgilab beruvchi ikki eng muhim omil mavjud. Bulardan biri jamiyatlarda demokratik ananalar va qadriyatlarga qurilgan universitetlar bo‘lsa, boshqasi xuddi shunday parlamentarizm qadriyatlarining shakllanganligidir.
O‘z-o‘zidan bu ikki determinantlar o‘zaro chambarchas bog‘liq. Demokratik anana va qadriyatlar o‘rnatilgan universitetlar jamiyat va siyosiy institutlar uchun faol fuqarolik pozitsiyasiga ega bo‘lgan shaxslarni yetkazib bera olishi bilan alohida muhim ahamiyatga ega.
Ahmet T. Kuru’ning Islom sivilizatsiyasini tadqiq qilib yozgan ilmiy ishi xulosalarida shunday to‘xtamlar mavjud:
Islom sivilizatsiyasi eng rivojlangan davrida Musilmon mamlakatlar shifoxona va observatoriyalar barpo etishgan. Bu innovatsiyalar Musilmonlar tomonidan o‘ylab topilgan eng noyob institutlar.
Boshqa tarafdan, Yevropa uyg‘onish davrining eng ilg‘or institutlari bu universitetlar va parlamentning yaratilishidir. Aynan, universitetlar siyosiy nazariyalarni yaratilishi, takomillashtirilishi yoki maqbul emaslarini bekor qilish qobiliyatiga ega bo‘lgan g‘oyalar bozori (the marketplace of ideas) hisoblanadi.
@CJandLP
O‘z-o‘zidan bu ikki determinantlar o‘zaro chambarchas bog‘liq. Demokratik anana va qadriyatlar o‘rnatilgan universitetlar jamiyat va siyosiy institutlar uchun faol fuqarolik pozitsiyasiga ega bo‘lgan shaxslarni yetkazib bera olishi bilan alohida muhim ahamiyatga ega.
Ahmet T. Kuru’ning Islom sivilizatsiyasini tadqiq qilib yozgan ilmiy ishi xulosalarida shunday to‘xtamlar mavjud:
Islom sivilizatsiyasi eng rivojlangan davrida Musilmon mamlakatlar shifoxona va observatoriyalar barpo etishgan. Bu innovatsiyalar Musilmonlar tomonidan o‘ylab topilgan eng noyob institutlar.
Boshqa tarafdan, Yevropa uyg‘onish davrining eng ilg‘or institutlari bu universitetlar va parlamentning yaratilishidir. Aynan, universitetlar siyosiy nazariyalarni yaratilishi, takomillashtirilishi yoki maqbul emaslarini bekor qilish qobiliyatiga ega bo‘lgan g‘oyalar bozori (the marketplace of ideas) hisoblanadi.
@CJandLP
Telegram
Criminal Justice & Legal Paradigm
Institutsionalizm
Yevropa universitetlari va musilmon mamlakatlarining analogik muassasasi — madrasalar — o‘rtasidagi farq bu institutsionallashganlikdadir.
Masalan, islom madrasa tizimi bu o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi munosabat ustiga qurilgan. Bunda…
Yevropa universitetlari va musilmon mamlakatlarining analogik muassasasi — madrasalar — o‘rtasidagi farq bu institutsionallashganlikdadir.
Masalan, islom madrasa tizimi bu o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi munosabat ustiga qurilgan. Bunda…
Ta’lim standarti dilemmasi
Bir necha kun ilgari dunyodagi eng yetakchi oliy ta’lim muassasalaridan biri bo‘lgan Nyu-York universiteti Kimyo professorining mehnat shartnomasi bir guruh talabalar tomonidan imzolangan petitsiya natijasida bekor qilinibdi.
Talabalarga ko‘ra, dars juda murakkab bo‘lgan va ularga darsni lozim darajada o‘zlashtirish uchun yetarlicha yordam berilmagan.
Muayyan bir akademikning dars o‘tish uslubiyoti qanday baholanishi kerakligi o‘ta bahsli masala.
Bu jarayonda tomonlarda uch o‘lchamli qo‘rquv paydo bo‘ladi. Talaba bahosining pasayib ketishi uning kelajakdagi faoliyatiga ta’sir qiladi degan yanglish qo‘rquvda bo‘ladi.
Fakultet a’zosi (professor-o‘qituvchi) bir tomondan, talabani real dunyoga tayyor qilmagan holda yetkazyapmiz degan, boshqa tarafdan, ularning akademik statusi toki ular o‘tgan kurs yaxshi baholsa kafolatlandi degan havotirda bo‘ladi.
Talabaning pastroq baho olishi kelgusida uning, aytaylik, magistratura yoki doktorantura bosqichida nufuzli universitetlarda o‘qishni da’vom ettirishga monelik qilmaydi. Bunday universitetlarga qabul talablari qatoriga yaxshi baholar bo‘lishi so‘ralgan bo‘lsada, bu nomzodlarni baholash mezonlaridan biri hamda uning o‘zigina qaror qabul qilishda eksklyuziv mezon emas.
Bu yerda eng katta so‘roq ostida qolayotgan muammo bu akademik erkinlik masalasi.
Ta’lim ishtirokchilarining birlashtirib turuvchi umumiy maqsad bu jamiyat uchun kerakli bo‘lgan insonlarni yetishtirib berish.
@CJandLP
Bir necha kun ilgari dunyodagi eng yetakchi oliy ta’lim muassasalaridan biri bo‘lgan Nyu-York universiteti Kimyo professorining mehnat shartnomasi bir guruh talabalar tomonidan imzolangan petitsiya natijasida bekor qilinibdi.
Talabalarga ko‘ra, dars juda murakkab bo‘lgan va ularga darsni lozim darajada o‘zlashtirish uchun yetarlicha yordam berilmagan.
Muayyan bir akademikning dars o‘tish uslubiyoti qanday baholanishi kerakligi o‘ta bahsli masala.
Bu jarayonda tomonlarda uch o‘lchamli qo‘rquv paydo bo‘ladi. Talaba bahosining pasayib ketishi uning kelajakdagi faoliyatiga ta’sir qiladi degan yanglish qo‘rquvda bo‘ladi.
Fakultet a’zosi (professor-o‘qituvchi) bir tomondan, talabani real dunyoga tayyor qilmagan holda yetkazyapmiz degan, boshqa tarafdan, ularning akademik statusi toki ular o‘tgan kurs yaxshi baholsa kafolatlandi degan havotirda bo‘ladi.
Talabaning pastroq baho olishi kelgusida uning, aytaylik, magistratura yoki doktorantura bosqichida nufuzli universitetlarda o‘qishni da’vom ettirishga monelik qilmaydi. Bunday universitetlarga qabul talablari qatoriga yaxshi baholar bo‘lishi so‘ralgan bo‘lsada, bu nomzodlarni baholash mezonlaridan biri hamda uning o‘zigina qaror qabul qilishda eksklyuziv mezon emas.
Bu yerda eng katta so‘roq ostida qolayotgan muammo bu akademik erkinlik masalasi.
Ta’lim ishtirokchilarining birlashtirib turuvchi umumiy maqsad bu jamiyat uchun kerakli bo‘lgan insonlarni yetishtirib berish.
@CJandLP
the Guardian
New York University professor fired after students say his class was too hard
Some parents and teachers say the firing of Maitland Jones Jr points to a lowering of academic standards
👍1
‘Boshqa bir haqiqat texnologiyasi shunday prinsipga tayanadiki, haqiqat muayyan bir kontekstdan yo‘qoladi; uning lahzasi va makoni tubdan o‘zgartiriladi; bu shunday murakkab va regulyatsiyalangan jarayonlarki, uni [inson sezgi a’zolari orqali] qabul qilib/his qilib bo‘lmaydi, balki yaratib beriladi.’
———
“L’autre technologie de la vérité repose sur le principe que la vérité n’est pas là toujours, partout; qu’il y a une dispersion radicale de ses moments et de ses lieux;que des procédures réglés, complexes permettent non pas de la percevoir, mais de la produire”
Michael Foucault
@CJandLP
———
“L’autre technologie de la vérité repose sur le principe que la vérité n’est pas là toujours, partout; qu’il y a une dispersion radicale de ses moments et de ses lieux;que des procédures réglés, complexes permettent non pas de la percevoir, mais de la produire”
Michael Foucault
@CJandLP
Ertaga Yale universiteti Vitni Humanitar fanlar markazida bugungi zamonda qamoq jazo formasi ichki hayot, ommaviy spektakl va ahloqiy kutilmalarni qanday shaklga olib kelganligi haqida ajoyib spikerlarni tinglashingiz mumkin.
https://whc.yale.edu/incarceration-and-imagination
@CJandLP
https://whc.yale.edu/incarceration-and-imagination
@CJandLP
Sovet falsafasi inqirozi va post-sovet stagnatsiyasi
Bugun post-sovet mintaqasining ijtimoiy-humanitar fanlari xalqaro arenalarda ko’zga tashlanmaydi. Tarixchilardan faylasuflargacha, jamiyatshunoslardan (sotsiologlar) huquqshunoslargacha global intellektual jamiyatni e’tiborini tortadigan ilmiy ishlar bilan o’zini tanitishda uch dekada davomida ham sezilarli siljishga erisha olganicha yo’q, afsus.
Xo’sh buning ildizlari qayerga borib tarqaladi? Nima uchun, aytaylik, huquqshunoslar tomonidan chop etiladigan ilmiy ishlar insonni fikrlashga, mushohada qilishga chorlaydigan chuqur konseptlar atrofida aylanmasdan, qotib qolgan ‘mexanik’ xususiyatga ega?
David Bakhurst, o’zining Marxist Philosophy, Russian and Soviet nomli maqolasida ana shu tarixiy inqiroz va bugungi stagnatsiya sabablarini ochib berishga harakat qiladi.
Avvalo, rus marksist falsafasi yoki ko’pchillikka marksizm-leninizm nomi ostida singdirilgan falsafiy qarashlar tizimi original Marksizmning deviatsiyalashgan, tanlab-tanlab terib olingan (cherry-picked) shakli. Bu falsafiy qarashlar tizimi o’zi mavjud bo’lgan barcha davrda siyosiyat bilan chambarchas bog’liq holda o’zgarib kelgan.
1920-yillar falsafiy qarashlarda ikki katta guruh o’rtasida bahslarning o’z cho’qqisiga yetganligi bilan harakterlanadi. Ular o’z navbatida ‘mexaniklar’ va ‘dialektchilar’ deb nom olgan.
Mexaniklar Bogdanov boshchiligida falsafani butunlay chetga surib, bekor qilish ta’rafdori bo’lgan. Ular Spinoza va Hegelni idealizmda ayblab ularning konseptlarini rad etgan. Muayyan bir jism, obyket yoki jamiyat, mexaniklar nuqtai-nazarida, faqat va faqat tashqi ta’sir natijasida harakatga keladi va o’zgarish paydo bo’ldi Ular bu nazariyani 1917-yil Bolshevik inqilobi bilan tushuntirib Leninni ana shunday tashqi ta’sir deb qaragan.
Albatta, bu qarashlar Marksning orginal nazariyasidagi kapitalizm o’zining ichki ziddiyatlari tufayli inqirozga uchraydi degan qarashiga zid. Kapitalizm ichki ziddiyati esa mehnat (labour) va kapital o’rtasida vujudga keladi deb qaraladi.
Boshqa tarafdan, Deborin falsafa bilmning kelib chiqishini o’rganish uchun juda muhim degan g’oya ostida mexaniklarga qarshi chiqqan dialektiklar guruhiga yetakchilik qilgan. 20-yillardagi ikki maktab o’rtasidagi qarama-qarshilikda kuchli institutsional asosga ega bo’lgan dialektikchilar g’alaba qozonsada, ular ham ko’p o’tmay kompartiya tomonidan moliyalashtirilgan yosh aktivistlar tomonidan “mag’lubiyatga uchratilgan”. Deborin va uning tarafdorlari ‘idelaistlarni menshivizatsiya’ qilishda ayblanib marksist falsafa o’zining leninist bosqichiga o’tdi deb e’lon qilingan. Leninning partiinost’ (partiyaviylik) lozungi ostida har qanday ilmiy-nazariy qarashlar muhokamalar maydonidan supirib tashlangan.
Ana shu davrdan e’tiboran falsafa partiya va uning bosh kotibini glorifikatsiya qilishga (sharaflashga) aylanib ketgan. Partiyaning rasmiy chizig’idan chiqqan har qanday qarash repressiyaga uchragan. G’arbda fanga taklif qilingan qarashlar va ideallarni ilgari surganlar javobgarlikka tortilgan.
Garchi Xrushchevning ‘iliqlik’ siyosati sovet marksizmiga yangi renessansni olib kirgan bo’lsada bu davr ham stalinist ‘eski soqchilar’ tomonidan taqibga uchrashda davom etgan. Marksning ishini qayta o’qib chiqib interpretatsiya qilishga bo’lgan urinishlar muvaffaqiyatsizlikka uchragan.
1980-yillar o’rtalaridan ochiqlik va qayta-qurish siyosati katta o’zgarishlarni olib kirgan. Ko’plab olimlar Sovet davlatining muvaffaqiyatsizligida Marks g’oyalarining aybi yo’q degan qarashni ilgari sursa, boshqalar rus marksist ananalariga chek qo’yish lozim degan fikrlarni ilgari surgan.
Yakunda Sovet davlati marksist faylasuflari falsafani yaxshiroq tushuna olmaganligi va tushuntira olmaganligi oqibatida ijtimoiy fanlar marginallashtirilgan. Bu muvaffaqiyatsizlik ortidan qolgan meros bugungi kunda ham mintaqada yaqqol ko’zga tashlanadi.
@CJandLP
Bugun post-sovet mintaqasining ijtimoiy-humanitar fanlari xalqaro arenalarda ko’zga tashlanmaydi. Tarixchilardan faylasuflargacha, jamiyatshunoslardan (sotsiologlar) huquqshunoslargacha global intellektual jamiyatni e’tiborini tortadigan ilmiy ishlar bilan o’zini tanitishda uch dekada davomida ham sezilarli siljishga erisha olganicha yo’q, afsus.
Xo’sh buning ildizlari qayerga borib tarqaladi? Nima uchun, aytaylik, huquqshunoslar tomonidan chop etiladigan ilmiy ishlar insonni fikrlashga, mushohada qilishga chorlaydigan chuqur konseptlar atrofida aylanmasdan, qotib qolgan ‘mexanik’ xususiyatga ega?
David Bakhurst, o’zining Marxist Philosophy, Russian and Soviet nomli maqolasida ana shu tarixiy inqiroz va bugungi stagnatsiya sabablarini ochib berishga harakat qiladi.
Avvalo, rus marksist falsafasi yoki ko’pchillikka marksizm-leninizm nomi ostida singdirilgan falsafiy qarashlar tizimi original Marksizmning deviatsiyalashgan, tanlab-tanlab terib olingan (cherry-picked) shakli. Bu falsafiy qarashlar tizimi o’zi mavjud bo’lgan barcha davrda siyosiyat bilan chambarchas bog’liq holda o’zgarib kelgan.
1920-yillar falsafiy qarashlarda ikki katta guruh o’rtasida bahslarning o’z cho’qqisiga yetganligi bilan harakterlanadi. Ular o’z navbatida ‘mexaniklar’ va ‘dialektchilar’ deb nom olgan.
Mexaniklar Bogdanov boshchiligida falsafani butunlay chetga surib, bekor qilish ta’rafdori bo’lgan. Ular Spinoza va Hegelni idealizmda ayblab ularning konseptlarini rad etgan. Muayyan bir jism, obyket yoki jamiyat, mexaniklar nuqtai-nazarida, faqat va faqat tashqi ta’sir natijasida harakatga keladi va o’zgarish paydo bo’ldi Ular bu nazariyani 1917-yil Bolshevik inqilobi bilan tushuntirib Leninni ana shunday tashqi ta’sir deb qaragan.
Albatta, bu qarashlar Marksning orginal nazariyasidagi kapitalizm o’zining ichki ziddiyatlari tufayli inqirozga uchraydi degan qarashiga zid. Kapitalizm ichki ziddiyati esa mehnat (labour) va kapital o’rtasida vujudga keladi deb qaraladi.
Boshqa tarafdan, Deborin falsafa bilmning kelib chiqishini o’rganish uchun juda muhim degan g’oya ostida mexaniklarga qarshi chiqqan dialektiklar guruhiga yetakchilik qilgan. 20-yillardagi ikki maktab o’rtasidagi qarama-qarshilikda kuchli institutsional asosga ega bo’lgan dialektikchilar g’alaba qozonsada, ular ham ko’p o’tmay kompartiya tomonidan moliyalashtirilgan yosh aktivistlar tomonidan “mag’lubiyatga uchratilgan”. Deborin va uning tarafdorlari ‘idelaistlarni menshivizatsiya’ qilishda ayblanib marksist falsafa o’zining leninist bosqichiga o’tdi deb e’lon qilingan. Leninning partiinost’ (partiyaviylik) lozungi ostida har qanday ilmiy-nazariy qarashlar muhokamalar maydonidan supirib tashlangan.
Ana shu davrdan e’tiboran falsafa partiya va uning bosh kotibini glorifikatsiya qilishga (sharaflashga) aylanib ketgan. Partiyaning rasmiy chizig’idan chiqqan har qanday qarash repressiyaga uchragan. G’arbda fanga taklif qilingan qarashlar va ideallarni ilgari surganlar javobgarlikka tortilgan.
Garchi Xrushchevning ‘iliqlik’ siyosati sovet marksizmiga yangi renessansni olib kirgan bo’lsada bu davr ham stalinist ‘eski soqchilar’ tomonidan taqibga uchrashda davom etgan. Marksning ishini qayta o’qib chiqib interpretatsiya qilishga bo’lgan urinishlar muvaffaqiyatsizlikka uchragan.
1980-yillar o’rtalaridan ochiqlik va qayta-qurish siyosati katta o’zgarishlarni olib kirgan. Ko’plab olimlar Sovet davlatining muvaffaqiyatsizligida Marks g’oyalarining aybi yo’q degan qarashni ilgari sursa, boshqalar rus marksist ananalariga chek qo’yish lozim degan fikrlarni ilgari surgan.
Yakunda Sovet davlati marksist faylasuflari falsafani yaxshiroq tushuna olmaganligi va tushuntira olmaganligi oqibatida ijtimoiy fanlar marginallashtirilgan. Bu muvaffaqiyatsizlik ortidan qolgan meros bugungi kunda ham mintaqada yaqqol ko’zga tashlanadi.
@CJandLP
Britaniya Bosh vazirlarining iste’fosi — oldin Boris Johnson va endi Lizz Truss’ning — bizni qanday xulosalar qilishga undaydi?
Keng ma’noda, ma’salaning tashqi tomoni, bu Konservativ partiyaning o‘nglashib ketganligi uning so‘nggi so‘rovnomalarda (poll) ularning reputatsiyasiga jiddiy ta’sir o‘tkazdi. Lizz Truss taklif etgan kichik budjet (mini budget) klassik konservativ elektorat vakillari yirik biznes vakillari uchun yirik soliqdan ozod qilish formasida e’lon qilindi va bu keng jamoatchilik g‘azabini qo‘zg‘adi.
Tor ma’noda, muammoning ichki tarafi, tanganing qarama-qarshi tomoni ham mavjud. Bu Tori partiyasining ichki muammolari. So‘nngi bosh vazirlar davomida bu partiya shunday fragmentlashib ketdiku, hozirgacha hech bir lider bu partiyani umumiy bir g‘oya atrofida birlashtira olmasdan kelmoqda.
Bularning barchasi bizni legitimlik va ishonch (trust) degan konseptlar sari yetaklab keladi. Legitimlik muayyan umum qabul qilingan qoidalar va normalar asosida liderlarni saylanishi bildiradi. Truss xonimning ichki partiyaviy legitimlgi borasida savollar yetarlicha, chunki liderlik uchun kurashning finalgacha bo‘lgan qismida turlardagi ovoz berish partiyaning saylangan vakillari tomonidan amalga oshiriladi.
Amaldagi 1922-Qo‘mita (liderlik saylovi uchun ma’sul birlik) regulyatsiyalari yakuniy bosqichda partiyaga a’zolarning ham ovoz berishini nazarda tutadi. Ana shu kategoriya hisobidan Truss o‘zining asosiy raqobatchisi Rishi Sunakni ortda qoldirgan edi.
Bu Lizz Trussning parlamentariy torichilar ichida yuqori ishonchga ega emasligidan dalolat berardi. Oxir oqibatda, o‘z partiya a’zolari qarshisida legitimlik va ishonch inqiroziga yuz tutgan Lizz Truss 44 kun siyosiy hayot kechirdi.
@CJandLP
Keng ma’noda, ma’salaning tashqi tomoni, bu Konservativ partiyaning o‘nglashib ketganligi uning so‘nggi so‘rovnomalarda (poll) ularning reputatsiyasiga jiddiy ta’sir o‘tkazdi. Lizz Truss taklif etgan kichik budjet (mini budget) klassik konservativ elektorat vakillari yirik biznes vakillari uchun yirik soliqdan ozod qilish formasida e’lon qilindi va bu keng jamoatchilik g‘azabini qo‘zg‘adi.
Tor ma’noda, muammoning ichki tarafi, tanganing qarama-qarshi tomoni ham mavjud. Bu Tori partiyasining ichki muammolari. So‘nngi bosh vazirlar davomida bu partiya shunday fragmentlashib ketdiku, hozirgacha hech bir lider bu partiyani umumiy bir g‘oya atrofida birlashtira olmasdan kelmoqda.
Bularning barchasi bizni legitimlik va ishonch (trust) degan konseptlar sari yetaklab keladi. Legitimlik muayyan umum qabul qilingan qoidalar va normalar asosida liderlarni saylanishi bildiradi. Truss xonimning ichki partiyaviy legitimlgi borasida savollar yetarlicha, chunki liderlik uchun kurashning finalgacha bo‘lgan qismida turlardagi ovoz berish partiyaning saylangan vakillari tomonidan amalga oshiriladi.
Amaldagi 1922-Qo‘mita (liderlik saylovi uchun ma’sul birlik) regulyatsiyalari yakuniy bosqichda partiyaga a’zolarning ham ovoz berishini nazarda tutadi. Ana shu kategoriya hisobidan Truss o‘zining asosiy raqobatchisi Rishi Sunakni ortda qoldirgan edi.
Bu Lizz Trussning parlamentariy torichilar ichida yuqori ishonchga ega emasligidan dalolat berardi. Oxir oqibatda, o‘z partiya a’zolari qarshisida legitimlik va ishonch inqiroziga yuz tutgan Lizz Truss 44 kun siyosiy hayot kechirdi.
@CJandLP
👍1
Kapital va mehnat
Bugungi kunda dunyo mamlakatlarining aksariyatida ishlab chiqarish shakli (mode of production) kapitalizm ustiga qurilgan. Klassik Marksist nazariyasida kapitalizm rivojlanib borishi bilan undagi ichki kontradiksiyalar (ziddiyatlar) uning inqiroziga sabab bo‘ladi degan nuqtai-nazar ilgari surgan.
Biritaniyada ijtimoiy harakatlar to‘lqini so‘nggi 30-40 yil ichidagi eng yuqori cho‘qqisiga chiqib bormoqda.
Mamlakat bo‘ylab ish tashlash milliy protestlarida ishtirok etuvchilar safiga Temiryo‘lchi, dengiz ishchilari va boshqa transport vakillari uyushmasi qatoriga universitet va kollejlar kasaba uyushmasi qo‘shildi.
Kuni kecha UCU milliy ballotlash natijalarini e’lon qildi. Unga ko‘ra ovoz berishda ishtirok etgan uyushma vakillarining 81% milliy ish tashlashlar o‘tkazishni qo‘llab-quvvatlab chiqdi.
Ish tashlashlar mamlakatning Treyd yunionlar to‘g‘risidagi Akti (Trade Unions Act, 1991) bilan tartibga solinadi. Regulyator talablariga ko‘ra, kamida 50% ovoz yig‘ish talab etiladi.
@CJandLP
Bugungi kunda dunyo mamlakatlarining aksariyatida ishlab chiqarish shakli (mode of production) kapitalizm ustiga qurilgan. Klassik Marksist nazariyasida kapitalizm rivojlanib borishi bilan undagi ichki kontradiksiyalar (ziddiyatlar) uning inqiroziga sabab bo‘ladi degan nuqtai-nazar ilgari surgan.
Biritaniyada ijtimoiy harakatlar to‘lqini so‘nggi 30-40 yil ichidagi eng yuqori cho‘qqisiga chiqib bormoqda.
Mamlakat bo‘ylab ish tashlash milliy protestlarida ishtirok etuvchilar safiga Temiryo‘lchi, dengiz ishchilari va boshqa transport vakillari uyushmasi qatoriga universitet va kollejlar kasaba uyushmasi qo‘shildi.
Kuni kecha UCU milliy ballotlash natijalarini e’lon qildi. Unga ko‘ra ovoz berishda ishtirok etgan uyushma vakillarining 81% milliy ish tashlashlar o‘tkazishni qo‘llab-quvvatlab chiqdi.
Ish tashlashlar mamlakatning Treyd yunionlar to‘g‘risidagi Akti (Trade Unions Act, 1991) bilan tartibga solinadi. Regulyator talablariga ko‘ra, kamida 50% ovoz yig‘ish talab etiladi.
@CJandLP
Qamoq va ustaxona
Qamoq jazosi jazo tizimi arsenalidagi eng asosiy jazolash vositasiga aylanganidan atagi ikki yuz yillik vaqt o‘tgan.
Bu jazo kapitalist ishlab chiqarish shakli bilan bevosita bog‘liqligi sababli Shimoliy Amerika va Yevropa mamlakatlari uchun pekulyar sanaladi.
Qamoqxona instituti modeli ingliz faylasufi, huquqshunosi va ijtimoy reformatori Jeremi Bentam (Jeremy Bentham) tomonidan taklif etilgan. Britaniya qirollik jazo tizimini rad etgan Amerika kvekerlari tomonidan xristian ta’limotidagi shaxsni jamiyatdan ajratib tashlash falsafasiga tayangan bu institut panopticum ya’ni kamchilik ko‘pchilikni nazorat qilishiga tayangan.
Italiyalik modernist kriminologlar Dario Melossi va Massimo Pavarini ana shu institutning kelib chiqshini o‘rgangan va monografiya nashr etgan jazo sotsiologiyasi darg‘alari sanaladi. Dunyoning yetakchi Kriminologiya va jinoiy adliya mutaxassisliklari tayyorlovchi Huquq maktablarida bu kitob must read kitoblar sirasiga kiradi.
@CJandLP
Qamoq jazosi jazo tizimi arsenalidagi eng asosiy jazolash vositasiga aylanganidan atagi ikki yuz yillik vaqt o‘tgan.
Bu jazo kapitalist ishlab chiqarish shakli bilan bevosita bog‘liqligi sababli Shimoliy Amerika va Yevropa mamlakatlari uchun pekulyar sanaladi.
Qamoqxona instituti modeli ingliz faylasufi, huquqshunosi va ijtimoy reformatori Jeremi Bentam (Jeremy Bentham) tomonidan taklif etilgan. Britaniya qirollik jazo tizimini rad etgan Amerika kvekerlari tomonidan xristian ta’limotidagi shaxsni jamiyatdan ajratib tashlash falsafasiga tayangan bu institut panopticum ya’ni kamchilik ko‘pchilikni nazorat qilishiga tayangan.
Italiyalik modernist kriminologlar Dario Melossi va Massimo Pavarini ana shu institutning kelib chiqshini o‘rgangan va monografiya nashr etgan jazo sotsiologiyasi darg‘alari sanaladi. Dunyoning yetakchi Kriminologiya va jinoiy adliya mutaxassisliklari tayyorlovchi Huquq maktablarida bu kitob must read kitoblar sirasiga kiradi.
@CJandLP
Jinoiy-huquqiy yordam inqirozi
Birlashgan Qirollik yoki dunyoning istalgan burchagida jinoiy-huquqiy yordamga (legal aid) hukumat tomonidan muayyan belgilangan shkala asosida to‘lovlar amalga oshiriladi. Shu sababdan ham yuridik amaliyotning bu tarmog‘i huquqshunoslarni kam o‘ziga jalb etuvchi soha hisoblanadi.
Britaniyada Solicitorni birlashtirib turuvchi (nufuzi jihatidan Barrister’lardan biroz quyi yuruvchi yuridik amaliyotchilar) Huquq jamiyati (Law Society) hisobotida 2010-yildan beri huquq firmalarining jinoiy-huquqiy yordam bo‘yicha shartnomalari 43 % ga; so‘nggi besh yilda jinoyat ishlarida davlat tomonidan tayinlanadigan himoyachilar (duty solicitor) miqdori 25% ga kamayganligi qayd etilgan.
Garchi jinoyat ishlari bo‘yicha barristerlar so‘nggi dekada ichida ikki marta ish tashlash orqali ish haqi nizosida yutib chiqqan bo‘lsada, solicitorlar hozircha trade-unionlarga muvaffaqiyatli birlasha olmagan.
Ammo, amaldagi diskurs solicitor’larni trade union tuzish sari yetaklamoqda.
@CJandLP
Birlashgan Qirollik yoki dunyoning istalgan burchagida jinoiy-huquqiy yordamga (legal aid) hukumat tomonidan muayyan belgilangan shkala asosida to‘lovlar amalga oshiriladi. Shu sababdan ham yuridik amaliyotning bu tarmog‘i huquqshunoslarni kam o‘ziga jalb etuvchi soha hisoblanadi.
Britaniyada Solicitorni birlashtirib turuvchi (nufuzi jihatidan Barrister’lardan biroz quyi yuruvchi yuridik amaliyotchilar) Huquq jamiyati (Law Society) hisobotida 2010-yildan beri huquq firmalarining jinoiy-huquqiy yordam bo‘yicha shartnomalari 43 % ga; so‘nggi besh yilda jinoyat ishlarida davlat tomonidan tayinlanadigan himoyachilar (duty solicitor) miqdori 25% ga kamayganligi qayd etilgan.
Garchi jinoyat ishlari bo‘yicha barristerlar so‘nggi dekada ichida ikki marta ish tashlash orqali ish haqi nizosida yutib chiqqan bo‘lsada, solicitorlar hozircha trade-unionlarga muvaffaqiyatli birlasha olmagan.
Ammo, amaldagi diskurs solicitor’larni trade union tuzish sari yetaklamoqda.
@CJandLP
👍1
Bir guruh Birlashgan Qirollik Umumpalatasi vakillari (Parlament a’zolari) — aksariyati Leyboristlar — Universitetlar ish beruvchilari assotsatsiyasi va universitetlar jamiyatiga ish haqi bilan bog‘liq nizoda akademiklarga investitsiya kiritishga chaqirib jamoaviy murojaat yo‘llabdi.
@CJandLP
@CJandLP
Universitetlarni harkatga keltiruvchi eng muhim drayverlardan biri bu, shubhasiz, unda ilmiy tadqiqot muassasalarining mavjud bo’lishi.
Dunyoning eng nufuzli universitetlarida bunday tadqiqot markazlari bir necha o’nlab birlikni tashkil etadi.
Sur’atda Oksford Islom tadqiqotlari markazi (Oxford Centre for Islamic Studies) o’z faoliyatini 1985-yilda yog’ochli oddiy binodan boshlab, 2016-2017 - akademik yildan boshlab Oksford shahri binolari va klassik Islom sivilizatsiyasi arxitekturasi uyg’unligida barpo etilgan majmuada davom ettirmoqda.
P.S.: Markaz Oksford universiteti taklif etadigan barcha dasturlar uchun Britaniya-Musilmonlari va aholisining aksariyatini Musilmonlar tashkil etuvchi boshqa mamlakat rezidentlari uchun ham grant ajratadi.
@CJandLP
Dunyoning eng nufuzli universitetlarida bunday tadqiqot markazlari bir necha o’nlab birlikni tashkil etadi.
Sur’atda Oksford Islom tadqiqotlari markazi (Oxford Centre for Islamic Studies) o’z faoliyatini 1985-yilda yog’ochli oddiy binodan boshlab, 2016-2017 - akademik yildan boshlab Oksford shahri binolari va klassik Islom sivilizatsiyasi arxitekturasi uyg’unligida barpo etilgan majmuada davom ettirmoqda.
P.S.: Markaz Oksford universiteti taklif etadigan barcha dasturlar uchun Britaniya-Musilmonlari va aholisining aksariyatini Musilmonlar tashkil etuvchi boshqa mamlakat rezidentlari uchun ham grant ajratadi.
@CJandLP
❤3
Jinoyatchilik darajasi o‘sayotganligi/tushayotganligini qanday aniqlanadi?
Xorijga ketmoqchi bo‘lgan bir tanishim savol berib qoldi. Ko‘chib o‘tmoqchi bo‘lgan joyingizdagi jinoyatchilik darajasiga qanchalik e’tibor berish kerak? Statistik ma’lumotlar chalg‘ituvchi bo‘ladi. Bizga taqdim qilingan joriy ko‘rsatkich aslida biz ko‘rib turganimizdek bo‘lmasligi mumkin.
Bu javobni eshitib hamsuhbatim bo‘lishi mumkin emas deb javob qaytardi. Kriminolog sifatida bu nuqtai-nazarni shunday tushuntirib berish mumkin:
Atalanta (AQSh) qotillik darajasi 2020-2021 yillarda uch foizga oshganligi haqida shahar politsiya departamenti statistika e’lon qilgan. Ammo, biz taqqoslashni pandemiyadan oldinga, 2019-yilga sursak, bu daraja 65%ga o‘sganini kuzatishimiz mumkin. Biroq, 1990-yil bilan solishtirganda aholi soning bir maromdagi oshib borishga qaramasdan bu jinoyat 32%ga kamaygan.
Umuman olganda, kriminologlar jinoyatchilikni oshishi haqida gap borganda uchta muhim faktorga e’tibor qaratish lozimligini ta’kidlaydi:
(i) jinoyat deganda nimani nazarda tutamiz;
(ii) qaysi davrlarni taqqoslamoqchimiz va;
(iii) qaysi hudud haqida fikr yuritilmoqda.
@CJandLP
Xorijga ketmoqchi bo‘lgan bir tanishim savol berib qoldi. Ko‘chib o‘tmoqchi bo‘lgan joyingizdagi jinoyatchilik darajasiga qanchalik e’tibor berish kerak? Statistik ma’lumotlar chalg‘ituvchi bo‘ladi. Bizga taqdim qilingan joriy ko‘rsatkich aslida biz ko‘rib turganimizdek bo‘lmasligi mumkin.
Bu javobni eshitib hamsuhbatim bo‘lishi mumkin emas deb javob qaytardi. Kriminolog sifatida bu nuqtai-nazarni shunday tushuntirib berish mumkin:
Atalanta (AQSh) qotillik darajasi 2020-2021 yillarda uch foizga oshganligi haqida shahar politsiya departamenti statistika e’lon qilgan. Ammo, biz taqqoslashni pandemiyadan oldinga, 2019-yilga sursak, bu daraja 65%ga o‘sganini kuzatishimiz mumkin. Biroq, 1990-yil bilan solishtirganda aholi soning bir maromdagi oshib borishga qaramasdan bu jinoyat 32%ga kamaygan.
Umuman olganda, kriminologlar jinoyatchilikni oshishi haqida gap borganda uchta muhim faktorga e’tibor qaratish lozimligini ta’kidlaydi:
(i) jinoyat deganda nimani nazarda tutamiz;
(ii) qaysi davrlarni taqqoslamoqchimiz va;
(iii) qaysi hudud haqida fikr yuritilmoqda.
@CJandLP
👍1
Criminal Justice & Legal Paradigm
Jinoyatchilik darajasi o‘sayotganligi/tushayotganligini qanday aniqlanadi? Xorijga ketmoqchi bo‘lgan bir tanishim savol berib qoldi. Ko‘chib o‘tmoqchi bo‘lgan joyingizdagi jinoyatchilik darajasiga qanchalik e’tibor berish kerak? Statistik ma’lumotlar chalg‘ituvchi…
Aynan Qo‘shma Shtatlarda o‘tayotgan oraliq saylovlarda (Midterm Election) saylovchilarning jinoyatdan qo‘rquvi (fear of crime) manipulyatsiya qilinayotganligini kuzatish mumkin. Bu fenomen nafaqat AQSh balki boshqa demokratik mamlakatlar, xususan G‘arbiy Yevropada ham birdek kuzatilib turadi.
Siyosatchilar insonning jinoyatdan qo‘rquvini o‘zining siyosiy kun tartibiga 1960 yillar atrofida Nikson saylov kompaniyasi davridan boshlab sizdirib boshlagan. Reygan davrida bu o‘z cho‘qqisiga chiqqan. Siyosatchilar retorikasiga ‘jinoyatchilikka qarshi urush’ (war on crime), ‘narkotik vositalariga qarshi urush’ (war on drugs) kabi yangi atamalar kirib kelib undan saylovchilarni o‘z tarafiga og‘dirib olishda foydalanilgan.
Bu o‘zi bilan juda og‘ir ijtimoiy qiymatni olib kelgan. 1990-yillarda taklif etilgan siniq oyna nazariyasi asosida har qanday mayda jinoyatchilik uchun ham ozodlikdan mahrum qilish jazosi qo‘llanilgan. Natijada, bu ko‘rsatkich bo‘yicha Shtatlar G‘arbiy Yevropadagi eng yuqori ko‘rsatkichga ega mamlakatlardan 7 baravar ko‘proq mahkumni saqlamoqda.
Neoliberal iqtisodiy siyosat natijasida ozodlikdan mahrum qilish industriya darajasiga ko‘tarilib fanga ‘qamoq industrial kompleksi’ (prison-industrial complex) tushunchasi kirib keldi. Xususiy qamoq uylari biznes sektorining daromad qilish manbasiga aylandi.
@CJandLP
Siyosatchilar insonning jinoyatdan qo‘rquvini o‘zining siyosiy kun tartibiga 1960 yillar atrofida Nikson saylov kompaniyasi davridan boshlab sizdirib boshlagan. Reygan davrida bu o‘z cho‘qqisiga chiqqan. Siyosatchilar retorikasiga ‘jinoyatchilikka qarshi urush’ (war on crime), ‘narkotik vositalariga qarshi urush’ (war on drugs) kabi yangi atamalar kirib kelib undan saylovchilarni o‘z tarafiga og‘dirib olishda foydalanilgan.
Bu o‘zi bilan juda og‘ir ijtimoiy qiymatni olib kelgan. 1990-yillarda taklif etilgan siniq oyna nazariyasi asosida har qanday mayda jinoyatchilik uchun ham ozodlikdan mahrum qilish jazosi qo‘llanilgan. Natijada, bu ko‘rsatkich bo‘yicha Shtatlar G‘arbiy Yevropadagi eng yuqori ko‘rsatkichga ega mamlakatlardan 7 baravar ko‘proq mahkumni saqlamoqda.
Neoliberal iqtisodiy siyosat natijasida ozodlikdan mahrum qilish industriya darajasiga ko‘tarilib fanga ‘qamoq industrial kompleksi’ (prison-industrial complex) tushunchasi kirib keldi. Xususiy qamoq uylari biznes sektorining daromad qilish manbasiga aylandi.
@CJandLP
Jon Hovard va qamoqxonalar islohoti harakati
Dunyodagi qamoqxonlarni insoniylashtirish bilan bog’liq dastlabki islohotlardan biri Jon Hovard (1726-1790) nomi bilan bog’liq. Bugungi kunda faoliyat ko’rsatuvchi Jazo islohotlari bo‘yicha Hovard ligasi (Howard League for Penal Reform) aynan uning nomi sharafiga shunday nomlangan.
Sharqiy Londonning Hakney degan qismida o’ziga to’q o’rta sinf oilasida tavallud topgan.
1755-yilda qisqa sayohatdan so’ng Bedfordshirdagi Kardington shaharchasiga kelib joylashadi. Bu yerda u Jon Bedfordshirlik jentelmen degan ijtimoiy statusga erishadi. Uning non-konformist xarakterda bo’lishiga qaramasdan, u Bedfordshir katta sherifi etib tayinlanadi. Aynan shu faoliyati davomida kauntidagi gaollar (qamoqxonalar) uchun javobgar bo’ladi.
Qamoqxonalarning ahvoli va undagi mahkumlarning degradatsiyasi uni chuqur qayg’uga soladi. U kaunti gaoli boshlig’ini qattiq tanqid qiladi. Odatda, gaolga markaziy g’aznadan moliyalashtirish ajratilmagan. Boshliqlar uni o’z bilganicha boshqargan. Mahkumlarning yaxshiroq sharoitga ega bo’lishi evaziga pora, qo’llab-quvvatlov va daromadlar qabul qilib olingan. Qamoqxonada saqlash harajatlari (yotoq, oziq-ovqat va boshqa jihozlar) to’liq mahkumlar hisobiga yozilgan. Masalan, 1753-yilning o’zidagina mahkum yotoq va uning qoplamasi uchun haftasiga 2 shilling 6 penni haq to’lagan. Mahkumni Londonga transportasiya qilish 6 funt sterling to’lov undirilishi uchun asos bo’lgan.
Bedfordshirdagi qamoqxona uchun yaxshi na’muna topish maqsadida u Angliya va Uelsdagi hamda butun Kontinental Yevropada, shu jumladan Rossiyadagi qamoqxonalarni aylanib chiqadi. Bu sayohati davomida Angliya va Uelsdagi qamoqxonalarning ahvoli nomli kitob yozadi.
Jon so’nggi kunlarda OAVlarda ko’p yangrayotgan Rossiya bosqini va okkupatsiyasidan ozod etilgan Ukrainaning Xerson shahrida vafot etgan.
@CJandLP
Dunyodagi qamoqxonlarni insoniylashtirish bilan bog’liq dastlabki islohotlardan biri Jon Hovard (1726-1790) nomi bilan bog’liq. Bugungi kunda faoliyat ko’rsatuvchi Jazo islohotlari bo‘yicha Hovard ligasi (Howard League for Penal Reform) aynan uning nomi sharafiga shunday nomlangan.
Sharqiy Londonning Hakney degan qismida o’ziga to’q o’rta sinf oilasida tavallud topgan.
1755-yilda qisqa sayohatdan so’ng Bedfordshirdagi Kardington shaharchasiga kelib joylashadi. Bu yerda u Jon Bedfordshirlik jentelmen degan ijtimoiy statusga erishadi. Uning non-konformist xarakterda bo’lishiga qaramasdan, u Bedfordshir katta sherifi etib tayinlanadi. Aynan shu faoliyati davomida kauntidagi gaollar (qamoqxonalar) uchun javobgar bo’ladi.
Qamoqxonalarning ahvoli va undagi mahkumlarning degradatsiyasi uni chuqur qayg’uga soladi. U kaunti gaoli boshlig’ini qattiq tanqid qiladi. Odatda, gaolga markaziy g’aznadan moliyalashtirish ajratilmagan. Boshliqlar uni o’z bilganicha boshqargan. Mahkumlarning yaxshiroq sharoitga ega bo’lishi evaziga pora, qo’llab-quvvatlov va daromadlar qabul qilib olingan. Qamoqxonada saqlash harajatlari (yotoq, oziq-ovqat va boshqa jihozlar) to’liq mahkumlar hisobiga yozilgan. Masalan, 1753-yilning o’zidagina mahkum yotoq va uning qoplamasi uchun haftasiga 2 shilling 6 penni haq to’lagan. Mahkumni Londonga transportasiya qilish 6 funt sterling to’lov undirilishi uchun asos bo’lgan.
Bedfordshirdagi qamoqxona uchun yaxshi na’muna topish maqsadida u Angliya va Uelsdagi hamda butun Kontinental Yevropada, shu jumladan Rossiyadagi qamoqxonalarni aylanib chiqadi. Bu sayohati davomida Angliya va Uelsdagi qamoqxonalarning ahvoli nomli kitob yozadi.
Jon so’nggi kunlarda OAVlarda ko’p yangrayotgan Rossiya bosqini va okkupatsiyasidan ozod etilgan Ukrainaning Xerson shahrida vafot etgan.
@CJandLP
Davlat haqida nazariyalar va politsiya faoliyati
Davlatshunoslik manbalarida so’nggi dekadadan beri davlatning tabiatini yanada yaxshiroq tushunish uchun uning huquqni muhofaza qiluvchi organlar tizimini o’rganishga e’tibor anchayin ortganligini sezish mumkin.
Masalan, Uebercha yondashuvga tayangan holda Uaddington o’zining Fuqarolarni nazorat qilish: Vakolat va huquqlar (Polcining the Citizens: Authority and Rights) nomli asarida politsiya boshqa istalgan davlat organidan farqli ravishda ‘davlatning legitim kuch ishlatishga bo’lgan monopoliyasini himoyachisidir’ (Uaddington 1999:102) deb ta’kidlaydi.
Albatta, garchi Maks Ueberning yondashuvi Joyel Migdal, Margaret Levi kabi olimlar tomonidan kuch ishlatishga bo’lgan monopoliya ham va legitimlik ham xususiyatni darajasini aniqlovchi o’zgaruvchi (variable) sifatida tanqid qilingan bo’lsada, u turli mamlakatlarda turli vaqtlarda kuch ishlatish monopoliyasining legitimlik darajasini va unga qanchalik muvaffaqiyatli erishilganlikka baho berishda muhim.
@CJandLP
Davlatshunoslik manbalarida so’nggi dekadadan beri davlatning tabiatini yanada yaxshiroq tushunish uchun uning huquqni muhofaza qiluvchi organlar tizimini o’rganishga e’tibor anchayin ortganligini sezish mumkin.
Masalan, Uebercha yondashuvga tayangan holda Uaddington o’zining Fuqarolarni nazorat qilish: Vakolat va huquqlar (Polcining the Citizens: Authority and Rights) nomli asarida politsiya boshqa istalgan davlat organidan farqli ravishda ‘davlatning legitim kuch ishlatishga bo’lgan monopoliyasini himoyachisidir’ (Uaddington 1999:102) deb ta’kidlaydi.
Albatta, garchi Maks Ueberning yondashuvi Joyel Migdal, Margaret Levi kabi olimlar tomonidan kuch ishlatishga bo’lgan monopoliya ham va legitimlik ham xususiyatni darajasini aniqlovchi o’zgaruvchi (variable) sifatida tanqid qilingan bo’lsada, u turli mamlakatlarda turli vaqtlarda kuch ishlatish monopoliyasining legitimlik darajasini va unga qanchalik muvaffaqiyatli erishilganlikka baho berishda muhim.
@CJandLP
Milliy universitetlarimiz reytinglar uchun barcha vositalarni safarbar qilayotgan bir paytda, Qo’shma Shtatlarning Yale, Berkeley va Harvard huquq maktablari reyting tizimlaridan chiqib ketish haqida bayonot beribdi.
Reyting tizimi o’ziga xos no-etik amaliyotlarning paydo bo‘lishiga olib kelishi haqida bir qator postlar qoldirgan edik. Universitetlar, xususan Huquq maktablari qobiliyat yaratish uchun (capacity building) shart-sharoitlar yaratishi universitetlarning uzoq kelajakdagi rivojlanishi uchun juda muhimdir.
@CJandLP
Reyting tizimi o’ziga xos no-etik amaliyotlarning paydo bo‘lishiga olib kelishi haqida bir qator postlar qoldirgan edik. Universitetlar, xususan Huquq maktablari qobiliyat yaratish uchun (capacity building) shart-sharoitlar yaratishi universitetlarning uzoq kelajakdagi rivojlanishi uchun juda muhimdir.
@CJandLP
👍3
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Birlashgan Qirollikning Universitetlar va kollejlar ittijoqi (UKI) milliy ish tashlash amalga oshirish yuzasidan o‘tkazilgan ballotlash natijasiga ko‘ra Noyabr oyining yakunida piketlar tashkillashtirishga kelishib olgan edi.
UKI Bosh kotibi Jo Greydi BBC’ning Kechki yangiliklar dasturida akademik yunionistlar da’vo talabini asoslab berishga harakat qilgan.
Boshlovchi kotibga ittifoq talab qilayotgan oshirligan to‘lov qiymati miqdori 13%ni tashkil qilishi hamda bu amaldagi infilyatsiya darajasidan ancha yuqori ekanligi yuzasidan savol bergan. Bosh kotib buni 2009-yildan buyon Oliy ta’limda ish haqi to‘lovlari 25% ga qisqartirilganligi bilan asoslab bergan.
@CJandLP
UKI Bosh kotibi Jo Greydi BBC’ning Kechki yangiliklar dasturida akademik yunionistlar da’vo talabini asoslab berishga harakat qilgan.
Boshlovchi kotibga ittifoq talab qilayotgan oshirligan to‘lov qiymati miqdori 13%ni tashkil qilishi hamda bu amaldagi infilyatsiya darajasidan ancha yuqori ekanligi yuzasidan savol bergan. Bosh kotib buni 2009-yildan buyon Oliy ta’limda ish haqi to‘lovlari 25% ga qisqartirilganligi bilan asoslab bergan.
@CJandLP